SHBG: Τι δείχνει η εξέταση, φυσιολογικές τιμές & πότε χρειάζεται έλεγχος
← Επιστροφή στους Οδηγούς Εξετάσεων
1Τι είναι η SHBG
Σύντομη απάντηση: Η SHBG είναι πρωτεΐνη του αίματος που δεσμεύει κυρίως την τεστοστερόνη και την οιστραδιόλη, ρυθμίζοντας πόση ορμόνη είναι διαθέσιμη για βιολογική δράση στους ιστούς.
Η SHBG σημαίνει Sex Hormone Binding Globulin, δηλαδή σφαιρίνη που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου. Παράγεται κυρίως στο ήπαρ και κυκλοφορεί στο αίμα, όπου προσδένεται με μεγάλη συγγένεια σε στεροειδείς ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, η διυδροτεστοστερόνη και η οιστραδιόλη. Η βασική της λειτουργία είναι να μεταφέρει τις ορμόνες στο αίμα και να ρυθμίζει το ποσοστό που παραμένει ελεύθερο.
Αυτό έχει μεγάλη κλινική σημασία, γιατί η ολική τεστοστερόνη δεν δείχνει πάντα πόση τεστοστερόνη είναι πραγματικά διαθέσιμη. Ένα μεγάλο μέρος της τεστοστερόνης είναι δεσμευμένο στη SHBG και θεωρείται βιολογικά λιγότερο διαθέσιμο. Ένα άλλο μέρος είναι δεσμευμένο χαλαρά στην αλβουμίνη, ενώ ένα μικρό ποσοστό κυκλοφορεί ελεύθερο. Το ελεύθερο και το χαλαρά δεσμευμένο κλάσμα είναι εκείνα που έχουν μεγαλύτερη βιολογική σημασία.
Με απλά λόγια, η SHBG δεν είναι ορμόνη και δεν προκαλεί από μόνη της συμπτώματα. Λειτουργεί όμως σαν «ρυθμιστής διαθεσιμότητας». Όταν η SHBG είναι υψηλή, μπορεί να δεσμεύει μεγαλύτερο ποσοστό τεστοστερόνης και να μειώνει τη διαθέσιμη ποσότητα. Όταν είναι χαμηλή, μπορεί να αυξάνει το ποσοστό της ελεύθερης τεστοστερόνης, αλλά συχνά αυτό συνδέεται με μεταβολικές διαταραχές όπως ινσουλινοαντίσταση και παχυσαρκία.
2Τι ρόλο παίζει στις ορμόνες
Σύντομη απάντηση: Η SHBG καθορίζει πόσο από την τεστοστερόνη και τα οιστρογόνα παραμένει δεσμευμένο και πόσο είναι διαθέσιμο να δράσει στους ιστούς.
Οι ορμόνες του φύλου δεν κυκλοφορούν όλες με τον ίδιο τρόπο στο αίμα. Ένα μέρος τους είναι δεσμευμένο στη SHBG, ένα μέρος στην αλβουμίνη και ένα μικρό μέρος είναι ελεύθερο. Η διαφορά αυτή έχει σημασία, γιατί η ελεύθερη και η βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη μπορεί να είναι χαμηλή ή υψηλή ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη φαίνεται εντός ορίων.
Η SHBG δεσμεύει την τεστοστερόνη με ισχυρό τρόπο. Όσο αυξάνεται η SHBG, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό της τεστοστερόνης παραμένει δεσμευμένο. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει εικόνα χαμηλής διαθέσιμης τεστοστερόνης, ιδίως σε άνδρες με συμπτώματα υπογοναδισμού ή σε γυναίκες όπου χρειάζεται ακριβής αξιολόγηση υπερανδρογοναιμίας. Αντίθετα, όταν η SHBG είναι χαμηλή, ο Free Androgen Index μπορεί να αυξηθεί, κάτι που έχει σημασία σε PCOS, ακμή, υπερτρίχωση και διαταραχές κύκλου.
