Αντιβιοτικά για Αναπνευστικές Λοιμώξεις: Πότε Χρειάζονται, Ποια Χρησιμοποιούνται & Εξετάσεις

Τα αντιβιοτικά για αναπνευστικές λοιμώξεις δεν χρειάζονται σε κάθε βήχα, πονόλαιμο, μπούκωμα, καταρροή ή πυρετό. Πολλές λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι ιογενείς και περνούν χωρίς αντιβίωση. Αντιβιοτικό μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης, επιπλοκής ή συγκεκριμένη διάγνωση, όπως στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, βακτηριακή ιγμορίτιδα, ορισμένες ωτίτιδες, παρόξυνση ΧΑΠ ή πνευμονία.

Ο στόχος του άρθρου είναι να ξεχωρίσει πρακτικά πότε η αντιβίωση έχει νόημα, πότε όχι, ποια φάρμακα εμφανίζονται συχνά στις αναπνευστικές λοιμώξεις και ποιες εξετάσεις αίματος ή καλλιέργειες βοηθούν στην ασφαλέστερη απόφαση.

1Τι είναι οι αναπνευστικές λοιμώξεις

Οι αναπνευστικές λοιμώξεις είναι λοιμώξεις που αφορούν τη μύτη, τον φάρυγγα, τις αμυγδαλές, τους παραρρίνιους κόλπους, τον λάρυγγα, τους βρόγχους ή τους πνεύμονες. Μπορεί να εμφανιστούν ως απλό κρυολόγημα, φαρυγγίτιδα, αμυγδαλίτιδα, ιγμορίτιδα, λαρυγγίτιδα, οξεία βρογχίτιδα, παρόξυνση χρόνιας αναπνευστικής νόσου ή πνευμονία. Παρότι όλα αυτά αφορούν το αναπνευστικό, δεν έχουν την ίδια βαρύτητα ούτε την ίδια ανάγκη θεραπείας.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν έχουν όλες οι αναπνευστικές λοιμώξεις την ίδια αιτία. Πολλές προκαλούνται από ιούς, όπως ρινοϊοί, ιοί γρίπης, αναπνευστικός συγκυτιακός ιός και άλλοι εποχικοί ιοί. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα αντιβιοτικά δεν καταπολεμούν την αιτία, γιατί τα αντιβιοτικά δρουν σε βακτήρια και όχι σε ιούς. Άλλες λοιμώξεις μπορεί να είναι βακτηριακές από την αρχή ή να παρουσιάζουν βακτηριακή επιπλοκή μετά από μια ιογενή λοίμωξη.

Η διάκριση δεν γίνεται μόνο από ένα σύμπτωμα. Ο βήχας, ο πυρετός, ο πονόλαιμος ή η καταρροή μπορεί να υπάρχουν και σε ιογενείς και σε βακτηριακές καταστάσεις. Γι’ αυτό ο γιατρός αξιολογεί τη διάρκεια, την ένταση, την πορεία των συμπτωμάτων, τα ευρήματα από την εξέταση, την ηλικία, τα χρόνια νοσήματα, το ιστορικό αλλεργιών και, όταν χρειάζεται, εργαστηριακές εξετάσεις ή καλλιέργειες.

Ο πρακτικός στόχος δεν είναι να «βρεθεί ένα δυνατό αντιβιοτικό», αλλά να αποφασιστεί αν χρειάζεται αντιβιοτικό, ποιο είναι κατάλληλο, για πόσες ημέρες, με ποιες προφυλάξεις και αν απαιτείται εργαστηριακή παρακολούθηση.

2Πότε δεν χρειάζεται αντιβιοτικό

Αντιβιοτικό συνήθως δεν χρειάζεται στο απλό κρυολόγημα, στη γρίπη χωρίς βακτηριακή επιπλοκή, στην ιογενή φαρυγγίτιδα, στη λαρυγγίτιδα και σε πολλές περιπτώσεις οξείας βρογχίτιδας. Τα συμπτώματα αυτών των λοιμώξεων μπορεί να είναι ενοχλητικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η αντιβίωση θα τα μειώσει ή θα επιταχύνει ουσιαστικά την ανάρρωση.

Η παρουσία βήχα για αρκετές ημέρες δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζεται αντιβιοτικό. Ο βήχας μετά από ιογενή λοίμωξη μπορεί να παραμείνει ακόμη και όταν ο πυρετός έχει υποχωρήσει. Επίσης, η κίτρινη ή πράσινη βλέννα δεν είναι από μόνη της απόδειξη βακτηριακής λοίμωξης. Το χρώμα των εκκρίσεων μπορεί να αλλάζει λόγω φλεγμονώδους αντίδρασης και σε ιογενείς λοιμώξεις.

