Γυναικομαστία από Αναβολικά: Ποιες Ορμόνες Ελέγχονται και Πότε Χρειάζεται Ιατρική Εκτίμηση;

Η γυναικομαστία είναι η ανάπτυξη πραγματικού αδενικού ιστού στον ανδρικό μαστό. Μπορεί να εμφανιστεί σε άνδρες που χρησιμοποιούν αναβολικά ή εξωγενή τεστοστερόνη, όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι «η οιστραδιόλη είναι υψηλή». Η σωστή αξιολόγηση απαιτεί συνδυασμό ιστορικού, κλινικής εξέτασης και, όταν υπάρχει ένδειξη, ορμονικών και άλλων εργαστηριακών εξετάσεων.

Στον έλεγχο μπορεί να περιλαμβάνονται οιστραδιόλη, ολική τεστοστερόνη, SHBG, LH, FSH, προλακτίνη και TSH. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζονται επίσης β-hCG, AFP, ηπατικός και νεφρικός έλεγχος ή απεικονιστικός έλεγχος. Ιδιαίτερη σημασία έχει το πότε έγινε η αιμοληψία σε σχέση με την ενεργό χρήση ή τη διακοπή αναβολικών, καθώς οι τιμές μπορεί να είναι έντονα επηρεασμένες.

Δημοσίευση: 15 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 15 Αυγούστου 2026

♦️ Οιστραδιόλη Ε2 – Εξέταση και Ερμηνεία
♦️ Τεστοστερόνη – Τιμές και Ερμηνεία
♦️ SHBG – Τι Δείχνει η Εξέταση
♦️ Προλακτίνη – Εξέταση, Τιμές και Ερμηνεία

Σύντομη απάντηση

Η γυναικομαστία σε άνδρα που χρησιμοποιεί ή έχει χρησιμοποιήσει αναβολικά μπορεί να σχετίζεται με μεταβολή της ισορροπίας μεταξύ οιστρογονικής και ανδρογονικής δράσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε γυναικομαστία οφείλεται σε υψηλή οιστραδιόλη, ούτε ότι μια φυσιολογική οιστραδιόλη αποκλείει τη σχέση με αναβολικά.

Η εξωγενής τεστοστερόνη και ορισμένες άλλες ουσίες μπορεί να καταστείλουν τον άξονα υποθάλαμος–υπόφυση–όρχεις, με αποτέλεσμα χαμηλές LH και FSH και μεταβολές στην ενδογενή παραγωγή τεστοστερόνης. Παράλληλα, μέρος της τεστοστερόνης μπορεί να μετατρέπεται σε οιστραδιόλη μέσω της αρωματάσης.

Ο βασικός ορμονικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει οιστραδιόλη, τεστοστερόνη, SHBG, LH, FSH, προλακτίνη και TSH. Ανάλογα με την κλινική εικόνα μπορεί να ζητηθούν β-hCG, AFP, ηπατικές και νεφρικές εξετάσεις. Σκληρή ή ασυνήθιστη μονόπλευρη μάζα, αιματηρή έκκριση από τη θηλή, εισολκή θηλής, διογκωμένοι λεμφαδένες ή ψηλαφητή μάζα στον όρχι χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.

♦️ 1. Τι είναι η γυναικομαστία

Η γυναικομαστία είναι καλοήθης ανάπτυξη του αδενικού ιστού του ανδρικού μαστού. Δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη συσσώρευση λίπους στην περιοχή του θώρακα.

Στην πραγματική γυναικομαστία ο γιατρός μπορεί συχνά να ψηλαφήσει έναν σχετικά συμπαγή ή ελαστικό δίσκο αδενικού ιστού πίσω ή γύρω από τη θηλή. Μπορεί να αφορά τον έναν ή και τους δύο μαστούς και δεν είναι απαραίτητο να είναι απολύτως συμμετρική.

