💉 Θεραπεία για την Lp(a) — Νεότερες Εξελίξεις & Ελπίδες
🫀Η λιποπρωτεΐνη(a) ή Lp(a) είναι ένας ιδιαίτερος τύπος λιποπρωτεΐνης που συνδέεται στενά με την αθηροσκλήρωση και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ανεξάρτητα από τα επίπεδα της LDL («κακής») χοληστερόλης. Η Lp(a) έχει ισχυρό γενετικό υπόβαθρο, πράγμα που καθιστά τη μείωσή της μια πρόκληση.
Ακριβά, αλλά αποτελεσματικά για ασθενείς με υπερχοληστερολαιμία + υψηλή Lp(a).
Συνδυάζονται με στατίνες ή σε άτομα με δυσανεξία στις στατίνες.
3. 🧬 Pelacarsen (IONIS-APO(a)-LRx)
Υπό δοκιμή (φάση 3).
Αντιπροσωπεύει την πιο εξειδικευμένη προσέγγιση για μείωση της Lp(a).
RNA-based θεραπεία (antisense oligonucleotide).
Μειώνει τα επίπεδα Lp(a) έως και 80%.
Αναμένονται αποτελέσματα από τη μελέτη Lp(a) HORIZON (Novartis).
4. 🔬 Olpasiran (Amgen)
siRNA θεραπεία, όπως το Inclisiran (LEQVIO)
Σε δοκιμές φάσης 2, μείωσε την Lp(a) πάνω από 90%.
Αν η φάση 3 είναι θετική, θα αλλάξει ριζικά η θεραπευτική προσέγγιση.
5. 💊 Niacin (νιασίνη, βιταμίνη Β3)
Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ευρέως.
Μειώνει Lp(a) έως και 30%.
Όχι πλέον συνιστώμενη: Οι μελέτες δεν έδειξαν σημαντικά καρδιαγγειακά οφέλη και υπάρχουν παρενέργειες.
🥦 Ρόλος της Διατροφής
Η διατροφή δεν μειώνει σημαντικά την Lp(a), αλλά:
Υποστηρίζει τη γενική καρδιαγγειακή υγεία.
Βοηθά στον έλεγχο άλλων παραγόντων (LDL, σάκχαρο, φλεγμονή).
🔹 Συνιστάται:
Κατανάλωση ωμέγα-3 λιπαρών.
Μείωση κορεσμένων λιπαρών.
Αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών.
📊 Συγκριτικός Πίνακας Θεραπειών για Lp(a)
Θεραπεία
Μηχανισμός
Μείωση Lp(a)
Στάδιο
Χορήγηση
Pelacarsen
Antisense RNA
~80%
Φάση 3
Υποδόρια
Olpasiran
siRNA
~90%
Φάση 2
Υποδόρια
PCSK9 Αναστολείς
Μονοκλωνικά Αντισώματα
25–30%
Εγκεκριμένο
Υποδόρια
Inclisiran
siRNA κατά PCSK9
20–25%
Εγκεκριμένο
2 φορές/έτος
Νιασίνη
Βιταμίνη B3
~30%
Παλαιότερη
Από το στόμα
❓ FAQ — Συχνές Ερωτήσεις
Τι σημαίνει αν έχω υψηλή Lp(a);
Σημαίνει αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακών επεισοδίων ανεξάρτητα από την LDL.
Πρέπει να πάρω φάρμακα;
✅ Ναι, αν έχεις προηγούμενο καρδιοπάθειας ή υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο. ❌ Όχι απαραίτητα, αν δεν υπάρχουν άλλα ρίσκα.
Οι στατίνες βοηθούν στην Lp(a);
Όχι. Μπορεί σε μερικές περιπτώσεις να αυξήσουν ελαφρώς την Lp(a).
Μπορώ να τη μειώσω φυσικά;
Δυστυχώς, όχι αποτελεσματικά. Οι νέες θεραπείες RNA είναι ο μόνος τρόπος.
🔸 Τι σημαίνει αν έχω υψηλή Lp(a);
Η υψηλή λιποπρωτεΐνη(a) σημαίνει αυξημένος κίνδυνος για καρδιαγγειακά επεισόδια, ανεξάρτητα από την τιμή της LDL. Είναι ένας ανεξάρτητος γενετικός παράγοντας κινδύνου.
🔸 Πρέπει να πάρω φάρμακα για να μειώσω την Lp(a);
Ναι, εάν έχεις ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, πρώιμο έμφραγμα, στένωση αορτής, ή άλλους παράγοντες κινδύνου. Ειδικά φάρμακα όπως το Pelacarsen, το Olpasiran και οι PCSK9 αναστολείς μπορούν να μειώσουν την Lp(a) αποτελεσματικά.
🔸 Οι στατίνες βοηθούν στη μείωση της Lp(a);
Όχι. Στην πραγματικότητα, οι στατίνες δεν μειώνουν την Lp(a) και μπορεί σε μερικούς ανθρώπους να την αυξήσουν ελαφρώς. Ωστόσο, είναι κρίσιμες για τη μείωση της LDL και γενικά του καρδιαγγειακού κινδύνου.
🔸 Μπορώ να μειώσω τη Lp(a) φυσικά, χωρίς φάρμακα;
Δυστυχώς, όχι. Η Lp(a) επηρεάζεται ελάχιστα από διατροφή, άσκηση, απώλεια βάρους ή άλλες φυσικές παρεμβάσεις. Είναι γονιδιακά καθορισμένη. Η μόνη αποτελεσματική λύση είναι φαρμακευτική παρέμβαση με ειδικά RNA-based φάρμακα.
🔸 Πότε πρέπει να ελέγξω την Lp(a);
Η μέτρηση της Lp(a) συνιστάται τουλάχιστον μία φορά στη ζωή, ειδικά αν:
Υπάρχει πρώιμη καρδιακή νόσος στην οικογένεια (π.χ. πριν τα 55–60).
Έχεις ανθεκτική υπερχοληστερολαιμία.
Έχεις έμφραγμα/εγκεφαλικό χωρίς προφανή λόγο.
Είσαι νέος ασθενής με στένωση αορτής.
🔸 Είναι διαθέσιμα αυτά τα φάρμακα στην Ελλάδα;
Οι PCSK9 αναστολείς και το Inclisiran είναι ήδη διαθέσιμα στην Ελλάδα με ιατρική συνταγή. Τα φάρμακα Pelacarsen και Olpasiran είναι σε κλινικές δοκιμές και αναμένονται το 2025–2026.
🔸 Ποιο φάρμακο είναι το πιο υποσχόμενο;
Το Olpasiran παρουσιάζει μείωση >90% της Lp(a), ενώ το Pelacarsen μειώνει περίπου 80% και βρίσκεται στη φάση 3 δοκιμών. Και τα δύο ανήκουν σε RNA-based θεραπευτικές πλατφόρμες.
❌ Όχι απαραίτητα, εάν δεν υπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου.
🧠 Συμπεράσματα
Η Lp(a) αποτελεί σημαντικό και υποεκτιμημένο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου. Η επιστήμη προχωρά ραγδαία με νέα RNA-based φάρμακα (Pelacarsen, Olpasiran) που στοχεύουν ακριβώς το αίτιο της αύξησης της Lp(a). Μέχρι τότε, τα PCSK9 αναστολείς και το Inclisiran προσφέρουν αξιόπιστες επιλογές για ασθενείς υψηλού κινδύνου.
📚 Βιβλιογραφία — Θεραπεία Lp(a)
Tsimikas S. A Test in Context: Lipoprotein(a): Diagnosis, Prognosis, Controversies, and Emerging Therapies J Am Coll Cardiol. 2017;69(6):692–711. DOI: 10.1016/j.jacc.2016.11.042
Nissen SE, et al. Trial of Pelacarsen (TQJ230) in Patients With Cardiovascular Disease and Elevated Lipoprotein(a) ClinicalTrials.gov: NCT04023552 — Lp(a) HORIZON Study https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04023552
Amgen Inc. OCEAN(a)-DOSE Study: Olpasiran (AMG 890) in Participants With Elevated Lipoprotein(a) Phase 2 Results Presented at AHA 2022 https://www.amgen.com/newsroom
Raal FJ, et al. Reduction of Lipoprotein(a) With Pelacarsen in Patients With Cardiovascular Disease N Engl J Med. 2020;382(3):244–255. DOI: 10.1056/NEJMoa1905239
Grundy SM, et al. 2018 AHA/ACC Guidelines on the Management of Blood Cholesterol Circulation. 2019;139:e1082–e1143. DOI: 10.1161/CIR.0000000000000625
Ference BA, et al. Lipoprotein(a) and the Risk of Cardiovascular Disease JAMA. 2019;321(22):2335–2345. DOI: 10.1001/jama.2019.5820
Tsimikas S, Viney NJ, et al. Antisense therapy targeting apolipoprotein(a): A randomized, double-blind, placebo-controlled phase 1 study Lancet. 2015;386(10002):1472–1483. DOI: 10.1016/S0140-6736(15)61252-9
European Atherosclerosis Society Consensus Panel Lipoprotein(a) as a cardiovascular risk factor: Current status and future directions Eur Heart J. 2010;31(23):2844–2853. DOI: 10.1093/eurheartj/ehq386
Τι να θυμάστε: Το PSA είναι δείκτης της υγείας του προστάτη. Τιμές όπως 4, 6 ή 10 ng/mL δεν σημαίνουν αυτόματα καρκίνο, αλλά χρειάζονται σωστή ερμηνεία με βάση την ηλικία, τα συμπτώματα και συμπληρωματικούς δείκτες όπως το free PSA και η ταχύτητα αύξησης (PSA velocity).
