24/Jul/2025

📌 Περιεχόμενα

🔍 Τι είναι η Προεκλαμψία;
📂 Είδη Προεκλαμψίας
🧬 Αίτια & Παράγοντες Κινδύνου
⚠️ Συμπτώματα Προεκλαμψίας
🧪 Διάγνωση Προεκλαμψίας
🚨 Επιπλοκές
🛡️ Πρόληψη
💊 Θεραπεία & Αντιμετώπιση
👶 Προεκλαμψία και Τοκετός
🌿 Ζωή μετά την Προεκλαμψία
👩‍👧‍👦 Προεκλαμψία σε Δίδυμη Κύηση
🔬 Σύγχρονες Έρευνες & Νεότερα Δεδομένα
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
📚 Βιβλιογραφία

🔍 Τι είναι η Προεκλαμψία;

Η προεκλαμψία είναι μια σοβαρή επιπλοκή της κύησης που χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση υπέρτασης (αρτηριακής πίεσης >140/90 mmHg) και πρωτεϊνουρίας (παρουσία πρωτεΐνης στα ούρα) μετά τη 20ή εβδομάδα της κύησης σε προηγουμένως υγιείς γυναίκες.

Αν και η αιτία της δεν είναι πλήρως κατανοητή, η προεκλαμψία πιστεύεται ότι σχετίζεται με δυσλειτουργία του πλακούντα, ανεπαρκή αιμάτωση και υπερδραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο, όπως πρόωρο τοκετό, αποκόλληση πλακούντα, ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια, ακόμη και σε εκλαμψία, δηλαδή την εμφάνιση σπασμών.

Η προεκλαμψία αφορά περίπου το 5-8% των κυήσεων παγκοσμίως και αποτελεί σημαντική αιτία μητρικής και περιγεννητικής νοσηρότητας και θνησιμότητας.

📈 Συχνότητα

Εμφανίζεται συνήθως στο τρίτο τρίμηνο, αν και μπορεί να παρουσιαστεί και νωρίτερα.
Συχνότερη σε γυναίκες που κυοφορούν για πρώτη φορά.
Αυξάνεται σε δίδυμες κυήσεις ή σε γυναίκες με ιστορικό υπέρτασης, διαβήτη ή αυτοάνοσων νοσημάτων.

📌 Διαφορά από Εκλαμψία

Η εκλαμψία είναι η επιπλοκή της προεκλαμψίας που συνοδεύεται από σπασμούς (επιληπτική κρίση) χωρίς άλλη νευρολογική αιτία. Αποτελεί ιατρικό επείγον και απαιτεί άμεση παρέμβαση.

🔄 Συσχέτιση με HELLP syndrome

Το σύνδρομο HELLP (Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets) θεωρείται μια σοβαρή παραλλαγή της προεκλαμψίας, με σημαντική θνησιμότητα και υψηλό βαθμό επιπλοκών.

📂 Είδη Προεκλαμψίας

Η προεκλαμψία δεν είναι μία ενιαία κλινική οντότητα, αλλά περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές με ποικίλη βαρύτητα και πρόγνωση. Η κατάταξή της βοηθά τους ιατρούς να εκτιμήσουν τον κίνδυνο και να σχεδιάσουν την κατάλληλη αντιμετώπιση.

1. 🕒 Πρώιμη έναντι Όψιμης Προεκλαμψίας

Πρώιμη Προεκλαμψία: Εμφανίζεται πριν την 34η εβδομάδα. Συνήθως σοβαρότερη και με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.
Όψιμη Προεκλαμψία: Εμφανίζεται μετά την 34η εβδομάδα. Συχνότερη, με ηπιότερη πορεία συνήθως.

2. ⚠️ Ήπια έναντι Σοβαρής Προεκλαμψίας

Η βαρύτητα της προεκλαμψίας εκτιμάται βάσει αρτηριακής πίεσης, ποσότητας πρωτεΐνης στα ούρα και ύπαρξης επιπλοκών.

Κατηγορία	Κριτήρια
Ήπια	Αρτηριακή πίεση ≥140/90 αλλά <160/110 mmHg Πρωτεϊνουρία ≥300 mg/24ωρο Χωρίς σοβαρές επιπλοκές
Σοβαρή	Αρτηριακή πίεση ≥160/110 mmHg Πρωτεϊνουρία ≥5g/24ωρο ή/και άλλα σημεία βλάβης οργάνων (νεφρών, ήπατος, ΚΝΣ) Πιθανή εμφάνιση HELLP ή εκλαμψίας

3. 🔬 Προεκλαμψία χωρίς Πρωτεϊνουρία

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να εμφανιστεί προεκλαμψία χωρίς ανιχνεύσιμη πρωτεΐνη στα ούρα, αλλά με ενδείξεις δυσλειτουργίας άλλων οργάνων, όπως:

Νεφρική ανεπάρκεια (κρεατινίνη >1.1 mg/dL)
Ηπατική δυσλειτουργία (SGOT/SGPT ↑)
Θρομβοκυτταροπενία (<100.000/μL)
Οίδημα πνευμόνων
Οπτικές ή εγκεφαλικές διαταραχές

4. 📌 Χρόνια Υπέρταση με Προεκλαμψία

Ονομάζεται και προεκλαμψία υπερκείμενη σε χρόνια υπέρταση. Πρόκειται για γυναίκες με προϋπάρχουσα υπέρταση που αναπτύσσουν νέα πρωτεϊνουρία ή επιδείνωση της πίεσης ή οργανικές επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη.

🧬 Αίτια & Παράγοντες Κινδύνου

Η ακριβής αιτιολογία της προεκλαμψίας παραμένει ασαφής, ωστόσο οι περισσότερες μελέτες ενοχοποιούν διαταραχές στην πλακουντιακή ανάπτυξη και αγγειακή ρύθμιση, σε συνδυασμό με ανοσολογικές και γενετικές παραμέτρους.

📉 Πλακουντιακή Δυσλειτουργία

Η ανεπαρκής τροφοβλαστική διείσδυση στις σπειροειδείς αρτηρίες της μήτρας οδηγεί σε κακή αιμάτωση του πλακούντα. Αυτό προκαλεί υποξία και απελευθέρωση αγγειοδραστικών ουσιών που προκαλούν:

Αγγειοσύσπαση
Αύξηση αρτηριακής πίεσης
Αγγειακή διαπερατότητα και οίδημα
Πρωτεϊνουρία

🧠 Ανοσολογικοί Μηχανισμοί

Η μητρική ανοσολογική απάντηση στο “ξένο” έμβρυο και πλακούντα μπορεί να είναι παθολογική, ιδιαίτερα στις πρώτες κυήσεις ή όταν υπάρχει ασυμβατότητα HLA μεταξύ μητέρας-πατέρα.

🧬 Γενετικοί Παράγοντες

Οικογενειακό ιστορικό προεκλαμψίας (μητέρα, αδελφή)
Γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με τη φλεγμονώδη απάντηση ή την αγγειογένεση (π.χ. VEGF, sFlt-1, PIGF)

📋 Παράγοντες Κινδύνου

Η παρουσία ενός ή περισσότερων από τους παρακάτω παράγοντες αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης προεκλαμψίας:

Κατηγορία

Παράδειγμα

Μητρικοί Παράγοντες

Πρώτη εγκυμοσύνη (πρωτοτόκος)
Ηλικία <18 ή >40 ετών
Ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό προεκλαμψίας
Παχυσαρκία (BMI >30)
Χρόνια υπέρταση
Σακχαρώδης διαβήτης (τύπου 1 ή 2)
Χρόνια νεφροπάθεια
Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος ή APLA σύνδρομο

Κυητικοί Παράγοντες

Δίδυμη ή πολύδυμη κύηση
Υδροπλακούντιο ή υδραμνιο
Προηγούμενη προεκλαμψία
Εγκυμοσύνη με υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (π.χ. εξωσωματική)

☢️ Περιβαλλοντικοί Παράγοντες

Παρότι δεν είναι πλήρως αποδεδειγμένοι, μερικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως το στρες, η ανεπαρκής λήψη ασβεστίου, η καθιστική ζωή και η κακή διατροφή θεωρούνται πιθανόν εμπλεκόμενοι.

⚠️ Συμπτώματα Προεκλαμψίας

Η προεκλαμψία μπορεί να ξεκινήσει χωρίς εμφανή συμπτώματα, ιδίως σε ήπια μορφή. Ωστόσο, καθώς εξελίσσεται, προκαλεί συγκεκριμένα σημεία και συμπτώματα που χρήζουν άμεσης ιατρικής παρακολούθησης.

📌 Κύρια Συμπτώματα

Υψηλή αρτηριακή πίεση (>140/90 mmHg): μπορεί να εντοπιστεί μόνο με μέτρηση και να μην προκαλεί ενοχλήσεις αρχικά.
Πρωτεϊνουρία: συνήθως δεν έχει συμπτώματα, αλλά διαπιστώνεται σε εξέταση ούρων.
Οίδημα (πρήξιμο): κυρίως στο πρόσωπο, τα άκρα ή τις γάμπες. Μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογικό στην κύηση, όμως η απότομη εμφάνιση είναι ύποπτη.
Αύξηση βάρους: απότομη και ασυνήθιστη αύξηση λόγω κατακράτησης υγρών.

❗ Συμπτώματα που υποδηλώνουν σοβαρή μορφή

Δυνατός πονοκέφαλος που δεν υποχωρεί με παρακεταμόλη
Διαταραχές όρασης: θολή όραση, σκοτεινά σημεία, φωτοφοβία
Πόνος στο ανώτερο δεξιό τεταρτημόριο της κοιλιάς (ήπαρ)
Ναυτία ή/και έμετοι
Αίσθημα δύσπνοιας (πνευμονικό οίδημα)
Μείωση της διούρησης ή σκοτεινά ούρα

🧠 Νευρολογικά συμπτώματα

Σε προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν:

Επιληπτικοί σπασμοί (εκλαμψία)
Απώλεια συνείδησης
Ψυχική σύγχυση

🔍 Επισήμανση για τις Εγκύους

Καμία γυναίκα δεν πρέπει να αγνοεί επίμονο πονοκέφαλο, πρήξιμο, ξαφνική αύξηση βάρους ή προβλήματα όρασης κατά την κύηση. Η έγκαιρη ιατρική εξέταση είναι κρίσιμη.

📅 Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα;

Συνήθως μετά τη 20ή εβδομάδα κύησης
Σε κάποιες περιπτώσεις η προεκλαμψία μπορεί να εμφανιστεί και μετά τον τοκετό (επιλόχεια προεκλαμψία)

📌 Επιλόχεια Προεκλαμψία

Η προεκλαμψία μπορεί να εμφανιστεί εντός των πρώτων 48 ωρών μετά τον τοκετό και σε σπάνιες περιπτώσεις έως και την 6η εβδομάδα λοχείας.

🧪 Διάγνωση Προεκλαμψίας

Η διάγνωση της προεκλαμψίας βασίζεται κυρίως σε κλινικά και εργαστηριακά κριτήρια μετά την 20ή εβδομάδα κύησης. Η έγκαιρη αναγνώριση είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών.

📋 Διαγνωστικά Κριτήρια (ACOG – American College of Obstetricians and Gynecologists)

Για να τεθεί η διάγνωση προεκλαμψίας απαιτείται:

Αρτηριακή Πίεση ≥140/90 mmHg σε δύο μετρήσεις με 4 ώρες διαφορά ΚΑΙ
Πρωτεϊνουρία ≥300 mg σε συλλογή ούρων 24ώρου ή λόγος πρωτεΐνης/κρεατινίνης ≥0.3 ή ≥+1 στη γενική ούρων (dipstick)

Εάν δεν υπάρχει πρωτεϊνουρία, η προεκλαμψία μπορεί να διαγνωστεί εφόσον υπάρχουν ενδείξεις δυσλειτουργίας οργάνων:

Θρομβοκυτταροπενία (<100.000/μL)
Αύξηση τρανσαμινασών (SGOT/SGPT)
Νεφρική δυσλειτουργία (κρεατινίνη >1.1 mg/dL ή διπλασιασμός της βάσης)
Πνευμονικό οίδημα
Εγκεφαλικές ή οπτικές διαταραχές

🧪 Βασικές Εξετάσεις Αίματος & Ούρων

Εξέταση	Τι δείχνει
Αρτηριακή Πίεση	Υπέρταση ≥140/90 mmHg
Συλλογή Ούρων 24ώρου	Ποσοτικός προσδιορισμός πρωτεϊνουρίας (>300 mg/24ωρο)
Γενική Ούρων (dipstick)	Εκτίμηση παρουσίας πρωτεΐνης στα ούρα (≥+1)
Ουρία, Κρεατινίνη	Αξιολόγηση νεφρικής λειτουργίας
Τρανσαμινάσες (AST/ALT)	Έλεγχος ηπατικής δυσλειτουργίας
Αιμοπετάλια	Ανίχνευση θρομβοκυτταροπενίας (HELLP syndrome)
LDH	Δείκτης αιμόλυσης (ιδιαίτερα στο HELLP)

📈 Εξειδικευμένοι Βιοδείκτες (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)

sFlt-1 / PlGF ratio: Ο λόγος ανάμεσα σε δύο πρωτεΐνες που εμπλέκονται στην αγγειογένεση. Έχει προγνωστική αξία σε οριακές περιπτώσεις προεκλαμψίας.
Uterine artery Doppler: Έλεγχος ροής μητριαίων αγγείων με υπερηχογράφημα (20–24 εβδομάδες) για αξιολόγηση κινδύνου.

📌 Ημερήσια Παρακολούθηση Πίεσης

Σε γυναίκες με ιστορικό υπέρτασης ή ύποπτα συμπτώματα, μπορεί να ζητηθεί μέτρηση της αρτηριακής πίεσης στο σπίτι 2-3 φορές την ημέρα.

🩺 Πότε χρειάζεται νοσηλεία;

Πίεση >160/110 mmHg
Σημεία σοβαρής οργανικής βλάβης
Μειωμένη κινητικότητα του εμβρύου
Αμφιβολία για διάγνωση ή ανάγκη στενής παρακολούθησης

🚨 Επιπλοκές της Προεκλαμψίας

Η προεκλαμψία, ιδιαίτερα όταν είναι σοβαρή ή παραμένει αδιάγνωστη και αθεράπευτη, μπορεί να οδηγήσει σε πολυοργανική ανεπάρκεια και σοβαρές επιπλοκές τόσο για τη μητέρα όσο και για το έμβρυο.

👩 Επιπλοκές για τη Μητέρα

Εκλαμψία: Η πιο σοβαρή εξέλιξη, με εμφάνιση επιληπτικών σπασμών και απώλεια συνείδησης. Χρήζει άμεσης νοσηλείας.
HELLP Syndrome: Συνδυασμός αιμόλυσης, ηπατικής δυσλειτουργίας και θρομβοκυτταροπενίας. Απειλητικό για τη ζωή.
Αποκόλληση πλακούντα: Απότομη και επικίνδυνη αποκόλληση, με αιμορραγία, κίνδυνο για το έμβρυο και τη μητέρα.
Οξύ νεφρικό σύνδρομο: Νεφρική ανεπάρκεια από ισχαιμία και υποογκαιμία.
Ηπατική ρήξη: Σπάνια αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη επιπλοκή με σοβαρή ενδοκοιλιακή αιμορραγία.
Πνευμονικό οίδημα: Κατακράτηση υγρών στους πνεύμονες, με δύσπνοια και υποξία.
Διάχυτη ενδαγγειακή πήξη (DIC): Διαταραχή της πήξης του αίματος που οδηγεί σε αιμορραγίες ή θρομβώσεις.
Αρρυθμίες – καρδιακή δυσλειτουργία λόγω υπέρτασης και καταπόνησης.
Μητρική θνητότητα: Σε ανεπτυγμένες χώρες είναι σπάνια (<1%), αλλά παραμένει αιτία θανάτου σε παγκόσμιο επίπεδο.

👶 Επιπλοκές για το Έμβρυο

Ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR): Από ανεπαρκή πλακουντιακή αιμάτωση.
Πρόωρος τοκετός: Λόγω ανάγκης πρόωρης γέννας για προστασία της μητέρας.
Χαμηλό βάρος γέννησης (<2500 g)
Υποξία / εμβρυϊκή δυσχέρεια: Μειωμένη παροχή οξυγόνου από τον πλακούντα.
Αποβολή / ενδομήτριος θάνατος: Σπανιότερη αλλά υπαρκτή επιπλοκή.
Σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας νεογνού (RDS): Ιδιαίτερα σε πρόωρα βρέφη.
Επιπλοκές από εισαγωγή σε ΜΕΝΝ: Παρατεταμένη νοσηλεία και αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων.

🧠 Μακροχρόνιες Επιπτώσεις

Η προεκλαμψία δεν τελειώνει πάντα με τον τοκετό. Οι γυναίκες που την εμφάνισαν έχουν αυξημένο κίνδυνο για:

Χρόνια υπέρταση
Κατάθλιψη μετά τον τοκετό
Καρδιοαγγειακή νόσο αργότερα στη ζωή
Νεφρική βλάβη

📌 Σημαντικό

Η προεκλαμψία δεν είναι μόνο μια προσωρινή επιπλοκή της κύησης αλλά και ένδειξη αυξημένου καρδιομεταβολικού κινδύνου για το μέλλον. Η παρακολούθηση των γυναικών μετά την κύηση είναι καθοριστική.

🛡️ Πρόληψη

Αν και η προεκλαμψία δεν μπορεί να προληφθεί πλήρως, υπάρχουν επιστημονικά τεκμηριωμένα μέτρα που μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ή επιδείνωσής της – ιδιαίτερα σε γυναίκες υψηλού κινδύνου.

📋 Τακτική Προγεννητική Παρακολούθηση

Τακτικές μετρήσεις αρτηριακής πίεσης
Έλεγχος ούρων για πρωτεΐνη σε κάθε επίσκεψη
Υπερηχογραφήματα για παρακολούθηση εμβρυϊκής ανάπτυξης
Παρακολούθηση βάρους και οιδημάτων
Καταγραφή εμβρυϊκών κινήσεων από τη μητέρα

💊 Φαρμακολογική Πρόληψη (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)

Για γυναίκες υψηλού κινδύνου προτείνεται:

Ασπιρίνη χαμηλής δόσης (75–150 mg): Ξεκινά μεταξύ 12ης–16ης εβδομάδας και συνεχίζεται έως την 36η εβδομάδα. Μειώνει τον κίνδυνο πρώιμης προεκλαμψίας έως και 60%.
Συμπληρώματα ασβεστίου (1.0–1.5 g/ημ): Ιδιαίτερα σε πληθυσμούς με χαμηλή διαιτητική πρόσληψη ασβεστίου.
Έλεγχος σακχάρου και πίεσης: Ιδίως σε γυναίκες με σακχαρώδη διαβήτη ή υπέρταση.

🥦 Διατροφή & Τρόπος Ζωής

Υγιεινή διατροφή: με έμφαση σε φρούτα, λαχανικά, πρωτεΐνες και χαμηλό αλάτι
Μείωση επεξεργασμένων τροφίμων και έτοιμων γευμάτων
Καθημερινή ήπια άσκηση (περπάτημα, yoga για εγκύους)
Αποφυγή καπνίσματος και αλκοόλ
Επαρκής ύπνος και διαχείριση άγχους

🩺 Γυναίκες Υψηλού Κινδύνου – Ποιοι είναι;

Ιστορικό προεκλαμψίας σε προηγούμενη κύηση
Πολύδυμη κύηση (δίδυμα, τρίδυμα)
Σακχαρώδης διαβήτης
Χρόνια υπέρταση
Χρόνια νεφρική νόσος
Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος / σύνδρομο αντιφωσφολιπιδίων
BMI >30
Μητέρες άνω των 40 ετών ή κάτω των 18

🧬 Προγεννητικός έλεγχος / screening

Σε ορισμένα κέντρα προσφέρεται προληπτικός έλεγχος με υπερηχογράφημα Doppler και αιματολογικούς δείκτες (PlGF, PAPP-A) για εκτίμηση του κινδύνου προεκλαμψίας κατά το 1ο τρίμηνο.

🧠 Συμβουλή

Αν μια γυναίκα ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου, η πρόληψη πρέπει να ξεκινά ΠΡΙΝ την εγκυμοσύνη, με ρύθμιση χρόνιων νοσημάτων και γενικό έλεγχο υγείας.

💊 Θεραπεία & Αντιμετώπιση

Η προεκλαμψία δεν μπορεί να θεραπευτεί πλήρως όσο παραμένει ο πλακούντας εντός της μήτρας. Ωστόσο, η ιατρική αντιμετώπιση στοχεύει στη σταθεροποίηση της κατάστασης και την παράταση της κύησης όσο το δυνατόν περισσότερο, διασφαλίζοντας την υγεία της μητέρας και του εμβρύου.

📅 Αντιμετώπιση Ανάλογα με την Εβδομάδα Κύησης

<34 εβδομάδες: Συντηρητική αντιμετώπιση με στόχο την παράταση της κύησης – χορήγηση κορτικοστεροειδών για πνευμονική ωρίμανση του εμβρύου.
34–36 εβδομάδες: Εξαρτάται από τη βαρύτητα. Σε σοβαρές περιπτώσεις προτείνεται τοκετός.
>37 εβδομάδες: Συνήθως προγραμματισμένος τοκετός.

🩺 Αντιυπερτασική Αγωγή

Χρησιμοποιείται όταν η αρτηριακή πίεση είναι ≥160/110 mmHg ή επιμένει ≥150/100 mmHg με συμπτώματα.

Labetalol: Πρώτης γραμμής σε κύηση
Nifedipine: Χορηγείται από του στόματος
Methyldopa: Μακράς δράσης, ασφαλής στην κύηση
Hydralazine: IV σε επεισόδια κρίσης

Αντενδείκνυνται: ACE αναστολείς, ARBs, και διουρητικά λόγω κινδύνου για το έμβρυο.

🧠 Πρόληψη Εκλαμψίας

Η χρήση θειικού μαγνησίου (MgSO₄) προτείνεται για πρόληψη ή αντιμετώπιση σπασμών σε σοβαρή προεκλαμψία ή εκλαμψία.

Δοσολογία: αρχική δόση 4–6 g IV bolus και στη συνέχεια 1–2 g/h συνεχής έγχυση
Παρακολούθηση αντανακλαστικών, αναπνοής, διούρησης – κίνδυνος υπερμαγνησιαιμίας

💉 Κορτικοστεροειδή

Χορηγούνται για επιτάχυνση πνευμονικής ωρίμανσης του εμβρύου όταν απαιτείται πρόωρος τοκετός (<34 εβδομάδες)

Betamethasone: 12 mg IM, 2 δόσεις ανά 24 ώρες
Dexamethasone: 6 mg κάθε 12 ώρες για 4 δόσεις

🏥 Νοσηλεία

Απαραίτητη για σοβαρή προεκλαμψία ή υποψία επιπλοκών
Συνεχής παρακολούθηση πίεσης, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας
Παρακολούθηση εμβρύου με NST (non-stress test) και BPP (bio-physical profile)

🛏️ Ανάπαυση

Δεν συνιστάται πλέον από όλες τις κατευθυντήριες οδηγίες, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις ήπιας μορφής μπορεί να προταθεί σχετική ξεκούραση και αποφυγή άγχους.

👶 Τοκετός

Η οριστική θεραπεία της προεκλαμψίας είναι ο τοκετός. Η απόφαση βασίζεται:

Στη βαρύτητα της νόσου
Στην ηλικία κύησης
Στην εμβρυϊκή κατάσταση
Στην ανταπόκριση στη θεραπεία

Ο τοκετός μπορεί να γίνει είτε φυσιολογικά είτε με καισαρική, ανάλογα με τις μαιευτικές ενδείξεις.