Στα αρχικά στάδια μπορεί να υπάρχει:

• ευαισθησία γύρω από τη θηλή,
• πόνος κατά την πίεση,
• αίσθημα διόγκωσης ή τάσης,
• ψηλαφητή περιοχή ακριβώς κάτω από τη θηλή,
• αύξηση του μεγέθους του ενός ή και των δύο μαστών.

Η γυναικομαστία είναι συνήθως καλοήθης, όμως σε έναν ενήλικα άνδρα που εμφανίζει νέα διόγκωση του μαστού πρέπει να εξετάζεται η αιτία και να αποκλείονται άλλες παθήσεις.

♦️ 2. Πώς μπορούν τα αναβολικά να προκαλέσουν γυναικομαστία

Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή και η εξωγενής τεστοστερόνη μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά τη φυσιολογική λειτουργία του ορμονικού άξονα του άνδρα.

Υπάρχουν περισσότεροι από ένας μηχανισμοί.

Μετατροπή τεστοστερόνης σε οιστραδιόλη

Η τεστοστερόνη μπορεί να μετατραπεί μέσω του ενζύμου αρωματάση σε οιστραδιόλη. Όταν υπάρχουν υψηλές συγκεντρώσεις διαθέσιμου υποστρώματος, η οιστρογονική επίδραση μπορεί να αυξηθεί.

Η αρωματάση βρίσκεται σε διάφορους ιστούς και σημαντική δραστηριότητα υπάρχει και στον λιπώδη ιστό. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η συνολική ορμονική εικόνα μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Καταστολή LH και FSH

Η εξωγενής ανδρογονική δράση δίνει στον υποθάλαμο και στην υπόφυση το μήνυμα ότι υπάρχουν αρκετά ανδρογόνα. Ως αποτέλεσμα μπορεί να κατασταλούν η LH και η FSH.

Η χαμηλή LH μειώνει τη φυσιολογική διέγερση των κυττάρων Leydig των όρχεων για παραγωγή τεστοστερόνης, ενώ η χαμηλή FSH επηρεάζει τη λειτουργία των κυττάρων Sertoli και τη σπερματογένεση.

Μετά τη διακοπή

Όταν η εξωγενής ουσία διακοπεί, η ενδογενής παραγωγή τεστοστερόνης δεν επανέρχεται απαραίτητα αμέσως. Για κάποιο διάστημα μπορεί να συνυπάρχουν χαμηλή ενδογενής τεστοστερόνη και κατασταλμένες γοναδοτροπίνες.

Επομένως η γυναικομαστία μπορεί να εμφανιστεί ή να γίνει περισσότερο εμφανής όχι μόνο κατά την ενεργό χρήση αλλά και σε περίοδο ορμονικής μετάβασης μετά τη διακοπή.

♦️ 3. Γιατί η γυναικομαστία δεν σημαίνει πάντα υψηλή οιστραδιόλη

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο στην ερμηνεία.

Γυναικομαστία δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι η οιστραδιόλη στο αίμα θα είναι πάνω από τα φυσιολογικά όρια.

Η ανάπτυξη του αδενικού ιστού επηρεάζεται περισσότερο από τη συνολική ισορροπία μεταξύ οιστρογονικής και ανδρογονικής δράσης παρά από έναν μεμονωμένο αριθμό.

Για παράδειγμα, ένας άνδρας μπορεί να έχει οιστραδιόλη μέσα στα εργαστηριακά όρια αλλά ταυτόχρονα:

• να έχει χαμηλή τεστοστερόνη,
• να βρίσκεται σε φάση καταστολής μετά από αναβολικά,
• να έχει μεταβολές στην SHBG,
• να έχει διαφορετική τοπική παραγωγή οιστρογόνων στους ιστούς,
• να έχει ήδη αναπτυχθεί αδενικός ιστός από προηγούμενη ορμονική έκθεση.

Αντίστροφα, μια σχετικά αυξημένη οιστραδιόλη δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι αυτή είναι η αιτία της γυναικομαστίας.

Για αυτό η εξέταση Ε2 πρέπει να διαβάζεται μαζί με τεστοστερόνη, SHBG, LH, FSH, ιστορικό χρήσης ουσιών και κλινική εξέταση.