1
Τι είναι το PSA (Prostate-Specific Antigen);
Το PSA, γνωστό και ως ειδικό προστατικό αντιγόνο, είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται σχεδόν αποκλειστικά από τα κύτταρα του προστάτη και ανιχνεύεται στο αίμα σε μικρές ποσότητες.
Χρησιμοποιείται ως εργαστηριακός δείκτης της υγείας του προστάτη, τόσο για προληπτικό έλεγχο όσο και για παρακολούθηση ήδη γνωστών παθήσεων.
Σημαντικό είναι ότι το ειδικό προστατικό αντιγόνο δεν αποτελεί δείκτη καρκίνου από μόνο του.
Οι τιμές του μπορεί να αυξηθούν και σε καλοήθεις καταστάσεις, όπως η καλοήθης υπερπλασία ή η προστατίτιδα.
Για τον λόγο αυτό, το αποτέλεσμα ερμηνεύεται πάντα σε συνδυασμό με την ηλικία, τα συμπτώματα και συμπληρωματικές εξετάσεις.
Κλινική πραγματικότητα: Περισσότερο από το 60% των ανδρών με ήπια αυξημένες τιμές δεν έχουν καρκίνο, αλλά κάποια καλοήθη πάθηση του προστάτη.
2
Πότε ζητείται η εξέταση PSA;
Η μέτρηση του ειδικού προστατικού αντιγόνου ζητείται κυρίως σε άνδρες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας, είτε στο πλαίσιο προληπτικού ελέγχου είτε όταν υπάρχουν ενοχλήματα από το ουροποιητικό.
Συγκεκριμένα ενδείκνυται σε περιπτώσεις όπως:
Προληπτικός έλεγχος μετά τα 50 έτη (ή από τα 45 όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό).
Συμπτώματα από τον προστάτη: συχνουρία, νυχτουρία, αδύναμη ροή ούρων, δυσκολία στην ούρηση.
Παρακολούθηση μετά από διάγνωση καλοήθους υπερπλασίας ή καρκίνου προστάτη.
Έλεγχος υποτροπής μετά από χειρουργική ή ακτινοθεραπευτική αντιμετώπιση.
Η απόφαση για screening δεν είναι ίδια για όλους.
Λαμβάνεται εξατομικευμένα, με βάση την ηλικία, το προσδόκιμο ζωής και το συνολικό ατομικό προφίλ κινδύνου.
3
Πώς γίνεται η εξέταση αίματος PSA;
Η εξέταση πραγματοποιείται με απλή φλεβική αιμοληψία και συνήθως δεν απαιτεί νηστεία ή ειδική προετοιμασία.
Υπάρχουν όμως ορισμένα πρακτικά σημεία που βοηθούν σε πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα:
Αποφύγετε εκσπερμάτιση για 24–48 ώρες πριν.
Αποφύγετε ποδηλασία ή έντονη άσκηση την προηγούμενη ημέρα.
Να μην προηγηθεί δακτυλική εξέταση ή προστατικός χειρισμός.
Ενημερώστε τον γιατρό για τυχόν φάρμακα (π.χ. φιναστερίδη, δουταστερίδη).
Συχνό κλινικό λάθος: Μέτρηση κατά τη διάρκεια ουρολοίμωξης ή προστατίτιδας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συνιστάται επανέλεγχος μετά από 3–4 εβδομάδες.
4
Φυσιολογικές τιμές PSA ανά ηλικία
Οι τιμές του ειδικού προστατικού αντιγόνου μεταβάλλονται φυσιολογικά με την ηλικία, καθώς ο προστάτης αυξάνεται σταδιακά με τα χρόνια.
Έτσι, η ίδια αριθμητική μέτρηση μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε έναν 50χρονο σε σχέση με έναν 75χρονο.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Ηλικία
Ενδεικτικό ανώτατο όριο (ng/mL)
40–49 ετών
≤ 2.5
50–59 ετών
≤ 3.5
60–69 ετών
≤ 4.5
70–79 ετών
≤ 6.5
Τα παραπάνω όρια είναι ενδεικτικά και δεν αντικαθιστούν την ιατρική κρίση.
Ακόμη και τιμές εντός «φυσιολογικών» πλαισίων μπορεί να χρειάζονται διερεύνηση όταν υπάρχουν συμπτώματα ή απότομες μεταβολές σε διαδοχικές μετρήσεις.
Στην καθημερινή πράξη, μεγαλύτερη βαρύτητα από έναν μεμονωμένο αριθμό έχει η πορεία των τιμών στον χρόνο.
Ένα αποτέλεσμα που παραμένει σχετικά σταθερό επί χρόνια είναι συνήθως λιγότερο ανησυχητικό από μια μικρή αλλά σταθερή ετήσια αύξηση.
Για τον λόγο αυτό, οι γιατροί προτιμούν συνήθως επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.
Η σύγκριση 2–3 διαδοχικών αποτελεσμάτων προσφέρει σαφώς πιο αξιόπιστη εικόνα κινδύνου από μία μόνο εξέταση.
Τι να θυμάστε: Η ηλικία, η τάση των τιμών (PSA velocity) και τα συνοδά ευρήματα έχουν μεγαλύτερη κλινική σημασία από έναν μεμονωμένο αριθμό.
5
Τι σημαίνει PSA 4, 6, 10 ή >20 ng/mL;
Οι απόλυτοι αριθμοί βοηθούν στην αρχική εκτίμηση, αλλά δεν αποτελούν διάγνωση από μόνοι τους.
Στην πράξη, κάθε αποτέλεσμα αξιολογείται σε σχέση με την ηλικία, τα συμπτώματα και — κυρίως — τη μεταβολή στον χρόνο.
Περίπου 4 ng/mL: συχνά ανήκει στη «γκρίζα ζώνη». Σε νεότερους άνδρες μπορεί να απαιτεί περαιτέρω έλεγχο, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες συχνά σχετίζεται με καλοήθη υπερπλασία.
Περίπου 6 ng/mL: αυξάνει την πιθανότητα υποκείμενης παθολογίας και συνήθως οδηγεί σε επανέλεγχο ή συμπληρωματικούς δείκτες (π.χ. free PSA).
Γύρω στα 10 ng/mL: θεωρείται σημαντική αύξηση και στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτεί οργανωμένη διερεύνηση με mpMRI και, κατά περίπτωση, βιοψία.
Πάνω από 20 ng/mL: συνδέεται με υψηλή πιθανότητα σοβαρής νόσου, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν συμπτώματα ή παθολογική δακτυλική εξέταση.
Εξίσου σημαντικό με την απόλυτη τιμή είναι αν το ειδικό προστατικό αντιγόνο ανεβαίνει σταθερά ή παραμένει περίπου στα ίδια επίπεδα.
Μια ήπια αύξηση που μένει σταθερή επί μήνες είναι συχνά λιγότερο ανησυχητική από μια ταχεία άνοδο σε μικρό χρονικό διάστημα.
Τι έχει σημασία κλινικά: Η τάση των τιμών (PSA velocity) είναι συχνά πιο σημαντική από έναν μεμονωμένο αριθμό, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με άλλα ευρήματα.
6
Αυξημένο PSA – Συχνές αιτίες πέρα από τον καρκίνο
Ένα αυξημένο αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα κακοήθεια.
Στην καθημερινή πράξη, οι πιο συχνές αιτίες είναι καλοήθεις και συχνά παροδικές:
Καλοήθης υπερπλασία προστάτη: φυσιολογική αύξηση μεγέθους με την ηλικία.
Προστατίτιδα ή ουρολοίμωξη: μπορεί να προκαλέσει απότομη, προσωρινή άνοδο.
Εκσπερμάτιση ή ποδηλασία τις προηγούμενες 24–48 ώρες.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, συνιστάται συνήθως επανέλεγχος μετά από λίγες εβδομάδες, αφού πρώτα υποχωρήσουν πιθανοί επιβαρυντικοί παράγοντες ή ολοκληρωθεί αγωγή για φλεγμονή.
Πρακτική συμβουλή: Αν το ειδικό προστατικό αντιγόνο μειωθεί στον επανέλεγχο, η πιθανότητα καλοήθους αιτίας είναι υψηλή. Αν παραμένει αυξημένο ή συνεχίζει να ανεβαίνει, απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.
7
PSA και καρκίνος προστάτη – Πότε ανησυχούμε πραγματικά
Η σχέση μεταξύ PSA και καρκίνου προστάτη δεν είναι γραμμική.
Πολλοί άνδρες με ήπια αυξημένες τιμές δεν έχουν κακοήθεια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καρκίνος μπορεί να υπάρχει ακόμη και με χαμηλότερα επίπεδα.
Για τον λόγο αυτό, η εκτίμηση βασίζεται στο συνολικό κλινικό προφίλ — όχι σε έναν αριθμό.
Παράγοντες που αυξάνουν ουσιαστικά την πιθανότητα κλινικά σημαντικής νόσου είναι:
Σταθερή ή ταχεία άνοδος σε διαδοχικές μετρήσεις.