📌 Παρακολούθηση μετά τον τοκετό

Συνέχιση παρακολούθησης αρτηριακής πίεσης
Σε κάποιες περιπτώσεις απαιτείται αντιυπερτασική αγωγή για εβδομάδες
Η προεκλαμψία μπορεί να επιμείνει ή να εμφανιστεί και μετά τον τοκετό (postpartum preeclampsia)

👶 Προεκλαμψία και Τοκετός

Ο τοκετός είναι η οριστική θεραπευτική λύση για την προεκλαμψία, καθώς η νόσος σχετίζεται άμεσα με την παρουσία του πλακούντα. Ωστόσο, η απόφαση για το πότε και πώς θα πραγματοποιηθεί πρέπει να σταθμιστεί προσεκτικά, λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρότητα της νόσου και την ηλικία κύησης.

📅 Χρονισμός του Τοκετού

>37 εβδομάδες: Προτείνεται τοκετός ανεξαρτήτως βαρύτητας της προεκλαμψίας.
34–37 εβδομάδες: Ο τοκετός εξαρτάται από την πορεία της μητέρας και του εμβρύου. Σε σοβαρή προεκλαμψία προτιμάται η πρόκληση τοκετού ή καισαρική.
<34 εβδομάδες: Αντιμετώπιση με στόχο την παράταση της κύησης με στενή παρακολούθηση. Τοκετός μόνο αν υπάρξει επιδείνωση.

📈 Ενδείξεις για Επείγουσα Γέννηση

Ανεξαρτήτως ηλικίας κύησης, ο τοκετός κρίνεται απαραίτητος όταν:

Η αρτηριακή πίεση είναι ανεξέλεγκτη παρά τη θεραπεία
Υπάρχει εμβρυϊκή δυσχέρεια (παθολογικά NST, μειωμένες κινήσεις)
Εκδηλώνεται εκλαμψία ή HELLP syndrome
Εμφανίζεται αποκόλληση πλακούντα
Εμφανίζεται σοβαρή νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια

👩‍⚕️ Τρόπος Τοκετού

Φυσιολογικός τοκετός: Εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις και η μητέρα και το έμβρυο είναι σταθεροί.
Καισαρική τομή: Αν υπάρχει εμβρυϊκή δυσχέρεια, μη ευνοϊκή μαιευτική εικόνα ή απότομη επιδείνωση.

🍼 Τοκετός σε Προεκλαμψία με Πρόωρη Κύηση

Όταν απαιτείται πρόωρος τοκετός λόγω σοβαρής προεκλαμψίας, εφαρμόζεται:

Χορήγηση κορτικοστεροειδών για πνευμονική ωρίμανση
Θειικό μαγνήσιο για νευροπροστασία
Τοκετός σε εξειδικευμένο κέντρο με μονάδα νεογνών (ΜΕΝΝ)

📌 Παρακολούθηση κατά τον Τοκετό

Κατά τη διάρκεια του τοκετού απαιτείται:

Συνεχής καρδιοτοκογραφική παρακολούθηση (NST)
Συχνή μέτρηση αρτηριακής πίεσης
Παρακολούθηση διούρησης (καθετήρας Foley)
Έτοιμη ομάδα ανάνηψης νεογνού (εφόσον πρόκειται για πρόωρο)

🤱 Μετά τον Τοκετό

Η αρτηριακή πίεση ενδέχεται να παραμείνει υψηλή για ημέρες ή εβδομάδες και πρέπει να παρακολουθείται στενά. Ο κίνδυνος επιλόχειας προεκλαμψίας ή εκλαμψίας συνεχίζει να υπάρχει μέχρι και την 6η εβδομάδα μετά τον τοκετό.

🌿 Ζωή μετά την Προεκλαμψία

Η προεκλαμψία δεν είναι απλώς μια επιπλοκή της κύησης. Αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη μελλοντικού καρδιομεταβολικού κινδύνου για τη γυναίκα. Η παρακολούθηση και η προσαρμογή του τρόπου ζωής μετά τον τοκετό είναι εξίσου σημαντικά με τη θεραπεία κατά τη διάρκεια της κύησης.

📅 Βραχυπρόθεσμη Παρακολούθηση

Τακτική μέτρηση της αρτηριακής πίεσης τις πρώτες 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό
Συνέχιση αντιυπερτασικής αγωγής, εφόσον χρειάζεται
Έλεγχος νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας ανά διαστήματα
Συζήτηση με τον γιατρό για την ασφάλεια του θηλασμού με συγκεκριμένα φάρμακα
Παρακολούθηση για επιλόχεια κατάθλιψη

🧠 Μακροχρόνιες Συνέπειες

Μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες που είχαν προεκλαμψία διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για:

Χρόνια υπέρταση: Έως και 2–4 φορές υψηλότερος κίνδυνος
Στεφανιαία νόσος και έμφραγμα
Εγκεφαλικό επεισόδιο
Νεφρική νόσος
Μεταβολικό σύνδρομο & διαβήτη τύπου 2

🏃‍♀️ Τρόπος Ζωής μετά την Προεκλαμψία

Για τη μείωση του μακροπρόθεσμου κινδύνου, προτείνονται τα εξής:

Διακοπή καπνίσματος
Καθημερινή φυσική άσκηση (30 λεπτά περπάτημα ή ήπια δραστηριότητα)
Υγιεινή διατροφή (τύπου Μεσογειακής)
Καταγραφή της αρτηριακής πίεσης περιοδικά
Έλεγχος λιπιδίων, σακχάρου και νεφρικής λειτουργίας τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο
Διαχείριση βάρους (στόχος BMI <25)

🤰 Επόμενη Κύηση

Η πιθανότητα επανεμφάνισης προεκλαμψίας κυμαίνεται από 20% έως 50%, ανάλογα με τη βαρύτητα και την εβδομάδα εμφάνισης στην προηγούμενη κύηση.

Πριν από την επόμενη εγκυμοσύνη συνιστάται πλήρης ιατρικός έλεγχος
Χρήση προληπτικής ασπιρίνης στην επόμενη κύηση (όπως συστήνεται από τον γιατρό)
Στενή προγεννητική παρακολούθηση

💡 Ψυχολογική Υποστήριξη

Πολλές γυναίκες βιώνουν μετατραυματικό στρες, φόβο για μελλοντική εγκυμοσύνη ή κατάθλιψη μετά την εμπειρία προεκλαμψίας. Η ψυχολογική υποστήριξη από επαγγελματίες ψυχικής υγείας ή ομάδες υποστήριξης είναι χρήσιμη.

📌 Πρακτική Συμβουλή

Μην ξεχνάς: η προεκλαμψία μπορεί να σε προειδοποιεί για μελλοντικά καρδιολογικά ή μεταβολικά προβλήματα. Με την κατάλληλη παρακολούθηση και έναν υγιεινό τρόπο ζωής, μπορείς να τα προλάβεις!

👩‍👧‍👦 Προεκλαμψία σε Δίδυμη Κύηση

Οι πολύδυμες κυήσεις (δίδυμα, τρίδυμα κ.λπ.) αποτελούν από μόνες τους παράγοντα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση προεκλαμψίας. Ο κίνδυνος είναι περίπου 2–3 φορές υψηλότερος σε σύγκριση με τις μονήρεις κυήσεις.

📊 Επιπολασμός

Σε μονήρη κύηση: 3%–5%
Σε δίδυμη κύηση: έως και 10%–20%

🔍 Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος;

Μεγαλύτερη συνολική μάζα πλακούντα ➜ αυξημένες απαιτήσεις από το αγγειακό σύστημα
Υψηλότερη πιθανότητα πλακουντιακής ανεπάρκειας
Συχνότερη εμφάνιση ενδομήτριας καθυστέρησης ανάπτυξης (IUGR)
Αυξημένα επίπεδα αγγειοδραστικών ουσιών

📋 Ιδιαίτερα Κλινικά Χαρακτηριστικά

Πιο πρώιμη εμφάνιση (πριν από την 34η εβδομάδα)
Μεγαλύτερη πιθανότητα σοβαρής προεκλαμψίας
Συχνή ανάγκη για πρόωρο τοκετό

🩺 Αντιμετώπιση

Παρότι οι γενικές αρχές είναι οι ίδιες με τις μονήρεις κυήσεις, απαιτείται:

Συχνότερη παρακολούθηση με υπερηχογραφήματα για την ανάπτυξη και την αιμάτωση κάθε εμβρύου
Έγκαιρη λήψη ασπιρίνης χαμηλής δόσης (πριν την 16η εβδομάδα)
Εξειδικευμένη μαιευτική φροντίδα σε κέντρο με εμπειρία στις πολύδυμες κυήσεις
Προετοιμασία για ενδεχόμενο πρόωρου τοκετού (χορήγηση κορτικοστεροειδών)

🍼 Τοκετός

Στις δίδυμες κυήσεις με προεκλαμψία ο τοκετός προγραμματίζεται συχνά νωρίτερα από τις 37 εβδομάδες, ανάλογα με:

Τη σοβαρότητα της νόσου
Την ενδομήτρια ανάπτυξη των εμβρύων
Την απάντηση στη θεραπεία

📌 Συμβουλή

Αν κυοφορείτε δίδυμα, είναι σημαντικό να ξεκινήσει ο τακτικός προγεννητικός έλεγχος νωρίς, και να ενημερώνεστε για κάθε αλλαγή στην αρτηριακή πίεση ή την κατάσταση σας. Η πρόληψη είναι το “κλειδί” στην πολύδυμη προεκλαμψία.

🔬 Σύγχρονες Έρευνες & Νεότερα Δεδομένα

Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα για την προεκλαμψία έχει κάνει σημαντικά βήματα προς την κατανόηση των παθογενετικών μηχανισμών και την ανάπτυξη προγνωστικών εργαλείων και θεραπειών.

🧬 Αγγειογενετικοί Δείκτες (PlGF, sFlt-1)

Η ανισορροπία μεταξύ προ- και αντι-αγγειογενετικών παραγόντων θεωρείται βασικό στοιχείο της παθογένεσης:

PlGF (Placental Growth Factor): Χαμηλά επίπεδα ➜ ένδειξη δυσλειτουργικού πλακούντα
sFlt-1 (soluble fms-like tyrosine kinase-1): Αυξημένα επίπεδα ➜ παρεμβολή στην αγγειογένεση
Ο λόγος sFlt-1 / PlGF χρησιμοποιείται πλέον ως προγνωστικό εργαλείο, ειδικά σε αμφίβολες περιπτώσεις

🧪 Μη Επεμβατικά Τεστ – Liquid Biopsy

Νέες μελέτες εξετάζουν τη χρήση μικροσωματιδίων RNA και κυτταροκινών στο αίμα για πρώιμη διάγνωση προεκλαμψίας ήδη από το 1ο τρίμηνο.

🔬 Προγεννητικό Screening 1ου Τριμήνου

Συνδυασμός PlGF, PAPP-A και υπερηχογραφήματος Doppler μητριαίων αρτηριών
Μπορεί να εντοπίσει γυναίκες υψηλού κινδύνου ήδη από τη 12η εβδομάδα
Σε αυτές χορηγείται προληπτική ασπιρίνη νωρίς ➜ μεγάλη μείωση κινδύνου σοβαρής προεκλαμψίας

🧠 Τεχνητή Νοημοσύνη & Machine Learning

Χρήση αλγορίθμων που αναλύουν μεγάλο όγκο κλινικών και βιοχημικών δεδομένων για:

Πρόβλεψη εμφάνισης προεκλαμψίας
Ανίχνευση ομάδων υψηλού κινδύνου
Εξατομίκευση της πρόληψης και θεραπείας

💊 Νεότερες Θεραπευτικές Προσεγγίσεις (υπό μελέτη)

Statins (π.χ. pravastatin): Πιθανή αγγειοπροστατευτική δράση. Δοκιμάζονται σε κλινικές μελέτες.
Anti-sFlt-1 αντισώματα: Σε πρώιμο πειραματικό στάδιο
Αναστολείς ενδοθηλίνης: Σε μελέτες για ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της αγγειοσύσπασης

🌍 Παγκόσμιες Στρατηγικές Πρόληψης

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) προτείνει πλέον:

Συμπληρώματα ασβεστίου σε πληθυσμούς χαμηλής πρόσληψης
Προληπτική ασπιρίνη χαμηλής δόσης για γυναίκες υψηλού κινδύνου
Προγεννητικός έλεγχος PlGF και υπερήχων όπου υπάρχει δυνατότητα

📌 Μελλοντική Κατεύθυνση

Η σύγχρονη έρευνα προσανατολίζεται προς:

Πρώιμη πρόβλεψη & εξατομικευμένη πρόληψη
Μη επεμβατικές βιοδείκτες
Ασφαλέστερες θεραπείες για μητέρα και έμβρυο
Αξιολόγηση των μακροχρόνιων επιπτώσεων σε μητέρα και παιδί

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι η προεκλαμψία επικίνδυνη;

Ναι. Η προεκλαμψία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές για τη μητέρα (π.χ. εκλαμψία, HELLP syndrome, νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια) και το έμβρυο (π.χ. πρόωρος τοκετός, καθυστέρηση ανάπτυξης, ενδομήτριος θάνατος), ειδικά εάν δεν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

2. Μπορώ να γεννήσω φυσιολογικά αν έχω προεκλαμψία;

Ναι, σε πολλές περιπτώσεις είναι εφικτός ο φυσιολογικός τοκετός, αρκεί η κατάσταση της μητέρας και του εμβρύου να το επιτρέπει. Ωστόσο, σε σοβαρές περιπτώσεις ή παρουσία επιπλοκών, μπορεί να απαιτηθεί καισαρική τομή για λόγους ασφαλείας.

3. Πόσο διαρκεί η προεκλαμψία μετά τον τοκετό;

Συνήθως υποχωρεί εντός λίγων ημερών μετά τη γέννηση. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις η υπέρταση και τα συμπτώματα μπορεί να παραμείνουν έως και 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό, ενώ απαιτείται παρακολούθηση για επιλόχεια προεκλαμψία.

4. Υπάρχει πιθανότητα επανεμφάνισης σε επόμενη κύηση;

Ναι. Ο κίνδυνος επαναπροσβολής κυμαίνεται από 20% έως και 50%, ανάλογα με τη βαρύτητα, το στάδιο της κύησης κατά την πρώτη εμφάνιση και τα υποκείμενα νοσήματα. Ο προγεννητικός έλεγχος και η έγκαιρη πρόληψη μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο.

5. Ποια είναι η διαφορά προεκλαμψίας και εκλαμψίας;

Η προεκλαμψία είναι η εμφάνιση υπέρτασης και πρωτεϊνουρίας στην εγκυμοσύνη, ενώ η εκλαμψία είναι η επιπλοκή της προεκλαμψίας που χαρακτηρίζεται από επιληπτικούς σπασμούς. Είναι σοβαρή και απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

6. Μπορώ να θηλάσω εάν είχα προεκλαμψία;

Ναι, ο θηλασμός επιτρέπεται και ενδείκνυται. Τα περισσότερα αντιυπερτασικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται μετά τον τοκετό (π.χ. labetalol, nifedipine) είναι συμβατά με τον θηλασμό. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας.

7. Ποια σημάδια πρέπει να με ανησυχήσουν στην κύηση;

Πονοκέφαλος που δεν περνάει, θολή όραση, έντονο πρήξιμο στο πρόσωπο/άκρα, πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς, μειωμένες εμβρυϊκές κινήσεις και αιφνίδια αύξηση βάρους πρέπει να σας οδηγήσουν άμεσα στον γιατρό.

8. Μπορώ να κάνω κάτι για να την προλάβω;

Αν ανήκετε σε ομάδα υψηλού κινδύνου, η λήψη ασπιρίνης χαμηλής δόσης (όπως έχει συσταθεί από γιατρό) και η συστηματική προγεννητική παρακολούθηση μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο. Επίσης, διατήρηση υγιούς βάρους, σωστή διατροφή και έλεγχος χρόνιων νοσημάτων συμβάλλουν στην πρόληψη.

9. Υπάρχει ειδική διατροφή για την προεκλαμψία;

Δεν υπάρχει “θεραπευτική” δίαιτα, αλλά μια διατροφή με χαμηλό νάτριο, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ασβέστιο και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχει ευεργετική επίδραση. Η αποφυγή καφεΐνης, έτοιμων γευμάτων και τρανς λιπαρών είναι επίσης χρήσιμη.

10. Μπορεί η προεκλαμψία να επηρεάσει το παιδί στο μέλλον;

Τα παιδιά που γεννιούνται από εγκυμοσύνη με σοβαρή προεκλαμψία και πρόωρο τοκετό έχουν ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο για μεταβολικά ή καρδιοαγγειακά προβλήματα στο μέλλον, ιδίως αν έχουν χαμηλό βάρος γέννησης. Η μακροχρόνια ιατρική παρακολούθηση είναι σημαντική.

📚 Βιβλιογραφία

Ακολουθεί επιλεγμένη βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για τη συγγραφή του παρόντος άρθρου, περιλαμβάνοντας τόσο διεθνείς επιστημονικές πηγές όσο και ελληνικές αξιόπιστες πηγές:

🌍 Διεθνείς Πηγές

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). https://www.acog.org
Sibai, B. M. (2003). Diagnosis and management of gestational hypertension and preeclampsia. Obstetrics & Gynecology, 102(1), 181–192.
Steegers, E. A. P., von Dadelszen, P., Duvekot, J. J., & Pijnenborg, R. (2010). Preeclampsia. Lancet, 376(9741), 631–644. doi:10.1016/S0140-6736(10)60279-6
World Health Organization (WHO). Recommendations on Antenatal Care for a Positive Pregnancy Experience. WHO Guidelines
Rolnik, D. L., et al. (2017). Aspirin versus Placebo in Pregnancies at High Risk for Preterm Preeclampsia. New England Journal of Medicine, 377(7), 613–622.
Brown, M. A., Magee, L. A., et al. (2018). Hypertensive Disorders of Pregnancy: ISSHP Classification. Pregnancy Hypertension, 13, 291–310.
Duley, L. (2009). The global impact of pre-eclampsia and eclampsia. Seminars in Perinatology, 33(3), 130–137.

🇬🇷 Ελληνικές Πηγές & Οργανισμοί

Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογική Εταιρεία – https://hsog.gr
Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών – Ενημερωτικά Φυλλάδια για την Κύηση και την Υπέρταση
Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ – Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ – Ενημερωτικό Υλικό για την Προεκλαμψία
Υπουργείο Υγείας Ελλάδος – Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Εγκυμοσύνη
Ελληνική Εταιρεία Περιγεννητικής Ιατρικής (ΕΕΠΙ) – https://www.hspm.gr

📚 Επιστημονικά Βιβλία (προτάσεις για περαιτέρω μελέτη)

«Κατευθυντήριες Οδηγίες Μαιευτικής» – Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογική Εταιρεία
Gabbe, S. G., et al. (2020). Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies. 8th edition.
Cunningham, F. G., et al. (2022). Williams Obstetrics. 26th edition.
Creasy, R. K., Resnik, R. (2018). Maternal-Fetal Medicine: Principles and Practice. 8th edition.

🔗 Online Εκπαιδευτικές Πηγές

UpToDate – Evidence-based resources on Preeclampsia: https://www.uptodate.com
PubMed – Βάση δεδομένων ιατρικών μελετών: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
eMedicine / Medscape – Πλήθος ανασκοπήσεων και μελετών: https://emedicine.medscape.com

Η βιβλιογραφία ενημερώθηκε τον Ιούλιο 2025.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Παντελής Αναγνωστόπουλος

24/Jul/2025

Σελήνιο (Se): Τι δείχνει, πότε χρειάζεται εξέταση & φυσιολογικές τιμές

🗓️ Τελευταία ενημέρωση: 25/12/2025

Σε 1 λεπτό:

Το σελήνιο (Se) είναι ιχνοστοιχείο απαραίτητο για
θυρεοειδή, ανοσία και
αντιοξειδωτική προστασία.
Χαμηλά επίπεδα μπορεί να σχετίζονται με
κόπωση, μειωμένη άμυνα και διαταραχές θυρεοειδούς.
Η εξέταση σεληνίου στο αίμα βοηθά να αξιολογηθεί
αν υπάρχει έλλειψη ή υπερβολή και αν χρειάζεται παρέμβαση.

«Δείτε πότε έχει πραγματική αξία ο εργαστηριακός έλεγχος σεληνίου και πώς ερμηνεύονται σωστά τα αποτελέσματα.»

🧪 Τι είναι το Σελήνιο; – Ορισμός, Λειτουργίες και Ρόλος στην Υγεία

Το Σελήνιο (Selenium, Se) είναι ένα απαραίτητο
ιχνοστοιχείο με καθοριστική σημασία για την ανθρώπινη υγεία.
Ανήκει στα μικροθρεπτικά συστατικά που συμμετέχουν σε κρίσιμες
βιολογικές λειτουργίες, όπως η
λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα,
η ανοσολογική απόκριση,
η προστασία από το οξειδωτικό στρες
και η κυτταρική επιδιόρθωση.
Το σελήνιο δεν μπορεί να παραχθεί από τον οργανισμό και πρέπει να προσλαμβάνεται
καθημερινά μέσω της διατροφής ή, σε ειδικές περιπτώσεις,
από συμπληρώματα διατροφής.
Η περιεκτικότητά του στις τροφές εξαρτάται από τη γεωγραφική περιοχή
και τη σύσταση του εδάφους.

🔬 Ποιες Είναι οι Βασικές Λειτουργίες του Σεληνίου στον Οργανισμό;

Το σελήνιο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των σεληνοπρωτεϊνών,
οι οποίες ρυθμίζουν μεταβολικές διεργασίες και προστατεύουν τα κύτταρα.
Οι σημαντικότερες περιλαμβάνουν:

🧪 Γλουταθειονική υπεροξειδάση (GPx):
Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες, προσφέροντας ισχυρή
αντιοξειδωτική προστασία.
🔁 Διοϊωδινάσες:
Υπεύθυνες για την
ενεργοποίηση της θυρεοειδικής ορμόνης T3 από την T4.
🧬 Σεληνοπρωτεΐνη P:
Μεταφέρει το σελήνιο σε ζωτικά όργανα όπως
εγκέφαλος, ήπαρ και μυοκάρδιο.

📌 Γιατί Είναι Σημαντικό το Σελήνιο για την Υγεία;

🛡️ Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα αυξάνοντας τη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων.
🧠 Παίζει ρόλο στην πρόληψη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων (π.χ. Alzheimer, Parkinson).
🫀 Συμβάλλει στην καρδιοαγγειακή προστασία μειώνοντας τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.
🧬 Εμπλέκεται στην αναπαραγωγική υγεία και την αντιστάθμιση κυτταρικής φθοράς.

⚠️ Τι Συμβαίνει σε Περίπτωση Έλλειψης ή Υπερβολής Σεληνίου;

Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, ανοσοκαταστολή, καρδιοπάθειες και μειωμένη γνωστική λειτουργία. Αντίθετα, η υπερβολική λήψη (π.χ. μέσω συμπληρωμάτων) μπορεί να προκαλέσει σεληνίωση, με συμπτώματα όπως τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια και νευρολογικά προβλήματα.

Η σωστή πρόσληψη σεληνίου είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροχρόνια ευεξία, και πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση όταν λαμβάνονται συμπληρώματα.