Στην πράξη, δύο άνθρωποι με ίδια ολική τεστοστερόνη μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική βιολογική εικόνα. Ο ένας μπορεί να έχει υψηλή SHBG και χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη, ενώ ο άλλος χαμηλή SHBG και αυξημένη διαθέσιμη τεστοστερόνη. Αυτός είναι ο λόγος που η SHBG συχνά εξηγεί γιατί τα συμπτώματα δεν «ταιριάζουν» με την απλή ολική τιμή.
3Πότε ζητείται η εξέταση SHBG
Σύντομη απάντηση: Η SHBG ζητείται όταν υπάρχει υποψία ότι η διαθέσιμη τεστοστερόνη ή η ανδρογονική δράση δεν αντιστοιχεί στην απλή ολική τεστοστερόνη.
Η εξέταση SHBG δεν είναι απαραίτητη σε κάθε ορμονικό έλεγχο, αλλά είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στα συμπτώματα και στις βασικές ορμονικές τιμές. Για παράδειγμα, ένας άνδρας μπορεί να έχει φυσιολογική ολική τεστοστερόνη αλλά συμπτώματα χαμηλής διαθέσιμης τεστοστερόνης, όπως μειωμένη libido, κόπωση ή απώλεια μυϊκής μάζας. Αν η SHBG είναι υψηλή, η ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να είναι χαμηλότερη από όσο δείχνει η ολική τιμή.
Στις γυναίκες, η SHBG ζητείται συχνά σε διερεύνηση υπερανδρογοναιμίας. Συμπτώματα όπως ακμή, υπερτρίχωση, λιπαρότητα δέρματος, αραίωση μαλλιών ανδρογενετικού τύπου και ακανόνιστος κύκλος μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο υπολογισμός του Free Androgen Index με βάση την ολική τεστοστερόνη και την SHBG μπορεί να είναι πιο χρήσιμος από την απλή ολική τιμή.
Η SHBG μπορεί επίσης να ζητηθεί σε υπογονιμότητα, PCOS, υποψία υπογοναδισμού, παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση, διαταραχές θυρεοειδούς, ηπατικές διαταραχές και πριν ή κατά τη διάρκεια ορμονικών θεραπειών. Εντάσσεται συχνά σε ευρύτερο ορμονικό έλεγχο μαζί με τεστοστερόνη, LH, FSH, οιστραδιόλη, προλακτίνη, TSH και μεταβολικούς δείκτες.
4Φυσιολογικές τιμές SHBG
Σύντομη απάντηση: Οι φυσιολογικές τιμές SHBG διαφέρουν ανά φύλο, ηλικία, μέθοδο και εργαστήριο, γι’ αυτό ερμηνεύονται πάντα με τα όρια αναφοράς του ίδιου εργαστηρίου.
Η SHBG μετριέται συνήθως σε nmol/L. Τα όρια αναφοράς δεν είναι ίδια σε όλους, επειδή επηρεάζονται από φύλο, ηλικία, ορμονική κατάσταση, εγκυμοσύνη, φάρμακα, θυρεοειδική λειτουργία, ηπατική λειτουργία και μεταβολική κατάσταση. Γενικά, οι γυναίκες έχουν συχνά υψηλότερες τιμές SHBG από τους άνδρες, ενώ τα οιστρογόνα και τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την τιμή.
Ενδεικτικά, αρκετά εργαστήρια δίνουν περίπου χαμηλότερα όρια για άνδρες και ευρύτερα/υψηλότερα όρια για γυναίκες. Όμως αυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως απόλυτοι κανόνες. Η τελική ερμηνεία πρέπει να γίνεται με βάση το αποτέλεσμα, τα όρια του εργαστηρίου, την ολική τεστοστερόνη, το FAI ή την ελεύθερη τεστοστερόνη και την κλινική εικόνα.