Χαμηλό ποσοστό ελεύθερου PSA.
Παθολογικά ευρήματα στη δακτυλική εξέταση.
Θετικό οικογενειακό ιστορικό.
Όταν συνυπάρχουν περισσότερα από ένα, ο ουρολόγος συνήθως προχωρά σε πολυπαραμετρική MRI και, αν χρειαστεί, σε βιοψία.
Να θυμάστε: Ο στόχος του ελέγχου είναι ο εντοπισμός των κλινικά σημαντικών μορφών καρκίνου — όχι η υπερδιάγνωση ή οι άσκοπες επεμβάσεις.
7α
Συχνές παρανοήσεις γύρω από το PSA
Το ειδικό προστατικό αντιγόνο είναι δείκτης πιθανοτήτων — όχι διαγνωστικό τεστ από μόνο του.
Γι’ αυτό μια «κακή» τιμή δεν σημαίνει αυτόματα καρκίνο, ούτε μια «φυσιολογική» αποκλείει πλήρως πρόβλημα.
Μύθος: Όσο πιο ψηλό, τόσο πιο σίγουρος ο καρκίνος.
Πραγματικότητα: υψηλές τιμές εμφανίζονται και σε φλεγμονή ή καλοήθη υπερπλασία.
Μύθος: Κάτω από 4 σημαίνει ασφάλεια.
Πραγματικότητα: δεν υπάρχει απόλυτο όριο — ειδικά σε νεότερους άνδρες.
Μύθος: Η βιοψία είναι αναπόφευκτη μόλις ανέβει.
Πραγματικότητα: προηγείται mpMRI και εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το μοτίβο μεταβολής.
Ένα αποτέλεσμα που παραμένει σταθερό επί χρόνια είναι συχνά λιγότερο ανησυχητικό από μια μικρή αλλά συνεχόμενη ετήσια αύξηση.
Σε επίπεδο πρόληψης, στόχος είναι η έγκαιρη αναγνώριση των κλινικά σημαντικών μορφών.
Πολλές χαμηλού κινδύνου περιπτώσεις παρακολουθούνται ενεργά με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, απεικόνιση και — όπου χρειάζεται — στοχευμένες βιοψίες.
Τέλος, το PSA δεν αξιολογείται ποτέ απομονωμένα από το γενικό προφίλ υγείας.
Παράγοντες όπως παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο, χρόνια φλεγμονή και καθιστική ζωή επηρεάζουν έμμεσα τόσο τις τιμές όσο και τη συνολική πρόγνωση.
Συμπέρασμα για ασθενείς: Το PSA είναι εργαλείο καθοδήγησης — όχι ετυμηγορία. Η σωστή ερμηνεία προκύπτει μόνο από τη συνολική εικόνα.
Στην πράξη, η παρακολούθηση του ειδικού προστατικού αντιγόνου λειτουργεί καλύτερα όταν γίνεται συστηματικά και όχι αποσπασματικά.
Ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα προσφέρει μόνο στιγμιαία πληροφορία, ενώ οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις επιτρέπουν την αναγνώριση πραγματικών τάσεων.
Για τον λόγο αυτό, πολλοί ουρολόγοι προτείνουν ετήσιο έλεγχο σε άνδρες μέσου κινδύνου και συχνότερη παρακολούθηση όταν υπάρχουν ύποπτες μεταβολές.
Εξίσου σημαντική είναι η σωστή χρονική απόσταση μεταξύ εξετάσεων.
Έλεγχοι που γίνονται πολύ συχνά χωρίς κλινική ένδειξη μπορεί να προκαλέσουν άσκοπη ανησυχία, ενώ μεγάλα χρονικά κενά μπορεί να καθυστερήσουν την αναγνώριση σημαντικών αλλαγών.
Η εξατομικευμένη προσέγγιση — με βάση ηλικία, οικογενειακό ιστορικό και προηγούμενες τιμές — παραμένει ο πιο αξιόπιστος τρόπος αξιοποίησης του PSA στην καθημερινή πράξη.
Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι ο εργαστηριακός έλεγχος έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνδυάζεται με κλινική εκτίμηση.
Η συζήτηση των αποτελεσμάτων με ιατρό, μέσα στο πλαίσιο της συνολικής υγείας του ασθενούς, μειώνει τον κίνδυνο παρερμηνείας και βοηθά στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
8
Ελεύθερο vs Ολικό PSA (Free/Total ratio)
Στο αίμα, το ειδικό προστατικό αντιγόνο κυκλοφορεί σε δύο βασικές μορφές: δεσμευμένο και ελεύθερο.
Ο λόγος ελεύθερου προς ολικό βοηθά στη διάκριση καλοήθων από κακοήθεις αιτίες, κυρίως όταν οι συνολικές τιμές βρίσκονται στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» (περίπου 4–10 ng/mL).
Free PSA <10%: υψηλότερη πιθανότητα κακοήθειας.
Free PSA 10–25%: ενδιάμεσος κίνδυνος.
Free PSA >25%: συχνότερα καλοήθης αιτία.
Το αποτέλεσμα δεν αποτελεί διάγνωση από μόνο του, αλλά ενισχύει τη συνολική εκτίμηση και μπορεί να μειώσει άσκοπες βιοψίες σε επιλεγμένους ασθενείς.
Για παράδειγμα, άνδρας με τιμή γύρω στα 6 ng/mL και υψηλό ποσοστό ελεύθερου κλάσματος έχει συχνά χαμηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με κάποιον με ίδια συνολική τιμή αλλά πολύ χαμηλό free/total.
Κλινική χρήση: Ο λόγος free/total είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν οι συνολικές τιμές κυμαίνονται μεταξύ 4–10 ng/mL και συχνά καθοδηγεί την απόφαση για επανέλεγχο, MRI ή βιοψία.
9
PSA velocity & PSA density – Τι δείχνουν οι μεταβολές
Πέρα από την απόλυτη τιμή, ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο μεταβάλλεται το ειδικό προστατικό αντιγόνο με τον χρόνο.
Η PSA velocity περιγράφει τον ρυθμό αύξησης ανά έτος, ενώ η PSA density συσχετίζει τη συγκέντρωση με τον όγκο του προστάτη (όπως υπολογίζεται σε υπέρηχο ή MRI).
Velocity >0.75 ng/mL/έτος: θεωρείται ύποπτη, ιδιαίτερα όταν επιβεβαιώνεται σε διαδοχικές μετρήσεις.
Density >0.15: αυξάνει την πιθανότητα κακοήθειας, ειδικά όταν συνδυάζεται με χαμηλό free PSA ή παθολογική απεικόνιση.
Στην πράξη, οι δείκτες αυτοί χρησιμοποιούνται κυρίως σε άνδρες με οριακές τιμές, όπου βοηθούν στη λήψη απόφασης για απλή παρακολούθηση, πολυπαραμετρική MRI ή βιοψία.
Μια ήπια αυξημένη τιμή που παραμένει σταθερή επί μήνες είναι συχνά λιγότερο ανησυχητική από μια μικρή αλλά ταχεία άνοδο.
Κλινική εφαρμογή: Ο συνδυασμός velocity + density + free/total προσφέρει πιο αξιόπιστη εικόνα κινδύνου από οποιονδήποτε δείκτη μόνο του.
9α
Πώς χρησιμοποιούνται πρακτικά velocity & density στην καθημερινή κλινική απόφαση
Στην καθημερινή πράξη, ούτε η PSA velocity ούτε η PSA density αξιολογούνται απομονωμένα.
Εντάσσονται σε ένα συνολικό πλαίσιο που περιλαμβάνει ηλικία, αρχική τιμή, ποσοστό ελεύθερου κλάσματος και απεικονιστικά ευρήματα.
Παραδείγματα πραγματικής κλινικής προσέγγισης:
Σταθερές τιμές + χαμηλή density: συχνά οδηγούν σε απλή παρακολούθηση.
Ήπια αύξηση αλλά υψηλή velocity: αυξάνει την υποψία, ακόμη κι αν η απόλυτη τιμή δεν είναι μεγάλη.
Οριακή συγκέντρωση + density >0.15: συνήθως κατευθύνει προς mpMRI.
Συνδυασμός ταχείας ανόδου + χαμηλού free PSA: έχει μεγαλύτερη προγνωστική αξία από οποιοδήποτε μεμονωμένο εύρημα.
Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η επαναληπτική μέτρηση ανά 3–6 μήνες όταν υπάρχει αμφιβολία.
Δύο ή τρεις διαδοχικές τιμές προσφέρουν πολύ πιο αξιόπιστη εικόνα από ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα.
Αξίζει επίσης να τονιστεί ότι η PSA density εξαρτάται από την ακριβή εκτίμηση του όγκου του προστάτη.
Για τον λόγο αυτό, η πολυπαραμετρική MRI υπερέχει του απλού υπερηχογραφήματος, καθώς συνδυάζει ανατομική και λειτουργική πληροφορία.
Συμπέρασμα: Velocity και density δεν είναι «μαθηματικά όρια», αλλά εργαλεία διαστρωμάτωσης κινδύνου. Χρησιμοποιούνται μαζί με free PSA και mpMRI για πιο ασφαλείς αποφάσεις και λιγότερες άσκοπες βιοψίες.