🍽️ Σελήνιο και Διατροφή – Πηγές & Απορρόφηση

Η βασική πηγή σεληνίου για τον άνθρωπο είναι η διατροφή. Το σελήνιο προσλαμβάνεται κυρίως μέσω τροφών φυτικής και ζωικής προέλευσης, με τις πιο πλούσιες πηγές να είναι οι παρακάτω:

🔝 Πλουσιότερες Τροφές σε Σελήνιο

🌰 Ξηροί καρποί Βραζιλίας – μακράν η πιο συμπυκνωμένη πηγή (1–2 καρποί μπορεί να καλύψουν το 100–200% των ημερήσιων αναγκών)
🐟 Τόνος, σαρδέλα, σολομός
🥚 Αυγά
🐓 Κοτόπουλο, συκώτι
🥩 Μοσχάρι και χοιρινό
🍄 Μανιτάρια
🌾 Δημητριακά ολικής άλεσης
🧀 Τυριά, κυρίως τσένταρ και gouda

📌 Παράγοντες που Επηρεάζουν την Περιεκτικότητα

Η συγκέντρωση σεληνίου σε φυτικές τροφές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο έχουν καλλιεργηθεί. Περιοχές με φτωχό σελήνιο έδαφος (όπως η Κίνα και μέρη της Ευρώπης) οδηγούν σε τρόφιμα με μικρότερη περιεκτικότητα.

🔄 Απορρόφηση του Σεληνίου

Το σελήνιο απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο υπό μορφή σεληνομεθειονίνης (από φυτικές τροφές) και σεληνοκυστεΐνης (από ζωικές τροφές). Η απορρόφηση είναι αρκετά υψηλή, περίπου 80–90%, και μπορεί να επηρεαστεί από:

✅ Την παρουσία βιταμινών A, C και E, που βελτιώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα
⚠️ Την κατανάλωση φυτικών οξέων ή βαρέων μετάλλων, που μειώνουν την απορρόφηση
📉 Την ηλικία ή παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος

📍 Σημείωση για Χορτοφάγους & Vegans

Άτομα που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή μπορεί να χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσληψη σεληνίου, ειδικά αν τα τρόφιμά τους προέρχονται από περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος.

🧬 Ρόλος του Σεληνίου στον Οργανισμό

Το σελήνιο επιτελεί κρίσιμες λειτουργίες στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της ενσωμάτωσής του σε περισσότερες από 25 διαφορετικές σεληνοπρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού, την αντιοξειδωτική προστασία, την ορμονική ισορροπία και την άμυνα του οργανισμού.

🔬 Σημαντικές Σεληνοπρωτεΐνες και Λειτουργίες

Γλουταθειονική υπεροξειδάση (GPx): Εξουδετερώνει υπεροξείδια και ελεύθερες ρίζες, προστατεύοντας το DNA, τις μεμβράνες και τα κύτταρα από οξειδωτική βλάβη.
Θειορεδοξίνη αναγωγάση: Συμβάλλει στην ανακύκλωση της βιταμίνης C και στην επιδιόρθωση του DNA.
Σεληνοπρωτεΐνες τύπου P: Μεταφέρουν και διανέμουν το σελήνιο στους ιστούς, με ιδιαίτερη σημασία για τον εγκέφαλο και το ήπαρ.
Διοϊωδινάσες: Ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν τις θυρεοειδικές ορμόνες (π.χ. μετατροπή Τ4 σε Τ3).

⚙️ Βασικές Φυσιολογικές Δράσεις του Σεληνίου

🛡️ Ανοσορρύθμιση: Βοηθά στη σωστή λειτουργία των Τ-λεμφοκυττάρων και την παραγωγή κυτταροκινών
🧠 Νευροπροστασία: Συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και προστατεύει από εκφυλιστικές νόσους
🦠 Αντιιική Δράση: Ιδιαίτερα σημαντική στη μείωση του ιικού φορτίου και την άμυνα έναντι RNA ιών
🧬 Αντιοξειδωτική προστασία: Μείωση της κυτταρικής φλεγμονής και πρόληψη κυτταρικής βλάβης
🫀 Καρδιοπροστασία: Εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπιδίων και τη φλεγμονώδη απορρύθμιση του ενδοθηλίου

Η επάρκεια σεληνίου είναι λοιπόν κρίσιμη όχι μόνο για την άμυνα έναντι παθογόνων, αλλά και για την επιβράδυνση της κυτταρικής γήρανσης και την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.

🛡️ Σελήνιο και Ανοσοποιητικό Σύστημα

Το σελήνιο έχει καθοριστική σημασία για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η δράση του επηρεάζει τόσο τη φυσική (έμφυτη) όσο και την επίκτητη (προσαρμοστική) ανοσία, ενώ η ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε ανοσοκαταστολή και αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.

🔬 Ρόλος του Σεληνίου στην Ανοσολογική Απόκριση

⚔️ Αυξάνει τη δραστικότητα των ΝΚ (Natural Killer) κυττάρων που καταστρέφουν ιούς και καρκινικά κύτταρα
📈 Βελτιώνει τη λειτουργικότητα των μακροφάγων και τη φαγοκυττάρωση
🧬 Συμβάλλει στην παραγωγή κυτταροκινών (όπως η IL-2) που ενισχύουν την ανοσολογική σηματοδότηση
🧫 Ενισχύει την απόπτωση (προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο) των μολυσμένων ή ανώμαλων κυττάρων

🦠 Σελήνιο και Αντιιική Προστασία

Η επάρκεια σεληνίου έχει συνδεθεί με χαμηλότερο ιικό πολλαπλασιασμό και μείωση της παραγωγής φλεγμονωδών κυτοκινών κατά τη διάρκεια ιογενών λοιμώξεων. Ενδεικτικά παραδείγματα:

Ιός HIV: Ασθενείς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου παρουσιάζουν ταχύτερη εξέλιξη σε AIDS
Ιός της Γρίπης: Έχει παρατηρηθεί αυξημένη σοβαρότητα σε πληθυσμούς με ανεπαρκή σελήνιο
COVID-19: Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η έλλειψη σεληνίου συσχετίζεται με αυξημένη θνησιμότητα

🧪 Κλινικά Ευρήματα & Μελέτες

Μελέτες έχουν δείξει πως η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να:

✅ Αυξήσει την αντίσταση σε λοιμώξεις
✅ Ενισχύσει τη δράση των αντισωμάτων μετά από εμβολιασμό
✅ Μειώσει τη φλεγμονώδη απόκριση σε βακτηριακές και ιογενείς λοιμώξεις

Η επαρκής πρόσληψη σεληνίου αποτελεί επομένως θεμέλιο λίθο της ανοσολογικής θωράκισης σε όλες τις ηλικίες, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλού επιδημιολογικού κινδύνου.

🤰 Σελήνιο και Εγκυμοσύνη

Το σελήνιο παίζει σημαντικό ρόλο κατά την εγκυμοσύνη, τόσο για τη μητέρα όσο και για την υγιή ανάπτυξη του εμβρύου. Η επαρκής πρόσληψη είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών όπως προεκλαμψία, ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR) και χαμηλό βάρος γέννησης.

👶 Ρόλος του Σεληνίου στο Έμβρυο

🧬 Συμβάλλει στην κυτταρική διαφοροποίηση και ανάπτυξη του νευρικού συστήματος
🛡️ Παρέχει αντιοξειδωτική προστασία από ενδομήτριες φλεγμονές και οξειδωτικό στρες
🔁 Υποστηρίζει την ορμονική ισορροπία μέσω της συμμετοχής στις αποϊωδινάσες (θυρεοειδικές ορμόνες)

📉 Επιπτώσεις Ανεπάρκειας Σεληνίου στην Κύηση

Η έλλειψη σεληνίου σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για:

⚠️ Προεκλαμψία – μέσω αυξημένου οξειδωτικού στρες και ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας
⚠️ Αποβολές ή πρόωρο τοκετό
⚠️ Χαμηλό βάρος γέννησης
⚠️ Καθυστέρηση ανάπτυξης εμβρύου

📈 Χρήση Συμπληρωμάτων – Τι Λένε οι Κατευθυντήριες Οδηγίες

Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες (π.χ. WHO, ACOG) συστήνουν την επάρκεια μέσω της διατροφής. Ωστόσο, σε πληθυσμούς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου ή γνωστή έλλειψη, μπορούν να χορηγηθούν συμπληρώματα σε ασφαλείς δόσεις (60–100 mcg/ημέρα), κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.

Η υπερδοσολογία κατά την κύηση (>400 mcg/ημέρα) έχει συσχετιστεί με ανεπιθύμητες ενέργειες, συνεπώς απαιτείται προσοχή.

👩‍⚕️ Ιατρικές Συστάσεις

✅ Έλεγχος σεληνίου μέσω εξετάσεων αίματος σε γυναίκες με προϋπάρχουσες ενδοκρινολογικές διαταραχές (π.χ. Hashimoto)
✅ Έμφαση στη ποικίλη διατροφή με φυσικές πηγές σεληνίου
✅ Αποφυγή ανεξέλεγκτης χρήσης συμπληρωμάτων

Η σωστή παρακολούθηση και επαρκής πρόσληψη σεληνίου μπορεί να προσφέρει ένα προστατευτικό πλαίσιο για μια υγιή εγκυμοσύνη και σωστή εμβρυϊκή ανάπτυξη.

🧒 Σελήνιο στην Παιδική και Εφηβική Ηλικία

Το σελήνιο είναι απαραίτητο ήδη από τη βρεφική ηλικία, καθώς παίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού, του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και στη νευρολογική ωρίμανση.

🍼 Σελήνιο στα Βρέφη

👶 Το μητρικό γάλα περιέχει σελήνιο, ειδικά όταν η μητέρα έχει επαρκή διατροφική πρόσληψη
🧪 Το σελήνιο ενισχύει τη λειτουργία των αντιοξειδωτικών ενζύμων (GPx) προστατεύοντας από ενδοκυτταρικές βλάβες
⚠️ Τα βρέφη που τρέφονται αποκλειστικά με φόρμουλα μπορεί να χρειάζονται παρακολούθηση επιπέδων

🧒 Σελήνιο στα Παιδιά

Κατά την παιδική ηλικία, το σελήνιο υποστηρίζει:

🎯 Τη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς (T3/T4 ισορροπία)
💪 Την καλή μυϊκή και σκελετική ανάπτυξη
🧠 Την ωρίμανση του εγκεφάλου και των γνωστικών λειτουργιών
🛡️ Την ενίσχυση της άμυνας ενάντια σε ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις

📈 Σελήνιο στην Εφηβεία

⚖️ Συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονικών αλλαγών και της μεταβολικής δραστηριότητας
🏃‍♂️ Υποστηρίζει την αντοχή και αποκατάσταση στους αθλητές εφήβους μέσω αντιοξειδωτικής δράσης
👩‍⚕️ Βοηθά στην πρόληψη διαταραχών του θυρεοειδούς, ιδιαίτερα σε κορίτσια

📊 Συνιστώμενη Ημερήσια Πρόσληψη (RDA) για Παιδιά & Εφήβους

6–12 μηνών: 15 mcg/ημέρα
1–3 ετών: 20 mcg/ημέρα
4–8 ετών: 30 mcg/ημέρα
9–13 ετών: 40 mcg/ημέρα
14–18 ετών: 55 mcg/ημέρα

Η καλή διατροφική κάλυψη με τρόφιμα πλούσια σε σελήνιο (π.χ. αυγά, ψάρι, δημητριακά ολικής) είναι επαρκής για τις περισσότερες περιπτώσεις. Συμπληρώματα συνιστώνται μόνο με ιατρική καθοδήγηση.

🧓 Σελήνιο στην Τρίτη Ηλικία

Καθώς ο οργανισμός γερνά, η ανάγκη για αντιοξειδωτική προστασία αυξάνεται. Το σελήνιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τρίτη ηλικία, καθώς συμβάλλει στην πρόληψη εκφυλιστικών νόσων, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού και στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.

🧠 Γνωστική Υγεία και Νευροπροστασία

📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας
🧬 Ενισχύει την αντιοξειδωτική προστασία στον εγκέφαλο μειώνοντας τη φλεγμονή
🧪 Βελτιώνει τη λειτουργία ενζύμων που προστατεύουν από νευροτοξικότητα

🛡️ Ανοσοποιητικό και Άμυνα κατά των Λοιμώξεων

👵 Οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν ανοσολογική γήρανση (immunosenescence)
⚔️ Το σελήνιο ενισχύει την απόκριση των Τ-λεμφοκυττάρων και μειώνει τη σοβαρότητα των ιογενών λοιμώξεων
💉 Μελέτες δείχνουν βελτιωμένη απόκριση σε εμβολιασμό με επάρκεια σεληνίου

🦴 Οστά και Μυοσκελετικό Σύστημα

🏋️ Το σελήνιο μειώνει το οξειδωτικό στρες που σχετίζεται με οστεοαρθρίτιδα και σαρκοπενία
🦵 Συμβάλλει στην καλύτερη λειτουργία των μυών και στη μείωση του μυϊκού πόνου
🍽️ Ενισχύει την απορρόφηση άλλων θρεπτικών στοιχείων (όπως ψευδάργυρος και βιταμίνη Ε)

📊 Ανάγκες και Πρόσληψη στην Τρίτη Ηλικία

Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη παραμένει ίδια με τους ενήλικες (~55 mcg/ημέρα), όμως οι ηλικιωμένοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης λόγω:

⚠️ Μειωμένης απορρόφησης
⚠️ Χρόνιων φλεγμονωδών νόσων
⚠️ Φαρμακευτικών παρεμβάσεων (π.χ. PPIs, αντιυπερτασικά)
⚠️ Κακής διατροφής ή ανορεξίας ηλικίας

Σε άτομα άνω των 65, μπορεί να συστηθεί αιματολογικός έλεγχος σεληνίου και χορήγηση ήπιων συμπληρωμάτων (50–100 mcg/ημέρα), πάντοτε με επίβλεψη ιατρού.

🎯 Αντιοξειδωτική Δράση του Σεληνίου

Το σελήνιο αποτελεί έναν από τους βασικότερους συμμάχους του οργανισμού στη μάχη κατά του οξειδωτικού στρες. Μέσω των σεληνοπρωτεϊνών, κυρίως της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης (GPx), το σελήνιο παίζει κρίσιμο ρόλο στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών και στη διατήρηση της κυτταρικής ακεραιότητας.

⚙️ Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και μειώνει το οξειδωτικό στρες σε κυτταρικό επίπεδο.

🧪 Πώς Δρα Αντιοξειδωτικά το Σελήνιο;

⚙️ Το σελήνιο ενσωματώνεται στην GPx, ένα ένζυμο που απομακρύνει υπεροξείδια του υδρογόνου (H₂O₂) και οργανικά υπεροξείδια από τα κύτταρα
🔄 Η GPx συνεργάζεται με το αντιοξειδωτικό σύστημα γλουταθειόνης (GSH) για την ανάπλαση και προστασία των μεμβρανών
🚫 Μειώνει τη λιπιδική υπεροξείδωση (oxidative lipid damage), καθυστερώντας τη φθορά των κυτταρικών μεμβρανών
💡 Συμμετέχει στην επιδιόρθωση πρωτεϊνών και του DNA μετά από οξειδωτική βλάβη

📉 Επιπτώσεις του Οξειδωτικού Στρες Χωρίς Επάρκεια Σεληνίου

Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα ελευθέρων ριζών, συμβάλλοντας σε:

🧠 Νευροεκφυλιστικές παθήσεις (Alzheimer, Parkinson)
🫀 Καρδιαγγειακές βλάβες (αθηροσκλήρωση, υπέρταση)
🧬 Μεταλλάξεις στο DNA → πιθανή καρκινογένεση
🧓 Επιτάχυνση της κυτταρικής γήρανσης και φθοράς

💪 Σελήνιο και “Αντιγήρανση”

Το σελήνιο έχει αποτελέσει αντικείμενο μελετών για την επίδρασή του στη μακροβιότητα και την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης. Άτομα με επάρκεια σε σελήνιο φαίνεται να εμφανίζουν:

✅ Μειωμένους δείκτες φλεγμονής
✅ Βελτιωμένη κυτταρική ανάπλαση
✅ Καθυστέρηση εμφάνισης εκφυλιστικών νόσων

Η αντιοξειδωτική δράση του σεληνίου καθιστά το στοιχείο αυτό κρίσιμο για την πρόληψη χρόνιων παθήσεων και τη διατήρηση της κυτταρικής υγείας.

🧫 Σελήνιο και Καρκίνος – Τι Λένε οι Μελέτες

Το σελήνιο έχει μελετηθεί εκτενώς για την πιθανή του επίδραση στην πρόληψη του καρκίνου. Η ισχυρή του αντιοξειδωτική δράση, η συμμετοχή του σε μηχανισμούς απόπτωσης και μεταγραφικού ελέγχου, καθώς και η ενίσχυση του ανοσοποιητικού, δημιουργούν τη βάση για τη θεωρία πως το σελήνιο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία της καρκινογένεσης.

🔍 Επιλεγμένα Είδη Καρκίνου και Σελήνιο

🧔 Καρκίνος προστάτη: Πολλαπλές μελέτες έχουν εξετάσει τη σύνδεση μεταξύ σεληνίου και μειωμένου κινδύνου, με ανάμεικτα αποτελέσματα
🚬 Καρκίνος πνεύμονα: Η ανεπάρκεια σεληνίου φαίνεται να συσχετίζεται με υψηλότερη επίπτωση, ιδιαίτερα σε καπνιστές
🍽️ Καρκίνοι του γαστρεντερικού: Πιθανή προστατευτική δράση έναντι καρκίνου στομάχου, παχέος εντέρου και ήπατος
👩 Καρκίνος μαστού: Έχει αναφερθεί σύνδεση μεταξύ χαμηλών επιπέδων Se και επιθετικότερων μορφών

📊 Κλινικές Μελέτες & Μετα-αναλύσεις

Η πιο γνωστή μελέτη είναι η SELECT (Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial), η οποία περιλάμβανε 35.000 άνδρες:

🔬 Αντικείμενο: Εξέταση επίδρασης συμπληρωμάτων σεληνίου (200 mcg/ημέρα) και βιταμίνης E στην πρόληψη του καρκίνου του προστάτη
📉 Αποτελέσματα: Καμία στατιστικά σημαντική μείωση κινδύνου – αντίθετα, παρατηρήθηκε μικρή αύξηση σε ομάδες με βιταμίνη Ε μόνη
❗ Συμπέρασμα: Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου δεν ενδείκνυται προληπτικά σε γενικό πληθυσμό χωρίς ανεπάρκεια

🧬 Πιθανοί Μηχανισμοί Αντικαρκινικής Δράσης

🚫 Αναστολή πολλαπλασιασμού καρκινικών κυττάρων μέσω επιρροής γονιδιακής έκφρασης
💥 Προώθηση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
🛡️ Προστασία του DNA από οξειδωτικές μεταλλάξεις
⚖️ Ρύθμιση των φλεγμονωδών κυτοκινών (TNF-α, IL-6)

⚠️ Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε

Παρότι ορισμένες μελέτες δείχνουν οφέλη, η επιστημονική κοινότητα δεν συνιστά τη χρήση συμπληρωμάτων σεληνίου ως αντικαρκινική πρόληψη, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένη ανεπάρκεια. Οι υπερβολικές δόσεις ενδέχεται να είναι τοξικές και ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.

Η διατροφική κάλυψη μέσω φυσικών τροφών παραμένει η ασφαλέστερη επιλογή για τη γενική πρόληψη καρκίνου.

🔬 Ανεπάρκεια Σεληνίου – Συμπτώματα και Επιπτώσεις

Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία πολλών συστημάτων του οργανισμού. Αν και σπάνια σε χώρες με επαρκή διατροφή, εμφανίζεται σε συγκεκριμένους πληθυσμούς και οδηγεί σε καρδιακές, θυρεοειδικές, ανοσολογικές και νευρολογικές διαταραχές.

📉 Συμπτώματα Ανεπάρκειας

🫀 Κόπωση, καρδιακή δυσλειτουργία ή μυοκαρδιοπάθεια
🧠 Μειωμένη συγκέντρωση, ευερεθιστότητα, απώλεια μνήμης
🛡️ Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις λόγω ανοσοκαταστολής
❄️ Ευαισθησία στο κρύο λόγω διαταραχής θυρεοειδούς
⚡ Μυϊκή αδυναμία, πόνοι και σαρκοπενία
🔁 Μειωμένη μετατροπή T4 σε T3 (θυρεοειδική υπολειτουργία)

🚩 Πληθυσμοί Υψηλού Κινδύνου

🧒 Βρέφη πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης
🧓 Ηλικιωμένοι με περιορισμένη δίαιτα
🧬 Άτομα με Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες
🧫 Ασθενείς με HIV/AIDS ή άλλες ανοσοκαταστολές
🧪 Ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια ή σε αιμοκάθαρση
🥗 Χορτοφάγοι σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος

🩺 Σχετιζόμενες Παθολογικές Καταστάσεις

🦠 Νόσος Keshan: Ιογενής μυοκαρδιοπάθεια που σχετίζεται με σοβαρή ανεπάρκεια σεληνίου. Παρατηρήθηκε σε παιδιά και γυναίκες στην Κίνα.

🧬 Hashimoto: Η χαμηλή διαθεσιμότητα σεληνίου μειώνει την αποϊωδίωση της Τ4, επιδεινώνει την ανοσολογική απάντηση και επιταχύνει την καταστροφή του θυρεοειδούς.

🧠 Νευρολογικές διαταραχές: Χαμηλό σελήνιο σχετίζεται με μειωμένη δραστηριότητα της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης στον εγκέφαλο και αυξημένο οξειδωτικό στρες.

🧪 Διάγνωση

🧬 Εξέταση σεληνίου στον ορό ή στο πλάσμα
📉 Τυπικές χαμηλές τιμές: <70 mcg/L
📋 Εκτίμηση σεληνοπρωτεΐνης-P (για καλύτερη εικόνα διαθεσιμότητας)

Η έγκαιρη διάγνωση και η διατροφική ή συμπληρωματική αποκατάσταση μπορούν να προλάβουν μόνιμες βλάβες, ειδικά σε ευάλωτους πληθυσμούς.

💊 Υπερβολική Πρόσληψη – Τοξικότητα και Κίνδυνοι

Αν και το σελήνιο είναι απαραίτητο για την υγεία, η υπερβολική πρόσληψή του μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παρενέργειες. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται σεληνίωση (selenosis) και οφείλεται κυρίως στη λήψη υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων ή την υπερκατανάλωση τροφών με πολύ υψηλή συγκέντρωση (π.χ. ξηροί καρποί Βραζιλίας).

🚫 Τοξικό Όριο και Μέγιστη Ανεκτή Πρόσληψη (UL)

🔢 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και το IOM, η μέγιστη ασφαλής πρόσληψη είναι 400 mcg/ημέρα για ενήλικες
📌 Οι δόσεις >700 mcg/ημέρα μπορεί να προκαλέσουν κλινικά σημεία τοξικότητας
⚠️ Οι ξηροί καρποί Βραζιλίας περιέχουν 50–90 mcg σελήνιο ανά καρπό, και η υπερκατανάλωση (π.χ. 6–8 ημερησίως) μπορεί να ξεπεράσει το ασφαλές όριο

❗ Συμπτώματα Οξείας ή Χρόνιας Σεληνίωσης

😷 Μεταλλική γεύση στο στόμα
😵 Ζάλη, πονοκέφαλοι, ευερεθιστότητα
🦷 Εύθραυστα νύχια και τριχόπτωση
🦶 Απολέπιση δέρματος, εξανθήματα, ερυθρότητα
🤢 Ναυτία, κοιλιακό άλγος, διάρροια
💓 Καρδιακές αρρυθμίες (σε βαριά μορφή)
🧠 Νευρολογικά συμπτώματα όπως μουδιάσματα και αδυναμία

🧪 Εργαστηριακά Ευρήματα Τοξικότητας

📈 Επίπεδα σεληνίου στον ορό >150 mcg/L
🧬 Αυξημένη σεληνοπρωτεΐνη-P (σε αρχικό στάδιο)
📉 Πτώση της δραστικότητας της GPx λόγω ανασταλτικής ανατροφοδότησης

🩺 Αντιμετώπιση

❌ Διακοπή λήψης συμπληρωμάτων και περιορισμός διατροφικών πηγών
💧 Ενυδάτωση και αποκατάσταση ηλεκτρολυτών
⚕️ Σε σοβαρές περιπτώσεις → νοσηλεία για αποτοξίνωση και παρακολούθηση

Η σωστή δοσολογία και η χρήση συμπληρωμάτων μόνο με ιατρική καθοδήγηση είναι κρίσιμη. Η πρόληψη της τοξικότητας είναι απλή όταν τηρούνται οι οδηγίες!

