Φερριτίνη (Ferritin): Χαμηλή, Υψηλή, Τιμές και Σωστή Ερμηνεία

1Τι είναι η φερριτίνη και τι δείχνει πραγματικά

Η φερριτίνη είναι πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο μέσα στα κύτταρα και επιτρέπει στον οργανισμό να τον χρησιμοποιεί όταν αυξάνονται οι ανάγκες. Μεγάλες ποσότητες βρίσκονται κυρίως στο ήπαρ, στον μυελό των οστών και στα κύτταρα του δικτυοενδοθηλιακού συστήματος. Ένα μικρό μέρος κυκλοφορεί στο αίμα και αυτό είναι που μετρά η εργαστηριακή εξέταση.

Στην καθημερινή πράξη, η φερριτίνη θεωρείται ο πιο χρήσιμος μεμονωμένος δείκτης για την εκτίμηση των αποθηκών σιδήρου. Όταν μειώνεται σημαντικά, οι αποθήκες έχουν ήδη αρχίσει να εξαντλούνται. Η πτώση μπορεί να συμβεί πριν μειωθεί η αιμοσφαιρίνη και πριν εμφανιστεί η κλασική εικόνα σιδηροπενικής αναιμίας.

Αυτό εξηγεί γιατί μπορεί κάποιος να έχει φερριτίνη 8, 12 ή 20 ng/mL, αλλά φυσιολογική αιμοσφαιρίνη και αιματοκρίτη. Η γενική αίματος δείχνει ακόμη επαρκή παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, αλλά οι «αποθήκες» που τροφοδοτούν αυτή την παραγωγή έχουν μειωθεί.

Η φερριτίνη όμως έχει και μια δεύτερη ιδιότητα που είναι κρίσιμη για την ερμηνεία της: είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αυξηθεί σε λοίμωξη, φλεγμονή, ηπατική βλάβη και ορισμένες άλλες συστηματικές καταστάσεις, ανεξάρτητα από το πόσο σίδηρο υπάρχει πραγματικά διαθέσιμο.

Για αυτό δύο άτομα με φερριτίνη 200 ng/mL μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική κατάσταση: το πρώτο να έχει επαρκείς αποθήκες σιδήρου και το δεύτερο να έχει ενεργή φλεγμονή, χαμηλό διαθέσιμο σίδηρο και χαμηλό TSAT.

2Φερριτίνη, σίδηρος και αποθήκες σιδήρου: ποια είναι η διαφορά;

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να χρησιμοποιούνται οι όροι σίδηρος και φερριτίνη σαν να είναι η ίδια εξέταση. Δεν είναι. Ο σίδηρος ορού αποτυπώνει την ποσότητα σιδήρου που κυκλοφορεί στο αίμα τη συγκεκριμένη στιγμή, ενώ η φερριτίνη χρησιμοποιείται κυρίως για να εκτιμηθεί το μέγεθος των αποθηκών.

Ο σίδηρος ορού παρουσιάζει σημαντικότερες βραχυχρόνιες διακυμάνσεις. Μπορεί να επηρεαστεί από την ώρα της ημέρας, πρόσφατη λήψη σκευάσματος σιδήρου και άλλους παράγοντες. Για αυτό μία χαμηλή τιμή σιδήρου δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση σιδηροπενίας.

Η τρανσφερρίνη είναι η πρωτεΐνη που μεταφέρει τον σίδηρο στο αίμα. Το TIBC εκφράζει ουσιαστικά τη συνολική ικανότητα δέσμευσης σιδήρου, ενώ ο κορεσμός τρανσφερρίνης ή TSAT δείχνει τι ποσοστό των διαθέσιμων θέσεων της τρανσφερρίνης είναι φορτωμένο με σίδηρο.

Ο οργανισμός ρυθμίζει αυτό το σύστημα κυρίως μέσω της hepcidin. Όταν υπάρχει φλεγμονή, η hepcidin αυξάνεται και περιορίζει τόσο την απορρόφηση του σιδήρου από το έντερο όσο και την απελευθέρωσή του από τις αποθήκες. Έτσι δημιουργείται η χαρακτηριστική εικόνα: σίδηρος χαμηλός, TSAT χαμηλός αλλά φερριτίνη φυσιολογική ή αυξημένη.

Για πιο αναλυτική ερμηνεία του σιδήρου ορού μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Σίδηρος: Τιμές, Φερριτίνη, Σιδηροπενία και Αναιμία.