10
Πότε χρειάζεται MRI ή βιοψία προστάτη
Όταν τα εργαστηριακά ευρήματα και η συνολική κλινική εικόνα δημιουργούν ουσιαστική υποψία, το επόμενο βήμα είναι συνήθως η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία (mpMRI).
Η εξέταση αυτή μπορεί να εντοπίσει ύποπτες περιοχές, να εκτιμήσει τον κίνδυνο (μέσω PI-RADS) και να καθοδηγήσει στοχευμένη βιοψία, μειώνοντας τις «τυφλές» λήψεις.
Η ιστολογική διερεύνηση δεν γίνεται αυτόματα σε κάθε αυξημένη τιμή του ειδικού προστατικού αντιγόνου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις προηγείται συνδυαστική αξιολόγηση:
Επίμονη ή ταχεία άνοδος σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.
Χαμηλό ποσοστό free/total.
Παθολογικά ευρήματα στη δακτυλική εξέταση.
Ύποπτες αλλοιώσεις στην mpMRI.
Αν η απεικόνιση δεν δείξει εστία υψηλού κινδύνου και οι υπόλοιποι δείκτες παραμένουν ήπιοι, συχνά επιλέγεται στενή παρακολούθηση αντί άμεσης βιοψίας.
Αντίθετα, όταν συνυπάρχουν πολλαπλοί επιβαρυντικοί παράγοντες, προχωράμε σε ιστολογική επιβεβαίωση.
Στόχος της σύγχρονης προσέγγισης: Έγκαιρη αναγνώριση των κλινικά σημαντικών μορφών, με ταυτόχρονη αποφυγή άσκοπων επεμβάσεων σε χαμηλού κινδύνου περιπτώσεις.
11
Πορεία PSA μετά από θεραπεία καρκίνου
Μετά από οριστική θεραπεία, η παρακολούθηση των τιμών του ειδικού προστατικού αντιγόνου αποτελεί βασικό εργαλείο για τον έγκαιρο εντοπισμό υποτροπής (biochemical recurrence).
Το αναμενόμενο μοτίβο διαφέρει ανάλογα με το είδος της αγωγής:
Μετά από προστατεκτομή: οι τιμές πρέπει να γίνουν μη ανιχνεύσιμες (<0.1 ng/mL). Νέα μετρήσιμη αύξηση υποδηλώνει πιθανή υπολειπόμενη ή υποτροπιάζουσα νόσο.
Μετά από ακτινοθεραπεία: παρατηρείται σταδιακή πτώση μέσα σε μήνες. Άνοδος >2 ng/mL από το χαμηλότερο σημείο (nadir) θεωρείται ύποπτη.
Η συχνότητα επανελέγχων καθορίζεται εξατομικευμένα — συνήθως κάθε 3–6 μήνες τα πρώτα 2–3 χρόνια και αραιότερα στη συνέχεια — ανάλογα με το αρχικό στάδιο και το συνολικό προφίλ κινδύνου.
Κλινική παρατήρηση: Μικρές διακυμάνσεις είναι αναμενόμενες· αυτό που έχει σημασία είναι η σταθερή ανοδική τάση σε διαδοχικές μετρήσεις.
12
Φάρμακα, λοιμώξεις και καθημερινές συνήθειες που επηρεάζουν τις τιμές
Διάφοροι εξωγενείς παράγοντες μπορούν να μεταβάλλουν παροδικά το ειδικό προστατικό αντιγόνο και πρέπει πάντα να λαμβάνονται υπόψη πριν από την τελική ερμηνεία:
Φιναστερίδη / δουταστερίδη: μειώνουν τα επίπεδα περίπου κατά 50% (τα αποτελέσματα χρειάζονται αναλογική προσαρμογή).
Αντιβιοτική αγωγή: μπορεί να συνοδεύεται από πτώση όταν υπάρχει ενεργός φλεγμονή.
Ουρολοιμώξεις ή προστατίτιδα: συχνά προκαλούν απότομη αλλά αναστρέψιμη άνοδο.
Εκσπερμάτιση, ποδηλασία, έντονη άσκηση: δυνατόν να αυξήσουν παροδικά το αποτέλεσμα.
Σε αμφίβολες περιπτώσεις προτιμάται επανέλεγχος μετά από 3–4 εβδομάδες, αφού πρώτα απομακρυνθούν πιθανοί επιβαρυντικοί παράγοντες ή ολοκληρωθεί η θεραπεία τυχόν λοίμωξης.
Σημαντικό: Πριν από κάθε αξιολόγηση, ενημερώνετε τον γιατρό για τη φαρμακευτική αγωγή, πρόσφατα συμπτώματα ή έντονη δραστηριότητα.
13
Διατροφή & τρόπος ζωής – Μπορώ να βελτιώσω την εικόνα φυσικά;
Οι καθημερινές συνήθειες δεν αντικαθιστούν τον ιατρικό έλεγχο, μπορούν όμως να συμβάλουν στη συνολική υγεία του προστάτη και στη μείωση φλεγμονωδών επιβαρύνσεων.
Το ζητούμενο είναι ένα σταθερό, μακροπρόθεσμο πλαίσιο και όχι «γρήγορες λύσεις».
Μεσογειακό πρότυπο: λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ελαιόλαδο και ψάρι.
Περιορισμός κόκκινου κρέατος και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
Τακτική κίνηση και διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους.
Παράλληλα βοηθούν η καλή ενυδάτωση, ο επαρκής ύπνος και η αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ.
Η παχυσαρκία και η καθιστική ζωή συνδέονται με αυξημένη φλεγμονή και δυσμενέστερο μεταβολικό προφίλ — παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν έμμεσα τα εργαστηριακά ευρήματα.
Σε άνδρες με παροδικά αυξημένες μετρήσεις, η υιοθέτηση των παραπάνω συχνά συνοδεύεται από πιο «ήρεμη» εικόνα στον επανέλεγχο.
Αυτό δεν αντικαθιστά τη διερεύνηση, αλλά δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για αξιόπιστη αξιολόγηση.
Ρεαλιστικός στόχος: πρώτα σταθεροποίηση και στη συνέχεια σταδιακή βελτίωση μέσα σε εβδομάδες–μήνες, πάντα με παράλληλη ιατρική παρακολούθηση.
14
Εξελιγμένες εξετάσεις πέρα από το ειδικό προστατικό αντιγόνο
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις — ιδιαίτερα όταν τα ευρήματα είναι οριακά ή αντικρουόμενα — μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικοί δείκτες για καλύτερη διαστρωμάτωση κινδύνου κλινικά σημαντικής νόσου:
PHI (Prostate Health Index): συνδυάζει διαφορετικές μορφές του δείκτη για πιο ακριβή εκτίμηση πιθανότητας κακοήθειας.
4Kscore: πολυπαραγοντικός αλγόριθμος που υπολογίζει τον κίνδυνο επιθετικού καρκίνου.
Μοριακά τεστ ούρων: σε ειδικές ενδείξεις, ως συμπλήρωμα της απεικόνισης.
Οι εξετάσεις αυτές δεν αντικαθιστούν την κλινική κρίση ούτε την πολυπαραμετρική MRI.
Λειτουργούν υποστηρικτικά, κυρίως για να μειωθούν άσκοπες βιοψίες όταν το συνολικό προφίλ είναι χαμηλού–ενδιάμεσου κινδύνου ή όταν υπάρχει αβεβαιότητα μετά από επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.
Στην πράξη, εντάσσονται σε ένα συνολικό πλαίσιο που περιλαμβάνει ηλικία, οικογενειακό ιστορικό, ρυθμό μεταβολής, free/total λόγο και απεικονιστικά ευρήματα.
Πότε έχουν νόημα: κυρίως όταν υπάρχει διαγνωστική αβεβαιότητα μετά από επανελέγχους και mpMRI, πριν ληφθεί απόφαση για επεμβατική διερεύνηση.
Το οικογενειακό ιστορικό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ανεξάρτητους παράγοντες κινδύνου για καρκίνο προστάτη.
Άνδρες με συγγενή πρώτου βαθμού (πατέρας ή αδελφός) έχουν περίπου διπλάσια πιθανότητα εμφάνισης της νόσου σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, ενώ ο κίνδυνος αυξάνεται περαιτέρω όταν υπάρχουν πολλαπλά προσβεβλημένα μέλη ή διάγνωση σε νεαρή ηλικία.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ειδικό προστατικό αντιγόνο αποκτά ιδιαίτερη αξία ως εργαλείο πρώιμης ανίχνευσης, αλλά απαιτείται πιο αυστηρή και εξατομικευμένη ερμηνεία.
Τιμές που θα θεωρούνταν «οριακές» στον γενικό πληθυσμό μπορεί να αντιμετωπίζονται πιο ενεργά όταν συνυπάρχει ισχυρό οικογενειακό υπόβαθρο.
Ένα μέλος πρώτου βαθμού: συνιστάται έναρξη ελέγχου νωρίτερα (συνήθως από τα 45 έτη).
Δύο ή περισσότερα μέλη: συχνά ξεκινά screening ακόμη νωρίτερα, με στενότερα διαστήματα παρακολούθησης.
Διάγνωση συγγενούς <60 ετών: θεωρείται επιβαρυντικός παράγοντας υψηλής σημασίας.