📊 Τιμές Αναφοράς Σεληνίου

Η μέτρηση του σεληνίου στο αίμα αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την εκτίμηση της διατροφικής κατάστασης και του κινδύνου ανεπάρκειας ή τοξικότητας. Οι τιμές μπορούν να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το εργαστήριο, την ηλικία και την κατάσταση υγείας του εξεταζόμενου.

🧪 Τυπικές Εργαστηριακές Τιμές Σεληνίου στον Ορό

Πληθυσμός	Φυσιολογικές Τιμές	Μονάδα
Ενήλικες	70–130	μg/L
Παιδιά	60–120	μg/L
Έγκυες	65–130	μg/L
Άτομα τρίτης ηλικίας	60–125	μg/L

Οι τιμές κάτω από 70 μg/L θεωρούνται ύποπτες για ανεπάρκεια, ενώ επίπεδα άνω των 130–150 μg/L μπορεί να υποδηλώνουν υπερφόρτωση ή αυξημένο κίνδυνο για σεληνίωση.

🧬 Ποια Δείγματα Χρησιμοποιούνται

🩸 Ορός ή πλάσμα αίματος (η πιο κοινή μέθοδος)
🦷 Νύχια ή τρίχες για μακροχρόνια έκθεση
🧪 Σεληνοπρωτεΐνη P – για καλύτερη εκτίμηση βιοδιαθεσιμότητας

Η εκτίμηση των επιπέδων πρέπει να γίνεται πάντα στο κλινικό πλαίσιο και να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως φλεγμονή, λοίμωξη, ηλικία και διατροφή.

🧪 Εξέταση Σεληνίου στο Αίμα

Η εξέταση σεληνίου στο αίμα χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των επιπέδων του στοιχείου στον οργανισμό και εφαρμόζεται τόσο σε περιπτώσεις υποψίας ανεπάρκειας όσο και πιθανής τοξικότητας. Η μέτρηση συνιστάται σε ειδικούς πληθυσμούς, όπως ασθενείς με χρόνιες νόσους, έγκυες, ηλικιωμένους ή άτομα που λαμβάνουν συμπληρώματα.

📉 Υποψία ανεπάρκειας (κόπωση, τριχόπτωση, υποθυρεοειδισμός)
⚠️ Χρόνια χρήση συμπληρωμάτων σεληνίου
🤰 Εγκυμοσύνη με ιστορικό θυρεοειδοπάθειας ή προεκλαμψίας
🧬 Πάσχοντες από αυτοάνοσα νοσήματα ή νεφρική ανεπάρκεια
🧓 Ηλικιωμένοι με κακή διατροφή ή καχεξία

🧪 Είδη Δειγμάτων

🩸 Ορός ή πλάσμα: Χρησιμοποιείται ευρέως – αντανακλά πρόσφατη πρόσληψη
🧬 Σεληνοπρωτεΐνη-P: Πιο ακριβής μέτρηση βιοδιαθεσιμότητας σε κλινικές μελέτες
🧷 Τρίχες/Νύχια: Εκτίμηση μακροπρόθεσμης έκθεσης (σε εργοθεραπείες, τοξικολογία)

📋 Προετοιμασία για την Εξέταση

⏰ Πρωινή αιμοληψία, ιδανικά νηστικός
💊 Αποφυγή συμπληρωμάτων σεληνίου για 48–72 ώρες πριν (εκτός ιατρικής οδηγίας)
🍷 Αποφυγή αλκοόλ, βαριάς άσκησης και αντιοξειδωτικών σκευασμάτων την προηγούμενη μέρα

📊 Ερμηνεία Τιμών

Κατηγορία	Εύρος	Σημασία
<70 μg/L	Ανεπάρκεια	Αυξημένος κίνδυνος για ανοσοανεπάρκεια, διαταραχές θυρεοειδούς
70–130 μg/L	Φυσιολογικά	Επαρκής κατάσταση – χωρίς ανάγκη συμπληρώματος
130–150 μg/L	Οριακά αυξημένα	Επανέλεγχος – πιθανή υπερκατανάλωση
>150 μg/L	Υψηλά	Πιθανή τοξικότητα (σεληνίωση) – διακοπή συμπληρωμάτων

Η εξέταση πρέπει πάντα να ερμηνεύεται από ιατρό, με βάση το πλήρες ιστορικό, τις διατροφικές συνήθειες και τις συνυπάρχουσες παθολογίες.

⚕️ Σελήνιο και Φάρμακα – Αλληλεπιδράσεις

Το σελήνιο μπορεί να επηρεαστεί ή να επηρεάσει τη δράση διαφόρων φαρμάκων. Ορισμένα φάρμακα μειώνουν την απορρόφηση ή την αποθήκευσή του, ενώ άλλα επηρεάζονται από τα επίπεδά του στον οργανισμό. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές μπορεί να έχουν κλινική σημασία σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών (π.χ. ηλικιωμένοι, θυρεοειδοπαθείς, ανοσοκατεσταλμένοι).

📉 Φάρμακα που Μειώνουν την Απορρόφηση ή τη Διαθεσιμότητα του Σεληνίου

💊 Αντιόξινα (αλουμίνιο, μαγνήσιο, ασβέστιο): Δεσμεύουν το σελήνιο στον γαστρεντερικό σωλήνα
💊 Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs – π.χ. ομεπραζόλη): Επηρεάζουν το pH και μειώνουν την απορρόφηση
💊 Χολεστυραμίνη: Συνδέεται με τα χολικά οξέα, μειώνοντας την απορρόφηση λιποδιαλυτών συστατικών
💊 Κορτικοστεροειδή: Αυξάνουν την αποβολή σεληνίου με τα ούρα
💊 Αμινογλυκοσίδες (π.χ. γενταμυκίνη): Σε υψηλές δόσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση των επιπέδων

📈 Φάρμακα των Οποίων η Αποτελεσματικότητα Επηρεάζεται από το Σελήνιο

💉 Χημειοθεραπευτικά (cisplatin): Το σελήνιο μπορεί να μειώσει τις παρενέργειες της νεφροτοξικότητας
💉 Αντιθυρεοειδικά (π.χ. μεθιμαζόλη): Τα χαμηλά επίπεδα σεληνίου μειώνουν την αποτελεσματικότητα
💊 Ανοσοτροποποιητικά (π.χ. ιντερφερόνες): Το σελήνιο ενισχύει την ανοσολογική τους δράση
💊 Αντιϊκά (π.χ. lamivudine, tenofovir): Η παρουσία επαρκούς σεληνίου σχετίζεται με καλύτερη ιική καταστολή

⚠️ Συστάσεις για Ασθενείς

🩺 Ενημερώστε τον ιατρό σας αν λαμβάνετε συμπληρώματα σεληνίου
⏳ Μην τα λαμβάνετε ταυτόχρονα με αντιόξινα ή PPIs – προτιμήστε διαφορετική ώρα
🔍 Αν ακολουθείτε φαρμακευτική αγωγή για θυρεοειδή ή ανοσολογικά νοσήματα, ελέγξτε τα επίπεδα σεληνίου
🧪 Σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί τακτική παρακολούθηση (π.χ. σε νεφρική ανεπάρκεια ή HIV)

Η φαρμακευτική συμβατότητα του σεληνίου πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση, ιδίως όταν πρόκειται για μακροχρόνια θεραπεία ή χρήση πολλαπλών φαρμάκων ταυτόχρονα (polypharmacy).

🌱 Συμπληρώματα Σεληνίου – Πότε Χρειάζονται;

Τα συμπληρώματα σεληνίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία της ανεπάρκειας, καθώς και σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις όπου παρατηρείται αυξημένη ανάγκη ή απώλεια. Ωστόσο, η τυφλή χρήση χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη λόγω του στενού θεραπευτικού εύρους του σεληνίου.

📌 Ενδείξεις για Συμπληρωματική Χορήγηση

📉 Τεκμηριωμένη ανεπάρκεια σεληνίου (σε επίπεδα <70 μg/L)
🦠 Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις και ανοσοκαταστολή
🧬 Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες
🫀 Καρδιακή δυσλειτουργία ή ιστορικό νόσου Keshan
👵 Ηλικιωμένοι με ανεπαρκή διατροφή
🤰 Έγκυες με αυξημένο κίνδυνο προεκλαμψίας ή θυρεοειδίτιδας
🧒 Πρόωρα βρέφη ή βρέφη με περιορισμένη ανάπτυξη

🧪 Μορφές Συμπληρωμάτων και Βιοδιαθεσιμότητα

💊 Σεληνομεθειονίνη (organic form): Φυτική προέλευση – υψηλή απορρόφηση και ενσωμάτωση
💊 Σεληνοκυστεΐνη: Ζωική προέλευση – φυσική βιοδραστική μορφή
💊 Ανόργανο σελήνιο (sodium selenite, selenate): Χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα – περισσότερο χρησιμοποιούνται σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα
🌿 Φυτικά συμπληρώματα: Πολλές φορές περιέχουν συνδυασμό με ψευδάργυρο ή βιταμίνη Ε

📏 Συνιστώμενες Δόσεις (σε περιπτώσεις έλλειψης)

👩 Ενήλικες: 50–200 mcg/ημέρα (ανάλογα με την ανεπάρκεια)
🤰 Έγκυες: 60–100 mcg/ημέρα με ιατρική παρακολούθηση
🧓 Ηλικιωμένοι: 50–100 mcg/ημέρα
🧒 Παιδιά: 10–40 mcg/ημέρα ανά ηλικία

Δεν συνιστάται η χορήγηση >200 mcg/ημέρα χωρίς ιατρική καθοδήγηση, εκτός ειδικών παθολογικών καταστάσεων.

⚠️ Σημεία Προσοχής

🔍 Ελέγχετε πάντα την ετικέτα: η περιεκτικότητα ποικίλλει (50–400 mcg)
⏳ Αποφύγετε μακροχρόνια χρήση χωρίς εξέταση αίματος
🤝 Προτιμήστε σκευάσματα με καλή συνεργική δράση (π.χ. σελήνιο + ψευδάργυρος + βιταμίνη Ε)
⚕️ Χρησιμοποιείτε μόνο πιστοποιημένα προϊόντα από αξιόπιστους κατασκευαστές

Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου μπορεί να αποδειχθεί ευεργετική, αρκεί να καθοδηγείται από εργαστηριακά δεδομένα και ιατρική κρίση.

📉 Σελήνιο και Αυτοάνοσα Νοσήματα

Το σελήνιο έχει ισχυρή επίδραση στην ανοσορρύθμιση, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό στα αυτοάνοσα νοσήματα. Η επαρκής του παρουσία συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονώδους απόκρισης, στον περιορισμό της οξειδωτικής βλάβης και στην εξισορρόπηση των Τ-κυττάρων.

🧬 Μηχανισμοί Δράσης του Σεληνίου στην Αυτοανοσία

🛡️ Ρυθμίζει την ισορροπία μεταξύ Th1 / Th2 και Th17 / Treg κυτταρικών υποπληθυσμών
🔬 Μειώνει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως IL-6, TNF-α
🧪 Ενισχύει τη δράση αντιοξειδωτικών ενζύμων (GPx) → λιγότερο οξειδωτικό στρες
⚙️ Συμβάλλει στη σταθεροποίηση των κυτταρικών μεμβρανών και της ανοσολογικής ανοχής

🦋 Hashimoto Θυρεοειδίτιδα

📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένα αντισώματα anti-TPO
✅ Συμπληρωματική χορήγηση 200 mcg/ημέρα έχει δείξει μείωση των anti-TPO και βελτίωση της εικόνας του υπερηχογραφήματος
📊 Βοηθά στην ομαλότερη μετατροπή T4 → T3
⚠️ Ενδείκνυται σε επιλεγμένες περιπτώσεις με τεκμηριωμένη έλλειψη

👁️ Graves’ Disease & Οφθαλμοπάθεια

🧿 Σελήνιο μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα οφθαλμοπάθειας Graves
📉 Μειώνει τη φλεγμονή στον οφθαλμικό ιστό και επιβραδύνει την πρόοδο
🧪 Δόσεις 100–200 mcg/ημέρα σε αρχικά στάδια έχουν δείξει όφελος

🦴 Ρευματοειδής Αρθρίτιδα (RA)

🧬 Στους ασθενείς με RA παρατηρείται χαμηλή συγκέντρωση σεληνίου
🛡️ Αντιοξειδωτική και ανοσορρυθμιστική δράση συμβάλλει στη μείωση της αρθρικής φλεγμονής
📉 Συμπληρώματα σελήνιο σε μελέτες έχουν δείξει μείωση δεικτών φλεγμονής (π.χ. CRP, ESR)

⚖️ Συστάσεις

🧪 Εξέταση σεληνίου στον ορό προτείνεται πριν από τη χορήγηση συμπληρωμάτων
⚕️ Προσδιορισμένη δόση από ιατρό (συνήθως 100–200 mcg/ημέρα)
🔁 Παρακολούθηση αντισωμάτων και κλινικής εικόνας ανά 3–6 μήνες

Το σελήνιο αποτελεί μια επαρκώς τεκμηριωμένη ανοσορρυθμιστική προσέγγιση σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, όμως απαιτεί εξατομικευμένη στρατηγική.

🧴 Σελήνιο και Δέρμα / Γήρανση

Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δερματική υγεία και στη διαδικασία της γήρανσης. Μέσω της ισχυρής του αντιοξειδωτικής δράσης, προστατεύει τα κύτταρα του δέρματος από τη φθορά, ενισχύει την άμυνα έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) και συμμετέχει στη διατήρηση της ελαστικότητας και του κολλαγόνου.

🧬 Μηχανισμοί Δράσης στο Δέρμα

🌞 Προστασία από UV ακτινοβολία: Μειώνει το οξειδωτικό στρες που προκαλείται από την ηλιακή έκθεση
💧 Διατήρηση υγρασίας: Συμβάλλει στην ακεραιότητα της επιδερμικής μεμβράνης
🧪 Αναγέννηση ιστών: Βοηθά στην επιδιόρθωση κυτταρικών βλαβών μετά από τραύμα ή εγκαύματα
🧴 Ενεργοποίηση δερματικών ενζύμων: Συμμετέχει στη δράση ενζύμων που σταθεροποιούν κολλαγόνο & ελαστίνη

🧓 Σελήνιο και Καθυστερημένη Γήρανση

📉 Μειώνει την εμφάνιση ρυτίδων που οφείλονται σε φωτογήρανση
🔬 Αναστέλλει την υπεροξείδωση λιπιδίων της κυτταρικής μεμβράνης
🧠 Βοηθά στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης του δέρματος

💄 Καλλυντική Χρήση του Σεληνίου

🧴 Χρησιμοποιείται σε αντηλιακές κρέμες και αντιγηραντικούς ορούς
🧼 Παρών σε σαμπουάν για αντιμετώπιση πιτυρίδας και σμηγματορροϊκής δερματίτιδας
🧖 Σε φόρμουλες για ανάπλαση και σύσφιξη σε ώριμα δέρματα

📌 Προσοχή

⚠️ Η τοπική χρήση πρέπει να γίνεται με προϊόντα εγκεκριμένα και σωστά δοσολογημένα
💊 Η λήψη από του στόματος (συμπλήρωμα) δεν υποκαθιστά τη δερματική φροντίδα και δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 200 mcg/ημέρα

Η συνδυαστική προσέγγιση με διατροφή, συμπληρώματα (όπου ενδείκνυται) και τοπικά προϊόντα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία και την αισθητική του δέρματος.

❤️ Σελήνιο και Καρδιοαγγειακή Υγεία

Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της καρδιοαγγειακής υγείας μέσω της αντιοξειδωτικής, αντιφλεγμονώδους και ενδοθηλιακής του δράσης. Χαμηλά επίπεδα σεληνίου έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου, υπέρτασης και αθηροσκλήρωσης.

🫀 Μηχανισμοί Προστασίας

🧪 Αντιοξειδωτική δράση: Μειώνει το οξειδωτικό στρες στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων
🛡️ Αναστολή λιπιδικής υπεροξείδωσης: Προστατεύει την LDL χοληστερόλη από οξείδωση
💉 Μείωση φλεγμονής: Αναστέλλει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών (π.χ. IL-6, TNF-α)
🧬 Σταθεροποίηση πλάκας: Μειώνει τον κίνδυνο ρήξης αθηρωματικής πλάκας
⚙️ Υποστήριξη λειτουργίας μυοκαρδίου: Μέσω της δράσης της GPx εντός των καρδιακών μυών

📊 Επιδημιολογικές Μελέτες

📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένη θνητότητα από καρδιαγγειακά αίτια
🫀 Η νόσος Keshan (σε πληθυσμούς της Κίνας) επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα σεληνίου για το μυοκάρδιο
📈 Μελέτες δείχνουν συσχέτιση επάρκειας σεληνίου με χαμηλότερα επίπεδα CRP και βελτιωμένη ενδοθηλιακή λειτουργία

💡 Σε ποιον προτείνεται έλεγχος ή συμπλήρωμα;

💓 Άτομα με ιστορικό στεφανιαίας νόσου
📉 Υψηλά τριγλυκερίδια ή οξειδωμένη LDL
🧓 Ηλικιωμένοι με υπέρταση ή μεταβολικό σύνδρομο
🧪 Καρδιομυοπάθειες (σε συνεργασία με καρδιολόγο)

⚠️ Προσοχή

🔍 Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη χορήγηση σεληνίου ως μοναδικό προληπτικό μέτρο έναντι καρδιοαγγειακών νοσημάτων
💊 Η συμπληρωματική χρήση πρέπει να βασίζεται σε εργαστηριακά δεδομένα και όχι ως γενικευμένη στρατηγική

Η επάρκεια σεληνίου ενισχύει τη καρδιοπροστασία σε συνεργασία με υγιεινή διατροφή, φυσική άσκηση και έλεγχο παραγόντων κινδύνου.

📖 Συμπεράσματα & Πρακτικές Συμβουλές

Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που επηρεάζει πολυάριθμες λειτουργίες του οργανισμού, από την αντιοξειδωτική άμυνα και την ανοσία μέχρι τη θυρεοειδική υγεία, την καρδιοαγγειακή προστασία και την κυτταρική αναγέννηση.

🔑 Κύρια Σημεία

🛡️ Το σελήνιο είναι κεντρικός παράγοντας στην αντιοξειδωτική άμυνα μέσω των σεληνοπρωτεϊνών (GPx, thioredoxin reductase)
🧬 Συμμετέχει στην ανοσορρύθμιση και στη μείωση φλεγμονωδών αντιδράσεων
⚖️ Παίζει ρόλο-κλειδί στη ρύθμιση του θυρεοειδούς και την ενεργοποίηση της Τ3
🧒 Η επάρκεια σεληνίου είναι κρίσιμη στην ανάπτυξη, την εγκυμοσύνη και την τρίτη ηλικία
💊 Η ανεπάρκεια συνδέεται με χρόνιες παθήσεις, ενώ η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα

📌 Πρακτικές Συμβουλές

🥜 Προτιμήστε διατροφή με τροφές πλούσιες σε σελήνιο όπως ξηροί καρποί Βραζιλίας, ψάρια, αυγά, δημητριακά ολικής
📋 Αν έχετε ιστορικό θυρεοειδοπάθειας, ανοσοκαταστολής ή καρδιοπάθειας, συζητήστε με τον ιατρό σας για πιθανό έλεγχο σεληνίου
⚠️ Αποφύγετε τη λήψη συμπληρωμάτων χωρίς έλεγχο αίματος – η αυτοδιάγνωση μπορεί να είναι επικίνδυνη
🧪 Η εξέταση σεληνίου είναι απλή και μπορεί να συνδυαστεί με άλλους διατροφικούς δείκτες (ψευδάργυρος, μαγνήσιο, βιταμίνη D)
🧘 Συνδυάστε την πρόσληψη με υγιεινό τρόπο ζωής: καλή διατροφή, κίνηση, διαχείριση άγχους

Η ισορροπημένη πρόσληψη σεληνίου αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο πρόληψης και υποστήριξης της συνολικής υγείας. Όπως με κάθε μικροθρεπτικό συστατικό, η δόση κάνει τη διαφορά.

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

✅ Ποια είναι η ιδανική ημερήσια πρόσληψη σεληνίου;

Για τους ενήλικες, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη (RDA) είναι 55 mcg/ημέρα. Σε εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες αυξάνεται στα 60–70 mcg/ημέρα. Η μέγιστη ανεκτή δόση (UL) είναι 400 mcg/ημέρα.

🥜 Πόσοι ξηροί καρποί Βραζιλίας καλύπτουν τις ανάγκες μου σε σελήνιο;

Ένας μόνο ξηρός καρπός Βραζιλίας περιέχει περίπου 60–90 mcg σεληνίου. Συνεπώς, 1–2 καρποί ημερησίως είναι αρκετοί για κάλυψη. Πολλοί (>4-5) μπορεί να οδηγήσουν σε υπερδοσολογία αν καταναλώνονται καθημερινά.

🧬 Ποια είναι η σχέση σεληνίου με τον θυρεοειδή αδένα;

Το σελήνιο είναι απαραίτητο για την ενεργοποίηση των θυρεοειδικών ορμονών (μετατροπή T4 σε T3). Επίσης, μειώνει τα αντισώματα anti-TPO σε ασθενείς με Hashimoto και προστατεύει από οξειδωτικό στρες τον αδένα.

⚖️ Τι μπορεί να προκαλέσει έλλειψη σεληνίου;

Κακή διατροφή, χορτοφαγία σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος, χρόνια νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, HIV), παρατεταμένη χρήση φαρμάκων (PPIs, κορτικοστεροειδή) ή δυσαπορρόφηση από το έντερο.

🚫 Ποια είναι τα συμπτώματα υπερβολικής πρόσληψης σεληνίου (σεληνίωσης);

Τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, μεταλλική γεύση στο στόμα, δερματικά εξανθήματα, ναυτία, διάρροια, ευερεθιστότητα. Σε σοβαρές περιπτώσεις: νευρολογικά συμπτώματα ή καρδιακές αρρυθμίες.

🧪 Πότε πρέπει να κάνω εξέταση σεληνίου;

Αν παρουσιάζετε ύποπτα συμπτώματα (κόπωση, θυρεοειδοπάθεια, μειωμένη ανοσία), ή αν λαμβάνετε μακροχρόνια συμπληρώματα. Συνιστάται και σε εγκύους, ηλικιωμένους και ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα.

👶 Είναι ασφαλές το σελήνιο για παιδιά;

Ναι, αλλά μόνο στις σωστές δόσεις. Για παιδιά 1–3 ετών, 20 mcg/ημέρα, και για εφήβους 9–13 ετών 40 mcg/ημέρα. Αποφύγετε συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

🧴 Το σελήνιο βοηθά στην υγεία του δέρματος;

Ναι. Προστατεύει από UV φθορά, ενισχύει την αντιοξειδωτική άμυνα των κυττάρων, καθυστερεί την εμφάνιση ρυτίδων και βελτιώνει την ελαστικότητα του δέρματος.