♦️ 4. Γυναικομαστία ή απλώς λίπος στο στήθος;

Η ψευδογυναικομαστία είναι αύξηση του όγκου του ανδρικού στήθους κυρίως λόγω λιπώδους ιστού, χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη του αδενικού ιστού.

Εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες με αυξημένο σωματικό βάρος, αλλά μπορεί να συνυπάρχει με πραγματική γυναικομαστία.

Δεν είναι επομένως ασφαλές να θεωρεί κάποιος ότι κάθε αλλαγή στην περιοχή της θηλής μετά από έναν κύκλο αναβολικών είναι ορμονική γυναικομαστία.

Η φυσική εξέταση έχει μεγάλη αξία γιατί μπορεί να διακρίνει:

• διάχυτο λιπώδη ιστό,
• τυπικό υποθηλαίο αδενικό ιστό,
• κύστη ή λίπωμα,
• φλεγμονώδη βλάβη,
• άλλη μάζα που απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.

♦️ 5. Τι πρέπει να γνωρίζει ο γιατρός για τη χρήση αναβολικών

Για να ερμηνευθούν σωστά οι εξετάσεις, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρχει όσο το δυνατόν ακριβέστερο ιστορικό.

Χρήσιμες πληροφορίες είναι:

• ποια ουσία ή ποιες ουσίες χρησιμοποιήθηκαν,
• αν χρησιμοποιήθηκε εξωγενής τεστοστερόνη,
• πότε έγινε η τελευταία λήψη ή ένεση,
• για πόσο διάστημα υπήρχε χρήση,
• αν υπήρχαν πολλαπλές ουσίες ταυτόχρονα,
• αν λαμβάνονταν αναστολείς αρωματάσης ή άλλοι ορμονικοί παράγοντες,
• αν χρησιμοποιήθηκε χοριακή γοναδοτροπίνη,
• αν έχει προηγηθεί αντίστοιχο επεισόδιο γυναικομαστίας,
• αν υπάρχουν διαταραχές libido, στύσης ή γονιμότητας,
• αν υπάρχει μείωση του μεγέθους των όρχεων.

Η απόκρυψη της χρήσης μπορεί να κάνει ένα κατά τα άλλα αναμενόμενο ορμονικό αποτέλεσμα να φαίνεται ανεξήγητο και να οδηγήσει σε περιττή διερεύνηση.

♦️ 6. Ποιες ορμόνες ελέγχονται στη γυναικομαστία

Δεν υπάρχει μία και μοναδική εξέταση αίματος που να απαντά «γιατί έχω γυναικομαστία».

Στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• Οιστραδιόλη Ε2
• Ολική τεστοστερόνη
• SHBG
• LH
• FSH
• Προλακτίνη
• TSH

Οι κατευθυντήριες οδηγίες για τη διερεύνηση της γυναικομαστίας αναφέρουν επίσης, ανάλογα με την περίπτωση:

• β-hCG,
• AFP,
• ηπατική λειτουργία,
• νεφρική λειτουργία.

Δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνδρες με ήπια διόγκωση χρειάζονται υποχρεωτικά όλες αυτές τις εξετάσεις. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό, την κλινική εξέταση, την ταχύτητα εμφάνισης και τα συνοδά συμπτώματα.

♦️ 7. Οιστραδιόλη: τι σημαίνει η τιμή

Η οιστραδιόλη Ε2 είναι το βασικό οιστρογόνο που συνήθως εξετάζεται όταν διερευνάται η γυναικομαστία.

Στον άνδρα προέρχεται σε σημαντικό βαθμό από την αρωματοποίηση ανδρογόνων.