Πέρα από το οικογενειακό ιστορικό, αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ο ρόλος συγκεκριμένων γενετικών μεταλλάξεων (όπως σε οδούς επιδιόρθωσης DNA), οι οποίες συνδέονται όχι μόνο με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου προστάτη αλλά και με πιο επιθετικές μορφές της νόσου.
Σε άνδρες με τέτοιο γενετικό υπόβαθρο, η παρακολούθηση γίνεται στενότερα και το κατώφλι για mpMRI ή βιοψία είναι συχνά χαμηλότερο.
Στην καθημερινή κλινική πράξη αυτό μεταφράζεται σε πιο «προληπτική» στρατηγική:
χαμηλότερη ανοχή σε συνεχή άνοδο, μεγαλύτερη βαρύτητα στο free/total ποσοστό και συχνότερη χρήση mpMRI ακόμη και σε σχετικά μέτριες τιμές.
Παράλληλα, η παρουσία οικογενειακού κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση οδηγεί αυτόματα σε επεμβατικές πράξεις.
Στόχος παραμένει η ισορροπία μεταξύ έγκαιρης διάγνωσης και αποφυγής υπερθεραπείας — απλώς με πιο στενή επιτήρηση.
Συμπέρασμα: Σε άνδρες με οικογενειακό ή γενετικό κίνδυνο, ο δείκτης λειτουργεί ως «πρώιμος συναγερμός». Η ερμηνεία γίνεται με χαμηλότερα κατώφλια και πιο στενή παρακολούθηση, πάντα στο πλαίσιο συνολικής εκτίμησης κινδύνου.
Τι να θυμάστε αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό: ξεκινήστε τον έλεγχο νωρίτερα, παρακολουθείτε τις τάσεις των τιμών και συζητήστε έγκαιρα με τον ιατρό για mpMRI ή συμπληρωματικούς δείκτες ακόμη και σε «οριακά» αποτελέσματα.
15
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Τι σημαίνει PSA 6 ng/mL;
Είναι τιμή πάνω από τα συνήθη όρια για τις περισσότερες ηλικίες και χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο (επανέλεγχο, λόγο free/total και, κατά περίπτωση, mpMRI).
Μπορεί να αυξηθεί χωρίς καρκίνο;
Ναι — συχνές αιτίες είναι η καλοήθης υπερπλασία, η προστατίτιδα, πρόσφατη εκσπερμάτιση ή έντονη άσκηση.
Κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται;
Συνήθως ετησίως μετά τα 50, ή συχνότερα αν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα ή οικογενειακό ιστορικό.
Πότε χρειάζεται βιοψία;
Όταν συνδυάζονται επίμονη άνοδος, χαμηλό free/total ποσοστό, παθολογική δακτυλική εξέταση ή ύποπτα ευρήματα στην mpMRI.
Υπάρχουν φάρμακα που αλλάζουν την τιμή;
Ναι — η φιναστερίδη και η δουταστερίδη τη μειώνουν περίπου κατά 50%, ενώ λοιμώξεις ή φλεγμονή μπορούν να την αυξήσουν παροδικά.
Αν είναι λίγο αυξημένο, πρέπει να πανικοβληθώ;
Όχι. Στις περισσότερες περιπτώσεις προηγείται επανέλεγχος και συμπληρωματικοί δείκτες πριν ληφθούν επεμβατικές αποφάσεις.
Μπορεί να είναι φυσιολογικό σε μεγαλύτερη ηλικία;
Ναι — τα αποδεκτά όρια αυξάνονται με την ηλικία, γι’ αυτό η ερμηνεία γίνεται πάντα εξατομικευμένα.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Κλείστε εύκολα εξέταση PSA ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μια μεταβολική διαταραχή κατά την οποία τα κύτταρα του σώματος — ιδιαίτερα στους μυς, στο ήπαρ και στο λιπώδη ιστό — δεν ανταποκρίνονται σωστά στην ινσουλίνη, μια ορμόνη που παράγεται από το πάγκρεας και είναι υπεύθυνη για τη ρύθμιση των επιπέδων της γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα. Αυτή η κατάσταση είναι κεντρική στο μεταβολικό σύνδρομο και αποτελεί προπομπό του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2.
🔬 Τι είναι η Ινσουλίνη;
Η ινσουλίνη βοηθά τα κύτταρα να προσλάβουν γλυκόζη από το αίμα για να τη χρησιμοποιήσουν ως ενέργεια ή να την αποθηκεύσουν. Όταν υπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη, το σώμα χρειάζεται περισσότερη ινσουλίνη για να πετύχει το ίδιο αποτέλεσμα, γεγονός που αναγκάζει το πάγκρεας να παράγει περισσότερη (υπερινσουλιναιμία). Σταδιακά, το πάγκρεας εξαντλείται και μπορεί να εμφανιστεί προδιαβήτης ή και διαβήτης τύπου 2.
🧠 Πώς Προκαλείται η Αντίσταση Ινσουλίνης ;
Οι κυριότεροι παράγοντες περιλαμβάνουν:
Παχυσαρκία, ιδιαίτερα η κοιλιακή (σπλαχνικό λίπος)
Καθιστική ζωή
Κακή διατροφή (πλούσια σε ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες)
Χρόνιο στρες
Ορμονικές διαταραχές (όπως το PCOS)
Γενετική προδιάθεση
Φλεγμονή και οξειδωτικό στρες
🩺 Συμπτώματα
Η αντίσταση στην ινσουλίνη δεν προκαλεί πάντα άμεσα συμπτώματα, αλλά ενδείξεις μπορεί να είναι:
Αύξηση βάρους, ειδικά στην κοιλιακή περιοχή
Κόπωση μετά τα γεύματα
Δυσκολία απώλειας βάρους
Αυξημένη πείνα και πόθοι για υδατάνθρακες
Ανθεκτική υπέρταση
Ακάνθωση μελανίζουσα (σκουρόχρωμες περιοχές δέρματος, π.χ. στον αυχένα)
Διαταραχές περιόδου (σε γυναίκες)
🧪 Πώς Διαγιγνώσκεται;
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό τεστ για την ανίχνευση αντίστασης στην ινσουλίνη, αλλά οι πιο κοινές εξετάσεις περιλαμβάνουν:
Εξέταση
Τι δείχνει
HOMA-IR
Εκτίμηση αντίστασης στην ινσουλίνη με βάση γλυκόζη και ινσουλίνη νηστείας
Ινσουλίνη νηστείας
Αν είναι υψηλή, ενδείκνυται αντίσταση
Γλυκόζη νηστείας / OGTT
Έλεγχος για προδιαβήτη ή διαβήτη
HbA1c
Μέση γλυκόζη τελευταίου τριμήνου
Λιπιδαιμικό προφίλ
Συχνά υπάρχει αυξημένη LDL, χαμηλή HDL και υψηλά τριγλυκερίδια
🍽️ Θεραπεία και Τρόποι Αντιμετώπισης
Η βασική προσέγγιση περιλαμβάνει τροποποίηση του τρόπου ζωής:
✅ Διατροφή
Μείωση υδατανθράκων (ειδικά επεξεργασμένων)
Κατανάλωση πρωτεΐνης και υγιεινών λιπαρών (ελαιόλαδο, ξηροί καρποί)
Τρόφιμα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη (όπως βρώμη, όσπρια, λαχανικά)
Αποφυγή ζάχαρης και γλυκαντικών
Ενίσχυση της πρόσληψης ινών
🏃♀️ Άσκηση
Αερόβια άσκηση (περπάτημα, ποδήλατο, τρέξιμο)
Ασκήσεις αντίστασης (βάρη)
Τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα
⚖️ Απώλεια βάρους
Ακόμα και 5–10% μείωση του σωματικού βάρους μπορεί να μειώσει σημαντικά την αντίσταση στην ινσουλίνη.
🧘 Μείωση στρες & ύπνος
Καλή ποιότητα ύπνου
Διαχείριση στρες (π.χ. διαλογισμός, yoga)
💊 Φαρμακευτική αγωγή (σε ειδικές περιπτώσεις)
Μετφορμίνη (Glucophage): συνήθως το πρώτο φάρμακο που χρησιμοποιείται
Γλιταζόνες (λιγότερο συχνά)
Ινοσιτόλη: φυσικό συμπλήρωμα με ευνοϊκά αποτελέσματα, ειδικά στο PCOS
Άλλα φάρμακα (ανάλογα GLP-1, SGLT2 αναστολείς) — εξετάζονται με βάση τις ανάγκες του ασθενή
👶 Αντίσταση Ινσουλίνης και Εγκυμοσύνη
Η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να οδηγήσει σε σακχαρώδη διαβήτη κύησης. Ειδικά οι γυναίκες με PCOS (πολυκυστικές ωοθήκες) έχουν αυξημένο κίνδυνο. Ο προγεννητικός έλεγχος είναι πολύ σημαντικός.
❓ Συχνές Ερωτήσεις – Αντίσταση Ινσουλίνης (FAQ)
🔹 Τι είναι η αντίσταση στην ινσουλίνη;
Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μια κατάσταση κατά την οποία τα κύτταρα του σώματος δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην ινσουλίνη, με αποτέλεσμα να απαιτούνται υψηλότερα επίπεδα της ορμόνης για να διατηρηθεί φυσιολογικό το σάκχαρο στο αίμα.