📚 Βιβλιογραφία

- Rayman, M.P. (2012). Selenium and human health. Lancet, 379(9822), 1256–1268.
- WHO. (2022). Vitamins and minerals in human nutrition. 2nd ed. World Health Organization.
- NIH Office of Dietary Supplements. Selenium – Fact Sheet for Consumers.
- Vinceti, M. et al. (2018). Selenium exposure and the risk of type 2 diabetes. Nutrients, 10(9), 1204.
- Hurst, R. et al. (2010). Selenium and immune function: A review. Am J Clin Nutr, 91(2), 528S–533S.
- Κλινικός Οδηγός Ενδοκρινολογίας – Ενότητα Σελήνιο, Ενδοκρινολογική Εταιρεία Ελλάδος (2021).
- Καραγκούνης Δ., Χατζηαντωνίου Β. (2019). Ιχνοστοιχεία και Μικροθρεπτικά Συστατικά στην Κλινική Πράξη. Εκδ. Παρισιάνου.
- EFSA (European Food Safety Authority). Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals. EFSA Journal (2006), 384.
- SELECT Trial – Klein EA et al. (2011). Vitamin E and the risk of prostate cancer. JAMA, 306(14), 1549–1556.
- MedlinePlus – Σελήνιο. https://medlineplus.gov/selenium.html

Κλείστε εύκολα εξέταση για Σελήνιο (Se) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

24/Jul/2025

🍊 Βιταμίνη C – Πλήρης Οδηγός για την Υγεία

Η βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) είναι ένα απαραίτητο, υδατοδιαλυτό θρεπτικό συστατικό με ισχυρές αντιοξειδωτικές και ανοσοενισχυτικές ιδιότητες. Από την πρόληψη του σκορβούτου μέχρι την υποστήριξη της ενέργειας και του δέρματος, η βιταμίνη C παραμένει από τις πιο δημοφιλείς βιταμίνες στον κόσμο.

📋 Περιεχόμενα

Τι είναι η Βιταμίνη C;
Οφέλη & Δράσεις
Αποθήκευση και Μεταβολισμός
Ανεπάρκεια Βιταμίνης C – Συμπτώματα & Σκορβούτο
Βιταμίνη C και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Βιταμίνη C & Διατροφή – Συμβουλές
Κρυολόγημα, Γρίπη & Βιταμίνη C
Αντικαρκινική Δράση – Τι Λένε οι Μελέτες
Βιταμίνη C & Υγεία του Δέρματος
Βιταμίνη C & Καρδιοαγγειακή Υγεία
Οξειδωτικό Στρες & Αντιοξειδωτική Δράση
Συνδυασμοί με Άλλες Βιταμίνες και Μέταλλα
Εξετάσεις για τα Επίπεδα Βιταμίνης C
Βιταμίνη C και Λοιμώξεις
Βιταμίνη C και Ενέργεια
Βιταμίνη C και Αθλητές
Τιμές Αναφοράς & Συνδυασμοί με Σίδηρο
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Βιβλιογραφία

🍊 Τι είναι η Βιταμίνη C;

Η βιταμίνη C, γνωστή και ως ασκορβικό οξύ, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που παίζει καθοριστικό ρόλο σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Είναι απαραίτητη για τη σύνθεση του κολλαγόνου, την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, την απορρόφηση του σιδήρου και την προστασία από το οξειδωτικό στρες.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα θηλαστικά, ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει τη βιταμίνη C ενδογενώς, επομένως πρέπει να προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής ή συμπληρωμάτων.

🔬 Χημικά Χαρακτηριστικά:

Μοριακός τύπος: C₆H₈O₆
Μοριακή μάζα: 176.12 g/mol
Υδατοδιαλυτότητα: Υψηλή
Χαρακτηριστικά: Αντιοξειδωτικό, δρα σε υδατικό περιβάλλον

📋 Κύριες Βιολογικές Λειτουργίες:

📌 Σύνθεση κολλαγόνου (δέρμα, αγγεία, τένοντες, οστά)
🛡️ Ενίσχυση ανοσοποιητικού συστήματος
⚙️ Συμμετοχή στη σύνθεση καρνιτίνης και νευροδιαβιβαστών
🔗 Αντιοξειδωτική προστασία από ελεύθερες ρίζες
🩸 Βοηθά στην απορρόφηση μη-αιμικού σιδήρου απ’ο φυτικές πηγές.

Η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης C συμβάλλει όχι μόνο στην πρόληψη της ανεπάρκειας (σκορβούτο), αλλά και στη διατήρηση καλής υγείας, ιδίως σε περιόδους στρες, ιώσεων ή φλεγμονής.

💡 Οφέλη & Δράσεις της Βιταμίνης C

Αντιοξειδωτική προστασία: Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και προστατεύει τα κύτταρα από οξειδωτική βλάβη.
Ενίσχυση ανοσοποιητικού: Συμβάλλει στην παραγωγή λευκών αιμοσφαιρίων και τη λειτουργία των φαγοκυττάρων.
Απορρόφηση σιδήρου: Αυξάνει την απορρόφηση μη αιμικού σιδήρου από φυτικές τροφές.
Σύνθεση κολλαγόνου: Είναι απαραίτητη για τη δομή του δέρματος, των αγγείων, των οστών και των συνδέσμων.
Επούλωση τραυμάτων: Επιταχύνει τη διαδικασία αναγέννησης των ιστών.
Αντιφλεγμονώδης δράση: Συμβάλλει στη ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης.

🧬 Αποθήκευση και Μεταβολισμός της Βιταμίνης C

Η βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) είναι υδατοδιαλυτή και δεν αποθηκεύεται σημαντικά στον οργανισμό, όπως συμβαίνει με τις λιποδιαλυτές βιταμίνες. Η περίσσεια αποβάλλεται γρήγορα μέσω των ούρων, γεγονός που απαιτεί συνεχή πρόσληψη από τη διατροφή ή τα συμπληρώματα.

📍 Όργανα με υψηλή συγκέντρωση βιταμίνης C:

Επινεφρίδια
Λευκά αιμοσφαίρια (ουδετερόφιλα & λεμφοκύτταρα)
Ήπαρ
Εγκέφαλος
Νεφρά
Μάτια (φακός & αμφιβληστροειδής)

Η βιταμίνη C συσσωρεύεται ιδιαίτερα στα ανοσοκύτταρα και τους επινεφριδικούς αδένες, όπου παίζει ρόλο στην καταπολέμηση του στρες και των λοιμώξεων.

⚙️ Μεταβολισμός:

Η απορρόφηση γίνεται κυρίως στο λεπτό έντερο μέσω ενεργητικής μεταφοράς (SVCT-1 & SVCT-2).
Η μέγιστη απορρόφηση επιτυγχάνεται σε δόσεις έως 200 mg. Μεγαλύτερες δόσεις απορροφώνται δυσανάλογα λιγότερο.
Η βιταμίνη C μεταβολίζεται σε οξαλικά και θρεονικά οξέα.
Ο χρόνος ημιζωής της κυμαίνεται από 30 λεπτά έως λίγες ώρες στο πλάσμα (βλ. προηγούμενη ενότητα).

🚽 Αποβολή:

Η αποβολή γίνεται κυρίως από τα νεφρά (ούρα), και ενισχύεται όταν τα επίπεδα πλάσματος υπερβαίνουν το νεφρικό κατώφλι (~70–80 μmol/L).

📌 Κλινική Σημασία:

Η ταχεία κάθαρση της βιταμίνης C απαιτεί καθημερινή πρόσληψη.
Σε καταστάσεις στρες, λοίμωξης ή φλεγμονής, η κατανάλωση της αυξάνεται.
Η απορρόφηση μπορεί να επηρεαστεί από διάρροια, σύνδρομα δυσαπορρόφησης ή αλκοολισμό.

⏱️ Χρόνος Ημιζωής της Βιταμίνης C

Η βιταμίνη C έχει μικρό χρόνο ημιζωής στο πλάσμα, καθώς είναι υδατοδιαλυτή και δεν αποθηκεύεται επαρκώς στον οργανισμό. Ο χρόνος ημιζωής διαφέρει ανάλογα με τη μορφή χορήγησης:

Μορφή	Χρόνος Ημιζωής (T_1/2)	Σχόλια
💉 Ενδοφλέβια (IV)	~30 λεπτά	Πολύ γρήγορη κάθαρση, απαιτείται συχνή ή συνεχής χορήγηση
💊 Από του στόματος (per os)	8–40 λεπτά	Εξαρτάται από τη δόση και αν λήφθηκε με τροφή
🧪 Σε λευκοκύτταρα	10–20 ώρες	Αντικατοπτρίζει τα επίπεδα στους ιστούς
💧 Liposomal μορφή	2–4 ώρες	Αυξημένη βιοδιαθεσιμότητα και σταδιακή αποδέσμευση

📌 Επιπλέον Σχόλια:

Η βιταμίνη C αποβάλλεται μέσω των ούρων όταν τα επίπεδα υπερβαίνουν τις ανάγκες.
Για καλύτερη αξιοποίηση, προτείνεται κατανομή της δόσης μέσα στην ημέρα (π.χ. 2 x 500 mg).
Οι ιστοί όπως τα λευκοκύτταρα και τα επινεφρίδια λειτουργούν ως «αποθήκες» με μεγαλύτερη διάρκεια διατήρησης της βιταμίνης.

📌 Όργανα με Υψηλή Συγκέντρωση Βιταμίνης C

Επινεφρίδια
Εγκέφαλος
Ήπαρ
Νεφρά
Λευκά αιμοσφαίρια

Η μέγιστη συγκέντρωση επιτυγχάνεται στα λευκά αιμοσφαίρια και τους ιστούς υψηλής μεταβολικής δραστηριότητας.

Infographic: Μεταβολισμός Βιταμίνης C

⚠️ Ανεπάρκεια Βιταμίνης C – Συμπτώματα & Σκορβούτο

Η ανεπαρκής πρόσληψη βιταμίνης C μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές για την υγεία. Σε ήπιες περιπτώσεις, εμφανίζονται κόπωση και εξασθένηση του ανοσοποιητικού. Σε προχωρημένες περιπτώσεις αναπτύσσεται σκορβούτο.

📋 Κύρια Συμπτώματα της Ανεπάρκειας:

Αιμορραγία ούλων και δοντιών
Εύκολες εκχυμώσεις (μελανιές)
Ξηροδερμία & τραχύ δέρμα
Καθυστέρηση επούλωσης τραυμάτων
Αρθραλγίες & μυαλγίες
Κόπωση, αδυναμία, κακή διάθεση

🧼 Τι είναι το Σκορβούτο;

Το σκορβούτο είναι η προχωρημένη μορφή σοβαρής έλλειψης βιταμίνης C. Συνδέεται με διαταραχές στον σχηματισμό κολλαγόνου, αιμορραγίες, απώλεια δοντιών, αναιμία, ακόμα και θάνατο. Σήμερα εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με βαριά υποσιτισμό, χρόνιες παθήσεις ή εξαρτήσεις.

💡 Συμπληρωματικές Ομάδες Υψηλού Κινδύνου:

Ηλικιωμένοι
Καπνιστές
Αλκοολικοί
Χειρουργημένοι (γαστρεκτομή, bypass)
Άτομα με διαταραχές απορρόφησης

🛡️ Βιταμίνη C και Ανοσοποιητικό Σύστημα

Η βιταμίνη C αποτελεί βασικό σύμμαχο του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Συμμετέχει σε πολλαπλά επίπεδα άμυνας, από την ενεργοποίηση λευκών αιμοσφαιρίων έως και την αναγέννηση άλλων αντιοξειδωτικών όπως η βιταμίνη Ε.

🧪 Πώς Ενισχύει την Ανοσολογική Άμυνα:

Αυξάνει την παραγωγή και λειτουργία των ουδετεροφίλων
Βελτιώνει την κινητικότητα και φαγοκυτταρική ικανότητα των μακροφάγων
Υποστηρίζει τη διαφοροποίηση των λεμφοκυττάρων Τ και Β
Ενισχύει την παραγωγή ιντερφερονών
Μειώνει τη διάρκεια και σοβαρότητα κοινών ιώσεων (π.χ. κρυολόγημα)

Η επαρκής πρόσληψη βιταμίνης C έχει φανεί ότι μειώνει τη συχνότητα λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού σε πληθυσμούς με υψηλή φυσική καταπόνηση (π.χ. στρατιώτες, δρομείς αντοχής).

Infographic: Βιταμίνη C και Ανοσοποιητικό Σύστημα

🥦 Βιταμίνη C & Διατροφή – Συμβουλές

Η διατροφή αποτελεί την κύρια φυσική πηγή βιταμίνης C. Επειδή η βιταμίνη C είναι υδατοδιαλυτή και ευαίσθητη στη θερμότητα και το φως, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή και παρασκευή των τροφίμων.

🍓 Πλούσιες Πηγές Βιταμίνης C:

Ακτινίδιο
Φράουλες
Πορτοκάλι & μανταρίνι
Κόκκινη πιπεριά
Μπρόκολο
Καρότο (σε μικρότερο βαθμό)
Μαϊντανός & σπανάκι
Λάχανο & κουνουπίδι

👨‍🍳 Συμβουλές για Μέγιστη Απορρόφηση:

Κατανάλωση των φρούτων και λαχανικών ωμών ή ελαφρώς ατμισμένων
Αποφυγή μαγειρέματος σε υψηλές θερμοκρασίες
Κατανάλωση άμεσα μετά την κοπή (όχι μακροχρόνια αποθήκευση)
Χρήση φρέσκων χυμών χωρίς επεξεργασία ή παστερίωση

📌 Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη (ΣΗΠ) για ενήλικες είναι περίπου 75–90 mg, όμως μπορεί να φτάσει τα 200–1000 mg σε καταστάσεις αυξημένων αναγκών.

Infographic: Τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε Βιταμίνη C

🤒 Κρυολόγημα, Γρίπη & Βιταμίνη C

Η βιταμίνη C χρησιμοποιείται ευρέως για την πρόληψη και θεραπεία του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης. Παρόλο που δεν «θεραπεύει» ιώσεις, η συστηματική της χρήση έχει οφέλη στην ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων.

📉 Τι δείχνουν οι μελέτες:

⏱️ Μείωση διάρκειας: Κατά ~8% στους ενήλικες και ~14% στα παιδιά
📉 Μείωση σοβαρότητας: Ήπια συμπτώματα, λιγότερες ημέρες πυρετού ή απουσίας
🏃 Προληπτική δράση: Σε αθλητές ή στρατιώτες μειώθηκε η συχνότητα κατά 50%

Η αποτελεσματικότητα σχετίζεται περισσότερο με τη μακροχρόνια καθημερινή πρόσληψη και λιγότερο με την εφάπαξ λήψη κατά την έναρξη των συμπτωμάτων.

💊 Δοσολογία που χρησιμοποιείται στις μελέτες:

500 mg έως 2 g ημερησίως
Καλύτερα σε διαιρεμένες δόσεις (π.χ. πρωί & βράδυ)

⚠️ Σε υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις ή ήπια διάρροια.

🧪 Αντικαρκινική Δράση – Τι Λένε οι Μελέτες

Η βιταμίνη C έχει προσελκύσει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον λόγω της πιθανής αντικαρκινικής της δράσης. Παρότι τα ευρήματα είναι αντικρουόμενα, κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να συμβάλλει στην αναστολή ανάπτυξης καρκινικών κυττάρων.

🔬 Πιθανοί μηχανισμοί αντικαρκινικής δράσης:

Δημιουργία υπεροξειδίου του υδρογόνου (H₂O₂) σε υψηλές συγκεντρώσεις
Αναστολή αγγειογένεσης όγκων
Επαγωγή απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
Ενίσχυση δράσης ορισμένων χημειοθεραπευτικών

📊 Τι δείχνουν οι μελέτες:

Ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε in vitro και ζωικά μοντέλα
Αντικρουόμενα αποτελέσματα σε ανθρώπινες μελέτες
Η χορήγηση ενδοφλέβιας βιταμίνης C σε πολύ υψηλές δόσεις (≥10 g) υπό έλεγχο φαίνεται ασφαλής

⚠️ Σημαντικό: Δεν συστήνεται η χρήση της βιταμίνης C ως αντικαρκινική θεραπεία χωρίς επίβλεψη γιατρού. Ωστόσο, μπορεί να υποστηρίξει τη γενική υγεία σε ογκολογικούς ασθενείς.

🧴 Βιταμίνη C & Υγεία του Δέρματος

Η βιταμίνη C αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δερματολογικής υγείας και της αντιγηραντικής φροντίδας. Η ισχυρή αντιοξειδωτική της δράση και η συμβολή της στη σύνθεση κολλαγόνου ενισχύουν την ελαστικότητα και φωτεινότητα της επιδερμίδας.

🌟 Οφέλη της Βιταμίνης C για το Δέρμα:

Διεγείρει τη σύνθεση κολλαγόνου – μειώνει ρυτίδες
Προστατεύει από φωτογήρανση & ακτινοβολία UV
Ενισχύει τη λάμψη της επιδερμίδας
Μειώνει δυσχρωμίες και πανάδες
Επιταχύνει την επούλωση τραυμάτων & ουλών

🧴 Τοπική Χρήση (Serum – Κρέμες):

Ιδανικές συγκεντρώσεις: 10% – 20%
Συχνά συνδυάζεται με υαλουρονικό οξύ ή βιταμίνη Ε
Προτιμήστε σκευάσματα με σταθερή μορφή (π.χ. Ascorbyl Glucoside)
Αποθηκεύστε σε σκοτεινό μέρος, μακριά από θερμότητα

💡 Η συστηματική πρόσληψη μέσω διατροφής ενισχύει εσωτερικά την υγεία του δέρματος, ενώ η τοπική εφαρμογή προσφέρει άμεση προστασία & αισθητικό αποτέλεσμα.

❤️ Βιταμίνη C & Καρδιοαγγειακή Υγεία

Η βιταμίνη C έχει αναγνωριστεί ως σημαντικός καρδιοπροστατευτικός παράγοντας, κυρίως λόγω της αντιοξειδωτικής και αντιφλεγμονώδους δράσης της. Παίζει ρόλο στην υγεία των αγγείων, την αρτηριακή πίεση και τα λιπίδια.

🔬 Πιθανοί Μηχανισμοί Καρδιοπροστασίας:

Βελτίωση της ενδοθηλιακής λειτουργίας
Αναστολή οξείδωσης της LDL χοληστερόλης
Μείωση της φλεγμονής και της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP)
Ελάττωση της αρτηριακής πίεσης σε ήπιες υπερτασικές καταστάσεις
Ενίσχυση της παραγωγής νιτρικού οξειδίου (NO)

📊 Τι δείχνουν οι μελέτες:

Σε δοσολογία ≥500 mg/ημέρα, βελτιώνονται οι δείκτες φλεγμονής
Μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση της αρτηριακής πίεσης
Συμπληρωματική χρήση με στατίνες έχει θετική συνέργεια

⚠️ Αν και δεν αντικαθιστά την αγωγή, η βιταμίνη C συμπληρώνει τη συνολική στρατηγική για καρδιαγγειακή προστασία, ειδικά όταν υπάρχει υψηλό οξειδωτικό φορτίο.

💥 Οξειδωτικό Στρες & Αντιοξειδωτική Δράση

Το οξειδωτικό στρες είναι μια ανισορροπία μεταξύ της παραγωγής ελευθέρων ριζών και της ικανότητας του οργανισμού να τις εξουδετερώσει. Η βιταμίνη C είναι από τα πιο ισχυρά υδατοδιαλυτά αντιοξειδωτικά στον άνθρωπο.

🧪 Πώς δρα αντιοξειδωτικά η Βιταμίνη C;

Καταστρέφει ρίζες υπεροξειδίου, υδροξυλίου και ρίζες αλκυλίου
Αναγεννά άλλα αντιοξειδωτικά όπως η βιταμίνη Ε και το γλουταθειόνη
Διατηρεί την ακεραιότητα των κυτταρικών μεμβρανών και του DNA
Αναστέλλει τις φλεγμονώδεις οξειδωτικές διαδικασίες

📌 Ενδείξεις Οξειδωτικού Στρες (όπου ενδείκνυται υψηλή πρόσληψη):

Κάπνισμα
Έκθεση σε ρύπους, βαρέα μέταλλα ή UV ακτινοβολία
Σακχαρώδης διαβήτης
Καρκίνος ή χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις
Έντονη άσκηση & overtraining

Η συνεχής έκθεση σε οξειδωτικούς παράγοντες χωρίς επαρκή βιταμίνη C οδηγεί σε πρόωρη γήρανση, φλεγμονές, και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

🔗 Συνδυασμοί με Άλλες Βιταμίνες και Μέταλλα

Η βιταμίνη C συνεργάζεται αποτελεσματικά με άλλες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία ενισχύοντας τη δράση τους ή/και διευκολύνοντας την απορρόφησή τους. Οι σωστοί συνδυασμοί ενισχύουν την υγεία και την αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων.

✅ Βέλτιστοι Συνδυασμοί:

Σίδηρος (Fe): Η βιταμίνη C αυξάνει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου (φυτική προέλευση). Συνιστάται λήψη τους μαζί, ειδικά σε χορτοφάγους ή αναιμικούς ασθενείς.
Βιταμίνη Ε: Δρά συνεργιστικά ως αντιοξειδωτικό. Η C αναγεννά τη βιταμίνη Ε μετά από οξείδωση.
Ψευδάργυρος (Zn): Μαζί ενισχύουν την άμυνα και την επούλωση.
Σελήνιο (Se): Δρουν ως συμπληρωματικά αντιοξειδωτικά στο πλάσμα.
Βιταμίνες Β-συμπλέγματος: Συνδυάζονται συχνά σε ενεργειακά συμπληρώματα.
Κουερσετίνη: Βελτιώνει τη βιοδιαθεσιμότητα της κουερσετίνης, ιδίως σε αντι-ιικά σκευάσματα.

⚠️ Συνδυασμοί που Θέλουν Προσοχή:

Χαλκός (Cu): Πολύ υψηλές δόσεις βιταμίνης C ίσως μειώσουν τα επίπεδα χαλκού
Αντιπηκτικά/Ασπιρίνη: Μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση ή δράση

📌 Σε συμπληρώματα πολλαπλών θρεπτικών συστατικών, επιδιώκεται σωστή ισορροπία μεταξύ C, ψευδαργύρου, σιδήρου, Ε και σεληνίου.

🧪 Εξετάσεις για τα Επίπεδα Βιταμίνης C

Η μέτρηση των επιπέδων βιταμίνης C γίνεται κυρίως στο πλάσμα ή στα λευκοκύτταρα. Παρότι δεν είναι εξέταση ρουτίνας, έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις υποθρεψίας, χρόνιας φλεγμονής ή λήψης συμπληρωμάτων.

🔬 Τύποι Εξετάσεων:

Ασκορβικό οξύ πλάσματος (Plasma Ascorbic Acid): Η πιο κοινή μέθοδος
Βιταμίνη C σε λευκοκύτταρα: Αντικατοπτρίζει καλύτερα τις εσωτερικές αποθήκες
Ουρικό οξύ: Έμμεσα μπορεί να επηρεαστεί σε υψηλή πρόσληψη βιταμίνης C

📏 Τιμές Αναφοράς (Plasma):

Κατηγορία	Επίπεδα Ασκορβικού Οξέος
Έλλειψη	< 11 μmol/L
Υπο-επαρκή επίπεδα	11–28 μmol/L
Επαρκή επίπεδα	≥ 28 μmol/L

📌 Οδηγίες για σωστή δειγματοληψία:

Αιμοληψία το πρωί, νηστικοί
Αποφυγή συμπληρωμάτων για 24 ώρες πριν την εξέταση
Γρήγορη επεξεργασία δείγματος (φως και θερμοκρασία αλλοιώνουν τη βιταμίνη C)

⚠️ Η τιμή στο πλάσμα δείχνει την πρόσφατη πρόσληψη και όχι απαραίτητα τα επίπεδα στους ιστούς. Γι’ αυτό, ο κλινικός συσχετισμός είναι απαραίτητος.