3Φερριτίνη 5, 10, 20 ή 30 ng/mL: τι σημαίνει κάθε τιμή;

Οι αναζητήσεις «φερριτίνη 5», «φερριτίνη 10», «φερριτίνη 20» και «φερριτίνη 30» είναι συχνές επειδή ο ασθενής θέλει να ξέρει αν ένας συγκεκριμένος αριθμός είναι καλός ή όχι. Η απάντηση όμως δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο αν η τιμή βρίσκεται μέσα στα τυπωμένα όρια αναφοράς του εργαστηρίου.

Φερριτίνη 5 ng/mL

Φερριτίνη γύρω στα 5 ng/mL είναι εξαιρετικά χαμηλή τιμή και υποδηλώνει έντονη εξάντληση των αποθηκών σιδήρου. Ακόμη και αν η αιμοσφαιρίνη είναι φυσιολογική, το εύρημα χρειάζεται αιτιολογική αξιολόγηση. Το επόμενο ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο σίδηρο να πάρω», αλλά γιατί άδειασαν οι αποθήκες;

Φερριτίνη 10 ng/mL

Τιμή περίπου 10 ng/mL είναι επίσης σαφώς χαμηλή και πολύ συμβατή με σιδηροπενία. Αν συνυπάρχουν χαμηλό MCV ή MCH, χαμηλός TSAT και αυξημένο TIBC, η εικόνα ενισχύεται ακόμη περισσότερο.

Φερριτίνη 20 ng/mL

Η φερριτίνη 20 ng/mL μπορεί σε ορισμένες αναφορές εργαστηρίου να φαίνεται «εντός ορίων», αλλά κλινικά συνήθως αντιστοιχεί σε χαμηλές αποθήκες. Είναι χαρακτηριστικό σημείο όπου μπορεί να υπάρχει σιδηροπενία χωρίς αναιμία. Η φυσιολογική αιμοσφαιρίνη δεν ακυρώνει το εύρημα.

Φερριτίνη 30 ng/mL

Η τιμή 30 ng/mL είναι περισσότερο ένα πρακτικό σημείο αναφοράς παρά ένα απόλυτο βιολογικό σύνορο. Δεν σημαίνει ότι στα 29 υπάρχει σιδηροπενία και στα 31 όλα είναι φυσιολογικά. Χρειάζονται συμπτώματα, γενική αίματος, TSAT, ιστορικό απωλειών και παρουσία ή απουσία φλεγμονής.

4Φυσιολογικές τιμές φερριτίνης και πρακτικά όρια ερμηνείας

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «φυσιολογικό νούμερο» φερριτίνης που να ισχύει για όλους. Τα όρια αναφοράς επηρεάζονται από το φύλο, την ηλικία, τη μέθοδο μέτρησης, την κύηση και το εργαστήριο. Επιπλέον, το όριο αναφοράς δεν ταυτίζεται πάντα με το διαγνωστικό όριο που χρησιμοποιείται όταν διερευνάται πιθανή σιδηροπενία.

Σε κατά τα άλλα υγιείς ενήλικες, φερριτίνη κάτω από 15 ng/mL αποτελεί πολύ ισχυρό εύρημα υπέρ εξάντλησης των αποθηκών. Στην κλινική πράξη, τιμές κάτω από 30 ng/mL χρησιμοποιούνται συχνά ως ένδειξη χαμηλών αποθηκών. Όταν υπάρχει φλεγμονή, όμως, ακόμη και μεγαλύτερες τιμές δεν αποκλείουν σιδηροπενία.

1 ng/mL φερριτίνης ισοδυναμεί αριθμητικά με 1 μg/L. Έτσι, ένα διεθνές όριο 30 μg/L αντιστοιχεί αριθμητικά σε 30 ng/mL.

Επομένως, δεν είναι σωστό να δημιουργείται ένας γενικός «ιδανικός στόχος φερριτίνης» για όλους. Ένα άτομο με φερριτίνη 35, φυσιολογική CRP και φυσιολογικό TSAT δεν αξιολογείται όπως ένας ασθενής με φερριτίνη 80, CRP υψηλή και TSAT 12%.

Το ίδιο ισχύει για τις υψηλές τιμές. Το ότι ένα εργαστήριο σημειώνει μια τιμή με αστερίσκο δεν αποδεικνύει ούτε αιμοχρωμάτωση ούτε βλάβη οργάνου. Η έννοια της «υψηλής φερριτίνης» αναλύεται στις επόμενες ενότητες μαζί με TSAT, ήπαρ και φλεγμονή.