| Ομάδα | Ενδεικτική τάση | Τι επηρεάζει την τιμή | Πώς ερμηνεύεται |
|---|---|---|---|
| Άνδρες | Συνήθως χαμηλότερη από τις γυναίκες | Ηλικία, θυρεοειδής, ήπαρ, βάρος, φάρμακα | Μαζί με ολική και ελεύθερη τεστοστερόνη |
| Γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας | Συχνά υψηλότερη, με ορμονική επίδραση | Κύκλος, αντισυλληπτικά, PCOS, βάρος | Μαζί με τεστοστερόνη, FAI και συμπτώματα |
| Εγκυμοσύνη ή οιστρογονική αγωγή | Συχνά αυξημένη | Οιστρογόνα και ηπατική παραγωγή SHBG | Χρειάζεται ειδικό κλινικό πλαίσιο |
Το σημαντικό δεν είναι μόνο αν η τιμή φαίνεται εντός ή εκτός ορίων. Μια SHBG μπορεί να είναι «φυσιολογική» αριθμητικά, αλλά να μην ταιριάζει με την ολική τεστοστερόνη και τα συμπτώματα. Αντίστροφα, μια ελαφρά απόκλιση μπορεί να μην έχει μεγάλη σημασία όταν το υπόλοιπο ορμονικό και μεταβολικό προφίλ είναι σταθερό.
5Υψηλή SHBG – τι σημαίνει
Σύντομη απάντηση: Υψηλή SHBG μπορεί να μειώσει τη διαθέσιμη τεστοστερόνη, ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη βρίσκεται μέσα στα όρια.
Όταν η SHBG είναι αυξημένη, μεγαλύτερο ποσοστό της τεστοστερόνης δεσμεύεται ισχυρά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη ελεύθερη ή βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη. Στους άνδρες, αυτό μπορεί να σχετίζεται με συμπτώματα όπως μειωμένη libido, κόπωση, χαμηλή ενέργεια, δυσκολία στην αύξηση μυϊκής μάζας, διαταραχές διάθεσης ή στυτική δυσλειτουργία. Στις γυναίκες, υψηλή SHBG μπορεί να μειώνει την ανδρογονική δράση και συχνά παρατηρείται με χρήση οιστρογονικών αντισυλληπτικών.
Συχνές αιτίες αυξημένης SHBG είναι ο υπερθυρεοειδισμός, η ηπατική νόσος, η αυξημένη οιστρογονική επίδραση, τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά, η χαμηλή πρόσληψη θερμίδων, το χαμηλό σωματικό βάρος και η μεγαλύτερη ηλικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται και με φαρμακευτική αγωγή ή με καταστάσεις που μεταβάλλουν την ηπατική σύνθεση πρωτεϊνών.
Η υψηλή SHBG δεν αντιμετωπίζεται ως ανεξάρτητη «νόσος». Χρειάζεται να αναζητηθεί η αιτία. Αν συνυπάρχουν συμπτώματα χαμηλής τεστοστερόνης, πρέπει να αξιολογηθεί η ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη. Αν υπάρχει υποψία θυρεοειδοπάθειας, χρειάζεται TSH, FT4 και ενδεχομένως FT3. Αν υπάρχει υποψία ηπατικής συμμετοχής, χρήσιμα είναι AST, ALT, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη και συνολική κλινική εκτίμηση.
6Χαμηλή SHBG – τι σημαίνει
Σύντομη απάντηση: Χαμηλή SHBG αυξάνει το ποσοστό της διαθέσιμης τεστοστερόνης, αλλά συχνά αποτελεί δείκτη ινσουλινοαντίστασης και μεταβολικής δυσλειτουργίας.
Η χαμηλή SHBG είναι συχνό εύρημα σε άτομα με παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση, μεταβολικό σύνδρομο, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Η υπερινσουλιναιμία μπορεί να μειώσει την παραγωγή SHBG από το ήπαρ. Έτσι, η πτώση της SHBG δεν είναι πάντα «καλό» εύρημα επειδή αυξάνει την ελεύθερη τεστοστερόνη. Μπορεί να είναι σήμα ότι το μεταβολικό περιβάλλον χρειάζεται αξιολόγηση.