🦠 Βιταμίνη C και Λοιμώξεις

Η βιταμίνη C έχει σημαντικό ρόλο στην ανοσολογική απόκριση και παρουσιάζει ενδιαφέρον στη διαχείριση λοιμώξεων. Η έρευνα έχει δείξει πως η συμπληρωματική της χορήγηση μπορεί να μειώσει τη διάρκεια ή τη σοβαρότητα κάποιων λοιμώξεων.

🛡️ Πώς βοηθά στις λοιμώξεις;

Ενισχύει τη φαγοκυττάρωση και τη χημειοταξία των ουδετεροφίλων
Υποστηρίζει τη λειτουργία των Τ-κυττάρων και NK κυττάρων
Μειώνει τη φλεγμονώδη αντίδραση
Αναγεννά αντιοξειδωτικά όπως η βιταμίνη Ε και η γλουταθειόνη

📊 Ενδείξεις από μελέτες:

Μείωση διάρκειας & σοβαρότητας σε κρυολογήματα και γρίπη
Χρήση σε μονάδες εντατικής θεραπείας (ICU) σε βαριές λοιμώξεις – ενδοφλέβια χορήγηση
Συνδυασμός με ψευδάργυρο και βιταμίνη D σε ιογενείς λοιμώξεις

⚠️ Παρότι η βιταμίνη C δεν «θεραπεύει» λοιμώξεις, η χρήση της ως συμπληρωματική στρατηγική είναι χρήσιμη σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο ή κατά τη διάρκεια εποχικών επιδημιών.

⚡ Βιταμίνη C και Ενέργεια

Η βιταμίνη C συμμετέχει ενεργά στον κυτταρικό μεταβολισμό και στην παραγωγή ενέργειας, κυρίως μέσα στα μιτοχόνδρια. Αν και δεν παρέχει άμεσα ενέργεια, παίζει υποστηρικτικό ρόλο στη βιοχημεία της κόπωσης και της αναζωογόνησης.

🔬 Βιοχημικός ρόλος στην παραγωγή ενέργειας:

Συμμετοχή στην υδροξυλίωση της καρνιτίνης – μεταφορά λιπαρών οξέων στα μιτοχόνδρια
Μείωση του οξειδωτικού στρες στα μιτοχόνδρια
Υποστήριξη της παραγωγής ATP μέσω της διατήρησης ενζυματικών συστημάτων
Έμμεση ενίσχυση της ικανότητας αποκατάστασης μετά από κόπωση

📌 Ενδείξεις για Χρήση της Βιταμίνης C για Ενέργεια:

Χρόνια κόπωση
Έντονο στρες
Αθλητές ή υπερβολική καταπόνηση
Μετα-ιογενές σύνδρομο

💡 Η βιταμίνη C δεν υποκαθιστά τον ύπνο ή τη διατροφή, αλλά λειτουργεί ως υποστηρικτικός μηχανισμός στη διαχείριση της ενεργειακής ισορροπίας, ειδικά σε απαιτητικές φάσεις ζωής.

🏋️‍♂️ Βιταμίνη C και Αθλητές

Η βιταμίνη C είναι εξαιρετικά σημαντική για αθλητές και άτομα με υψηλές απαιτήσεις φυσικής κατάστασης, καθώς βοηθά στην αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες, στην ανοσολογική υποστήριξη και στην ταχύτερη αποκατάσταση.

💪 Οφέλη για τον αθλητικό οργανισμό:

Αντιοξειδωτική προστασία μετά από έντονη προπόνηση
Ελάττωση επιπέδων κορτιζόλης (σε χρόνιο στρες)
Ταχύτερη επούλωση μικροτραυματισμών
Ενίσχυση ανοσίας (πρόληψη λοιμώξεων σε περιόδους υπερπροπόνησης)
Υποστήριξη μεταβολισμού καρνιτίνης – μιτοχονδριακή λειτουργία

📊 Τι λένε οι μελέτες:

Δόσεις 500–1000 mg/ημέρα μειώνουν δείκτες μυϊκής βλάβης
Βοηθά στη μείωση των επιπέδων CRP και IL-6
Σε συνδυασμό με βιταμίνη Ε, ενισχύει την αποκατάσταση

⚠️ Η υπερβολική χρήση αντιοξειδωτικών μπορεί να αναστείλει τις προσαρμογές της προπόνησης. Για το λόγο αυτό, η χρήση της βιταμίνης C πρέπει να γίνεται στοχευμένα και με την καθοδήγηση ειδικού.

📏 Τιμές Αναφοράς & Συνδυασμοί με Σίδηρο

Η βιταμίνη C κυκλοφορεί κυρίως ως ασκορβικό οξύ και μετράται στο πλάσμα ή στα λευκοκύτταρα. Οι τιμές αναφοράς εξαρτώνται από τον πληθυσμό, την τεχνική και τη μέθοδο δειγματοληψίας.

📌 Τιμές Αναφοράς (Plasma Vitamin C):

Κατάσταση	Επίπεδα (μmol/L)
Σοβαρή έλλειψη (Σκορβούτο)	< 11
Οριακή επάρκεια	11–28
Επαρκής κατάσταση	>= 28
Βέλτιστα επίπεδα	50–70

🧲 Συνδυασμοί με Σίδηρο Fe:

Η βιταμίνη C βελτιώνει την απορρόφηση μη αιμικού σιδήρου (φυτική προέλευση) σε ποσοστά έως και 3 φορές.
Η λήψη της μαζί με συμπληρώματα σιδήρου αυξάνει τη βιοδιαθεσιμότητα και μειώνει τη γαστρεντερική δυσανεξία.
Ιδανική χρονική στιγμή: άδειο στομάχι ή πριν από γεύμα πλούσιο σε σίδηρο.
Αποφύγετε καφέ, τσάι ή γαλακτοκομικά στο ίδιο γεύμα.

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ποια είναι η καλύτερη ώρα για να πάρω βιταμίνη C;

Ιδανικά το πρωί ή ανάμεσα στα γεύματα. Αν τη λαμβάνετε με σίδηρο, προτείνεται 30 λεπτά πριν από το γεύμα για μέγιστη απορρόφηση.

Μπορώ να λαμβάνω βιταμίνη C κάθε μέρα;

Ναι, η βιταμίνη C είναι υδατοδιαλυτή και το πλεόνασμα αποβάλλεται στα ούρα. Ωστόσο, αποφύγετε υπερβολικές δόσεις (>2000 mg/ημέρα).

Ποιες τροφές είναι πλούσιες σε βιταμίνη C;

Ακτινίδιο, πορτοκάλι, φράουλες, πιπεριές, μπρόκολο, μαϊντανός, παπάγια και ιπποφαές είναι κορυφαίες πηγές.

Ποια είναι η ημερήσια συνιστώμενη δόση βιταμίνης C;

Για ενήλικες: 75 mg/ημέρα για γυναίκες και 90 mg/ημέρα για άνδρες. Καπνιστές, ασθενείς και έγκυες μπορεί να χρειάζονται περισσότερα.

Η βιταμίνη C βοηθά στην πρόληψη κρυολογημάτων;

Μπορεί να μειώσει τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, ιδίως αν λαμβάνεται προληπτικά. Δεν προλαμβάνει πλήρως την προσβολή.

Η βιταμίνη C βοηθά στην απορρόφηση του σιδήρου;

Ναι, αυξάνει την απορρόφηση μη-αιμικού σιδήρου (π.χ. φυτικής προέλευσης), ειδικά όταν λαμβάνεται μαζί με σιδηρούχες τροφές ή συμπληρώματα.

Η βιταμίνη C προκαλεί στομαχικές διαταραχές;

Μπορεί να προκαλέσει ήπια γαστρεντερικά συμπτώματα (όπως φούσκωμα, διάρροια) σε δόσεις πάνω από 1000 mg. Συνιστάται η λήψη με τροφή.

Υπάρχουν παρενέργειες από τη μακροχρόνια χρήση;

Σε υπερδοσολογία >2000 mg/ημέρα και για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αυξάνεται ο κίνδυνος νεφρολιθίασης (λίθοι οξαλικού).

Είναι η βιταμίνη C κατάλληλη για παιδιά και εγκύους;

Ναι, αλλά με σωστή δοσολογία. Οι ανάγκες διαφοροποιούνται ανά ηλικία και κατάσταση – συμβουλευτείτε παιδίατρο ή γυναικολόγο.

Ποια μορφή είναι καλύτερη: ταμπλέτες, σκόνη ή liposomal;

Η liposomal μορφή έχει υψηλότερη απορρόφηση. Η σκόνη είναι οικονομική και εύκολη στη χρήση. Οι ταμπλέτες είναι πιο πρακτικές.

Η βιταμίνη C μπορεί να λαμβάνεται με άλλες βιταμίνες;

Ναι, συνδυάζεται καλά με ψευδάργυρο, βιταμίνη D, Ε και βιοφλαβονοειδή. Συμβάλλουν στη συνολική αντιοξειδωτική υποστήριξη.

Πόσο διαρκεί η βιταμίνη C στον οργανισμό;

Έχει χρόνο ημιζωής περίπου 8–40 λεπτά στο πλάσμα. Γι’ αυτό προτιμώνται μικρές, συχνές δόσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Χρειάζομαι εξετάσεις αίματος για να δω αν έχω έλλειψη;

Ναι, υπάρχουν εξετάσεις για τα επίπεδα ασκορβικού οξέος στο πλάσμα ή στα λευκοκύτταρα. Χρήσιμες σε χρόνιες παθήσεις ή υποψία έλλειψης.

📚 Βιβλιογραφία

- National Institutes of Health (NIH). Vitamin C – Fact Sheet for Health Professionals. Updated 2024.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for vitamin C. EFSA Journal 2013;11(11):3418.
- World Health Organization. Vitamin C and Health.
- Carr AC, Maggini S. Vitamin C and Immune Function. Nutrients. 2017 Nov;9(11):1211.
- Padayatty SJ, Levine M. Vitamin C: the known and the unknown and Goldilocks. Oral Dis. 2016;22(6):463–493.
- Jacob RA. Vitamin C: Nutrient Dynamics and Bioavailability. Am J Clin Nutr. 2020.
- Ελληνικό Ινστιτούτο Διατροφής. Βιταμίνη C – Η βιταμίνη του χειμώνα.
- Χ. Μανιός, Χ. Λινάρδου. Διατροφή & Μικροθρεπτικά Συστατικά. Εκδόσεις Πασχαλίδης, 2022.
- Ινστιτούτο Prolepsis. Η Βιταμίνη C και οι Πηγές της.
- Σπυρίδων Σπυρόπουλος. Βιοχημεία του Ανθρώπου, Τόμος ΙΙ. Εκδόσεις Βήτα, 2021.
- Linus Pauling Institute. Vitamin C | Micronutrient Information Center.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

psevdargyros-zn-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

Παντελής Αναγνωστόπουλος

24/Jul/2025

Ψευδάργυρος (Zn): Πλήρης Οδηγός για την Υγεία

Τελευταία ενημέρωση: 8 Ιανουαρίου 2026

Σύντομη περίληψη:

Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι κρίσιμο ιχνοστοιχείο για ένζυμα, DNA και το ανοσοποιητικό.
Έλλειψη σχετίζεται με λοιμώξεις, τριχόπτωση και καθυστερημένη επούλωση.
Έλεγχος γίνεται με ψευδάργυρο ορού· πηγές: στρείδια, κόκκινο κρέας, ξηροί καρποί.

1

Τι είναι ο Ψευδάργυρος (Zn)

Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τη σωστή
λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Παρότι η συνολική του ποσότητα στο σώμα είναι μικρή
(<2–3 g), συμμετέχει σε εκατοντάδες
ενζυμικές αντιδράσεις και είναι κρίσιμος για τη
σύνθεση DNA, την επούλωση τραυμάτων,
τη γονιμότητα, την ανάπτυξη
και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Ο οργανισμός δεν διαθέτει σημαντικές αποθήκες ψευδαργύρου,
γεγονός που καθιστά αναγκαία την
καθημερινή πρόσληψή του μέσω της διατροφής ή,
σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω συμπληρωμάτων.
Η ανεπάρκεια ψευδαργύρου είναι συχνή παγκοσμίως και
συνδέεται με κόπωση,
αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις,
δερματολογικές βλάβες και
καθυστέρηση ανάπτυξης.

2

Βιολογικός Ρόλος του Ψευδαργύρου

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε περισσότερα από
300 ένζυμα και επηρεάζει άμεσα βασικές
κυτταρικές και μεταβολικές λειτουργίες.

Σύνθεση DNA και RNA
Ρύθμιση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
Φυσιολογική λειτουργία της ινσουλίνης
Επούλωση τραυμάτων
Λειτουργία των αισθήσεων όσφρησης και γεύσης
Ανάπτυξη του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στην εμβρυϊκή ηλικία

Επιπλέον, διαθέτει
αντιοξειδωτικές και
αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες,
συμβάλλοντας στη μείωση του
οξειδωτικού στρες.

3

Ψευδάργυρος και Ανοσοποιητικό Σύστημα

Ο ψευδάργυρος είναι ζωτικής σημασίας για τη
φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η ανεπάρκειά του οδηγεί σε εξασθένιση τόσο της
φυσικής όσο και της
επίκτητης ανοσίας.

Ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης
Ενεργοποίηση Τ-λεμφοκυττάρων και NK κυττάρων
Ενίσχυση της φαγοκυττάρωσης
Ρύθμιση κυτταροκινών (IL-2, IL-6, TNF-α)

4

Ψευδάργυρος και Εγκυμοσύνη

Κατά την εγκυμοσύνη, οι ανάγκες σε ψευδάργυρο
αυξάνονται, καθώς είναι απαραίτητος για την
ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου,
τη σύνθεση DNA και τη
φυσιολογική κυτταρική διαίρεση.

Η προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη
κατά την κύηση ανέρχεται σε
11–13 mg/ημέρα, ανάλογα με την ηλικία και τη διατροφή.

5

Παιδιά και Ανάγκες σε Ψευδάργυρο

Ο ψευδάργυρος είναι καθοριστικός για τη
σωματική ανάπτυξη,
τη γνωσιακή λειτουργία
και την ανοσολογική ωρίμανση των παιδιών.

Ημερήσια προτεινόμενη πρόσληψη (RDA):

0–6 μηνών: 2 mg
7–12 μηνών: 3 mg
1–3 ετών: 3 mg
4–8 ετών: 5 mg
9–13 ετών: 8 mg
14–18 ετών: 9 mg (κορίτσια), 11 mg (αγόρια)

6

Τροφές Πλούσιες σε Ψευδάργυρο

Ο ψευδάργυρος απαντάται τόσο σε ζωικά όσο και σε
φυτικά τρόφιμα. Οι ζωικές πηγές παρουσιάζουν
υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα, καθώς ο Zn δεσμεύεται
λιγότερο από φυτικά οξέα (π.χ. φυτίνη).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Τρόφιμο	Ποσότητα Zn (mg/100g)	Σχόλιο
Στρείδια (ωμά)	>30 mg	Πλουσιότερη φυσική πηγή Zn
Κόκκινο κρέας (μοσχάρι)	4.8–9.0 mg	Υψηλή απορρόφηση
Κοτόπουλο	2.7 mg	Κατάλληλο για παιδιά
Φακές (μαγειρεμένες)	1.3 mg	Χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα
Καρύδια Βραζιλίας	4.0 mg	Πηγή και σεληνίου
Βρώμη	2.5 mg	Καθημερινή κατανάλωση

Σημείωση: Το έντονο θερμικό ψήσιμο ή το
βιομηχανικό άλεσμα μπορεί να μειώσει την περιεκτικότητα Zn.
Η ταυτόχρονη πρόσληψη με φυτικό οξύ
(π.χ. πίτουρα, όσπρια) μειώνει την απορρόφηση.

7

Απορρόφηση Ψευδαργύρου και Παράγοντες

Η απορρόφηση του ψευδαργύρου πραγματοποιείται κυρίως στο
λεπτό έντερο (δωδεκαδάκτυλο, νήστιδα)
και επηρεάζεται από διατροφικούς και φαρμακευτικούς παράγοντες.

Παράγοντες που αυξάνουν την απορρόφηση

Ζωικές πρωτεΐνες
Οργανικά οξέα (κιτρικό, γαλακτικό)
Κατάσταση ανεπάρκειας Zn
Συνδυασμός με βιταμίνη C

Παράγοντες που μειώνουν την απορρόφηση

Φυτικό οξύ (φυτίνη)
Ασβέστιο σε υψηλές δόσεις (>800 mg)
Σίδηρος (Fe) σε υψηλές δόσεις
Οξαλικά (π.χ. σπανάκι)
Αναστολείς αντλίας πρωτονίων και ορισμένα αντιβιοτικά

Κλινική σύσταση: Αποφύγετε τη συγχορήγηση Zn με
σίδηρο ή ασβέστιο. Προτιμήστε λήψη με άδειο στομάχι
ή μαζί με πρωτεΐνη.

8

Συμπληρώματα Ψευδαργύρου

Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει
τεκμηριωμένη έλλειψη ή
αυξημένες ανάγκες, όπως σε
κύηση, χρόνιες λοιμώξεις, δυσαπορρόφηση ή
μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή.
Η αλόγιστη χρήση χωρίς ένδειξη
δεν συνιστάται.

Ποιες μορφές ψευδαργύρου απορροφώνται καλύτερα

Zinc picolinate: υψηλή βιοδιαθεσιμότητα, συχνά προτιμώμενη μορφή.
Zinc citrate: καλή απορρόφηση, καλύτερη γαστρεντερική ανοχή.
Zinc gluconate: ευρέως χρησιμοποιούμενη μορφή.
Zinc oxide: χαμηλή απορρόφηση, κυρίως σε φθηνά σκευάσματα.

Συνιστώμενες δόσεις

Προληπτική χορήγηση: 8–15 mg/ημέρα.
Θεραπευτική χορήγηση: έως 30–40 mg/ημέρα, μόνο με ιατρική καθοδήγηση.

Η ανώτατη ανεκτή πρόσληψη (UL)
για ενήλικες είναι
40 mg/ημέρα από όλες τις πηγές.

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες

Ναυτία, γαστρεντερική δυσφορία
Μεταλλική γεύση στο στόμα
Διάρροια σε υψηλές δόσεις
Μείωση απορρόφησης χαλκού με μακροχρόνια χρήση

Κλινική σύσταση:
Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου πρέπει να
λαμβάνονται μακριά από σίδηρο και ασβέστιο
(διάστημα 2–3 ωρών),
ενώ μπορούν να συνδυαστούν με
βιταμίνη D χωρίς πρόβλημα.

9

Εργαστηριακές Εξετάσεις Ψευδαργύρου

Ο εργαστηριακός έλεγχος ψευδαργύρου
χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση
ανεπάρκειας,
δυσαπορρόφησης,
χρόνιας φλεγμονής και
καταστάσεων με αυξημένες απώλειες Zn.
Δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας
και πρέπει να ερμηνεύεται πάντα
σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό.

Κύρια εξέταση: Ψευδάργυρος ορού

Δείγμα: φλεβικό αίμα
Φυσιολογικές τιμές (ενήλικες): 70–120 μg/dL
Χαμηλές τιμές: <70 μg/dL (ύποπτες για ανεπάρκεια)
Υψηλές τιμές: >150 μg/dL (σπάνιες, συνήθως από υπερδοσολογία)

Τα επίπεδα ψευδαργύρου ορού
μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν τα αποθέματα,
ιδίως σε οξείες καταστάσεις.

Σημαντικό:
Ο ψευδάργυρος ορού επηρεάζεται από:

οξεία ή χρόνια φλεγμονή
στρες και πρόσφατη λοίμωξη
ώρα αιμοληψίας
αιμόλυση δείγματος

Εναλλακτικές ή συμπληρωματικές μετρήσεις

Ψευδάργυρος σε ερυθρά αιμοσφαίρια:
αντανακλά καλύτερα μακροχρόνια αποθέματα,
χρήσιμος σε υποκλινική ανεπάρκεια.
Ψευδάργυρος ούρων 24ώρου:
αξιολογεί αυξημένες απώλειες,
κυρίως σε νεφρικά ή εντερικά νοσήματα.

Προετοιμασία πριν την εξέταση

Αποφύγετε συμπληρώματα ψευδαργύρου για 24 ώρες.
Προτιμήστε αιμοληψία νηστικοί (8–10 ώρες).
Ενημερώστε τον ιατρό για φαρμακευτική αγωγή.

Κλινική πρακτική:
Σε επίμονα συμπτώματα με οριακά φυσιολογικό Zn ορού,
συνιστάται συνδυαστική εκτίμηση με
χαλκό, φερριτίνη και
δείκτες φλεγμονής.

10

Έλλειψη Ψευδαργύρου – Συμπτώματα & Επιπλοκές

Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να είναι
υποκλινική (χωρίς εμφανή εργαστηριακή ανωμαλία)
ή κλινικά έκδηλη.
Αποτελεί συχνά
υποδιαγνωσμένη κατάσταση,
ιδίως σε άτομα με χρόνια νοσήματα,
περιοριστικές δίαιτες ή αυξημένες απώλειες.

Συχνά συμπτώματα ανεπάρκειας

Τριχόπτωση και λέπτυνση τριχών
Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού
Καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων
Διαταραχές γεύσης και όσφρησης
Δερματίτιδα, ξηροδερμία, εξανθήματα
Κόπωση και μειωμένη αντοχή

Ειδικές εκδηλώσεις σε παιδιά

Καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης
Μειωμένη όρεξη
Συχνές λοιμώξεις
Καθυστερημένη επούλωση και δερματικές βλάβες

Πιθανές επιπλοκές μακροχρόνιας έλλειψης

Ανοσοκαταστολή και αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων
Διαταραχές γονιμότητας (ιδίως στους άνδρες)
Καθυστέρηση επούλωσης μετά από χειρουργικές επεμβάσεις
Επιδείνωση χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων

Κλινική επισήμανση:
Φυσιολογικές τιμές ψευδαργύρου ορού
δεν αποκλείουν λειτουργική ανεπάρκεια,
ιδίως σε χρόνιο στρες ή φλεγμονή.

Η διάγνωση βασίζεται σε
συνδυασμό συμπτωμάτων,
διατροφικού ιστορικού και
στοχευμένων εργαστηριακών εξετάσεων.

11

Υπερβολική Πρόσληψη Ψευδαργύρου – Τοξικότητα

Παρότι ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος,
η μακροχρόνια ή υπερβολική λήψη
μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η τοξικότητα σχετίζεται κυρίως με
ακατάλληλη χρήση συμπληρωμάτων
και όχι με τη φυσιολογική διατροφή.

Ανώτατο ανεκτό όριο (UL)

Για ενήλικες, το ανώτατο ανεκτό όριο πρόσληψης είναι:
40 mg ψευδαργύρου/ημέρα
(από όλες τις πηγές).