Η άσκοπη αντιβίωση έχει κόστος για τον ασθενή και για τη δημόσια υγεία. Μπορεί να προκαλέσει διάρροια, ναυτία, εξανθήματα, αλλεργικές αντιδράσεις, μυκητιάσεις, αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα και επιλογή ανθεκτικών μικροβίων. Ειδικά όταν κάποιος παίρνει αντιβιοτικό «για να προλάβει» χωρίς ένδειξη, μπορεί να μη βοηθά καθόλου την τρέχουσα λοίμωξη και ταυτόχρονα να δυσκολεύει μελλοντική θεραπεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συμπτώματα πρέπει να αγνοούνται. Σημαίνει ότι η απόφαση για αντιβίωση πρέπει να στηρίζεται σε ιατρική εκτίμηση και όχι μόνο στη διάρκεια του βήχα, στο χρώμα των εκκρίσεων ή στην εμπειρία από παλαιότερη λοίμωξη.

3Πότε μπορεί να χρειαστεί αντιβίωση

Αντιβίωση μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ή ισχυρά πιθανολογούμενη βακτηριακή λοίμωξη. Παραδείγματα είναι η στρεπτοκοκκική φαρυγγοαμυγδαλίτιδα, ορισμένες βακτηριακές ιγμορίτιδες, επιλεγμένες περιπτώσεις οξείας μέσης ωτίτιδας, πνευμονία, παρόξυνση ΧΑΠ με συγκεκριμένα κλινικά κριτήρια ή βακτηριακή επιπλοκή μετά από ιογενή λοίμωξη.

Σημεία που αυξάνουν την ανάγκη ιατρικής αξιολόγησης είναι ο υψηλός ή παρατεινόμενος πυρετός, η δύσπνοια, ο πόνος στο θώρακα, η επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση, η έντονη καταβολή, η αιμόπτυση, ο χαμηλός κορεσμός οξυγόνου, η σύγχυση, η ταχύπνοια ή τα παθολογικά ακροαστικά ευρήματα. Στα παιδιά, στους ηλικιωμένους, στους ανοσοκατεσταλμένους και σε ασθενείς με καρδιοπνευμονικά νοσήματα, η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται πιο προσεκτικά.

Η επιλογή του αντιβιοτικού δεν είναι ίδια για όλες τις λοιμώξεις. Άλλη προσέγγιση έχει η επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, άλλη η υποψία πνευμονίας, άλλη η ιγμορίτιδα και άλλη η ωτίτιδα. Παίζουν ρόλο η πιθανή αιτία, η ηλικία, η εγκυμοσύνη, οι αλλεργίες, η νεφρική και ηπατική λειτουργία, τα φάρμακα που ήδη παίρνει ο ασθενής και η τοπική αντοχή των μικροβίων.

Στην πράξη, η σωστή ερώτηση δεν είναι «ποιο αντιβιοτικό είναι πιο δυνατό», αλλά «ποια είναι η πιθανότερη διάγνωση και χρειάζεται πράγματι αντιβιοτικό;». Αν η απάντηση είναι ναι, τότε επιλέγεται το πιο κατάλληλο και ασφαλές σχήμα για τον συγκεκριμένο ασθενή.

4Φαρυγγίτιδα και αμυγδαλίτιδα

Η φαρυγγίτιδα και η αμυγδαλίτιδα είναι συχνές αιτίες πονόλαιμου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ειδικά όταν συνυπάρχουν βήχας, καταρροή, βραχνάδα, επιπεφυκίτιδα ή συμπτώματα κρυολογήματος, η αιτία είναι ιογενής και η αντιβίωση δεν βοηθά. Όταν όμως υπάρχει υποψία στρεπτόκοκκου ομάδας Α, η προσέγγιση αλλάζει.

Στοιχεία που αυξάνουν την πιθανότητα στρεπτοκοκκικής φαρυγγοαμυγδαλίτιδας είναι ο πυρετός, η απουσία βήχα, οι διογκωμένοι και ευαίσθητοι τραχηλικοί λεμφαδένες, οι διογκωμένες αμυγδαλές με εξίδρωμα και η κατάλληλη ηλικιακή ομάδα. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί rapid strep test ή καλλιέργεια φαρυγγικού, ώστε να αποφευχθεί η άσκοπη αντιβίωση αλλά και να μη χαθεί μια πραγματική στρεπτοκοκκική λοίμωξη.

Σε επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, ο γιατρός μπορεί να επιλέξει πενικιλίνη V ή αμοξικιλλίνη, εφόσον δεν υπάρχει αλλεργία ή αντένδειξη. Στο site μπορείτε να δείτε τους σχετικούς οδηγούς Ospen / Πενικιλίνη V και Amoxil / Αμοξικιλλίνη.