Μια αυξημένη οιστραδιόλη μπορεί να είναι σημαντική, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με γυναικομαστία, αλλά χρειάζεται να απαντηθούν επιπλέον ερωτήματα:

• Πόση είναι η τεστοστερόνη;
• Ποια είναι η SHBG;
• Είναι κατασταλμένες LH και FSH;
• Υπάρχει ενεργός χρήση τεστοστερόνης ή αναβολικών;
• Χρησιμοποιείται β-hCG;
• Υπάρχει παχυσαρκία;
• Υπάρχει ηπατική ή θυρεοειδική διαταραχή;

Ιδιαίτερα χαμηλές συγκεντρώσεις οιστραδιόλης επίσης δεν είναι στόχος που πρέπει να επιδιώκεται αυθαίρετα. Τα οιστρογόνα στους άνδρες έχουν φυσιολογικό ρόλο, μεταξύ άλλων στην οστική υγεία και στη σεξουαλική λειτουργία.

♦️ 8. Τεστοστερόνη και SHBG

Η τεστοστερόνη αποτελεί βασική εξέταση στη διερεύνηση επειδή βοηθά να εκτιμηθεί η συνολική ανδρογονική κατάσταση.

Η ερμηνεία όμως σε χρήστη αναβολικών είναι διαφορετική από εκείνη ενός άνδρα που δεν λαμβάνει εξωγενή ανδρογόνα.

Κατά τη χρήση εξωγενούς τεστοστερόνης μπορεί να καταγραφεί υψηλή τεστοστερόνη με πολύ χαμηλές LH και FSH. Αν χρησιμοποιούνται άλλα συνθετικά ανδρογόνα, η ενδογενής τεστοστερόνη μπορεί αντίθετα να είναι χαμηλή, ενώ οι LH και FSH παραμένουν κατασταλμένες.

Μετά τη διακοπή μπορεί επίσης να καταγραφεί χαμηλή τεστοστερόνη έως ότου ανακάμψει ο άξονας.

Γιατί έχει σημασία η SHBG;

Η SHBG είναι πρωτεΐνη που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου. Οι αλλαγές της επηρεάζουν την ερμηνεία της ολικής τεστοστερόνης και της διαθέσιμης ορμονικής δραστηριότητας.

Σε ορισμένους χρήστες ανδρογόνων η SHBG μπορεί να είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Επομένως μια μεμονωμένη ολική τεστοστερόνη χωρίς γνώση της SHBG μπορεί να δώσει ελλιπή εικόνα.

Δείτε αναλυτικά: SHBG – Τι δείχνει η εξέταση αίματος.

♦️ 9. LH και FSH: τι δείχνουν μετά από αναβολικά

Η LH και η FSH παράγονται στην υπόφυση και είναι από τις πιο χρήσιμες εξετάσεις για να καταλάβουμε τι συμβαίνει στον άξονα υποθάλαμος–υπόφυση–όρχεις.

Η χρήση εξωγενών ανδρογόνων συνήθως προκαλεί αρνητική ανάδραση και μπορεί να οδηγήσει σε πολύ χαμηλή ή κατασταλμένη LH και FSH.

Χαμηλή LH + χαμηλή FSH

Σε άνδρα που χρησιμοποιεί ενεργά εξωγενή τεστοστερόνη ή άλλα ανδρογόνα, αυτό μπορεί να αποτελεί αναμενόμενη συνέπεια της καταστολής του άξονα.

Μετά τη διακοπή, η εμμονή χαμηλών LH/FSH μαζί με χαμηλή τεστοστερόνη δείχνει ότι ο άξονας δεν έχει ακόμη ανακάμψει πλήρως ή ότι χρειάζεται περαιτέρω ενδοκρινολογική αξιολόγηση.

Υψηλή LH ή FSH

Ένα διαφορετικό πρότυπο, δηλαδή χαμηλή τεστοστερόνη με αυξημένες γοναδοτροπίνες, στρέφει περισσότερο τη διερεύνηση προς πρωτοπαθή δυσλειτουργία των όρχεων και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στα αναβολικά.

Η LH και η FSH συνεπώς δεν χρησιμοποιούνται απλώς για να χαρακτηριστούν ως «χαμηλές» ή «υψηλές». Ερμηνεύονται πάντα σε σχέση με την τεστοστερόνη και το ιστορικό.