Στις γυναίκες, χαμηλή SHBG μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο Free Androgen Index. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με ακμή, υπερτρίχωση, λιπαρότητα δέρματος, ακανόνιστο κύκλο και PCOS. Στους άνδρες, χαμηλή SHBG μπορεί να κάνει την ολική τεστοστερόνη να φαίνεται χαμηλή, ενώ η ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να είναι σχετικά διατηρημένη. Για αυτό απαιτείται προσεκτική διάκριση ανάμεσα στην ολική και στη βιοδιαθέσιμη ορμόνη.
Η χαμηλή SHBG συχνά οδηγεί τον γιατρό να ζητήσει μεταβολικό έλεγχο: γλυκόζη νηστείας, ινσουλίνη, HOMA-IR, HbA1c, λιπιδαιμικό προφίλ, ηπατικά ένζυμα και δείκτες λιπώδους ήπατος. Σε γυναίκες με συμπτώματα υπερανδρογονισμού, μπορεί να χρειαστούν επίσης τεστοστερόνη, DHEA-S, ανδροστενδιόνη, 17-OH προγεστερόνη, LH, FSH, AMH και υπερηχογραφική εκτίμηση ανάλογα με την περίπτωση.
7SHBG και τεστοστερόνη: Free Androgen Index
Σύντομη απάντηση: Ο Free Androgen Index βοηθά να εκτιμηθεί η διαθέσιμη ανδρογονική δράση, ιδίως όταν η ολική τεστοστερόνη μόνη της δεν εξηγεί τα συμπτώματα.
Ο Free Androgen Index ή FAI είναι υπολογιστικός δείκτης που προκύπτει από την ολική τεστοστερόνη και την SHBG. Συνήθως υπολογίζεται με τον τύπο: FAI = (Ολική τεστοστερόνη / SHBG) × 100, όταν οι τιμές εκφράζονται σε συμβατές μονάδες. Δεν είναι ξεχωριστή αιμοληψία, αλλά υπολογισμός που βοηθά στην εκτίμηση της ανδρογονικής διαθεσιμότητας.
Ο FAI χρησιμοποιείται συχνά στη διερεύνηση υπερανδρογοναιμίας στις γυναίκες. Όταν η SHBG είναι χαμηλή, ο FAI μπορεί να αυξηθεί ακόμη και αν η ολική τεστοστερόνη δεν φαίνεται πολύ υψηλή. Αυτό έχει σημασία σε γυναίκες με ακμή, υπερτρίχωση, διαταραχές κύκλου ή υποψία PCOS. Αντίστοιχα, σε άνδρες με αυξημένη SHBG, η ολική τεστοστερόνη μπορεί να φαίνεται ικανοποιητική, αλλά η ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη να είναι χαμηλότερη.
Η ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να μετρηθεί ή να υπολογιστεί με διαφορετικές μεθόδους. Η αξιοπιστία εξαρτάται από τη μέθοδο, τις μονάδες, την ακρίβεια της ολικής τεστοστερόνης και το αν συνυπολογίζεται η αλβουμίνη. Για αυτό σε πιο σύνθετες περιπτώσεις η ερμηνεία πρέπει να γίνεται από γιατρό που γνωρίζει το ιστορικό και το εργαστηριακό πλαίσιο.
8Γυναίκες: κύκλος, PCOS και αντισυλληπτικά
Σύντομη απάντηση: Στις γυναίκες η SHBG είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στη διερεύνηση υπερανδρογονισμού, PCOS, διαταραχών κύκλου και επίδρασης αντισυλληπτικών.
Στις γυναίκες, η SHBG επηρεάζει την πραγματική ανδρογονική δράση. Όταν η SHBG είναι χαμηλή, περισσότερη τεστοστερόνη παραμένει διαθέσιμη, κάτι που μπορεί να επιδεινώσει συμπτώματα όπως ακμή, υπερτρίχωση, λιπαρότητα δέρματος, αλωπεκία ανδρογενετικού τύπου και διαταραχές περιόδου. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η SHBG έχει σημαντική θέση στη διερεύνηση του PCOS.