Αν ο πονόλαιμος συνοδεύεται από δυσκολία στην αναπνοή, δυσκολία στην κατάποση σάλιου, έντονο μονόπλευρο πόνο, τρισμό, αλλοίωση φωνής ή σημαντική επιδείνωση, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

5Ιγμορίτιδα και αντιβιοτικά

Η οξεία ιγμορίτιδα συχνά ξεκινά ως ιογενής λοίμωξη. Μπούκωμα, πίεση στο πρόσωπο, καταρροή, πονοκέφαλος και οπισθορινική καταρροή μπορεί να εμφανιστούν και χωρίς βακτηριακή λοίμωξη. Γι’ αυτό δεν είναι σωστό να ξεκινά αντιβιοτικό με το πρώτο αίσθημα πίεσης στα ιγμόρεια ή με το πρώτο χρωματισμένο έκκριμα.

Η πιθανότητα βακτηριακής ιγμορίτιδας αυξάνεται όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, όταν επιμένουν χωρίς βελτίωση για αρκετές ημέρες, όταν εμφανίζεται υψηλός πυρετός με έντονο πόνο στο πρόσωπο ή όταν υπάρχει η εικόνα «διπλής επιδείνωσης»: ο ασθενής βελτιώνεται αρχικά από μια ίωση και μετά χειροτερεύει ξανά με περισσότερο πόνο, πυρετό ή έκκριμα.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να επιλέξει αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό ή άλλο σχήμα, ανάλογα με την ηλικία, τις αλλεργίες, τη βαρύτητα, τα συνοδά νοσήματα και την προηγούμενη χρήση αντιβιοτικών. Σχετικός εσωτερικός οδηγός: Augmentin.

Οι εξετάσεις αίματος δεν είναι πάντα απαραίτητες σε μια απλή ιγμορίτιδα. Μπορεί όμως να ζητηθούν όταν υπάρχει έντονη συστηματική εικόνα, παρατεινόμενος πυρετός, υποψία επιπλοκής ή ανάγκη διαφοροδιάγνωσης. Η CRP και η γενική αίματος μπορούν να βοηθήσουν στην εκτίμηση της φλεγμονής, χωρίς να αντικαθιστούν την κλινική κρίση.

6Οξεία βρογχίτιδα και βήχας

Η οξεία βρογχίτιδα είναι από τις συχνότερες αιτίες βήχα. Στους κατά τα άλλα υγιείς ενήλικες είναι συνήθως ιογενής και δεν χρειάζεται αντιβιοτικό. Ο βήχας μπορεί να είναι ξηρός ή παραγωγικός και να κρατήσει αρκετές ημέρες ή εβδομάδες, ακόμη και όταν ο πυρετός ή η γενική αδιαθεσία έχουν υποχωρήσει.

Το πιο σημαντικό στη βρογχίτιδα είναι να μην περάσει απαρατήρητη μια πνευμονία ή μια πιο σοβαρή κατάσταση. Γι’ αυτό αξιολογούνται ο πυρετός, η δύσπνοια, ο πόνος στο στήθος, ο κορεσμός οξυγόνου, η αναπνευστική συχνότητα, τα ακροαστικά ευρήματα και το ιστορικό. Σε ηλικιωμένους, καπνιστές, ασθενείς με ΧΑΠ, καρδιακή ανεπάρκεια ή ανοσοκαταστολή, ο ίδιος βήχας μπορεί να έχει διαφορετική σημασία.

Η αντιβίωση δεν πρέπει να ξεκινά μόνο επειδή ο βήχας είναι έντονος ή επειδή τα πτύελα έγιναν κίτρινα. Αν υπάρχει υποψία πνευμονίας, παρόξυνσης ΧΑΠ ή βακτηριακής επιπλοκής, τότε ο γιατρός μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος, ακτινογραφία θώρακος ή άλλη αξιολόγηση.

Στην εργαστηριακή εκτίμηση μπορεί να βοηθήσουν η γενική αίματος, η CRP και σε επιλεγμένες περιπτώσεις βιοχημικός έλεγχος. Όμως η απόφαση για αντιβιοτικό βασίζεται στη συνολική εικόνα και όχι σε έναν δείκτη μόνο.

7Πνευμονία: πότε η αντιβίωση είναι πιο πιθανή

Η πνευμονία είναι λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Μπορεί να εμφανιστεί με πυρετό, ρίγος, βήχα, δύσπνοια, πόνο στο θώρακα, ταχύπνοια, χαμηλό κορεσμό, έντονη καταβολή ή σύγχυση, ειδικά σε ηλικιωμένους. Δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσει από μια πιο απλή λοίμωξη μόνο από το πώς νιώθει ο ασθενής.