5Χαμηλή φερριτίνη χωρίς αναιμία: γίνεται;

Ναι. Είναι από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να κατανοήσει ο ασθενής. Η σιδηροπενία εξελίσσεται σταδιακά. Πρώτα μειώνονται οι αποθήκες σιδήρου, μετά επηρεάζεται περισσότερο η διαθεσιμότητα σιδήρου προς τον μυελό και τελικά, αν η κατάσταση συνεχιστεί, μπορεί να μειωθεί η αιμοσφαιρίνη και να εμφανιστεί αναιμία.

Έτσι, κάποιος μπορεί να έχει φερριτίνη 8, 15 ή 20 ng/mL, Hb και αιματοκρίτη ακόμη φυσιολογικά και παρ’ όλα αυτά να έχει πραγματική έλλειψη σιδήρου. Αυτό αποκαλείται συχνά σιδηροπενία χωρίς αναιμία.

Πιθανά συμπτώματα είναι η κόπωση, η μειωμένη αντοχή, η δυσκολία συγκέντρωσης και σε ορισμένους ασθενείς ανήσυχα πόδια ή τριχόπτωση. Τα συμπτώματα όμως είναι μη ειδικά: δεν πρέπει κάθε κόπωση ή τριχόπτωση να αποδίδεται αυτόματα στη φερριτίνη χωρίς συνολική αξιολόγηση.

Το αντίστροφο επίσης ισχύει: φυσιολογική φερριτίνη δεν αποκλείει πάντα πρόβλημα σιδήρου, ιδίως όταν υπάρχει ενεργή φλεγμονή. Αυτός είναι ο λόγος που το αποτέλεσμα πρέπει να συνδέεται με TSAT και CRP.

Για πιο αναλυτική ανάπτυξη του συγκεκριμένου θέματος δείτε τον οδηγό Χαμηλή Φερριτίνη: Αίτια, Συμπτώματα και Αντιμετώπιση και το άρθρο Χαμηλή Φερριτίνη με Φυσιολογικό Αιματοκρίτη.

6Ποιες εξετάσεις χρειάζονται μαζί με τη φερριτίνη: TSAT, TIBC, CRP και γενική αίματος

Η σωστή ερμηνεία της φερριτίνης είναι πολύ ισχυρότερη όταν έχουμε ένα μικρό «panel» του μεταβολισμού του σιδήρου αντί για έναν μεμονωμένο αριθμό. Οι εξετάσεις που χρησιμοποιούνται συχνότερα είναι γενική αίματος, σίδηρος ορού, TIBC ή τρανσφερρίνη, TSAT και CRP.

Γενική αίματος

Μας δείχνει αν υπάρχει αναιμία και πώς είναι τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Η Hb και ο αιματοκρίτης δείχνουν αν έχει εγκατασταθεί αναιμία, ενώ MCV, MCH και RDW βοηθούν στην αναγνώριση του μορφολογικού προτύπου.

TIBC και τρανσφερρίνη

Στην κλασική απόλυτη σιδηροπενία η τρανσφερρίνη και το TIBC συχνά αυξάνονται, επειδή ο οργανισμός αυξάνει την ικανότητα μεταφοράς σιδήρου. Σε ενεργή φλεγμονή μπορεί αντίθετα να είναι φυσιολογικά ή μειωμένα.

TSAT – κορεσμός τρανσφερρίνης

Ο TSAT είναι εξαιρετικά σημαντικός. Εκφράζει το ποσοστό της τρανσφερρίνης που μεταφέρει σίδηρο και, όταν ο σίδηρος και το TIBC δίνονται στις ίδιες μονάδες, υπολογίζεται πρακτικά ως σίδηρος ÷ TIBC × 100.

Χαμηλός TSAT δείχνει ότι μικρό ποσοστό των θέσεων μεταφοράς είναι φορτωμένο με σίδηρο. Αυξημένος TSAT, ιδίως όταν επιμένει και συνοδεύεται από υψηλή φερριτίνη, στρέφει την αξιολόγηση προς πιθανή υπερφόρτωση σιδήρου.