♦️ 10. Προλακτίνη: χρειάζεται πάντα;

Η προλακτίνη μπορεί να ενταχθεί στον έλεγχο της γυναικομαστίας, όμως η γυναικομαστία δεν σημαίνει αυτομάτως υπερπρολακτιναιμία.

Η σημαντική αύξηση της προλακτίνης μπορεί να καταστείλει τον αναπαραγωγικό άξονα και να συμβάλει σε χαμηλή τεστοστερόνη. Παράλληλα μπορεί να υπάρχουν:

• μειωμένη libido,
• στυτική δυσλειτουργία,
• υπογονιμότητα,
• σπανιότερα έκκριση από τη θηλή.

Μια ήπια αυξημένη προλακτίνη δεν πρέπει να αποδίδεται αμέσως σε σοβαρή πάθηση. Μπορεί να επηρεάζεται από στρες, άσκηση, ύπνο, χρόνο αιμοληψίας και φάρμακα.

Όταν η τιμή είναι αυξημένη, η αξιολόγηση μπορεί να απαιτεί σωστή επανάληψη της εξέτασης και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, έλεγχο μακροπρολακτίνης ή περαιτέρω ενδοκρινολογική διερεύνηση.

Δείτε: Προλακτίνη – Εξέταση, Τιμές και Ερμηνεία.

♦️ 11. TSH: τι σχέση έχει ο θυρεοειδής με τη γυναικομαστία;

Ο θυρεοειδής μπορεί να επηρεάζει τον μεταβολισμό και τη μεταφορά των ορμονών φύλου.

Ιδιαίτερα ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να συνδέεται με μεταβολές στην SHBG και στη σχετική ισορροπία οιστρογονικής και ανδρογονικής δράσης.

Για αυτό η TSH περιλαμβάνεται στις εξετάσεις που μπορεί να ζητηθούν κατά τη διερεύνηση μιας ανεξήγητης γυναικομαστίας.

Αν η TSH είναι παθολογική, μπορεί να χρειαστούν επιπλέον θυρεοειδικές εξετάσεις, όπως FT4 και, ανάλογα με την περίπτωση, FT3.

♦️ 12. β-hCG, AFP, ήπαρ και νεφρά: γιατί μπορεί να χρειαστούν

Η διερεύνηση της γυναικομαστίας δεν σταματά πάντα στις βασικές ορμόνες.

β-hCG

Η β-hCG μπορεί να αυξηθεί σε ορισμένους όγκους, μεταξύ άλλων ορισμένους όγκους των όρχεων. Για αυτό έχει θέση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν η εικόνα είναι ανεξήγητη ή υπάρχουν ύποπτα κλινικά ευρήματα.

AFP

Η AFP είναι ένας ακόμη δείκτης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο όταν υπάρχει υποψία συγκεκριμένων όγκων γεννητικών κυττάρων.

Οι δείκτες αυτοί δεν αποτελούν εξετάσεις μαζικού ελέγχου για καρκίνο και δεν πρέπει να ερμηνεύονται χωρίς το κατάλληλο ιστορικό και κλινική αξιολόγηση.

Ηπατική λειτουργία

Το ήπαρ συμμετέχει στον μεταβολισμό των ορμονών και στην παραγωγή πρωτεϊνών όπως η SHBG. Χρόνια ή σοβαρή ηπατική νόσος μπορεί επομένως να διαταράξει την ισορροπία των ορμονών φύλου.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να ελεγχθούν AST, ALT, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη.

Νεφρική λειτουργία

Σοβαρή χρόνια νεφρική δυσλειτουργία μπορεί επίσης να συνοδεύεται από ενδοκρινικές μεταβολές. Κρεατινίνη και εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης μπορούν να συμπληρώσουν τον έλεγχο όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

♦️ 13. Πότε πρέπει να γίνουν οι εξετάσεις;

Στους χρήστες αναβολικών ο χρόνος της αιμοληψίας έχει ιδιαίτερη σημασία.