Σε υποψία πνευμονίας, η αντιβίωση είναι πολύ πιθανότερο να χρειαστεί, αλλά η επιλογή της πρέπει να γίνεται από γιατρό. Παίζουν ρόλο η ηλικία, τα συνοδά νοσήματα, η βαρύτητα, η πιθανή αιτία, οι αλλεργίες, η χρήση αντιβιοτικών τους προηγούμενους μήνες και η πιθανότητα ανθεκτικών μικροβίων.

Η γενική αίματος μπορεί να δείξει λευκοκυττάρωση ή ουδετεροφιλία, αλλά μπορεί να είναι και μη χαρακτηριστική. Η CRP μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση της φλεγμονής και στην παρακολούθηση της πορείας, αλλά δεν αρκεί μόνη της για διάγνωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται ακτινογραφία θώρακος, καλλιέργειες ή νοσοκομειακή αξιολόγηση.

Αν ο ασθενής έχει δύσπνοια, πόνο στο στήθος, κορεσμό χαμηλότερο από το συνηθισμένο, σύγχυση, υπόταση, έντονη αδυναμία ή ταχεία επιδείνωση, δεν πρέπει να περιμένει να «δράσει» ένα αντιβιοτικό στο σπίτι χωρίς επανεκτίμηση. Αυτά είναι σημεία που χρειάζονται άμεση ιατρική προσοχή.

8Ωτίτιδα και λοιμώξεις ΩΡΛ

Οι λοιμώξεις ΩΡΛ περιλαμβάνουν ωτίτιδα, ιγμορίτιδα, φαρυγγίτιδα, αμυγδαλίτιδα και λαρυγγίτιδα. Παρότι συχνά μπαίνουν όλες μαζί στην καθημερινή γλώσσα ως «κρύωμα» ή «ίωση», η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια. Ο πόνος στο αυτί, ο πονόλαιμος, η ρινική συμφόρηση και η βραχνάδα έχουν διαφορετική διαγνωστική προσέγγιση.

Στην ωτίτιδα, ειδικά στα παιδιά, η απόφαση για αντιβιοτικό εξαρτάται από την ηλικία, τη βαρύτητα του πόνου, τον πυρετό, το αν είναι μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη, το ιστορικό και την κλινική εξέταση του τυμπάνου. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να γίνει παρακολούθηση, ενώ σε άλλες χρειάζεται άμεση θεραπεία.

Δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται το ίδιο αντιβιοτικό για κάθε πόνο στο αυτί ή στον λαιμό. Ένα αντιβιοτικό που δόθηκε για ιγμορίτιδα δεν είναι αυτόματα κατάλληλο για ωτίτιδα ή αμυγδαλίτιδα. Επίσης, τα τοπικά σκευάσματα δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση όταν υπάρχει πυρετός, έκκριση, έντονος πόνος ή επιδείνωση.

Η εργαστηριακή συμβολή στις απλές ΩΡΛ λοιμώξεις είναι επιλεκτική. Rapid strep ή καλλιέργεια φαρυγγικού μπορεί να βοηθήσουν σε πονόλαιμο με υποψία στρεπτόκοκκου. Γενική αίματος και CRP ζητούνται όταν η εικόνα είναι πιο έντονη, παρατεταμένη ή ασαφής.

9Ποια αντιβιοτικά εμφανίζονται συχνά στις αναπνευστικές λοιμώξεις

Σε αναπνευστικές λοιμώξεις μπορεί να συναντήσετε εμπορικά ονόματα ή δραστικές ουσίες όπως αμοξικιλλίνη, αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό, πενικιλίνη V, σουλταμικιλλίνη, κεφουροξίμη, κεφακλόρη, cefprozil, αζιθρομυκίνη, κλαριθρομυκίνη, ερυθρομυκίνη, δοξυκυκλίνη, λεβοφλοξασίνη ή μοξιφλοξασίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι κατάλληλα για κάθε ασθενή ή για κάθε σύμπτωμα.

Για παράδειγμα, ένας πονόλαιμος μπορεί να είναι ιογενής, στρεπτοκοκκικός, ερεθιστικός, αλλεργικός ή να σχετίζεται με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Ένας βήχας μπορεί να οφείλεται σε ίωση, βρογχίτιδα, άσθμα, ΧΑΠ, πνευμονία, οπισθορινική καταρροή ή άλλο αίτιο. Άρα το όνομα του αντιβιοτικού δεν πρέπει να προηγείται της διάγνωσης.