Συχνά συμπτώματα υπερδοσολογίας

Ναυτία, έμετος, κοιλιακό άλγος
Διάρροια ή γαστρεντερική δυσφορία
Μεταλλική γεύση στο στόμα
Πονοκέφαλος και ζάλη

Επιπτώσεις μακροχρόνιας υπερδοσολογίας

Αναστολή απορρόφησης χαλκού → αναιμία, ουδετεροπενία
Καταστολή ανοσοποιητικής απάντησης
Μείωση HDL (“καλής”) χοληστερόλης
Διαταραχές αιμοποίησης

Εργαστηριακά ευρήματα

Ψευδάργυρος ορού >150–200 μg/dL
Χαμηλός χαλκός ορού
Διαταραχές αιμοσφαιρίνης και λευκών αιμοσφαιρίων

Σημαντικό:
Η παρατεταμένη λήψη υψηλών δόσεων ψευδαργύρου
χωρίς ιατρική καθοδήγηση
μπορεί να είναι πιο επιβλαβής
από μια ήπια έλλειψη.

Σε περιπτώσεις ανάγκης για
θεραπευτικές δόσεις,
συνιστάται
χρονικός περιορισμός
και ταυτόχρονη παρακολούθηση
χαλκού και αιματολογικών δεικτών.

12

Ψευδάργυρος και Χρόνιες Παθήσεις

Ο ψευδάργυρος διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη
ρύθμιση της φλεγμονής,
της ανοσολογικής απόκρισης
και του οξειδωτικού στρες.
Η ανεπάρκειά του έχει συσχετιστεί με την
εμφάνιση ή επιδείνωση πολλών χρόνιων παθήσεων.

Διαβήτης τύπου 2 & μεταβολικό σύνδρομο

Συμμετέχει στη σύνθεση, αποθήκευση και έκκριση ινσουλίνης
Βελτιώνει την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη
Χαμηλά επίπεδα Zn σχετίζονται με αυξημένη HbA1c
Αντιοξειδωτική δράση στα β-κύτταρα του παγκρέατος

Καρδιαγγειακά νοσήματα

Συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου
Μειώνει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν συσχετιστεί με αθηροσκλήρωση
Επηρεάζει θετικά το λιπιδαιμικό προφίλ

Χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα

Ρύθμιση προ-φλεγμονωδών κυτταροκινών (IL-6, TNF-α)
Συχνή ανεπάρκεια σε νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα
Συσχέτιση με δραστηριότητα ρευματοειδούς αρθρίτιδας

Καρκίνος

Συμμετοχή σε μηχανισμούς επιδιόρθωσης DNA
Ρύθμιση κυτταρικού κύκλου και απόπτωσης
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν αναφερθεί σε καρκίνο προστάτη,
πνεύμονα και οισοφάγου

Κλινική σημείωση:
Σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα,
η αξιολόγηση ψευδαργύρου
πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο
συνολικής μεταβολικής και ανοσολογικής εκτίμησης.

Η επαρκής πρόσληψη ψευδαργύρου
δεν υποκαθιστά την ιατρική αγωγή,
αλλά μπορεί να λειτουργήσει
συμπληρωματικά
στη βελτίωση της συνολικής υγείας.

13

Ψευδάργυρος και COVID-19

Κατά την πανδημία COVID-19,
ο ψευδάργυρος μελετήθηκε εκτενώς
λόγω του ρόλου του στη
ρύθμιση της έμφυτης και επίκτητης ανοσίας.
Παρότι δεν αποτελεί θεραπεία,
η επαρκής κατάσταση ψευδαργύρου
συνδέεται με καλύτερη ανοσολογική ετοιμότητα.

Πιθανοί μηχανισμοί δράσης

Συμβολή στη φυσιολογική λειτουργία Τ-λεμφοκυττάρων
Ρύθμιση παραγωγής προ-φλεγμονωδών κυτταροκινών
Αντιοξειδωτική προστασία των κυττάρων
Υποστήριξη της λειτουργίας του επιθηλιακού φραγμού

Κλινικές παρατηρήσεις

Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν συσχετιστεί
με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών
Ασθενείς με ανεπάρκεια παρουσίασαν
βαρύτερη κλινική εικόνα σε ορισμένες μελέτες
Η επάρκεια Zn θεωρείται
στοιχείο γενικής ανοσολογικής υγείας

Σημαντική διευκρίνιση:
Ο ψευδάργυρος δεν προλαμβάνει ούτε θεραπεύει
τον COVID-19.
Η χρήση του περιορίζεται σε
διατροφική υποστήριξη
στο πλαίσιο γενικών οδηγιών υγείας.

Η λήψη συμπληρωμάτων ψευδαργύρου
κατά τη διάρκεια λοιμώξεων
πρέπει να γίνεται
χωρίς υπέρβαση των ανεκτών ορίων
και κατά προτίμηση
με ιατρική καθοδήγηση.

14

Ειδικές Πληθυσμιακές Ομάδες

Ορισμένες ομάδες πληθυσμού εμφανίζουν
αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας ψευδαργύρου
λόγω αυξημένων αναγκών,
μειωμένης απορρόφησης
ή αυξημένων απωλειών.
Η αναγνώριση αυτών των ομάδων
είναι σημαντική για στοχευμένη αξιολόγηση.

Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες

Αυξημένες ανάγκες λόγω εμβρυϊκής ανάπτυξης
Συμμετοχή στη σύνθεση DNA και κυτταρική διαίρεση
Η ανεπάρκεια έχει συσχετιστεί με χαμηλό βάρος γέννησης

Ηλικιωμένοι

Μειωμένη απορρόφηση από το γαστρεντερικό
Συχνή πολυφαρμακία που επηρεάζει τα επίπεδα Zn
Συσχέτιση με μειωμένη ανοσολογική απόκριση

Χορτοφάγοι και vegan

Υψηλή πρόσληψη φυτικού οξέος (φυτίνης)
Μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα ψευδαργύρου
Ενδεχόμενη ανάγκη αυξημένης πρόσληψης

Άτομα με γαστρεντερικά ή χρόνια νοσήματα

Νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα, κοιλιοκάκη
Αυξημένες απώλειες ή δυσαπορρόφηση
Συχνή ανάγκη εργαστηριακής παρακολούθησης

Καπνιστές και άτομα με κατάχρηση αλκοόλ

Αυξημένο οξειδωτικό στρες
Μειωμένη αποθήκευση και αυξημένες απώλειες Zn

Κλινική σύσταση:
Σε ομάδες υψηλού κινδύνου,
η αξιολόγηση ψευδαργύρου
πρέπει να γίνεται
εξατομικευμένα
και πάντα στο πλαίσιο
συνολικής διατροφικής και ιατρικής εκτίμησης.

Η επαρκής κάλυψη των αναγκών σε ψευδάργυρο
συμβάλλει στη διατήρηση
καλής ανοσολογικής, μεταβολικής και γενικής υγείας,
ιδίως σε ευάλωτους πληθυσμούς.

15

Συχνές Ερωτήσεις για τον Ψευδάργυρο (FAQ)

Πόσος ψευδάργυρος χρειάζεται καθημερινά;

Για τους ενήλικες άνδρες η συνιστώμενη πρόσληψη είναι
11 mg/ημέρα, ενώ για τις γυναίκες
8 mg/ημέρα.
Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό οι ανάγκες αυξάνονται
έως 13 mg/ημέρα.
Οι χορτοφάγοι ενδέχεται να χρειάζονται έως και
50% μεγαλύτερη πρόσληψη λόγω μειωμένης απορρόφησης.

Ποιες τροφές περιέχουν τον περισσότερο ψευδάργυρο;

Οι πλουσιότερες πηγές είναι τα στρείδια,
το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο,
τα αυγά, οι ξηροί καρποί
και η βρώμη.
Τα όσπρια και τα δημητριακά περιέχουν επίσης Zn,
αλλά με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα.

Ποια είναι τα συμπτώματα έλλειψης ψευδαργύρου;

Τριχόπτωση, ανορεξία, καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων,
διαταραχές γεύσης ή όσφρησης,
επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις,
δερματικά εξανθήματα και
καθυστέρηση ανάπτυξης στα παιδιά.

Ποιο είναι το καλύτερο συμπλήρωμα ψευδαργύρου;

Οι μορφές picolinate, citrate
και gluconate εμφανίζουν καλύτερη απορρόφηση.
Ο zinc oxide είναι οικονομικότερος,
αλλά με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα.

Μπορεί η υπερδοσολογία ψευδαργύρου να προκαλέσει προβλήματα;

Ναι. Μακροχρόνια πρόσληψη άνω των
40 mg/ημέρα μπορεί να οδηγήσει
σε ναυτία, αναστολή απορρόφησης χαλκού,
αναιμία, μείωση HDL και
ανοσοκαταστολή.

Πότε πρέπει να γίνει εξέταση ψευδαργύρου;

Σε περιπτώσεις κόπωσης, τριχόπτωσης,
συχνών λοιμώξεων, δυσαπορρόφησης,
νόσου Crohn, κοιλιοκάκης,
αλκοολισμού ή υπογονιμότητας.

Συνδέεται ο ψευδάργυρος με τον διαβήτη ή χρόνιες παθήσεις;

Ναι. Ο ψευδάργυρος επηρεάζει
την ευαισθησία στην ινσουλίνη,
τη φλεγμονώδη απόκριση
και διαθέτει αντιοξειδωτική δράση
με πιθανό προστατευτικό ρόλο
σε καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο.

Είναι ο ψευδάργυρος ασφαλής για vegan;

Ναι, αλλά συχνά απαιτείται
αυξημένη πρόσληψη
λόγω φυτικών οξέων.
Τα συμπληρώματα Zn μπορούν να βοηθήσουν,
ιδίως σε συνδυασμό με βιταμίνη C.

16

Κλείστε Ραντεβού

Κλείστε εύκολα εξέταση ψευδαργύρου ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων

📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

17

Βιβλιογραφία & Πηγές

NIH Office of Dietary Supplements – Zinc Fact Sheet
Evidence-based nutritional guidance
https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/

Prasad AS. Discovery of human zinc deficiency: its impact on human health and disease.
Advances in Nutrition, 2013
https://academic.oup.com/advances/article/4/2/176/4591601

Maares M, Haase H. Zinc and immunity: an essential interrelation.
Archives of Biochemistry and Biophysics, 2016
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003986116300648

European Food Safety Authority (EFSA)
Tolerable Upper Intake Levels for Zinc
https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/2542

Ελληνικό Ινστιτούτο Διατροφής
Ο ρόλος του ψευδαργύρου στη διατροφή
https://www.diatrofi.gr/

Μικροβιολογικό Λαμία – Κατάλογος Εξετάσεων
Εργαστηριακός έλεγχος ιχνοστοιχείων & βιοχημικών δεικτών
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

23/Jul/2025

Προγεστερόνη: Ο Απόλυτος Οδηγός για τη Γυναικεία Ορμόνη

Τι είναι η Προγεστερόνη;

Η προγεστερόνη είναι μια φυσική στεροειδής ορμόνη που ανήκει στις προγεσταγόνες και παίζει καίριο ρόλο στον γυναικείο οργανισμό. Παράγεται κυρίως από το ωχρό σωμάτιο μετά την ωορρηξία, αλλά και από τον πλακούντα κατά την εγκυμοσύνη και, σε μικρότερο βαθμό, από τα επινεφρίδια και στους άνδρες από τους όρχεις.

Αποτελεί βασικό ρυθμιστή του εμμηνορρυσιακού κύκλου και της εγκυμοσύνης, επηρεάζοντας την ενδομητρική ωρίμανση, τη σταθερότητα του ενδομητρίου, την αναστολή συσπάσεων της μήτρας και την ετοιμότητα για εμφύτευση.

Η παρουσία και οι φυσιολογικές της τιμές είναι καθοριστικές για την επίτευξη και διατήρηση της εγκυμοσύνης, ενώ η έλλειψή της συνδέεται με υπογονιμότητα, αποβολές και διαταραχές του κύκλου.

Πώς Παράγεται η Προγεστερόνη

Η παραγωγή της προγεστερόνης εξαρτάται άμεσα από τη φάση του εμμηνορρυσιακού κύκλου, καθώς και από ορισμένες ορμόνες-κλειδιά του υποθαλαμο-υποφυσιακού-ωοθηκικού άξονα. Ακολουθεί ένας αναλυτικός οδηγός της φυσιολογικής παραγωγής της:

🧬 Κύριες Πηγές Παραγωγής

Ωοθήκες (Ωχρό Σώμα): Μετά την ωορρηξία, το θυλάκιο μετατρέπεται σε ωχρό σωμάτιο, το οποίο εκκρίνει μεγάλες ποσότητες προγεστερόνης.
Πλακούντας: Από το 2ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης και μετά, ο πλακούντας αναλαμβάνει την παραγωγή της προγεστερόνης.
Επινεφρίδια: Μικρή ποσότητα προγεστερόνης παράγεται και στα επινεφρίδια, τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες.
Όρχεις: Στους άνδρες, η παραγωγή γίνεται στους όρχεις σε μικρότερη κλίμακα.

🧪 Ορμονικός Έλεγχος

Η παραγωγή της προγεστερόνης ελέγχεται από την ορμόνη LH (Ωχρινοτρόπος Ορμόνη), η οποία αυξάνεται μετά την ωορρηξία και ενεργοποιεί την παραγωγή της στον ωοθηκικό ιστό.

Η παρακάτω ροή απεικονίζει τη φυσιολογική διαδικασία παραγωγής:

🧠 Υποθάλαμος → GnRH
⬇️
🧠 Υπόφυση → LH & FSH
⬇️
🟣 Ωοθήκες → Ωχρό Σώμα → Προγεστερόνη

🔄 Ρυθμός Έκκρισης – Κιρκάδιος Κύκλος

Η προγεστερόνη δεν παράγεται σταθερά. Ο ρυθμός παραγωγής μεταβάλλεται εντός του κύκλου αλλά και κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ο μέγιστος ρυθμός έκκρισης παρατηρείται συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας και νωρίς το πρωί, σε συνδυασμό με το επίπεδο της LH.

📌 InfoBox: Παράγοντες που Μπορεί να Επηρεάσουν την Παραγωγή Προγεστερόνης

📉 Στρες – καταστέλλει την υποθαλαμική GnRH
⚖️ Χαμηλό σωματικό βάρος ή εξαντλητική άσκηση
🍽️ Διατροφικές ελλείψεις (π.χ. βιταμίνη B6, χοληστερόλη)
🩺 Πολυκυστικές ωοθήκες (PCOS)
🚭 Κάπνισμα
💊 Αντισυλληπτικά που καταστέλλουν την ωορρηξία

Ορμονικός Κύκλος & Ρόλος της Προγεστερόνης

Ο γυναικείος κύκλος διαρκεί περίπου 28 ημέρες και χωρίζεται σε δύο βασικές φάσεις: τη ωοθυλακική και τη ωχρινική. Η προγεστερόνη παίζει μικρό ρόλο κατά την ωοθυλακική φάση, αλλά γίνεται κυρίαρχη ορμόνη στην ωχρινική φάση.

📆 Διακυμάνσεις της Προγεστερόνης στον Κύκλο

Η συγκέντρωση της προγεστερόνης στο αίμα είναι πολύ χαμηλή πριν την ωορρηξία (0.2–1.5 ng/mL) και αυξάνεται σημαντικά μετά την ωορρηξία (>5 ng/mL), για να προετοιμάσει το ενδομήτριο για πιθανή εμφύτευση εμβρύου.

📈 Ορμονική Αλληλεπίδραση στον Κύκλο

➡️ Ωοθυλακική Φάση: Χαμηλή προγεστερόνη, υψηλά οιστρογόνα
➡️ Ωορρηξία: Απότομη αύξηση LH → Ωχρό Σώμα
➡️ Ωχρινική Φάση: Υψηλή προγεστερόνη, σταθεροποίηση ενδομητρίου

📊 Τιμές Προγεστερόνης Κατά τη Διάρκεια του Κύκλου

Φάση Κύκλου	Τυπικές Τιμές (ng/mL)
Προωοθυλακική	0.2 – 1.0
Περί ωορρηξίας	1.0 – 5.0
Ωχρινική Φάση	5.0 – 20.0+

📉 Τι Συμβαίνει Αν Δεν Γίνει Εμφύτευση

Εάν δεν υπάρξει γονιμοποίηση, το ωχρό σωμάτιο εκφυλίζεται, τα επίπεδα προγεστερόνης πέφτουν απότομα και ακολουθεί έμμηνος ρύση. Αυτή η απότομη μείωση είναι το σήμα που οδηγεί στην αποβολή του ενδομητρίου.

📉 Γραφική Απεικόνιση Ορμονικού Κύκλου

Ημέρες 1–14: Χαμηλή προγεστερόνη – Ανάπτυξη θυλακίων (FSH, οιστρογόνα)

Ημέρα 14: Ωορρηξία – Αιχμή LH → Προγεστερόνη αρχίζει να αυξάνεται

Ημέρες 15–28: Υψηλή προγεστερόνη – Προετοιμασία ενδομητρίου

Ημέρα 28: Εάν δεν εμφυτευτεί έμβρυο → Πτώση προγεστερόνης → Έμμηνος ρύση

Προγεστερόνη στην Εγκυμοσύνη

Η προγεστερόνη είναι απαραίτητη για τη διατήρηση μιας φυσιολογικής εγκυμοσύνης. Από τη στιγμή της σύλληψης έως και τον τοκετό, η ορμόνη αυτή αναλαμβάνει πολλαπλούς προστατευτικούς και ρυθμιστικούς ρόλους.

🤰 Κρίσιμος Ρόλος στην Κύηση

🛡️ Υποστηρίζει την εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου στο ενδομήτριο.
💤 Αναστέλλει τις συσπάσεις της μήτρας (μείωση κινδύνου αποβολής).
🩸 Βοηθά στον σχηματισμό των πλακουντιακών αγγείων.
🤱 Συμβάλλει στην ετοιμασία του μαστού για γαλουχία.
⚖️ Ρυθμίζει την ανοσολογική ανοχή της μητέρας προς το έμβρυο.

🧬 Παραγωγή Κατά την Εγκυμοσύνη

Κατά το πρώτο τρίμηνο, η προγεστερόνη εκκρίνεται από το ωχρό σωμάτιο. Από την 8η–10η εβδομάδα και μετά, ο πλακούντας αναλαμβάνει πλήρως την παραγωγή της – πρόκειται για τη λεγόμενη “luteo-placental shift”.

📊 Φυσιολογικές Τιμές Προγεστερόνης στην Κύηση

Τρίμηνο Εγκυμοσύνης	Φυσιολογικές Τιμές (ng/mL)
1ο Τρίμηνο	9 – 47
2ο Τρίμηνο	17 – 146
3ο Τρίμηνο	55 – 200+

💉 Ενδείξεις για Χορήγηση Προγεστερόνης στην Κύηση

Η εξωγενής χορήγηση προγεστερόνης (με τη μορφή κολπικής κάψουλας, ενέσιμης ή υπογλώσσιας) χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις:

⚠️ Ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποβολών
🩸 Απειλούμενη αποβολή (αιμορραγία στο 1ο τρίμηνο με χαμηλά επίπεδα)
🧪 Εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) – υποστήριξη ωχρινικής φάσης
📉 Διαγνωσμένη ανεπάρκεια προγεστερόνης
👶 Πρόληψη πρόωρου τοκετού (ειδικά σε γυναίκες με βραχύ τραχηλικό μήκος)

⚠️ Τιμές Κάτω του Φυσιολογικού

Χαμηλά επίπεδα (<10 ng/mL) στο 1ο τρίμηνο μπορεί να υποδηλώνουν αυξημένο κίνδυνο αποβολής ή μη βιώσιμη κύηση (π.χ. παλίνδρομη ή εξωμήτρια). Η παρακολούθηση των επιπέδων προγεστερόνης μαζί με την β-hCG είναι κρίσιμη για την εκτίμηση της πρόγνωσης.

Προγεστερόνη στους Άνδρες

Παρότι θεωρείται κατεξοχήν “γυναικεία” ορμόνη, η προγεστερόνη έχει επίσης σημαντικές λειτουργίες στον ανδρικό οργανισμό. Παράγεται κυρίως στους όρχεις και στα επινεφρίδια και δρα ως πρόδρομη ένωση για τη σύνθεση άλλων στεροειδών ορμονών όπως η τεστοστερόνη και η κορτιζόλη.

🧠 Κύριοι Ρόλοι της Προγεστερόνης στους Άνδρες

🔬 Πρόδρομη ουσία για ανδρογόνα (τεστοστερόνη, DHEA)
🧠 Ρύθμιση του GABAergic συστήματος στον εγκέφαλο (ηρεμιστική επίδραση)
🛡️ Αντιφλεγμονώδης και νευροπροστατευτική δράση
🧬 Αντιοιστρογονική δράση – αναστολή της υπερέκφρασης οιστρογόνων
🩸 Συμβολή στη σπερματογένεση

📉 Συμπτώματα Χαμηλής Προγεστερόνης στους Άνδρες

😠 Αλλαγές στη διάθεση, ευερεθιστότητα
📉 Χαμηλή λίμπιντο
🧪 Ορμονική ανισορροπία (↑οιστρογόνα / ↓ανδρογόνα)
🧍 Γυναικομαστία
👨‍🦲 Τριχόπτωση
⚠️ Υπογονιμότητα

📊 Φυσιολογικές Τιμές Προγεστερόνης στους Άνδρες

Κατηγορία	Τιμές (ng/mL)
Ενήλικοι Άνδρες	0.1 – 1.2

💊 Θεραπευτική Προσέγγιση

Η συμπληρωματική χορήγηση προγεστερόνης στους άνδρες δεν είναι συνηθισμένη, αλλά μπορεί να εξεταστεί σε περιπτώσεις:

📉 Υψηλής οιστρογονικής δραστηριότητας
🧪 Ανδρογονικής ανεπάρκειας
🧠 Νευρολογικών καταστάσεων (πειραματικά σε σκλήρυνση κατά πλάκας, εγκεφαλικά κ.λπ.)

Σημείωση: Οποιαδήποτε χορήγηση ορμονών στους άνδρες πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση και εργαστηριακή επιβεβαίωση ανεπάρκειας.

Προγεστερόνη στα Παιδιά και Εφήβους

Η προγεστερόνη δεν είναι αποκλειστικότητα των ενηλίκων· βρίσκεται επίσης στον οργανισμό των παιδιών και των εφήβων, παρότι σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα. Κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης και ιδιαίτερα της εφηβείας, οι συγκεντρώσεις της αυξάνονται σταδιακά, συμβάλλοντας στη ρύθμιση της ορμονικής ωρίμανσης.

👶 Παιδική Ηλικία

📉 Τα επίπεδα προγεστερόνης είναι πολύ χαμηλά (<0.1–0.3 ng/mL).
🧠 Δεν συμμετέχει ενεργά στην ενδοκρινική ρύθμιση, παρά μόνο σε υπολειτουργική κλίμακα.
⚕️ Μεταβολές μπορεί να παρατηρηθούν σε σπάνια σύνδρομα, όπως συγγενή υπερπλασία επινεφριδίων (CAH).

🧑‍🦱 Εφηβεία

Κατά την έναρξη της εφηβείας, παρατηρείται σταδιακή αύξηση της προγεστερόνης, ειδικά στα κορίτσια. Η εμφάνιση του ωοθηκικού κύκλου οδηγεί σε παραγωγή ωχρού σωματίου και πρώτη σημαντική έκκριση της ορμόνης.

👧 Στα κορίτσια, η προγεστερόνη ενεργοποιείται με την πρώτη ωορρηξία (συνήθως 1–2 χρόνια μετά την εμμηναρχή).
👦 Στα αγόρια, παραμένει σταθερή σε χαμηλά επίπεδα και αυξάνεται ελαφρώς στην καθυστερημένη εφηβεία.