Μια εξέταση κατά τη διάρκεια ενεργού χρήσης απαντά σε διαφορετικό ερώτημα από μια εξέταση αρκετό διάστημα μετά τη διακοπή.

Κατά την ενεργό χρήση

Οι τιμές αντικατοπτρίζουν την παρουσία των εξωγενών ουσιών και την καταστολή του άξονα. Η τεστοστερόνη, η LH, η FSH και η οιστραδιόλη δεν μπορούν να ερμηνευθούν σαν να πρόκειται για έναν άνδρα που δεν λαμβάνει ορμονικές ουσίες.

Αμέσως μετά τη διακοπή

Η εικόνα μπορεί να παραμένει έντονα επηρεασμένη. Η LH και η FSH μπορεί να είναι ακόμη κατασταλμένες και η ενδογενής τεστοστερόνη χαμηλή.

Αργότερα μετά τη διακοπή

Η σταδιακή μεταβολή τεστοστερόνης, LH και FSH μπορεί να δώσει πληροφορίες σχετικά με την ανάκαμψη του άξονα.

Δεν υπάρχει ένας χρόνος που να είναι κατάλληλος για όλους, επειδή η διάρκεια καταστολής επηρεάζεται από:

• τη διάρκεια χρήσης,
• τις ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν,
• τις δόσεις,
• τον χρόνο δράσης των σκευασμάτων,
• την ταυτόχρονη χρήση άλλων ορμονικών ουσιών,
• την ατομική ανταπόκριση.

Για αυτό ο χρόνος επανάληψης των εξετάσεων πρέπει να καθορίζεται από τον γιατρό με βάση το συγκεκριμένο ιστορικό.

♦️ 14. Συνδυασμοί αποτελεσμάτων και τι μπορεί να σημαίνουν

Σημαντικό: ο πίνακας δείχνει πιθανά πρότυπα και όχι διαγνώσεις. Η ίδια εργαστηριακή εικόνα μπορεί να προκύψει από διαφορετικά αίτια.

♦️ 15. Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση

Η νέα γυναικομαστία σε ενήλικα άνδρα είναι καλό να αξιολογείται ιατρικά, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει σαφής εξήγηση.

Πιο άμεση αξιολόγηση χρειάζεται όταν υπάρχει:

• σκληρή ή ακανόνιστη μάζα που δεν βρίσκεται τυπικά κάτω από τη θηλή,
• γρήγορη και έντονη μονόπλευρη αύξηση,
• εισολκή ή παραμόρφωση της θηλής,
• αιματηρή ή άλλη παθολογική έκκριση από τη θηλή,
• αλλαγή του δέρματος του μαστού,
• διογκωμένοι λεμφαδένες στη μασχάλη,
• ψηλαφητή μάζα ή αλλαγή μεγέθους σε έναν όρχι,
• ανεξήγητη σημαντική απώλεια βάρους ή άλλα συστηματικά συμπτώματα,
• πολύ γρήγορη ανάπτυξη της βλάβης χωρίς προφανή αιτία.

Ο καρκίνος του μαστού στον άνδρα είναι πολύ λιγότερο συχνός από την καλοήθη γυναικομαστία, όμως δεν πρέπει να αγνοείται μια μάζα με ύποπτα χαρακτηριστικά.

♦️ 16. Υπέρηχος, μαστογραφία και άλλος απεικονιστικός έλεγχος

Η διάγνωση της τυπικής γυναικομαστίας συχνά μπορεί να γίνει κλινικά.

Όταν όμως η εξέταση δεν είναι σαφής ή υπάρχουν άτυπα χαρακτηριστικά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί απεικόνιση του μαστού.

Ανάλογα με την ηλικία και το εύρημα μπορεί να επιλεγούν:

• υπερηχογράφημα μαστού,
• μαστογραφία,
• ή άλλος έλεγχος που θα κρίνει ο θεράπων ιατρός.

Αν μια βλάβη θεωρείται ύποπτη, η απεικόνιση δεν αντικαθιστά την ιστολογική διερεύνηση όταν αυτή ενδείκνυται.