Στο site υπάρχουν οδηγοί για πολλά από αυτά τα φάρμακα, ώστε ο ασθενής να καταλάβει καλύτερα τη δραστική ουσία, τις προφυλάξεις, τις πιθανές παρενέργειες και τη σχέση με εξετάσεις. Όμως οι οδηγοί δεν αντικαθιστούν τη συνταγή και την εξατομίκευση.

Ειδική προσοχή χρειάζεται σε αλλεργία σε πενικιλίνες ή κεφαλοσπορίνες, εγκυμοσύνη, θηλασμό, νεφρική ανεπάρκεια, ηπατική νόσο, ιστορικό αρρυθμιών, λήψη αντιπηκτικών, στατινών, αντιαρρυθμικών ή άλλων φαρμάκων με πιθανές αλληλεπιδράσεις.

10Πενικιλίνες και β-λακταμικά

Οι πενικιλίνες και τα β-λακταμικά είναι από τις πιο γνωστές κατηγορίες αντιβιοτικών. Σε αναπνευστικές λοιμώξεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν όταν υπάρχει σωστή ένδειξη, όπως σε επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή σε ορισμένες βακτηριακές λοιμώξεις ΩΡΛ και κατώτερου αναπνευστικού. Παραδείγματα οδηγών στο site είναι το Augmentin, το Amoxil / Αμοξικιλλίνη, το Begalin και το Ospen.

Η αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό δεν είναι απλώς «πιο δυνατό Amoxil». Είναι συνδυασμός με διαφορετικό φάσμα και διαφορετικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως περισσότερες γαστρεντερικές ενοχλήσεις σε ορισμένους ασθενείς. Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς λόγο όταν αρκεί πιο στενό σχήμα ή όταν η λοίμωξη είναι ιογενής.

Σημαντικό είναι το ιστορικό αλλεργίας στην πενικιλίνη να αναφέρεται πάντα στον γιατρό. Άλλο είναι μια πραγματική αλλεργική αντίδραση με κνίδωση, αγγειοοίδημα ή αναφυλαξία και άλλο μια παλιά ναυτία ή διάρροια που αποδόθηκε σε αντιβιοτικό. Η σωστή περιγραφή της αντίδρασης βοηθά να μη στερηθεί ο ασθενής χρήσιμες επιλογές ή να μην εκτεθεί σε κίνδυνο.

Σε παρατεταμένη θεραπεία, σε ηλικιωμένους ή σε ασθενείς με νεφρική νόσο, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος νεφρικής λειτουργίας ή προσαρμογή δόσης, ανάλογα με το φάρμακο και την κλινική κατάσταση.

11Κεφαλοσπορίνες στις αναπνευστικές λοιμώξεις

Οι κεφαλοσπορίνες είναι β-λακταμικά αντιβιοτικά με πολλές δραστικές ουσίες και διαφορετικά φάσματα δράσης. Σε αναπνευστικές λοιμώξεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανάλογα με τη διάγνωση, την ηλικία, την πιθανή αιτία και το ιστορικό αλλεργιών. Δεν είναι όλες οι κεφαλοσπορίνες ίδιες ούτε καλύπτουν τα ίδια μικρόβια.

Στο site υπάρχουν οδηγοί για Zinadol / Κεφουροξίμη, Ceclor / Κεφακλόρη, Procef / Cefprozil και Rocephin / Κεφτριαξόνη. Άλλο είναι μια από του στόματος κεφαλοσπορίνη για επιλεγμένη λοίμωξη κοινότητας και άλλο μια ενέσιμη κεφαλοσπορίνη που χρησιμοποιείται σε πιο σοβαρές ή ειδικές καταστάσεις.

Σε ασθενείς με αναφερόμενη αλλεργία στην πενικιλίνη, η επιλογή κεφαλοσπορίνης χρειάζεται προσοχή. Ο γιατρός αξιολογεί τι είδους αντίδραση είχε συμβεί, πόσο σοβαρή ήταν και αν υπάρχει ασφαλής εναλλακτική.

Σε υποτροπές, αποτυχία θεραπείας ή σοβαρότερη λοίμωξη, η καλλιέργεια και το αντιβιόγραμμα μπορεί να γίνουν σημαντικά. Η εμπειρική αλλαγή από το ένα αντιβιοτικό στο άλλο χωρίς τεκμηρίωση μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη κάλυψη και περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

12Μακρολίδες: Zithromax, Klaricid και Erythrocin

Οι μακρολίδες περιλαμβάνουν φάρμακα όπως η αζιθρομυκίνη, η κλαριθρομυκίνη και η ερυθρομυκίνη. Στο site υπάρχουν οδηγοί για Zithromax / Αζιθρομυκίνη, Klaricid / Κλαριθρομυκίνη και Erythrocin / Ερυθρομυκίνη.