CRP

Η CRP δεν μετρά σίδηρο. Χρησιμοποιείται για να απαντήσει σε διαφορετικό ερώτημα: υπάρχει φλεγμονώδες υπόβαθρο που μπορεί να ανεβάζει τη φερριτίνη; Αν η CRP είναι αυξημένη, η «φυσιολογική» φερριτίνη χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Σε πιο σύνθετες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν δείκτες όπως διαλυτός υποδοχέας τρανσφερρίνης ή δείκτες αιμοσφαιρίνης δικτυοερυθροκυττάρων, ανάλογα με το κλινικό ερώτημα και τη διαθεσιμότητα.

7Χαμηλή φερριτίνη: ποια είναι τα συχνότερα αίτια;

Η χαμηλή φερριτίνη είναι εργαστηριακό εύρημα, όχι η τελική διάγνωση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί μειώθηκαν οι αποθήκες σιδήρου. Η απάντηση μπορεί να είναι απλή, όπως έντονη έμμηνος ρύση, αλλά μπορεί επίσης να απαιτεί πιο οργανωμένη διερεύνηση.

1. Απώλεια αίματος από την έμμηνο ρύση

Η έντονη, παρατεταμένη ή συχνή έμμηνος ρύση είναι από τις συχνότερες αιτίες σιδηροπενίας σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Αν η απώλεια συνεχίζεται, η φερριτίνη μπορεί να πέφτει ξανά μετά τη θεραπεία.

2. Απώλεια αίματος από το πεπτικό

Σε άνδρες και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες η επιβεβαιωμένη σιδηροπενία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ως προς πιθανή γαστρεντερική απώλεια. Η διερεύνηση εξατομικεύεται με βάση ηλικία, συμπτώματα, φάρμακα και συνολικό ιστορικό.

3. Κύηση και αυξημένες ανάγκες

Κατά την κύηση οι ανάγκες σε σίδηρο αυξάνονται σημαντικά. Αν οι αποθήκες ήταν χαμηλές πριν από την εγκυμοσύνη, η φερριτίνη μπορεί να μειωθεί ακόμη περισσότερο.

4. Δυσαπορρόφηση

Κοιλιοκάκη, φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου, βαριατρικές επεμβάσεις και άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν το ανώτερο πεπτικό μπορεί να μειώσουν την απορρόφηση του σιδήρου.

5. Συχνή αιμοδοσία

Οι επαναλαμβανόμενες αιμοδοσίες αφαιρούν σημαντική ποσότητα σιδήρου από τον οργανισμό. Ένας συχνός αιμοδότης μπορεί να έχει χαμηλή φερριτίνη πριν εμφανιστεί αναιμία.

6. Χαμηλή πρόσληψη σιδήρου

Περιοριστικές δίαιτες ή διατροφή με ανεπαρκή βιοδιαθέσιμο σίδηρο μπορεί να συμβάλουν, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με αυξημένες ανάγκες ή απώλειες.

8Υψηλή φερριτίνη: γιατί δεν σημαίνει πάντα πολύ σίδηρο

Η υψηλή φερριτίνη είναι πολύ πιο σύνθετο εύρημα από τη χαμηλή. Ο ασθενής συχνά θεωρεί ότι «έχει πολύ σίδηρο», αλλά στην πραγματικότητα ένα μεγάλο ποσοστό των αυξήσεων οφείλεται σε άλλους μηχανισμούς.

Η φερριτίνη μπορεί να αυξηθεί επειδή ο οργανισμός βρίσκεται σε φλεγμονώδη κατάσταση, επειδή υπάρχει ηπατική βλάβη, μεταβολικό υπόβαθρο, κατανάλωση αλκοόλ ή άλλη συστηματική νόσος. Το ήπαρ έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αποτελεί βασικό όργανο αποθήκευσης σιδήρου και η βλάβη των ηπατικών κυττάρων μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική αύξηση της φερριτίνης.

Συχνές καταστάσεις που μπορεί να συνοδεύονται από αυξημένη φερριτίνη είναι:

• οξεία ή χρόνια φλεγμονή,
• πρόσφατη ή ενεργή λοίμωξη,
• λιπώδης νόσος του ήπατος και μεταβολικό σύνδρομο,
• ηπατική βλάβη ή ηπατίτιδα,
• αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ,
• χρόνια νεφρική νόσος,
• ορισμένα αιματολογικά ή νεοπλασματικά νοσήματα,
• πολλαπλές μεταγγίσεις,
• κληρονομική ή δευτεροπαθής υπερφόρτωση σιδήρου.

Μια φερριτίνη 400 ng/mL με TSAT 18%, αυξημένη CRP και λιπώδη διήθηση ήπατος έχει διαφορετική διαγνωστική κατεύθυνση από φερριτίνη 400 ng/mL με επανειλημμένα αυξημένο TSAT.