Η εξέταση των όρχεων αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος της αξιολόγησης. Όταν υπάρχει ψηλαφητό εύρημα, μη αναμενόμενη ορμονική εικόνα, αυξημένη β-hCG ή άλλη κλινική ένδειξη, μπορεί να χρειαστεί υπερηχογράφημα όρχεων.

♦️ 17. Τι άλλο μπορεί να προκαλέσει γυναικομαστία

Το ιστορικό χρήσης αναβολικών είναι σημαντικό, αλλά δεν πρέπει να δημιουργεί «διαγνωστική παγίδα» ώστε κάθε περίπτωση να αποδίδεται αποκλειστικά σε αυτά.

Άλλες πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• φυσιολογική γυναικομαστία της εφηβείας,
• ιδιοπαθή γυναικομαστία,
• υπογοναδισμό,
• παχυσαρκία και αυξημένη αρωματοποίηση,
• υπερθυρεοειδισμό,
• σοβαρή ηπατική νόσο,
• χρόνια νεφρική νόσο,
• ορισμένες παθήσεις των όρχεων,
• σπανιότερα ορμονοπαραγωγούς όγκους.

Φάρμακα που έχουν συνδεθεί με γυναικομαστία περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη σπιρονολακτόνη, ορισμένα αντιανδρογόνα και άλλες θεραπείες που μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία των ορμονών φύλου.

Ακριβώς για αυτό η διαφορική διάγνωση παραμένει απαραίτητη ακόμη και όταν ο ασθενής δηλώνει χρήση αναβολικών.

♦️ 18. Γιατί δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αυτοθεραπεία

Ένα συχνό λάθος είναι η προσπάθεια αντιμετώπισης μιας διόγκωσης του μαστού μόνο με βάση μια εξέταση οιστραδιόλης ή ακόμη και χωρίς εργαστηριακό έλεγχο.

Η αυθαίρετη χρήση αναστολέων αρωματάσης, αντιοιστρογονικών ή άλλων ορμονικών φαρμάκων μπορεί να μεταβάλει σημαντικά την ορμονική εικόνα και να προκαλέσει πρόσθετες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Ειδικά η υπερβολική καταστολή της οιστραδιόλης δεν είναι αθώα. Τα οιστρογόνα έχουν φυσιολογικό ρόλο στον ανδρικό οργανισμό και πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις μπορεί να επηρεάσουν μεταξύ άλλων την οστική υγεία και τη σεξουαλική λειτουργία.

Επιπλέον, όταν χορηγηθούν ορμονικά φάρμακα πριν ολοκληρωθεί η αξιολόγηση, οι επόμενες εξετάσεις μπορεί να είναι δυσκολότερο να ερμηνευθούν.

Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για τη γυναικομαστία δεν υποστηρίζουν τη γενικευμένη και αυθαίρετη χρήση αναστολέων αρωματάσης ή άλλων ορμονικών θεραπειών σε όλους τους ασθενείς με γυναικομαστία.

♦️ 19. Τι συμβαίνει μετά τη διακοπή αναβολικών

Η διακοπή του υπεύθυνου παράγοντα αποτελεί σημαντικό βήμα, όμως το ορμονικό σύστημα δεν επανέρχεται υποχρεωτικά αμέσως στη φυσιολογική του κατάσταση.

Μετά από χρήση αναβολικών μπορεί να χρειαστεί χρόνος για την αποκατάσταση:

• της LH,
• της FSH,
• της ενδογενούς τεστοστερόνης,
• της σπερματογένεσης.

Η διάρκεια διαφέρει σημαντικά μεταξύ των χρηστών και εξαρτάται από την έκθεση.

Παράλληλα, ακόμη και όταν οι ορμόνες επανέλθουν σε φυσιολογικό εύρος, ο αδενικός ιστός που έχει ήδη αναπτυχθεί δεν εξαφανίζεται υποχρεωτικά.

Η πρόσφατη και ευαίσθητη γυναικομαστία έχει διαφορετική βιολογική εικόνα από μια χρόνια γυναικομαστία που υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα και έχει αποκτήσει περισσότερο ινώδη χαρακτήρα.