🔹 Είναι το ίδιο με τον διαβήτη;
Όχι. Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι πρόδρομος του διαβήτη τύπου 2, αλλά δεν είναι διαβήτης. Όταν το σώμα δεν μπορεί πλέον να παράγει αρκετή ινσουλίνη για να αντισταθμίσει την αντίσταση, εμφανίζεται ο διαβήτης.
🔹 Μπορεί να αντιστραφεί;
Ναι, ειδικά στα αρχικά στάδια. Η σωστή διατροφή, η άσκηση, η απώλεια βάρους και η μείωση του στρες μπορούν να βελτιώσουν ή και να αντιστρέψουν την κατάσταση πλήρως.
🔹 Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Άτομα με παχυσαρκία, ειδικά κοιλιακή
Άτομα με οικογενειακό ιστορικό διαβήτη
Γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS)
Άτομα με καθιστικό τρόπο ζωής
Άτομα με υπέρταση ή δυσλιπιδαιμία
🔹 Τι εξετάσεις πρέπει να κάνω;
Οι πιο χρήσιμες είναι:
Ινσουλίνη νηστείας
Γλυκόζη νηστείας
HOMA-IR
Καμπύλη γλυκόζης (OGTT)
HbA1c
Λιπιδαιμικό προφίλ
🔹 Πρέπει να πάρω φάρμακα;
Όχι απαραίτητα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η τροποποίηση του τρόπου ζωής είναι αρκετή. Η φαρμακευτική αγωγή όπως η μετφορμίνη χρησιμοποιείται όταν η αντίσταση είναι σοβαρή ή υπάρχει προδιαβήτης/διαβήτης.
🔹 Υπάρχουν φυσικά βοηθήματα;
Ναι. Ορισμένα φυσικά συστατικά έχουν φανεί βοηθητικά, όπως:
Ινοσιτόλη (ειδικά σε γυναίκες με PCOS)
Αλφα-λιποϊκό οξύ
Μαγνήσιο και χρώμιο
Κανέλα
Βερβερίνη (με φαρμακευτική συμβουλή)
🔹 Τι ρόλο παίζει η διατροφή;
Καθοριστικό. Η αποφυγή ζάχαρης, επεξεργασμένων υδατανθράκων, τηγανητών και η ενίσχυση της κατανάλωσης πρωτεΐνης, ινών, καλών λιπαρών και λαχανικών μπορεί να μειώσει την ινσουλινοαντίσταση.
🔹 Πώς σχετίζεται η ινσουλινοαντίσταση με το PCOS (σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών);
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συνδέεται άμεσα με την ινσουλινοαντίσταση, ανεξάρτητα από το βάρος. Η ρύθμιση της ινσουλίνης βοηθά στη βελτίωση του κύκλου, της γονιμότητας και της εμφάνισης.
🔹 Τι μπορώ να κάνω σήμερα για να ξεκινήσω;
Ξεκίνα με 30 λεπτά περπάτημα
Μείωσε τη ζάχαρη και τα αναψυκτικά
Πρόσθεσε πρωτεΐνη και λαχανικά στα γεύματα
Βελτίωσε τον ύπνο σου
Μέτρα την ινσουλίνη και το HOMA-IR
📚 Βιβλιογραφία – Αντίσταση Ινσουλίνης
Reaven, G. M. (1988). Role of insulin resistance in human disease.Diabetes, 37(12), 1595–1607. ➤ Η πρωτοποριακή εργασία που όρισε το “Σύνδρομο Χ” και συνέδεσε την ινσουλινοαντίσταση με καρδιαγγειακά νοσήματα.
DeFronzo, R. A. (2009). From the Triumvirate to the Ominous Octet: A New Paradigm for the Treatment of Type 2 Diabetes Mellitus.Diabetes, 58(4), 773–795. ➤ Αναλυτική περιγραφή των μηχανισμών της ινσουλινοαντίστασης και του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
American Diabetes Association (ADA). (2024). Standards of Medical Care in Diabetes – 2024.Diabetes Care, 47(Supplement 1). ➤ Κατευθυντήριες γραμμές για τη διάγνωση και θεραπεία της ινσουλινοαντίστασης και του διαβήτη.
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). (2023). Insulin Resistance & Prediabetes. ➤ Διαθέσιμο από: https://www.niddk.nih.gov
Petersen, K. F., & Shulman, G. I. (2006). Etiology of insulin resistance.American Journal of Medicine, 119(5 Suppl 1), S10–S16. ➤ Εμβριθείς μηχανισμοί σε κυτταρικό επίπεδο.
Kahn, S. E., Hull, R. L., & Utzschneider, K. M. (2006). Mechanisms linking obesity to insulin resistance and type 2 diabetes.Nature, 444(7121), 840–846. ➤ Εξήγηση του πώς το σπλαχνικό λίπος οδηγεί σε μεταβολικές διαταραχές.
Samuel, V. T., & Shulman, G. I. (2012). Mechanisms for insulin resistance: common threads and missing links.Cell, 148(5), 852–871. ➤ Σύγχρονες απόψεις για τις ενδοκυτταρικές επιδράσεις της αντίστασης.
Bergman, R. N., et al. (1985). Quantitative estimation of insulin sensitivity.American Journal of Physiology, 248(3), E405–E410. ➤ Περιγραφή του μοντέλου HOMA-IR.
Lorenzo, C., et al. (2007). Relationship of insulin sensitivity, insulin secretion, and adiposity to the development of impaired glucose tolerance and type 2 diabetes.Diabetes, 56(3), 633–639. ➤ Μελέτες παρακολούθησης που τεκμηριώνουν την πρόοδο από αντίσταση σε διαβήτη.
Faerch, K., et al. (2013). Insulin resistance and insulin secretion in relation to glycemia and impaired glucose regulation.Diabetes, 62(7), 2339–2347.
Η παραθορμόνη (PTH) είναι μια ορμόνη που εκκρίνεται από τους παραθυρεοειδείς αδένες, τέσσερις μικρούς αδένες που βρίσκονται πίσω από τον θυρεοειδή. Ο βασικός της ρόλος είναι να ρυθμίζει τα επίπεδα ασβεστίου και φωσφόρου στο αίμα και τα οστά.
🧬 Πώς λειτουργεί η PTH;
Η παραθορμόνη ενεργοποιείται όταν το επίπεδο του ιονισμένου ασβεστίου στο αίμα μειώνεται. Η ορμόνη αυξάνει το ασβέστιο με τους εξής τρόπους:
✅ Στους νεφρούς: Μειώνει την αποβολή ασβεστίου μέσω των ούρων
✅ Στο έντερο: Ενισχύει την απορρόφηση ασβεστίου μέσω της ενεργοποίησης της βιταμίνης D
✅ Στα οστά: Αυξάνει την απορρόφηση ασβεστίου από τον οστικό ιστό (οστική αποδόμηση)
Αντίστοιχα, μειώνει τα επίπεδα φωσφόρου αυξάνοντας την αποβολή του από τα νεφρά.
⚖️ Ισορροπία Ασβεστίου – PTH – Βιταμίνης D
Η PTH συνεργάζεται στενά με:
Τη βιταμίνη D (25(OH)D): για εντερική απορρόφηση ασβεστίου
Την καλσιτονίνη: ορμόνη του θυρεοειδούς που έχει αντίθετη δράση
Το ασβέστιο και το φώσφορο: για τη διατήρηση οστικής υγείας
🧪 Πότε ζητείται η εξέταση παραθορμόνης;
Η μέτρηση της PTH στο αίμα ζητείται όταν:
📉 Υπάρχει υποασβεστιαιμία (χαμηλό ασβέστιο)
📈 Υπάρχει υπερασβεστιαιμία (υψηλό ασβέστιο)
🦴 Υποψία παραθυρεοειδικών διαταραχών
🧬 Υποψία νεφρικής ανεπάρκειας
☀️ Εκτίμηση βιταμίνης D
📈 Φυσιολογικές τιμές PTH
Επίπεδα PTH
Φυσιολογικά Όρια
pg/mL
15 – 65 pg/mL
pmol/L
1.6 – 6.9 pmol/L
🔎 Η τιμή πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το ασβέστιο και τη βιταμίνη D.
🔺 Αυξημένη παραθορμόνη – Τι σημαίνει;
📌 Υπερπαραθυρεοειδισμός
Πρωτοπαθής: Υπερλειτουργία των παραθυρεοειδών → αυξημένη PTH και ασβέστιο
Δευτεροπαθής: Απόκριση σε χαμηλό ασβέστιο ή χαμηλή βιταμίνη D
Τριτοπαθής: Μακροχρόνια διέγερση → αυτόνομη παραγωγή PTH
⚠️ Αίτια αυξημένης PTH
Όγκοι παραθυρεοειδών (αδένωμα)
Χρόνια νεφρική νόσος (CKD)
Βιταμίνη D ↓
Οστεομαλακία
Σύνδρομο FHH (οικογενής υπερασβεστιαιμία)
🧠 Συμπτώματα αυξημένης PTH
Κόπωση, κατάθλιψη
Πόνοι στα οστά και στις αρθρώσεις
Συχνή ούρηση (πολυουρία)
Νεφρολιθίαση
Δυσκοιλιότητα
Υπέρταση
🔻 Χαμηλή παραθορμόνη – Τι σημαίνει;
📌 Υποπαραθυρεοειδισμός
Κατάσταση με ανεπαρκή έκκριση PTH, οδηγεί σε υποασβεστιαιμία.