9Φερριτίνη και CRP: πώς η φλεγμονή αλλάζει την ερμηνεία

Η σχέση μεταξύ φερριτίνης και CRP είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία του εργαστηριακού ελέγχου σιδήρου. Όταν υπάρχει ενεργή φλεγμονή, η φερριτίνη μπορεί να αυξηθεί επειδή λειτουργεί ως πρωτεΐνη οξείας φάσης. Αυτό μπορεί να «καλύψει» μια πραγματική έλλειψη σιδήρου.

Για παράδειγμα, ένας ασθενής με χρόνια φλεγμονώδη νόσο μπορεί να έχει φερριτίνη 80 ή 120 ng/mL, αλλά χαμηλό TSAT και χαμηλή διαθεσιμότητα σιδήρου. Αν κοιτάξει κάποιος μόνο τη φερριτίνη, μπορεί να θεωρήσει λανθασμένα ότι οι αποθήκες είναι απολύτως επαρκείς.

Σε φλεγμονώδεις καταστάσεις η hepcidin αυξάνεται. Η ορμόνη αυτή μειώνει την απορρόφηση σιδήρου από το έντερο και περιορίζει την απελευθέρωση του αποθηκευμένου σιδήρου προς την κυκλοφορία. Έτσι ο σίδηρος παραμένει «κλειδωμένος» και δεν είναι εύκολα διαθέσιμος για την αιμοποίηση.

Διεθνείς οδηγίες χρησιμοποιούν υψηλότερα όρια φερριτίνης όταν υπάρχει λοίμωξη ή φλεγμονή, γεγονός που υπογραμμίζει ότι μια φερριτίνη πάνω από 30 ng/mL δεν αρκεί από μόνη της για να αποκλείσει έλλειψη σιδήρου σε αυτό το πλαίσιο.

Η CRP επίσης δεν είναι τέλεια. Φυσιολογική CRP δεν αποκλείει κάθε χρόνια, διαλείπουσα ή χαμηλού βαθμού φλεγμονή. Χρησιμοποιείται ως μέρος του συνολικού εργαστηριακού και κλινικού πλαισίου.

Δείτε επίσης τον αναλυτικό οδηγό CRP: Τι Δείχνει, Φυσιολογικές Τιμές και Πότε Ανησυχούμε.

10Πότε υποψιαζόμαστε υπερφόρτωση σιδήρου ή αιμοχρωμάτωση;

Η πραγματική υπερφόρτωση σιδήρου δεν διαγιγνώσκεται επειδή η φερριτίνη είναι απλώς υψηλή. Το πιο χρήσιμο πρώτο εργαστηριακό στοιχείο είναι ο συνδυασμός της αυξημένης φερριτίνης με αυξημένο κορεσμό τρανσφερρίνης.

Σε γενικές γραμμές, ένας TSAT γύρω ή πάνω από 45%, ιδιαίτερα όταν επιβεβαιώνεται σε επαναληπτική μέτρηση και δεν υπάρχει προφανής άλλη εξήγηση, αυξάνει την υποψία ότι υπάρχει αυξημένη απορρόφηση ή συσσώρευση σιδήρου. Οι ακριβείς διαγνωστικοί συνδυασμοί διαφέρουν ανά φύλο και κλινικό πλαίσιο.

Στην κληρονομική αιμοχρωμάτωση, η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει γενετικό έλεγχο HFE. Το αν χρειάζεται γενετικός έλεγχος δεν αποφασίζεται από τη φερριτίνη μόνη της, αλλά από τον συνδυασμό TSAT, φερριτίνης, οικογενειακού ιστορικού και κλινικής εικόνας.

Όταν υπάρχει αυξημένος TSAT και υψηλή φερριτίνη αλλά ο συνήθης γενετικός έλεγχος δεν εξηγεί την εικόνα, μπορεί να χρειαστεί εξειδικευμένη αξιολόγηση και σε επιλεγμένους ασθενείς MRI ήπατος για ποσοτικοποίηση του ηπατικού σιδήρου.

Αντίθετα, υψηλή φερριτίνη με φυσιολογικό ή χαμηλό TSAT κάνει την κλασική υπερφόρτωση σιδήρου λιγότερο πιθανή και στρέφει περισσότερο την προσοχή προς φλεγμονή, ηπατική νόσο, μεταβολικό σύνδρομο και άλλες αιτίες.