Για επίμονη ή σημαντική γυναικομαστία η περαιτέρω αντιμετώπιση καθορίζεται από ειδικό ιατρό ανάλογα με τη διάρκεια, την αιτία, τα συμπτώματα και το ανατομικό εύρημα.

♦️ 20. Τι να θυμάστε

• Η γυναικομαστία είναι ανάπτυξη αδενικού ιστού και όχι απλώς λίπος στο στήθος.
• Τα αναβολικά και η εξωγενής τεστοστερόνη μπορούν να σχετίζονται με την εμφάνισή της.
• Γυναικομαστία δεν σημαίνει αυτομάτως υψηλή οιστραδιόλη.
• Η οιστραδιόλη πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με τεστοστερόνη, SHBG, LH και FSH.
• Η προλακτίνη και η TSH μπορεί να χρειάζονται για τη διαφορική διάγνωση.
• Σε επιλεγμένες περιπτώσεις ελέγχονται β-hCG, AFP, ήπαρ και νεφρική λειτουργία.
• Οι τιμές κατά την ενεργό χρήση αναβολικών δεν ερμηνεύονται όπως οι τιμές ενός άνδρα χωρίς εξωγενή ορμονική λήψη.
• Η καταστολή LH και FSH μπορεί να επιμένει και μετά τη διακοπή.
• Μια ύποπτη μονόπλευρη μάζα χρειάζεται ιατρική εξέταση και όχι απλώς «ορμονικό πάνελ».
• Η αυτοθεραπεία με ορμονικά φάρμακα μπορεί να δυσκολέψει τη διάγνωση και να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.

♦️ 21. Συχνές Ερωτήσεις

♦️ 22. Ραντεβού και χρήσιμοι σύνδεσμοι

Αν χρειάζεται ορμονικός ή άλλος εργαστηριακός έλεγχος, η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το ιστορικό, τα συμπτώματα και την ιατρική ένδειξη.

Κλείστε Ραντεβού →

Κατάλογος Εργαστηριακών Εξετάσεων →

Ορμονικές Εξετάσεις →

Ευρετήριο Εξετάσεων Α–Ω →

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμία
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος
Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Έσλιν 19, 2ος όροφος, Λαμία
Τηλέφωνο: 22310 66841
Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

♦️ 23. Βιβλιογραφία

1. Kanakis GA, Nordkap L, Bang AK, et al.
   EAA clinical practice guidelines—gynecomastia evaluation and management.
   Andrology. 2019;7(6):778–793.
   Δείτε τη δημοσίευση
2. Anawalt BD.
   Diagnosis and Management of Anabolic Androgenic Steroid Use.
   Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2019;104(7):2490–2500.
   Δείτε τη δημοσίευση
3. Handelsman DJ.
   Androgen Misuse and Abuse.
   Endocrine Reviews. 2021;42(4):457–501.
   Δείτε τη δημοσίευση
4. Narula HS, Carlson HE.
   Gynaecomastia—pathophysiology, diagnosis and treatment.
   Nature Reviews Endocrinology. 2014;10:684–698.
   PubMed
5. Cuhaci N, Polat SB, Evranos B, Ersoy R, Cakir B.
   Gynecomastia: Clinical evaluation and management.
   Indian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2014;18(2):150–158.
   Δείτε ολόκληρο το άρθρο
6. Beniwal M, et al.
   The Burden of Anabolic Androgenic Steroid-Induced Gynecomastia.
   2023.
   PubMed
7. Merck Manual Professional Edition.
   Gynecomastia.
   Δείτε την πηγή
8. Merck Manual Professional Edition.
   Anabolic Androgenic Steroids.
   Δείτε την πηγή

Ιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση, την εξατομικευμένη διάγνωση ή τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Η επιλογή και η χρονική στιγμή των εξετάσεων πρέπει να προσαρμόζονται στο ιστορικό χρήσης ουσιών, στα συμπτώματα και στα κλινικά ευρήματα.