📊 Φυσιολογικές Τιμές σε Παιδιά & Εφήβους

Ηλικιακή Ομάδα	Τιμές Προγεστερόνης (ng/mL)
0 – 10 ετών	0.1 – 0.3
11 – 14 ετών (προεφηβεία)	0.2 – 0.7
15 – 18 ετών (με εδραίωση κύκλου)	1.0 – 5.0 (μετά την ωορρηξία)

⚠️ Παθολογικές Καταστάσεις

⏰ Πρώιμη ήβη: Ανώμαλα υψηλά επίπεδα προγεστερόνης → πρώιμη ανάπτυξη μαστών, εμφάνιση περιόδου.
🧬 CAH (Συγγενής Υπερπλασία Επινεφριδίων): Η 17-υδροξυπρογεστερόνη αυξάνεται απότομα.
🩺 Καθυστερημένη εφηβεία: Παρατεταμένα χαμηλή προγεστερόνη – ένδειξη ανεπαρκούς ωοθηκικής ή ορχικής λειτουργίας.

💡 Κλινική Συμβουλή

Η εξέταση προγεστερόνης στα παιδιά γίνεται σπάνια, εκτός αν υπάρχουν ενδείξεις πρώιμης ή καθυστερημένης ήβης, ενδοκρινοπάθειες ή ανωμαλίες στην ανάπτυξη των γεννητικών οργάνων. Πραγματοποιείται συχνά μαζί με άλλες ορμόνες: LH, FSH, DHEA-S, 17-OH-Progesterone.

Συμπτώματα Χαμηλής Προγεστερόνης

Η ανεπάρκεια προγεστερόνης είναι μια κοινή αλλά συχνά υποδιαγνωσμένη αιτία ορμονικής ανισορροπίας. Μπορεί να προκαλέσει πληθώρα συμπτωμάτων, που αφορούν τόσο τη σωματική όσο και τη ψυχολογική ευεξία, καθώς και τη γονιμότητα.

🚺 Συμπτώματα στις Γυναίκες

🩸 Ακανόνιστος κύκλος ή καθυστέρηση περιόδου
🩹 Βαριά ή παρατεταμένη εμμηνορρυσία
🤰 Δυσκολία σύλληψης ή αποβολές πρώτου τριμήνου
💥 Προεμμηνορρυσιακό Σύνδρομο (PMS) – ευερεθιστότητα, φούσκωμα, κατακράτηση
🌙 Δυσκολία ύπνου – ειδικά πριν την περίοδο
🔥 Εξάψεις ή νυχτερινή εφίδρωση (πρόωρη εμμηνόπαυση)
😢 Άγχος, καταθλιπτική διάθεση, κυκλοθυμία
🧠 Μειωμένη συγκέντρωση ή “ομίχλη εγκεφάλου”

🚹 Συμπτώματα σε Άνδρες (Χαμηλή Προγεστερόνη)

💡 Ορμονική ανισορροπία (↓τεστοστερόνη / ↑οιστρογόνα)
🧍 Γυναικομαστία
😴 Χαμηλή ενέργεια, κόπωση
😠 Εναλλαγές διάθεσης
👨‍⚕️ Διαταραχές λίμπιντο ή στυτικής λειτουργίας
🧠 Νευρολογικά συμπτώματα – αϋπνία, άγχος, μειωμένη αντοχή στο στρες

🧑‍🦱 Σε Παιδιά & Εφήβους

⏰ Πρώιμη ή καθυστερημένη ήβη
🩸 Πρώιμες ανωμαλίες κύκλου στα κορίτσια (αμηνόρροια, δυσμηνόρροια)
⚠️ Συμπτώματα σχετιζόμενα με CAH (αύξηση 17-OH-Progesterone)

📍 Πότε να Υποψιαστείτε Χαμηλή Προγεστερόνη

Η παρακάτω λίστα ενδείξεων είναι χαρακτηριστική:

➡️ Ωχρινική φάση μικρότερη από 10 ημέρες (“deficient luteal phase”)
➡️ Πτώση προγεστερόνης πριν την περίοδο → έντονα PMS
➡️ Υπογονιμότητα με φυσιολογική ωορρηξία αλλά αποτυχία εμφύτευσης
➡️ b-hCG φυσιολογική αλλά αποβολή σε κύηση πρώτου τριμήνου

🧪 Πώς Επιβεβαιώνεται

Η μέτρηση της προγεστερόνης γίνεται 7 ημέρες μετά την ωορρηξία (συνήθως την 21η ημέρα του κύκλου) και η τιμή θα πρέπει να είναι:

✔️ > 5 ng/mL → έγινε ωορρηξία
✔️ > 10 ng/mL → καλή λειτουργία ωχρού σωματίου
❌ < 5 ng/mL → πιθανή ανεπάρκεια

Εξέταση Προγεστερόνης – Πότε & Πώς Γίνεται

Η μέτρηση της προγεστερόνης είναι μια απλή αλλά πολύτιμη εξέταση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις:

🔁 Διαταραχών εμμηνορρυσιακού κύκλου
🤰 Προβλημάτων σύλληψης ή αποβολών
🧬 Παρακολούθησης της ωορρηξίας ή της λειτουργίας του ωχρού σωματίου
👶 Διαγνωστικού ελέγχου στην εγκυμοσύνη (εξέλιξη, βιωσιμότητα)
🧑‍⚕️ Υποψίας ενδοκρινικής διαταραχής (π.χ. CAH, όγκοι επινεφριδίων, PCOS)

🩸 Μορφές Εξέτασης

🧪 Ορός (Αίμα): Η πιο αξιόπιστη και συχνή μέθοδος. Πραγματοποιείται με απλή αιμοληψία.
👅 Σίελος: Αποτελεί δείκτη “ελεύθερης” (βιοδιαθέσιμης) προγεστερόνης. Χρήσιμη για χρόνιες διακυμάνσεις.
💧 Ούρα (24ωρης συλλογής): Μέτρηση μεταβολιτών της προγεστερόνης (π.χ. pregnanediol). Χρησιμοποιείται σε έρευνες και φυσική ιατρική.

📅 Πότε να Κάνετε την Εξέταση;

Η προγεστερόνη πρέπει να μετράται στο μέσο της ωχρινικής φάσης, δηλαδή περίπου την 21η ημέρα σε κύκλο 28 ημερών. Εναλλακτικά, 7 ημέρες μετά την τεκμηριωμένη ωορρηξία.

📌 Πρακτικός Οδηγός Χρονισμού

📆 Κύκλος 28 ημερών → εξέταση την 21η ημέρα
📆 Κύκλος 32 ημερών → εξέταση την 25η ημέρα
📆 Ακανόνιστος κύκλος → εξέταση 7 ημέρες μετά την ωορρηξία (με LH τεστ ή θερμομέτρηση)

📊 Τιμές Αναφοράς

Κατάσταση	Τυπικά Εύρη (ng/mL)
Προωοθυλακική φάση	0.2 – 1.0
Περί ωορρηξίας	1.0 – 5.0
Ωχρινική φάση	5.0 – 20.0+
1ο τρίμηνο κύησης	9 – 47
2ο τρίμηνο κύησης	17 – 146
3ο τρίμηνο κύησης	55 – 200+

📎 Συνοδές Εξετάσεις

Συχνά, η μέτρηση της προγεστερόνης συνδυάζεται με:

🧪 LH – FSH: για εκτίμηση ωοθηκικής λειτουργίας
🧪 Οιστραδιόλη (E2): για ολική εικόνα κύκλου
🧪 b-hCG: αν υπάρχει υποψία κύησης
🧪 17-ΟΗ-προγεστερόνη: για CAH ή άλλες παθήσεις

📋 Οδηγίες Προετοιμασίας

🍽️ Νηστεία δεν απαιτείται
💊 Αναφέρατε τυχόν φάρμακα που λαμβάνετε (π.χ. ορμονικά)
📅 Σημειώστε την ημέρα κύκλου ή τελευταίας περιόδου

Τιμές Προγεστερόνης – Ερμηνεία & Σύγκριση

Η προγεστερόνη μεταβάλλεται δυναμικά ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, τη φάση του κύκλου και την ύπαρξη ή όχι κύησης. Οι παρακάτω τιμές είναι ενδεικτικές και μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το εργαστήριο.

📊 Συγκεντρωτικός Πίνακας Τιμών Προγεστερόνης

Κατηγορία	Φάση / Τρίμηνο	Τυπικές Τιμές (ng/mL)	Σχόλια
Γυναίκες (κύκλος)	Προωοθυλακική	0.2 – 1.0	Πριν την ωορρηξία
	Ωορρηξία	1.0 – 5.0	Αύξηση λόγω LH
	Ωχρινική	5.0 – 20.0+	Μετά την ωορρηξία
Έγκυες	1ο τρίμηνο	9 – 47	Υποστήριξη εμφύτευσης
	2ο τρίμηνο	17 – 146	Πλακουντιακή παραγωγή
	3ο τρίμηνο	55 – 200+	Μέγιστη παραγωγή
Άνδρες	—	0.1 – 1.2	Προϊόν επινεφριδίων & όρχεων
Παιδιά	0 – 10 ετών	0.1 – 0.3	Πολύ χαμηλή παραγωγή
	11 – 14 ετών	0.2 – 0.7	Έναρξη ορμονικής αύξησης
	15 – 18 ετών	1.0 – 5.0+	Μετά από ωορρηξία (κορίτσια)

🧾 Ερμηνεία Τιμών Προγεστερόνης

Τιμή < 1 ng/mL (στη μέση του κύκλου): Πιθανή ανωοθυλακιορρηξία ή ανεπάρκεια ωχρού σωματίου
Τιμή > 5 ng/mL: Επιβεβαιώνει ότι έχει γίνει ωορρηξία
Τιμή > 10 ng/mL: Καλή λειτουργία ωχρού σωματίου
Χαμηλή προγεστερόνη στην εγκυμοσύνη: Πιθανή αποβολή, παλίνδρομη ή εξωμήτρια κύηση
Υψηλή εκτός κύησης: Πιθανός όγκος ωοθηκών ή υπερπλασία επινεφριδίων

⚠️ Πάντα να ερμηνεύετε τα επίπεδα προγεστερόνης σε σχέση με την ημέρα κύκλου, τα συνοδά συμπτώματα και τις συνοδές εξετάσεις.

Προγεστερόνη και Εμμηνόπαυση

Η προγεστερόνη μειώνεται δραματικά μετά την εμμηνόπαυση, καθώς η γυναίκα παύει να έχει ωοθυλακική ανάπτυξη και ωορρηξία – άρα και παραγωγή ωχρού σωματίου. Αυτή η ορμονική πτώση ευθύνεται για πολλά από τα κλασικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης.

📉 Τι Συμβαίνει στην Εμμηνόπαυση

⛔ Διακοπή ωορρηξίας → Δεν παράγεται πλέον προγεστερόνη από ωοθήκες
🩸 Σχεδόν μηδενικά επίπεδα προγεστερόνης στον ορό
⚖️ Σχετική υπεροχή οιστρογόνων έναντι προγεστερόνης (οιστρογονική κυριαρχία)

🧠 Συμπτώματα Έλλειψης Προγεστερόνης στην Εμμηνόπαυση

🔥 Εξάψεις, νυχτερινή εφίδρωση
🧠 Άγχος, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα
🌙 Δυσκολία στον ύπνο
⚖️ Αύξηση βάρους, κατακράτηση
🩺 Ασταθείς ή «υπόλειμμα» αιμορραγίες
🦴 Μείωση οστικής πυκνότητας

💊 Ορμονική Υποκατάσταση (HRT)

Η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT) μπορεί να περιλαμβάνει προγεστερόνη όταν η γυναίκα διατηρεί μήτρα, ώστε να προστατευθεί το ενδομήτριο από τα οιστρογόνα.

Συνδυασμός HRT	Ενδείξεις
Οιστρογόνα + Προγεστερόνη	Γυναίκες με μήτρα – για προστασία από υπερπλασία/καρκίνο ενδομητρίου
Οιστρογόνα μόνο	Γυναίκες χωρίς μήτρα (π.χ. μετά από υστερεκτομή)

🌿 Φυσική ή Bioidentical Προγεστερόνη

Πολλές γυναίκες αναζητούν εναλλακτικές στην κλασική HRT. Η “bioidentical” προγεστερόνη είναι μοριακά ίδια με την ενδογενή και χορηγείται ως:

🧴 Κρέμα ή gel
💊 Κάψουλα μικρονισμένης προγεστερόνης
💉 Ενέσιμη (πιο σπάνια)

⚠️ Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια των φυσικών μορφών δεν είναι πάντοτε πλήρως τεκμηριωμένη. Πρέπει να γίνονται υπό ιατρική καθοδήγηση.

📈 Παρακολούθηση

Η παρακολούθηση γίνεται με αιματολογικές μετρήσεις (π.χ. FSH, προγεστερόνη, οιστραδιόλη), αξιολόγηση συμπτωμάτων και έλεγχο ενδομητρίου σε περιπτώσεις HRT.

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις για την Προγεστερόνη

Η αντιμετώπιση της χαμηλής προγεστερόνης εξαρτάται από την αιτία, την ηλικία, το ιστορικό κύκλου και τις συνοδές καταστάσεις (π.χ. κύηση, εμμηνόπαυση, PCOS). Υπάρχουν τόσο φαρμακευτικές όσο και φυσικές/συμπληρωματικές παρεμβάσεις.

💊 Φαρμακευτικές Θεραπείες

Μορφή	Ενδείξεις	Παραδείγματα
Κολπικά υπόθετα ή gel	Απειλούμενη αποβολή, IVF, υποστήριξη ωχρινικής φάσης	Utrogestan, Crinone
Μικρονισμένη από του στόματος	PMS, ακανόνιστος κύκλος, προεμμηνόπαυση	Duphaston, Prometrium
Ενέσιμη IM (βραδείας αποδέσμευσης)	Υποστήριξη κύησης, IVF, ανεπάρκεια ωχρού σωματίου	Proluton depot, Hydroxyprogesterone caproate
Συνδυασμένα HRT (με οιστρογόνα)	Εμμηνόπαυση	Angelique, Femoston

🌿 Φυσικές & Συμπληρωματικές Παρεμβάσεις

🥦 Διατροφή πλούσια σε καλά λιπαρά (ελαιόλαδο, αβοκάντο, αυγά – πρόδρομες ενώσεις για στεροειδείς ορμόνες)
🌱 Βιταμίνες & ιχνοστοιχεία: B6, C, Mg, ψευδάργυρος
🧘‍♀️ Διαχείριση άγχους: Η κορτιζόλη ανταγωνίζεται την παραγωγή προγεστερόνης
🌿 Προσαρμογόνα φυτά: Vitex agnus castus (Λυγαριά), Rhodiola rosea
🌞 Ήλιος & Μελατονίνη: Η ρύθμιση κιρκάδιου ρυθμού βοηθά στη φυσική ωορρηξία
🏃‍♀️ Ήπια άσκηση: Βοηθά την ευαισθησία στην ινσουλίνη και σταθεροποιεί τον κύκλο
💤 Επαρκής ύπνος – ενισχύει τη λειτουργία υποθαλάμου & υπόφυσης

💡 Συμβουλή:

Η συνδυαστική προσέγγιση φαρμακευτικών και φυσικών στρατηγικών, υπό ιατρική καθοδήγηση, προσφέρει το βέλτιστο αποτέλεσμα σε γυναίκες με χαμηλή προγεστερόνη ή ασταθή κύκλο.

🥦 Διατροφή και Προγεστερόνη

Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της ορμονικής ισορροπίας και ειδικά της προγεστερόνης. Ορισμένα θρεπτικά συστατικά, βιταμίνες και τρόφιμα υποστηρίζουν την παραγωγή και τη δράση της, ενώ άλλες διατροφικές συνήθειες την αναστέλλουν.

🍽️ Τροφές που Υποστηρίζουν την Προγεστερόνη

Τρόφιμο / Κατηγορία	Δράση	Παραδείγματα
Καλής ποιότητας λιπαρά	Παραγωγή στεροειδών ορμονών	Αβοκάντο, ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, αυγά
Βιταμίνη Β6	Συνένζυμο στη σύνθεση προγεστερόνης	Σολομός, μπανάνες, κοτόπουλο, ηλιόσποροι
Μαγνήσιο	Υποστηρίζει τον άξονα HPA – ωχρινική φάση	Κακάο, αμύγδαλα, όσπρια, σπανάκι
Ψευδάργυρος	Ενεργοποίηση ενζύμων για προγεστερόνη	Κρέας, κολοκυθόσποροι, ρεβίθια
Βιταμίνη C	Αντιοξειδωτική δράση – υποστηρίζει ωχρινικό σώμα	Κόκκινες πιπεριές, πορτοκάλια, ακτινίδια

🌿 Φυτοπρογεστερόνες & Βότανα

🌱 Vitex agnus-castus (Λυγαριά): Βοηθά την ωχρινική φάση & αυξάνει την προγεστερόνη
🌿 Maca root: Ρυθμίζει τον HPA άξονα & ενισχύει τη γονιμότητα
🍵 Τσουκνίδα, Πράσινο τσάι: Αντιοξειδωτικά που υποστηρίζουν τα επινεφρίδια
🌰 Λιναρόσπορος: Ρυθμίζει τα οιστρογόνα και υποστηρίζει την ισορροπία με την προγεστερόνη

🚫 Τι να Αποφεύγετε

🧁 Υπερβολική ζάχαρη – αυξάνει την ινσουλίνη και διαταράσσει τον κύκλο
🍟 Trans-λιπαρά και επεξεργασμένα έλαια – αναστέλλουν την ενζυμική μετατροπή
🍷 Αλκοόλ – εξαντλεί το μαγνήσιο και την B6
☕ Υπερβολική καφεΐνη – στρεσογόνος δράση στο φλοιό των επινεφριδίων

💡 Tip:

Η διατροφή πρέπει να είναι εξατομικευμένη και ισορροπημένη. Προτιμήστε οργανικά προϊόντα και αποφύγετε την έκθεση σε ξενοοιστρογόνα (π.χ. πλαστικά, φυτοφάρμακα), που μπορεί να αναστέλλουν την προγεστερόνη.

📌 Πρακτικές Συμβουλές πριν την Εξέταση Προγεστερόνης

Για να είναι αξιόπιστο το αποτέλεσμα της εξέτασης προγεστερόνης, είναι σημαντικό να τηρηθούν μερικές βασικές οδηγίες. Η σωστή χρονική στιγμή και η προετοιμασία παίζουν καθοριστικό ρόλο.

✅ Checklist Πριν την Εξέταση

📅 Καταγράψτε την ημέρα του κύκλου (1η ημέρα περιόδου = Ημέρα 1)
📈 Εάν είναι δυνατόν, τεκμηριώστε την ωορρηξία με τεστ LH ή θερμομέτρηση
⏰ Προγραμματίστε την αιμοληψία 7 ημέρες μετά την ωορρηξία
🧪 Αν έχετε ακανόνιστο κύκλο, προτιμήστε διαδοχικές μετρήσεις ή σύγκριση με LH/FSH
🍽️ Η εξέταση δεν απαιτεί νηστεία, εκτός αν ζητηθούν άλλες παράλληλες εξετάσεις
💊 Αναφέρετε τυχόν φάρμακα (αντισυλληπτικά, HRT, προγεστερόνη, οιστρογόνα)
💡 Αποφύγετε έντονο στρες και εξαντλητική άσκηση πριν την αιμοληψία

⚠️ Αν βρίσκεστε σε εγκυμοσύνη, η μέτρηση μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, αλλά πρέπει να ερμηνευτεί σε συνδυασμό με την εβδομάδα κύησης και τα επίπεδα b-hCG.

Εάν παρακολουθείτε ωορρηξία ή ενδοκρινολογικές παθήσεις, είναι συχνά απαραίτητο να μετρηθούν ταυτόχρονα οι LH, FSH, E2 (οιστραδιόλη), TSH και ενδεχομένως η 17-OH προγεστερόνη.

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ποια είναι τα φυσιολογικά επίπεδα προγεστερόνης;

Εξαρτώνται από τη φάση του κύκλου ή την εγκυμοσύνη. Στην ωχρινική φάση είναι >5 ng/mL, ενώ σε εγκυμοσύνη φτάνουν 9–200+ ng/mL ανάλογα το τρίμηνο.

Τι σημαίνει χαμηλή προγεστερόνη στην εγκυμοσύνη;

Μπορεί να αποτελεί ένδειξη αποτυχίας εμφύτευσης, αυξημένου κινδύνου αποβολής ή παλίνδρομης κύησης. Απαιτείται ταυτόχρονη μέτρηση b-hCG.

Μπορώ να αυξήσω φυσικά την προγεστερόνη;

Ναι, μέσω διατροφής πλούσιας σε B6, μαγνήσιο, καλά λιπαρά, καθώς και μείωσης του στρες και βοτάνων όπως η λυγαριά (Vitex agnus-castus).

Η λήψη οιστρογόνων επηρεάζει την προγεστερόνη;

Ναι, τα οιστρογόνα πρέπει να εξισορροπούνται από την προγεστερόνη. Μονόπλευρη χορήγηση οιστρογόνων μπορεί να προκαλέσει υπερπλασία ενδομητρίου.

Ποια η διαφορά φυσικής και συνθετικής προγεστερόνης;

Η φυσική (bioidentical) είναι μοριακά ίδια με την ενδογενή. Η συνθετική (π.χ. medroxyprogesterone) έχει διαφορετική δομή και δράσεις.

Μπορεί η χαμηλή προγεστερόνη να προκαλεί αποβολές;

Ναι, ειδικά σε πρώιμη κύηση. Η προγεστερόνη είναι απαραίτητη για σταθερό ενδομήτριο και ανοσολογική ανοχή του εμβρύου.

Η εξέταση γίνεται με νηστεία;

Όχι, η μέτρηση της προγεστερόνης δεν απαιτεί νηστεία. Απαιτεί όμως σωστό χρονισμό σε σχέση με τον κύκλο.

Μπορεί να αυξηθεί επικίνδυνα η προγεστερόνη;

Σπάνια. Πολύ υψηλές τιμές μπορεί να εμφανιστούν σε κύηση ή σε παθολογικές καταστάσεις (όγκοι ωοθηκών, υπερπλασία επινεφριδίων).

Τι ρόλο παίζει η προγεστερόνη στον ύπνο;

Έχει ηρεμιστική δράση μέσω GABA υποδοχέων και βοηθά στον βαθύ, αποκαταστατικό ύπνο, ειδικά στη φάση μετά την ωορρηξία.

Χρειάζεται παρακολούθηση μετά από θεραπεία;

Ναι. Η προγεστερόνη πρέπει να επαναξιολογείται σε κύκλους, κύηση ή HRT. Ιδανικά συνοδεύεται από τιμές LH, FSH, Ε2, και ενδομητρίου.

📚 Βιβλιογραφία

- 🔬 ACOG Practice Bulletin No. 219: Progesterone Supplementation During Pregnancy. American College of Obstetricians and Gynecologists (2021)
- 🧪 Fritz MA, Speroff L. Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility. 9th ed. Wolters Kluwer; 2019.
- 📖 Guyton AC, Hall JE. Εγχειρίδιο Φυσιολογίας του Ανθρώπου. Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα.
- 📘 Καραγιάννης Δ. Ενδοκρινολογία και Μεταβολισμός. Εκδ. Λίτσας, 2021.
- 🧬 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK278954/ (Progesterone Physiology)
- 🔍 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7032736/ (Progesterone and Reproduction)
- 🩺 https://www.uptodate.com/contents/progesterone-physiology-and-clinical-applications
- 🧫 Mayo Clinic. Progesterone Test. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/progesterone-test/about/pac-20384904
- 🇬🇷 Εργαστήριο Ενδοκρινολογίας – Νοσοκομείο Αλεξάνδρα: https://www.endolab-alexandra.gr
- 🇬🇷 medlabnews.gr: Προγεστερόνη και κύηση – Οδηγίες αιμοληψίας
- 📑 WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen. 6th ed. World Health Organization; 2021.
- 🌿 National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Vitex agnus-castus Monograph

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Newer Posts

Older Posts