11Φερριτίνη 500, 1000, 2000 ή 5000 ng/mL: πόσο ανησυχητική είναι;

Όσο περισσότερο αυξάνεται η φερριτίνη, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη να εξηγηθεί το εύρημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια συγκεκριμένη τιμή που αντιστοιχεί αυτόματα σε μία συγκεκριμένη νόσο.

Φερριτίνη 500 ng/mL

Μια τιμή περίπου 500 ng/mL είναι σαφώς αυξημένη για πολλούς ενήλικες και χρειάζεται ερμηνεία, αλλά δεν αποδεικνύει υπερφόρτωση σιδήρου. Συχνές εξηγήσεις είναι φλεγμονή, λιπώδες ήπαρ, μεταβολικό σύνδρομο, αλκοόλ, ηπατική νόσος ή πρόσφατη λοίμωξη. Ο TSAT αποτελεί βασικό διαχωριστικό εργαλείο.

Φερριτίνη πάνω από 1000 ng/mL

Η φερριτίνη >1000 ng/mL είναι σημαντική αύξηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε «λίγο λιπώδες ήπαρ» ή να αγνοείται χωρίς αξιολόγηση. Χρειάζεται οργανωμένος έλεγχος του TSAT, της CRP, των ηπατικών ενζύμων, του ιστορικού, της κατανάλωσης αλκοόλ, των μεταγγίσεων και άλλων πιθανών αιτιών.

Στην αιμοχρωμάτωση, μια φερριτίνη πάνω από 1000 ng/mL αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την εκτίμηση του κινδύνου προχωρημένης ηπατικής νόσου. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σε αυτή την περιοχή ο αριθμός δεν υποκαθιστά την κλινική εκτίμηση και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Φερριτίνη 2000–5000 ng/mL

Τιμές αρκετών χιλιάδων ng/mL αποτελούν έντονη υπερφερριτιναιμία. Σε αυτό το ύψος η διαφορική διάγνωση διευρύνεται και η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη σοβαρή ηπατική βλάβη, έντονη λοίμωξη ή φλεγμονή, αιματολογικές καταστάσεις, υπερφόρτωση σιδήρου και άλλες συστηματικές αιτίες.

Φερριτίνη 5000 ng/mL ή περισσότερο

Η φερριτίνη ≥5000 ng/mL είναι ακραία αύξηση και απαιτεί άμεση οργανωμένη ιατρική διερεύνηση, ιδίως όταν ο ασθενής είναι συμπτωματικός. Σε ενήλικες τέτοιες τιμές έχουν περιγραφεί σε σοβαρές λοιμώξεις, οξεία ηπατική βλάβη ή ηπατίτιδα, αιματολογικές και φλεγμονώδεις καταστάσεις, σύνδρομα υπερενεργοποίησης του ανοσοποιητικού όπως HLH/MAS, καθώς και σε ορισμένα σενάρια υπερφόρτωσης σιδήρου.

Φερριτίνη 5000 δεν σημαίνει αυτόματα HLH. Αυτή είναι σημαντική διευκρίνιση. Στους ενήλικες ακόμη και πολύ υψηλές τιμές φερριτίνης μπορεί να εμφανίζονται σε περισσότερες από μία σοβαρές καταστάσεις. Για τη διάγνωση HLH απαιτείται ολόκληρο κλινικό και εργαστηριακό σύνολο και όχι ένας μόνο βιοδείκτης.

Η κλινική κατάσταση καθορίζει και το πόσο επείγουσα είναι η αξιολόγηση. Φερριτίνη πολλών χιλιάδων μαζί με υψηλό πυρετό, υπόταση, σύγχυση, ίκτερο, σημαντική αύξηση ηπατικών ενζύμων, κυτταροπενίες ή βαριά γενική κατάσταση έχει τελείως διαφορετική βαρύτητα από μια τυχαία μέτρηση σε σταθερό ασθενή.

12Ειδικές καταστάσεις: κύηση, παιδιά, αθλητές και χρόνια νοσήματα

Κύηση

Στην κύηση οι ανάγκες σε σίδηρο αυξάνονται και η φερριτίνη μπορεί να μειώνεται καθώς εξελίσσεται η εγκυμοσύνη. Τα διαγνωστικά όρια και οι θεραπευτικοί στόχοι δεν πρέπει να αντιγράφονται μηχανικά από έναν γενικό πίνακα ενηλίκων. Η αξιολόγηση γίνεται σε συνδυασμό με την εβδομάδα κύησης, τη γενική αίματος και τις οδηγίες του μαιευτήρα.