⚠️ Αίτια χαμηλής PTH
Χειρουργική αφαίρεση θυρεοειδούς ή παραθυρεοειδών
Αυτοάνοσα νοσήματα
Γενετικά σύνδρομα (π.χ. DiGeorge)
Μεταλλάξεις στο γονίδιο του υποδοχέα ασβεστίου
Χρόνια υπομαγνησιαιμία
🧠 Συμπτώματα χαμηλής PTH
Μυϊκές κράμπες
Παραισθησίες (μουδιάσματα)
Τετανία
Καρδιακές αρρυθμίες
Επιληπτικές κρίσεις (σε σοβαρές περιπτώσεις)
🧪 Συσχετισμός με βιταμίνη D
Η χαμηλή βιταμίνη D οδηγεί σε δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, όπου η PTH αυξάνεται για να αντισταθμίσει την έλλειψη εντερικής απορρόφησης ασβεστίου.
Η αποκατάσταση της βιταμίνης D οδηγεί σε μείωση της PTH.
🧠 PTH και Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ)
Σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, η PTH συχνά αυξάνεται λόγω:
Ορμόνη που ρυθμίζει το ασβέστιο και τον φώσφορο στο αίμα, εκκρίνεται από τους παραθυρεοειδείς αδένες.
🔹 Πότε ανεβαίνει η PTH;
Σε χαμηλό ασβέστιο, χαμηλή βιταμίνη D, χρόνια νεφρική νόσο, ή αδένωμα παραθυρεοειδών.
🔹 Είναι επικίνδυνη η υψηλή PTH;
Ναι, καθώς οδηγεί σε απώλεια οστικής μάζας, νεφρολιθίαση και υπερασβεστιαιμία.
🔹 Πώς αντιμετωπίζεται ο υπερπαραθυρεοειδισμός;
Με φαρμακευτική αγωγή ή χειρουργική αφαίρεση των παραθυρεοειδών (αν υπάρχει όγκος).
❓ Συχνές Ερωτήσεις για την Παραθορμόνη (PTH)
🔹 Τι είναι η παραθορμόνη (PTH);
Η παραθορμόνη είναι μια ορμόνη που εκκρίνεται από τους παραθυρεοειδείς αδένες και ρυθμίζει τα επίπεδα ασβεστίου και φωσφόρου στο αίμα. Είναι κρίσιμη για την υγεία των οστών και των νεφρών.
🔹 Ποια είναι η φυσιολογική τιμή παραθορμόνης;
Οι φυσιολογικές τιμές κυμαίνονται συνήθως από 15 έως 65 pg/mL, αλλά ενδέχεται να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο και τη μονάδα μέτρησης.
Ναι. Η χαμηλή βιταμίνη D μειώνει την απορρόφηση ασβεστίου → αύξηση της PTH (δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός).
🔹 Μπορεί να αυξηθεί η PTH με φυσιολογικό ασβέστιο;
Ναι. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται “κανονικοασβεστιαιμικός υπερπαραθυρεοειδισμός” και μπορεί να είναι πρόδρομη μορφή πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.
☀️ Γιατί αυξάνεται η PTH όταν πέφτει η βιταμίνη D;
Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για την απορρόφηση ασβεστίου από το έντερο. Όταν υπάρχει ανεπάρκεια βιταμίνης D:
🔽 Μειώνεται η απορρόφηση ασβεστίου από τις τροφές
🔻 Το επίπεδο ασβεστίου στο αίμα μειώνεται (υποασβεστιαιμία)
🧠 Ο οργανισμός ανιχνεύει αυτή τη μείωση και ενεργοποιεί τους παραθυρεοειδείς αδένες
⬆️ Οι παραθυρεοειδείς εκκρίνουν περισσότερη PTH
⚖️ Η PTH προσπαθεί να διορθώσει το ασβέστιο:
Αυξάνει την οστική απορρόφηση (απελευθέρωση ασβεστίου από τα οστά)
Ενισχύει την επαναρρόφηση ασβεστίου στα νεφρά
Διεγείρει τη μετατροπή της βιταμίνης D στην ενεργή της μορφή (καλσιτριόλη) στους νεφρούς
🔁 Ονομάζεται: Δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
Αυτή η κατάσταση όπου η PTH αυξάνεται αντιδραστικά λόγω έλλειψης βιταμίνης D (ή χρόνιας νεφρικής νόσου), χωρίς να υπάρχει όγκος στους παραθυρεοειδείς, ονομάζεται:
Δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
📌 Συμπέρασμα:
Χαμηλή βιταμίνη D → λιγότερο ασβέστιο από το έντερο → ⬆️ PTH
Η αύξηση της PTH προσπαθεί να αντισταθμίσει το χαμηλό ασβέστιο
Αν δεν αποκατασταθεί η βιταμίνη D, η PTH παραμένει χρόνια αυξημένη και προκαλεί απώλεια οστικής μάζας
Silverberg SJ, Rubin MR, Faiman C, Peacock M. Primary hyperparathyroidism and vitamin D deficiency: clinical and therapeutic implications. J Bone Miner Res. https://doi.org/10.1359/jbmr.070604
Khan AA, Hanley DA, Rizzoli R, Bollerslev J, et al. Primary hyperparathyroidism: review and guidelines from the Third International Workshop. J Clin Endocrinol Metab. 2009. https://doi.org/10.1210/jc.2008-1763
European Society of Endocrinology Clinical Practice Guidelines (2022). Management of chronic hypoparathyroidism in adults. https://www.ese-hormones.org
NIPT: Το Μη Επεμβατικό Προγεννητικό Τεστ – Ακρίβεια, Οφέλη & Τιμή
✅ Εισαγωγή
Η εγκυμοσύνη είναι μια από τις πιο συναρπαστικές και καθοριστικές περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η σωστή πληροφόρηση και οι ιατρικές εξετάσεις διασφαλίζουν την υγεία τόσο της μητέρας όσο και του εμβρύου. Ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα της προγεννητικής ιατρικής είναι το NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing), δηλαδή το Μη Επεμβατικό Προγεννητικό Τεστ. Πρόκειται για μια αιματολογική εξέταση που μπορεί να ανιχνεύσει με ακρίβεια σοβαρές χρωμοσωμικές ανωμαλίες στο έμβρυο από πολύ νωρίς στην εγκυμοσύνη.
🔍 Τι είναι το NIPT;
Το NIPT είναι μια μη επεμβατική εξέταση αίματος που πραγματοποιείται συνήθως από την 10η εβδομάδα της κύησης και μετά. Εξετάζει το ελεύθερο εμβρυϊκό DNA (cffDNA) που κυκλοφορεί στο αίμα της εγκύου, προκειμένου να εντοπιστούν γενετικές ανωμαλίες όπως:
Η ακρίβεια του NIPT ξεπερνά το 99% για τη τρισωμία 21, και είναι ιδιαίτερα αξιόπιστη για την πρώιμη ανίχνευση γενετικών ανωμαλιών.
🧪 Πώς γίνεται η εξέταση;
Η διαδικασία είναι απλή και ασφαλής:
🩸 Λαμβάνεται ένα μικρό δείγμα αίματος από τη μητέρα.
🧬 Το δείγμα αναλύεται σε εξειδικευμένο εργαστήριο.
📄 Τα αποτελέσματα είναι διαθέσιμα σε 5–10 εργάσιμες ημέρες.
Δεν ενέχει κίνδυνο αποβολής, σε αντίθεση με επεμβατικές μεθόδους όπως η αμνιοπαρακέντηση ή η λήψη τροφοβλάστης (CVS).
🧠 Πώς λειτουργεί το NIPT;
Το μη επεμβατικό τεστ στηρίζεται στην ανάλυση ελεύθερου DNA του εμβρύου, το οποίο προέρχεται κυρίως από τον πλακούντα και κυκλοφορεί στο αίμα της εγκύου. Με προηγμένες τεχνικές γονιδιωματικής ανάλυσης (π.χ. NGS – Next Generation Sequencing), συγκρίνεται η ποσότητα DNA από κάθε χρωμόσωμα για να ανιχνευτούν ανωμαλίες αριθμού χρωμοσωμάτων.
📋 Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του NIPT;
✨ Υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα (99% για τρισωμία 21) ✨ Δεν ενέχει κίνδυνο για το έμβρυο ✨ Μπορεί να γίνει από την 10η εβδομάδα ✨ Ανιχνεύει και τις πιο σπάνιες φυλετικές ανωμαλίες ✨ Παρέχει δυνατότητα προσδιορισμού φύλου εμβρύου
⚠️ Ποιοι πρέπει να κάνουν το NIPT;
Το NIPT προτείνεται ιδιαίτερα σε:
🤰 Γυναίκες ηλικίας άνω των 35 ετών
👩⚕️ Έγκυες με παθολογικά αποτελέσματα αυχενικής διαφάνειας
👪 Οικογένειες με ιστορικό γενετικών ανωμαλιών
🧬 Έγκυες με αυξημένο κίνδυνο από προγεννητικό screening
💔 Γυναίκες που επιθυμούν να αποφύγουν επεμβατική εξέταση
❓ Τι ανιχνεύει το NIPT;
Κατηγορία
Παθήσεις
Αριθμητικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες
Τρισωμία 21, 18, 13
Φυλετικές ανωμαλίες
Turner (X0), Klinefelter (XXY), Jacobs (XYY), Triple X
Διαγραφές/επικαλύψεις(ανάλογα το πακέτο)
DiGeorge (22q11.2), Angelman, Cri-du-chat
⏳ Πότε βγαίνουν τα αποτελέσματα;
Τα αποτελέσματα αποστέλλονται μέσα σε 5–10 εργάσιμες ημέρες, ανάλογα το εργαστήριο. Παραδίδονται στον ιατρό ή στη μητέρα και συνοδεύονται από γενετική συμβουλευτική, εφόσον απαιτείται.