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συχνά συνδέεται με ινσουλινοαντίσταση. Η αυξημένη ινσουλίνη μπορεί να μειώσει την SHBG, με αποτέλεσμα αύξηση του FAI. Έτσι μπορεί να υπάρχει σημαντική ανδρογονική δράση ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη δεν φαίνεται εντυπωσιακά αυξημένη. Για αυτό η SHBG βοηθά να γίνει πιο σωστή εκτίμηση του ορμονικού προφίλ.
Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά, λόγω οιστρογονικής δράσης, συχνά αυξάνουν την SHBG. Αυτό μπορεί να μειώσει τη διαθέσιμη τεστοστερόνη και να βελτιώσει ακμή ή υπερτρίχωση σε ορισμένες γυναίκες. Ταυτόχρονα όμως μπορεί να επηρεάσει την ερμηνεία των ορμονικών εξετάσεων. Αν μια γυναίκα λαμβάνει αντισυλληπτικά, πρέπει να το αναφέρει πριν την αιμοληψία και στην ερμηνεία του αποτελέσματος.
Η SHBG δεν αρκεί για διάγνωση PCOS. Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό ιστορικού, κύκλου, κλινικών σημείων υπερανδρογονισμού, εργαστηριακών εξετάσεων και υπερηχογραφικής εικόνας όπου χρειάζεται. Η εξέταση όμως μπορεί να προσθέσει σημαντική πληροφορία, ειδικά όταν ο στόχος είναι να εκτιμηθεί η βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη.
9Άνδρες: SHBG και υπογοναδισμός
Σύντομη απάντηση: Στους άνδρες η SHBG βοηθά να φανεί αν η ολική τεστοστερόνη αντιστοιχεί σε επαρκή διαθέσιμη τεστοστερόνη.
Η διερεύνηση υπογοναδισμού στους άνδρες δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε μία τυχαία μέτρηση ολικής τεστοστερόνης. Η τεστοστερόνη έχει ημερήσια διακύμανση και επηρεάζεται από ύπνο, νόσο, βάρος, φάρμακα και ηλικία. Επιπλέον, η SHBG μπορεί να αλλάξει σημαντικά το ποσοστό της ελεύθερης ορμόνης.
Σε άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, η SHBG μπορεί να αυξηθεί. Έτσι η ολική τεστοστερόνη μπορεί να φαίνεται σχετικά φυσιολογική, αλλά η διαθέσιμη τεστοστερόνη να είναι χαμηλότερη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, συμπτώματα όπως μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, απώλεια πρωινών στύσεων, κόπωση, χαμηλή διάθεση, μειωμένη μυϊκή δύναμη ή αυξημένο λίπος μπορεί να χρειάζονται πιο προσεκτική αξιολόγηση.
Αντίθετα, σε άνδρες με παχυσαρκία ή ινσουλινοαντίσταση, η SHBG μπορεί να είναι χαμηλή και η ολική τεστοστερόνη να φαίνεται χαμηλή. Αυτό δεν σημαίνει πάντα ότι η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι εξίσου χαμηλή. Για αυτό ο γιατρός μπορεί να ζητήσει υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη, SHBG και αλβουμίνη, καθώς και LH/FSH για να διαχωριστεί πρωτοπαθής από δευτεροπαθή υπογοναδισμό.
10Θυρεοειδής, ήπαρ και φάρμακα
Σύντομη απάντηση: Η SHBG παράγεται κυρίως στο ήπαρ και επηρεάζεται έντονα από τον θυρεοειδή, τα οιστρογόνα, το βάρος και ορισμένα φάρμακα.
Ο θυρεοειδής έχει σημαντική επίδραση στην SHBG. Στον υπερθυρεοειδισμό, η SHBG συχνά αυξάνεται, ενώ στον υποθυρεοειδισμό μπορεί να μειωθεί. Αυτό σημαίνει ότι μια ανεξήγητη αλλαγή στην SHBG μπορεί να είναι ένδειξη ότι πρέπει να ελεγχθεί η θυρεοειδική λειτουργία με TSH, FT4 και κατά περίπτωση FT3 ή αντισώματα θυρεοειδούς.