Παιδιά και έφηβοι

Τα παιδιά χρειάζονται ηλικιακά κατάλληλα όρια. Επιπλέον, οι συχνές λοιμώξεις μπορούν να αυξήσουν τη φερριτίνη και να δυσκολέψουν την αξιολόγηση των αποθηκών. Ένα αποτέλεσμα παιδιού δεν πρέπει να ερμηνεύεται με πίνακες ενηλίκων.

Αθλητές

Σε αθλητές αντοχής η έλλειψη σιδήρου μπορεί να εμφανιστεί χωρίς εγκατεστημένη αναιμία. Η διατροφή, οι αυξημένες ανάγκες, οι απώλειες και η έντονη προπονητική επιβάρυνση μπορούν να επηρεάσουν το προφίλ. Η εξέταση καλό είναι να αξιολογείται σε σταθερές συνθήκες και όχι ως μεμονωμένος αριθμός αμέσως μετά από έντονη καταπόνηση.

Χρόνια νεφρική νόσος και χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα

Σε αυτά τα νοσήματα χρησιμοποιούνται συχνά συνδυασμοί φερριτίνης και TSAT, επειδή η φερριτίνη μπορεί να είναι αυξημένη λόγω της χρόνιας φλεγμονής. Τα γενικά όρια ενός υγιούς ενήλικα δεν εφαρμόζονται μηχανικά.

Καρδιακή ανεπάρκεια και άλλα ειδικά νοσήματα

Ορισμένες ειδικότητες χρησιμοποιούν δικούς τους ορισμούς λειτουργικής ή απόλυτης έλλειψης σιδήρου. Για αυτό ένας ασθενής δεν πρέπει να συγκρίνει τον δικό του στόχο φερριτίνης με τον στόχο ενός άλλου ασθενούς που έχει διαφορετικό νόσημα.

13Προετοιμασία για φερριτίνη και πότε γίνεται επανέλεγχος

Για τη μεμονωμένη μέτρηση φερριτίνης συνήθως δεν απαιτείται ειδική νηστεία. Αν όμως η εξέταση γίνεται μαζί με σίδηρο ορού, TIBC και πλήρες προφίλ σιδήρου, είναι σωστό να ακολουθούνται οι συγκεκριμένες οδηγίες του εργαστηρίου ώστε οι επαναληπτικές μετρήσεις να είναι όσο γίνεται συγκρίσιμες.

Η ώρα αιμοληψίας και η πρόσφατη λήψη συμπληρώματος επηρεάζουν περισσότερο τον σίδηρο ορού από ό,τι τη φερριτίνη. Για αυτό δεν πρέπει να ερμηνεύεται μία αιφνίδια αύξηση του σιδήρου μετά από δισκίο ως απόδειξη ότι οι αποθήκες έχουν αποκατασταθεί.

Πρόσφατη λοίμωξη

Αν η εξέταση έγινε κατά τη διάρκεια εμπύρετης λοίμωξης ή έντονης φλεγμονής, η φερριτίνη μπορεί να είναι παροδικά υψηλότερη. Αν το κλινικό ερώτημα είναι η πραγματική κατάσταση των αποθηκών, μπορεί να χρειαστεί επανεκτίμηση μετά την υποχώρηση της οξείας κατάστασης.

Μετά από ενδοφλέβιο σίδηρο

Μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου η φερριτίνη μπορεί να αυξηθεί έντονα και γρήγορα. Μια πρώιμη μέτρηση δεν πρέπει να ερμηνεύεται σαν να αντιπροσωπεύει απαραίτητα τη μακροχρόνια σταθερή κατάσταση των αποθηκών. Το timing του επανελέγχου εξαρτάται από το σκεύασμα, την ένδειξη και το θεραπευτικό πλάνο.

Πότε ξαναμετράμε;

Δεν υπάρχει ένα υποχρεωτικό χρονικό διάστημα που να ταιριάζει σε όλους. Η επανάληψη εξαρτάται από το πόσο χαμηλή ήταν η αρχική φερριτίνη, αν υπήρχε αναιμία, αν χορηγήθηκε από του στόματος ή ενδοφλέβιος σίδηρος, αν συνεχίζεται η απώλεια αίματος και ποιο είναι το υποκείμενο νόσημα.