🧬 Είναι 100% ακριβές;
Παρά την πολύ υψηλή ευαισθησία, το NIPT είναι screening test, όχι διαγνωστικό. Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος, απαιτείται επιβεβαίωση με επεμβατικό τεστ (αμνιοπαρακέντηση ή CVS).
❌ Περιορισμοί του NIPT
Δεν ανιχνεύει όλες τις γενετικές παθήσεις
Δεν αντικαθιστά τον υπερηχογραφικό έλεγχο
Μπορεί να έχει ψευδώς θετικά ή ψευδώς αρνητικά σε ορισμένες περιπτώσεις
Μειωμένη ακρίβεια σε εγκυμοσύνες με μικρό ποσοστό εμβρυϊκού DNA, π.χ. σε παχύσαρκες γυναίκες
👩⚕️ Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα;
Τα αποτελέσματα NIPT κατηγοριοποιούνται ως:
Χαμηλού κινδύνου (Low Risk): Πολύ μικρή πιθανότητα να υπάρχει η χρωμοσωμική ανωμαλία.
Υψηλού κινδύνου (High Risk): Υψηλή πιθανότητα να υπάρχει χρωμοσωμική ανωμαλία. Απαιτείται διαγνωστική επιβεβαίωση.
Αναποτελεσματικό δείγμα: Ανεπαρκής ποσότητα εμβρυϊκού DNA — απαιτείται επανάληψη.
🍼 Προσδιορισμός Φύλου
Το NIPT μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια το φύλο του εμβρύου από την 10η εβδομάδα, εξετάζοντας την παρουσία του Y χρωμοσώματος.
🌍 Υπάρχουν διαφορετικά είδη NIPT;
Ναι, υπάρχουν διαφορετικά panel εξετάσεων ανάλογα με την εταιρεία και το κόστος. Κάποια βασικά, άλλα εμπλουτισμένα με εξετάσεις για μικροδιαγραφές, μονογονιδιακές παθήσεις, ακόμα και για σπάνια σύνδρομα.
💰 Κόστος του NIPT
Το κόστος ποικίλει ανάλογα με:
Τον τύπο της εξέτασης
Τον πάροχο (δημόσιο ή ιδιωτικό κέντρο)
Την περιοχή
💶 Συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 300–600 ευρώ, και δεν καλύπτεται πλήρως από τα ασφαλιστικά ταμεία στην Ελλάδα.
🇬🇷 NIPT στην Ελλάδα
Το NIPT διατίθεται σε μεγάλα διαγνωστικά εργαστήρια, ιδιωτικές κλινικές και μερικά μαιευτήρια. Εξειδικευμένα κέντρα προσφέρουν συμβουλευτική γενετιστή και συνοδευτική καθοδήγηση σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ) για το NIPT
🔹 Τι είναι το NIPT και σε τι διαφέρει από άλλες προγεννητικές εξετάσεις;
Το NIPT (Μη Επεμβατικό Προγεννητικό Τεστ) είναι μια εξέταση αίματος που αναλύει το ελεύθερο εμβρυϊκό DNA στο αίμα της εγκύου. Σε αντίθεση με την αμνιοπαρακέντηση ή τη λήψη τροφοβλάστης, δεν είναι επεμβατική και δεν ενέχει κανέναν κίνδυνο για το έμβρυο.
🔹 Από ποια εβδομάδα κύησης μπορεί να γίνει το NIPT;
Το τεστ μπορεί να πραγματοποιηθεί από τη 10η εβδομάδα της εγκυμοσύνης και μετά.
🔹 Είναι αξιόπιστο το αποτέλεσμα του NIPT;
Το NIPT έχει άνω του 99% ακρίβεια για την τρισωμία 21 (Σύνδρομο Down). Ωστόσο, δεν είναι διαγνωστικό τεστ. Ένα θετικό αποτέλεσμα χρειάζεται επιβεβαίωση με επεμβατική εξέταση (όπως αμνιοπαρακέντηση).
🔹 Ποιες παθήσεις μπορεί να ανιχνεύσει το NIPT;
Ανάλογα με το πακέτο εξέτασης, μπορεί να εντοπίσει:
Τρισωμίες: 21 (Down), 18 (Edwards), 13 (Patau)
Φυλετικές ανωμαλίες: Turner, Klinefelter, Jacobs, Triple X
Μικροδιαγραφές/Σύνδρομα: π.χ. DiGeorge (22q11.2), Angelman (προαιρετικά)
🔹 Μπορεί να προσδιοριστεί το φύλο του μωρού με το NIPT;
Ναι. Το τεστ μπορεί να δείξει με πολύ μεγάλη ακρίβεια το φύλο του εμβρύου από την 10η εβδομάδα της κύησης, ανιχνεύοντας την παρουσία του Υ χρωμοσώματος.
🔹 Είναι το NIPT κατάλληλο για πολύδυμες κυήσεις (π.χ. δίδυμα);
Σε δίδυμες κυήσεις, η αξιοπιστία του τεστ είναι μικρότερη από ότι στις μονήρεις. Αν και είναι εφικτό, απαιτείται ειδική εκτίμηση από γενετιστή ή γυναικολόγο.
🔹 Το τεστ καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ;
Προς το παρόν, το NIPT δεν καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ και πραγματοποιείται μόνο ιδιωτικά, με κόστος που κυμαίνεται συνήθως από 300 έως 700 ευρώ.
🔹 Υπάρχουν ψευδώς θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα;
Ναι, αν και σπάνια. Ειδικά σε περιπτώσεις:
Χαμηλού ποσοστού εμβρυϊκού DNA
Μωσαϊκισμού πλακούντα
Μετεμφυτευτικών προβλημάτων (π.χ. IVF)
Γι’ αυτό, τα θετικά αποτελέσματα πρέπει πάντα να επιβεβαιώνονται.
🔹 Τι σημαίνει “χαμηλού κινδύνου” αποτέλεσμα;
Ένα “low risk” αποτέλεσμα σημαίνει ότι δεν ανιχνεύθηκε σημαντικός γενετικός κίνδυνος για τις εξεταζόμενες ανωμαλίες. Δεν αποκλείει όμως άλλες παθολογίες που δεν εξετάζει το τεστ.
🔹 Πώς παραλαμβάνονται τα αποτελέσματα;
Τα αποτελέσματα αποστέλλονται μέσα σε 5–10 εργάσιμες ημέρες και συνοδεύονται από ιατρική ερμηνεία. Σε θετικά αποτελέσματα, συνιστάται γενετική συμβουλευτική.
🔹 Αν το αποτέλεσμα είναι “μη ερμηνεύσιμο”, τι σημαίνει;
Σε κάποιες περιπτώσεις, το NIPT δεν μπορεί να δώσει αποτέλεσμα — π.χ., λόγω χαμηλού ποσοστού εμβρυϊκού DNA (<4%). Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να ζητηθεί επανάληψη της εξέτασης ή εναλλακτική μέθοδος.
📚 Βιβλιογραφία
Bianchi DW, Parker RL, Wentworth J, et al. (2014). DNA sequencing versus standard prenatal aneuploidy screening. New England Journal of Medicine, 370(9):799–808. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1311037
Norton ME, Jacobsson B, Swamy GK, et al. (2015). Cell-free DNA analysis for noninvasive examination of trisomy. Obstetrics and Gynecology, 126(5):927–938. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000001038
Gregg AR, Skotko BG, Benkendorf JL, et al. (2016). Noninvasive prenatal screening for fetal aneuploidy: Practice resource of the American College of Medical Genetics and Genomics (ACMG). Genetics in Medicine, 18(10):1056–1065. https://doi.org/10.1038/gim.2016.97
Wapner RJ, Martin CL, Levy B, et al. (2012). Chromosomal microarray versus karyotyping for prenatal diagnosis. New England Journal of Medicine, 367(23):2175–2184. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1203382
Dondorp WJ, de Wert GM. (2016). The ‘thousand-dollar genome’: ethical aspects of NIPT. Prenatal Diagnosis, 36(6):498–503. https://doi.org/10.1002/pd.4783
Gil MM, Quezada MS, Revello R, Akolekar R, Nicolaides KH. (2015). Analysis of cell-free DNA in maternal blood in screening for fetal aneuploidies: updated meta-analysis. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 45(3):249–266. https://doi.org/10.1002/uog.14791
Committee Opinion No. 640. (2015). Cell-Free DNA Screening for Fetal Aneuploidy. ACOG Practice Bulletin, American College of Obstetricians and Gynecologists. https://www.acog.org
Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογική Εταιρεία (ΕΜΓΕ). (2021). Οδηγίες για τη χρήση του NIPT στον προγεννητικό έλεγχο. Διαθέσιμο από: https://hsog.gr
Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). (2021). Non-invasive prenatal testing (NIPT) for chromosomal conditions. https://www.rcog.org.uk
Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.