Το ήπαρ είναι επίσης κεντρικό, επειδή εκεί παράγεται μεγάλο μέρος της SHBG. Ηπατικές νόσοι, λιπώδης διήθηση, φλεγμονή, αλκοόλ, φάρμακα ή μεταβολικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή της. Για αυτό μια παθολογική SHBG συχνά αξιολογείται μαζί με AST, ALT, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη, λιπιδαιμικό προφίλ και στοιχεία μεταβολικού κινδύνου.
Τα φάρμακα και οι ορμονικές θεραπείες έχουν επίσης σημασία. Οιστρογόνα και συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να αυξήσουν την SHBG. Ανδρογόνα, αναβολικά στεροειδή ή ορισμένες μεταβολικές καταστάσεις μπορεί να τη μειώσουν. Επίσης, η απότομη απώλεια βάρους, οι διατροφικές διαταραχές, η σοβαρή νόσος και ορισμένες χρόνιες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την τιμή.
11Μεταβολικό σύνδρομο και ινσουλίνη
Σύντομη απάντηση: Η χαμηλή SHBG συχνά συνδέεται με ινσουλινοαντίσταση, παχυσαρκία, λιπώδες ήπαρ και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Η SHBG δεν είναι μόνο ορμονικός δείκτης. Έχει ισχυρή σχέση με τον μεταβολισμό. Σε συνθήκες ινσουλινοαντίστασης, το πάγκρεας παράγει περισσότερη ινσουλίνη για να διατηρήσει τη γλυκόζη σε φυσιολογικά επίπεδα. Η αυξημένη ινσουλίνη μπορεί να καταστείλει την ηπατική παραγωγή SHBG, με αποτέλεσμα χαμηλότερη τιμή στο αίμα.
Αυτό εξηγεί γιατί χαμηλή SHBG παρατηρείται συχνά σε παχυσαρκία, προδιαβήτη, διαβήτη τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο, υψηλά τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL και λιπώδη διήθηση ήπατος. Σε γυναίκες με PCOS, η χαμηλή SHBG μπορεί να λειτουργεί ως σύνδεσμος ανάμεσα στην ινσουλινοαντίσταση και στην αυξημένη ανδρογονική δράση.
Όταν η SHBG είναι χαμηλή, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να επεκταθεί σε γλυκόζη νηστείας, ινσουλίνη, HOMA-IR, HbA1c, λιπιδαιμικό προφίλ, ουρικό οξύ, ηπατικά ένζυμα και δείκτες φλεγμονής ανάλογα με την περίπτωση. Σε ασθενείς με αυξημένο βάρος, μπορεί να ενταχθεί σε ευρύτερο έλεγχο όπως αυτός που περιγράφεται στον οδηγό για παχυσαρκία, ορμόνες και μεταβολισμό.
12Προετοιμασία για την εξέταση
Σύντομη απάντηση: Η SHBG γίνεται με απλή αιμοληψία. Συνήθως δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία, αλλά όταν συνδυάζεται με τεστοστερόνη προτιμάται πρωινή λήψη.
Η εξέταση SHBG γίνεται σε δείγμα αίματος. Από μόνη της δεν απαιτεί νηστεία στις περισσότερες περιπτώσεις. Όμως συχνά ζητείται μαζί με ορμονικό και μεταβολικό έλεγχο, οπότε οι οδηγίες μπορεί να αλλάξουν. Αν μαζί με SHBG έχουν ζητηθεί γλυκόζη, ινσουλίνη ή λιπίδια, μπορεί να χρειάζεται πρωινή λήψη και νηστεία σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου.
Όταν η SHBG αξιολογείται μαζί με τεστοστερόνη, ειδικά σε άνδρες, η αιμοληψία προτιμάται πρωινές ώρες. Η τεστοστερόνη εμφανίζει ημερήσια διακύμανση, με υψηλότερες τιμές το πρωί, κυρίως σε νεότερους άνδρες. Για αυτό μια απογευματινή μέτρηση μπορεί να μην είναι κατάλληλη για διάγνωση χαμηλής τεστοστερόνης.