Οι μακρολίδες μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες αναπνευστικές λοιμώξεις, αλλά δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματη λύση για κάθε βήχα ή πονόλαιμο. Σε αρκετές περιοχές υπάρχει σημαντική αντοχή ορισμένων μικροβίων σε μακρολίδες, ενώ σε ορισμένες διαγνώσεις η προτιμώμενη θεραπεία μπορεί να είναι διαφορετική.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις αλληλεπιδράσεις. Η κλαριθρομυκίνη και η ερυθρομυκίνη μπορούν να αλληλεπιδράσουν με αρκετά φάρμακα, όπως ορισμένες στατίνες, αντιαρρυθμικά, αντιπηκτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το QT. Η αζιθρομυκίνη έχει διαφορετικό προφίλ, αλλά και αυτή χρειάζεται προσοχή σε ασθενείς με ιστορικό αρρυθμιών ή λήψη φαρμάκων που επηρεάζουν την καρδιακή αγωγιμότητα.

Οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις, η ναυτία, η διάρροια και η δυσφορία στο στομάχι είναι συχνές αιτίες διακοπής ή λανθασμένης λήψης. Αν εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα, αλλεργική αντίδραση, ίκτερος ή έντονη επιδείνωση, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό.

13Τετρακυκλίνες και φθοριοκινολόνες

Η δοξυκυκλίνη ανήκει στις τετρακυκλίνες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ειδικές περιπτώσεις αναπνευστικών λοιμώξεων, ανάλογα με τη διάγνωση, την ηλικία, τις αντενδείξεις και το ιστορικό. Σχετικός οδηγός στο site είναι το Vibramycin / Δοξυκυκλίνη.

Η δοξυκυκλίνη έχει πρακτικές ιδιαιτερότητες στη λήψη. Συνήθως χρειάζεται προσοχή στη λήψη με γαλακτοκομικά ή σκευάσματα μετάλλων, στην έκθεση στον ήλιο λόγω φωτοευαισθησίας και στη λήψη πριν από την κατάκλιση, επειδή μπορεί να ερεθίσει τον οισοφάγο. Δεν είναι κατάλληλη για όλους, ειδικά σε εγκυμοσύνη ή σε μικρά παιδιά, εκτός αν υπάρχει ειδική ιατρική ένδειξη.

Οι φθοριοκινολόνες, όπως η λεβοφλοξασίνη και η μοξιφλοξασίνη, είναι ισχυρά αντιβιοτικά που πρέπει να χρησιμοποιούνται προσεκτικά και μόνο όταν υπάρχει σαφής ένδειξη. Σχετικοί οδηγοί είναι το Tavanic / Λεβοφλοξασίνη και το Avelox / Μοξιφλοξασίνη.

Σε αυτές τις κατηγορίες χρειάζεται προσοχή σε τένοντες, νευρολογικά συμπτώματα, QT, αλληλεπιδράσεις, ηλικιωμένους, νεφρική λειτουργία και συνοδά νοσήματα. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εύκολη λύση για απλές ιώσεις ή βήχα χωρίς τεκμηρίωση.

14Εξετάσεις αίματος σε αναπνευστικές λοιμώξεις

Οι εξετάσεις αίματος δεν δείχνουν πάντα με βεβαιότητα αν μια λοίμωξη είναι ιογενής ή βακτηριακή. Μπορούν όμως να βοηθήσουν στην εκτίμηση της βαρύτητας, της φλεγμονής, της πορείας και της ανάγκης για παρακολούθηση. Η κλινική εικόνα παραμένει το βασικότερο στοιχείο.

Στο εργαστήριο, οι εξετάσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται μηχανικά για να «βγάλουν» από μόνες τους διάγνωση. Ένας ασθενής με ήπια ίωση μπορεί να έχει μικρή αύξηση CRP, ενώ ένας ηλικιωμένος με σοβαρή λοίμωξη μπορεί να μην έχει εντυπωσιακά ευρήματα από την αρχή. Γι’ αυτό η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με τα συμπτώματα, την εξέταση και το ιστορικό.

Δείτε επίσης: Γενική αίματος, CRP, ΤΚΕ και Αντιβιοτικά & εξετάσεις αίματος.

15Καλλιέργειες, rapid strep και αντιβιόγραμμα

Σε πονόλαιμο με υποψία στρεπτόκοκκου, το rapid strep ή η καλλιέργεια φαρυγγικού μπορεί να βοηθήσουν ώστε να αποφευχθεί άσκοπη αντιβίωση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί η πλειονότητα των πονόλαιμων είναι ιογενής, ενώ η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι η περίπτωση όπου η στοχευμένη αντιβίωση έχει σαφή ρόλο.