14Χαμηλή φερριτίνη: θεραπεία, από του στόματος και ενδοφλέβιος σίδηρος

Η αντιμετώπιση της χαμηλής φερριτίνης έχει δύο στόχους: να αναπληρωθεί ο σίδηρος και να αντιμετωπιστεί η αιτία που οδήγησε στην έλλειψη. Αν διορθωθεί μόνο ο αριθμός αλλά συνεχίζεται η απώλεια αίματος ή η δυσαπορρόφηση, η σιδηροπενία μπορεί να επιστρέψει.

Από του στόματος σίδηρος

Ο από του στόματος σίδηρος αποτελεί συχνή επιλογή όταν υπάρχει τεκμηριωμένη σιδηροπενία και ο ασθενής μπορεί να τον απορροφήσει και να τον ανεχθεί. Οι διαφορετικές μορφές και δοσολογικά σχήματα δεν είναι ισοδύναμα για όλους και η επιλογή πρέπει να γίνεται ανάλογα με το κλινικό πλαίσιο.

Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η ναυτία, η δυσκοιλιότητα, οι κοιλιακές ενοχλήσεις και τα σκούρα κόπρανα. Η εμφάνιση σκούρων κοπράνων μετά από σίδηρο είναι συχνή, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με πραγματική μέλαινα κένωση σε ασθενή με συμπτώματα αιμορραγίας.

Ενδοφλέβιος σίδηρος

Ο ενδοφλέβιος σίδηρος χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως όταν υπάρχει σημαντική δυσανεξία ή ανεπαρκής ανταπόκριση στον από του στόματος σίδηρο, δυσαπορρόφηση, συγκεκριμένα χρόνια νοσήματα ή ανάγκη ταχύτερης αναπλήρωσης. Δεν αποτελεί απλώς «ισχυρότερη έκδοση» του χαπιού αλλά θεραπεία με συγκεκριμένες ενδείξεις.

Στον κεντρικό οδηγό Φάρμακα και Σκευάσματα Σιδήρου μπορείτε να δείτε τους οδηγούς για από του στόματος και ενδοφλέβια σκευάσματα, καθώς και τις εξετάσεις που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθησή τους.

Πρέπει η φερριτίνη να φτάσει σε έναν συγκεκριμένο στόχο;

Δεν υπάρχει ένας παγκόσμιος στόχος που πρέπει να επιτευχθεί σε κάθε ασθενή. Ο στόχος επηρεάζεται από την αρχική διάγνωση, τα συμπτώματα, τη γενική αίματος, τον TSAT, το υποκείμενο νόσημα και αν συνεχίζονται απώλειες.

Εξίσου σημαντικό είναι να μην διακόπτεται η αξιολόγηση επειδή βελτιώθηκε η Hb. Η αιμοσφαιρίνη μπορεί να διορθωθεί πριν αποκατασταθούν πλήρως οι αποθήκες. Για αυτό η παρακολούθηση της φερριτίνης έχει αξία και μετά την αρχική αιματολογική ανταπόκριση.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;

Η χαμηλή φερριτίνη από μόνη της συνήθως δεν αποτελεί επείγον. Επείγουσα αξιολόγηση όμως χρειάζεται όταν συνυπάρχουν σημαντική δύσπνοια σε ηρεμία, λιποθυμία, θωρακικός πόνος, έντονη ταχυκαρδία, ενεργή αιμορραγία, αιματέμεση ή μελανές κενώσεις.

Αντίστοιχα, η υψηλή φερριτίνη γίνεται περισσότερο επείγουσα όταν συνοδεύεται από σοβαρή γενική κατάσταση, υψηλό πυρετό, σύγχυση, υπόταση, ίκτερο, αιματολογικές διαταραχές ή έντονη ηπατική βλάβη. Ο αριθμός της φερριτίνης δεν πρέπει να αξιολογείται έξω από αυτή την κλινική εικόνα.

15Συχνές Ερωτήσεις για τη Φερριτίνη

16Τι να θυμάστε για τη φερριτίνη

Η σωστή ερμηνεία της φερριτίνης δεν είναι «χαμηλή ή υψηλή». Είναι συνδυασμός τιμής, TSAT, TIBC/τρανσφερρίνης, CRP, γενικής αίματος, ηπατικού ελέγχου όπου χρειάζεται, συμπτωμάτων και ιστορικού. Αυτός ο συνδυασμός ξεχωρίζει την πραγματική σιδηροπενία από τη λειτουργική έλλειψη και την απλή υπερφερριτιναιμία από την πραγματική υπερφόρτωση σιδήρου.

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30