Πριν την εξέταση πρέπει να αναφέρονται φάρμακα, ορμονικά σκευάσματα, αντισυλληπτικά, συμπληρώματα, αναβολικά, θυρεοειδική αγωγή, πρόσφατη έντονη άσκηση, οξεία νόσος ή σημαντική αλλαγή βάρους. Αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η εξέταση δεν μπορεί να γίνει, αλλά βοηθούν στη σωστή ερμηνεία.
13Πώς ερμηνεύονται σωστά τα αποτελέσματα
Σύντομη απάντηση: Η SHBG ερμηνεύεται μαζί με ολική τεστοστερόνη, ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη, FAI, ηλικία, φύλο, φάρμακα και συμπτώματα.
Η σωστή ερμηνεία της SHBG ξεκινά με το ερώτημα για το οποίο ζητήθηκε. Άλλο νόημα έχει σε άνδρα με συμπτώματα υπογοναδισμού, άλλο σε γυναίκα με ακμή και ακανόνιστο κύκλο, άλλο σε ασθενή με παχυσαρκία και ινσουλινοαντίσταση και άλλο σε άνθρωπο που λαμβάνει αντισυλληπτικά ή ορμονική θεραπεία.
Αν η SHBG είναι υψηλή και η ολική τεστοστερόνη φυσιολογική, μπορεί να υπάρχει χαμηλότερη διαθέσιμη τεστοστερόνη. Αν η SHBG είναι χαμηλή και η ολική τεστοστερόνη φυσιολογική, ο FAI μπορεί να είναι αυξημένος, ειδικά στις γυναίκες. Αν η SHBG είναι χαμηλή σε άνδρα με αυξημένο βάρος, η ολική τεστοστερόνη μπορεί να φαίνεται χαμηλή, αλλά η ελεύθερη τιμή να χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση.
Η ερμηνεία πρέπει να αποφεύγει τα γρήγορα συμπεράσματα. Δεν θεραπεύεται η SHBG ως αριθμός. Αναζητείται η αιτία της μεταβολής και αξιολογείται αν υπάρχει πραγματική κλινική συνέπεια. Για γενικότερη κατανόηση εργαστηριακών απαντήσεων, χρήσιμος είναι ο οδηγός Εξετάσεις Αίματος: Τι Δείχνουν τα Αποτελέσματα.
| Εύρημα | Πιθανή σημασία | Χρήσιμες συνοδές εξετάσεις |
|---|---|---|
| Υψηλή SHBG | Μειωμένη διαθέσιμη τεστοστερόνη, οιστρογονική επίδραση, θυρεοειδής ή ήπαρ | Ολική/ελεύθερη τεστοστερόνη, TSH, FT4, ηπατικά ένζυμα |
| Χαμηλή SHBG | Ινσουλινοαντίσταση, παχυσαρκία, PCOS, αυξημένος FAI | Γλυκόζη, ινσουλίνη, HbA1c, λιπίδια, τεστοστερόνη |
| SHBG φυσιολογική αλλά συμπτώματα | Χρειάζεται συνολική κλινική συσχέτιση | FAI, ελεύθερη τεστοστερόνη, LH/FSH, οιστραδιόλη, προλακτίνη |
14Τι να κάνω αν είναι εκτός ορίων
Σύντομη απάντηση: Δεν διορθώνουμε τη SHBG άμεσα με αυθαίρετη αγωγή· αναζητούμε την αιτία και ερμηνεύουμε το αποτέλεσμα μαζί με το πλήρες ορμονικό και μεταβολικό προφίλ.
Αν η SHBG είναι εκτός ορίων, το πρώτο βήμα δεν είναι η λήψη συμπληρωμάτων ή ορμονών. Το πρώτο βήμα είναι η επιβεβαίωση ότι η εξέταση έγινε σε κατάλληλο πλαίσιο και ότι υπάρχουν οι απαραίτητες συνοδές τιμές. Χωρίς ολική τεστοστερόνη, χωρίς ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη και χωρίς συμπτώματα, μια μεμονωμένη SHBG έχει περιορισμένη πρακτική αξία.