Η καλλιέργεια φαρυγγικού δεν χρειάζεται σε κάθε απλό κρυολόγημα με ήπιο πονόλαιμο, βήχα και καταρροή. Έχει μεγαλύτερη αξία όταν η κλινική εικόνα ταιριάζει με στρεπτόκοκκο ή όταν υπάρχει ανάγκη τεκμηρίωσης. Σε παιδιά ή σε περιπτώσεις με υψηλή υποψία, ο γιατρός αποφασίζει αν χρειάζεται rapid test, καλλιέργεια ή θεραπεία ανάλογα με το αποτέλεσμα.

Το αντιβιόγραμμα δείχνει σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητο ή ανθεκτικό το μικρόβιο που απομονώθηκε. Δεν γίνεται «στον αέρα» χωρίς κατάλληλο δείγμα και χωρίς μικρόβιο. Σε αναπνευστικές λοιμώξεις της κοινότητας δεν είναι πάντα εφικτό ή απαραίτητο, αλλά μπορεί να είναι χρήσιμο σε υποτροπές, αποτυχία αγωγής, ειδικές καλλιέργειες, νοσοκομειακές λοιμώξεις ή ανοσοκαταστολή.

Η σωστή λήψη δείγματος είναι πολύ σημαντική. Κακή λήψη μπορεί να δώσει μη χρήσιμο αποτέλεσμα ή να αποτυπώσει αποικισμό και όχι πραγματική λοίμωξη. Γι’ αυτό η οδηγία για καλλιέργεια πρέπει να είναι συγκεκριμένη: από πού, πότε, πριν ή μετά την αντιβίωση και με ποιο κλινικό ερώτημα.

16Νεφρικός και ηπατικός έλεγχος με αντιβιοτικά

Σε αρκετές απλές θεραπείες δεν χρειάζεται πάντα εκτεταμένος εργαστηριακός έλεγχος. Όμως σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, σε ηπατικό ιστορικό, σε πολυφαρμακία, σε αφυδάτωση ή σε ισχυρότερα αντιβιοτικά, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ουρία, κρεατινίνη, eGFR, AST, ALT, γ-GT ή χολερυθρίνη.

Ο νεφρικός έλεγχος είναι σημαντικός γιατί ορισμένα αντιβιοτικά αποβάλλονται κυρίως από τους νεφρούς και μπορεί να χρειάζονται προσαρμογή δόσης. Αν η νεφρική λειτουργία είναι μειωμένη, η συσσώρευση φαρμάκου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παρενεργειών. Αντίστοιχα, ηπατικός έλεγχος μπορεί να χρειάζεται όταν υπάρχει ηπατική νόσος ή όταν το φάρμακο έχει πιθανή ηπατική επιβάρυνση.

Στις αναπνευστικές λοιμώξεις, αυτό έχει πρακτική σημασία σε ασθενείς που λαμβάνουν πολλά φάρμακα, όπως αντιπηκτικά, αντιδιαβητικά, στατίνες, αντιυπερτασικά, αντιαρρυθμικά ή φάρμακα για χρόνια νοσήματα. Η πιθανότητα αλληλεπιδράσεων πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη πριν από την επιλογή αντιβιοτικού.

Επίσης, η λοίμωξη από μόνη της μπορεί να επηρεάσει τον οργανισμό: πυρετός, μειωμένη πρόσληψη υγρών, εμετοί ή διάρροια μπορούν να επιβαρύνουν τη νεφρική λειτουργία. Έτσι, σε ευάλωτους ασθενείς, ο εργαστηριακός έλεγχος δεν γίνεται μόνο για το αντιβιοτικό αλλά και για τη συνολική ασφάλεια.

17Πότε χρειάζεται άμεση επανεκτίμηση

Χρειάζεται άμεση ιατρική επανεκτίμηση όταν υπάρχει δύσπνοια, πόνος στο στήθος, σύγχυση, κυάνωση, χαμηλός κορεσμός, αιμόπτυση, έντονη καταβολή, επίμονος υψηλός πυρετός ή επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση. Αυτά τα σημεία μπορεί να δείχνουν πνευμονία, επιπλοκή, σοβαρή λοίμωξη ή άλλη κατάσταση που δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο με τηλεφωνική αλλαγή αντιβίωσης.

Επανεκτίμηση χρειάζεται επίσης όταν ο ασθενής είναι ηλικιωμένος, ανοσοκατεσταλμένος, έχει σοβαρή καρδιοπνευμονική νόσο, ΧΑΠ, νεφρική νόσο, ηπατική νόσο ή λαμβάνει πολλά φάρμακα. Σε αυτές τις ομάδες η κλινική εικόνα μπορεί να είναι λιγότερο τυπική, ενώ η επιδείνωση μπορεί να συμβεί ταχύτερα.