Αν η SHBG είναι υψηλή, ο γιατρός μπορεί να ελέγξει θυρεοειδή, ήπαρ, οιστρογονική αγωγή, χαμηλό βάρος, ηλικία και φάρμακα. Αν είναι χαμηλή, μπορεί να ελεγχθεί ινσουλινοαντίσταση, σάκχαρο, λιπίδια, παχυσαρκία, PCOS και λιπώδες ήπαρ. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται επανάληψη, ειδικά αν η τιμή δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα ή αν υπήρχε πρόσφατη νόσος.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία. Σε χαμηλή SHBG λόγω μεταβολικού συνδρόμου, η βελτίωση βάρους, διατροφής, άσκησης, ύπνου και ινσουλινοευαισθησίας μπορεί να βελτιώσει συνολικά το ορμονικό προφίλ. Σε υψηλή SHBG λόγω θυρεοειδικής διαταραχής, η σωστή αντιμετώπιση του θυρεοειδούς μπορεί να ομαλοποιήσει την τιμή. Σε φαρμακευτικές επιδράσεις, η απόφαση λαμβάνεται μόνο από τον γιατρό που παρακολουθεί τον ασθενή.
15Συχνές ερωτήσεις για SHBG
Μπορεί η SHBG να προκαλέσει συμπτώματα μόνη της;
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση SHBG;
Γιατί να μετρήσω SHBG αν έχω ήδη τεστοστερόνη;
Τι σημαίνει υψηλή SHBG σε άνδρα;
Τι σημαίνει χαμηλή SHBG σε γυναίκα;
Τα αντισυλληπτικά επηρεάζουν την SHBG;
Η χαμηλή SHBG σημαίνει πάντα PCOS;
Μπορεί να αλλάξει η SHBG με απώλεια βάρους;
Πρέπει να επαναλάβω την εξέταση;
Μπορώ να μειώσω ή να αυξήσω την SHBG με συμπλήρωμα;
16Τι να θυμάστε
Η SHBG είναι βασικός ρυθμιστής της βιοδιαθεσιμότητας των ορμονών φύλου. Δεν είναι ορμόνη, αλλά πρωτεΐνη που δεσμεύει την τεστοστερόνη και την οιστραδιόλη. Για αυτό η τιμή της μπορεί να εξηγήσει γιατί ένας ασθενής έχει συμπτώματα ενώ η ολική τεστοστερόνη ή άλλες βασικές ορμονικές τιμές φαίνονται φυσιολογικές.
Η υψηλή SHBG μπορεί να μειώσει τη διαθέσιμη τεστοστερόνη και να σχετίζεται με υπερθυρεοειδισμό, οιστρογονική επίδραση, αντισυλληπτικά, ηπατική λειτουργία, χαμηλό βάρος ή ηλικία. Η χαμηλή SHBG μπορεί να αυξήσει τον Free Androgen Index, αλλά συχνά δείχνει ινσουλινοαντίσταση, παχυσαρκία, PCOS ή μεταβολικό σύνδρομο.
Το αποτέλεσμα πρέπει πάντα να διαβάζεται μαζί με ολική τεστοστερόνη, ελεύθερη ή υπολογιζόμενη τεστοστερόνη, FAI, συμπτώματα, φύλο, ηλικία, φάρμακα, θυρεοειδή, ήπαρ και μεταβολικό προφίλ. Δεν υπάρχει σωστή ερμηνεία της SHBG χωρίς κλινικό πλαίσιο.
17Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία
Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας μπορείτε να κάνετε αιμοληψία για SHBG, τεστοστερόνη, ελεύθερη τεστοστερόνη, οιστραδιόλη και σχετικό ορμονικό ή μεταβολικό έλεγχο, με ιατρική καθοδήγηση για τη σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
https://medlineplus.gov/lab-tests/shbg-blood-test/
https://www.endocrine.org/clinical-practice-guidelines/testosterone-therapy
https://www.gloshospitals.nhs.uk/our-services/services-we-offer/pathology/tests-and-investigations/sex-hormone-binding-globulin-shbg/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12109167/
https://mikrobiologikolamia.gr/shbg-exetasi-aimatos/
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