Αν έχει ήδη ξεκινήσει αντιβιοτικό και δεν υπάρχει βελτίωση στο αναμενόμενο χρονικό διάστημα, δεν είναι σωστό να προστίθεται δεύτερο αντιβιοτικό χωρίς εκτίμηση. Χρειάζεται να ελεγχθεί αν η αρχική διάγνωση ήταν σωστή, αν το φάρμακο ήταν κατάλληλο, αν η λήψη έγινε σωστά, αν υπάρχει επιπλοκή ή αν το πρόβλημα δεν είναι βακτηριακό.

Στην επανεκτίμηση μπορεί να ζητηθούν γενική αίματος, CRP, βιοχημικός έλεγχος, καλλιέργειες ή απεικονιστικός έλεγχος. Ο σκοπός δεν είναι να «μαζευτούν εξετάσεις», αλλά να απαντηθεί συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

18Συχνά λάθη με αντιβιοτικά στο αναπνευστικό

Συχνό λάθος είναι η λήψη αντιβιοτικού χωρίς ιατρική οδηγία, επειδή υπάρχει βήχας ή επειδή «έτσι πέρασε την προηγούμενη φορά». Η προηγούμενη εμπειρία δεν αποδεικνύει ότι η νέα λοίμωξη έχει την ίδια αιτία. Ένας βήχας τον χειμώνα μπορεί να οφείλεται σε ίωση, γρίπη, COVID-19, βρογχίτιδα, άσθμα, πνευμονία ή οπισθορινική καταρροή.

Άλλο λάθος είναι η χρήση παλιάς αντιβίωσης που έμεινε στο σπίτι. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος φάρμακο, λάθος δόση, λάθος διάρκεια ή ατελή θεραπεία. Επίσης, η διακοπή μόλις βελτιωθούν τα συμπτώματα ή η παράταση «για σιγουριά» χωρίς οδηγία μπορεί να είναι προβληματικές πρακτικές.

Πολύ συχνό λάθος είναι η μη αναφορά αλλεργιών και φαρμάκων. Ο γιατρός πρέπει να ξέρει αν υπάρχει αλλεργία σε πενικιλίνη ή κεφαλοσπορίνη, αν ο ασθενής παίρνει αντιπηκτικά, στατίνες, αντιαρρυθμικά, αντιεπιληπτικά, ανοσοκατασταλτικά ή άλλα φάρμακα που μπορεί να αλληλεπιδρούν.

Στα εργαστηριακά, λάθος είναι να ζητούνται εξετάσεις χωρίς ερώτημα ή να ερμηνεύονται απομονωμένα. Μια CRP δεν λέει μόνη της ποιο αντιβιοτικό χρειάζεται. Η γενική αίματος δεν ξεχωρίζει πάντα καθαρά ίωση και βακτηριακή λοίμωξη. Η IL-6 δεν είναι εξέταση ρουτίνας για απλές αναπνευστικές λοιμώξεις της κοινότητας.

19Χρήσιμοι εσωτερικοί οδηγοί

Ο οδηγός αυτός λειτουργεί ως cluster article μέσα στον μεγαλύτερο κόμβο αντιβιοτικών. Για να μη μένει ο αναγνώστης μόνο σε γενικές πληροφορίες, είναι χρήσιμο να πλοηγείται προς τους ειδικούς οδηγούς φαρμάκων και εξετάσεων που σχετίζονται με την αναπνευστική λοίμωξη.

Για ειδικά φάρμακα, δείτε τους οδηγούς Augmentin, Amoxil, Ospen, Zinadol, Zithromax, Klaricid, Erythrocin, Vibramycin, Tavanic και Avelox. Η σύνδεση με τα άρθρα φαρμάκων βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει τη δραστική ουσία, τις προφυλάξεις και τις πιθανές εξετάσεις, χωρίς να μετατρέπεται το παρόν άρθρο σε κατάλογο δοσολογιών.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Τα αντιβιοτικά για αναπνευστικές λοιμώξεις δεν είναι γενική λύση για κάθε βήχα, πονόλαιμο, μπούκωμα ή πυρετό. Χρειάζονται όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ή σαφής ιατρική ένδειξη. Στις περισσότερες απλές ιώσεις, η αντιβίωση δεν βοηθά και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες ή να ενισχύσει την αντοχή των μικροβίων.

Η γενική αίματος, η CRP, η ΤΚΕ, οι καλλιέργειες, το rapid strep και το αντιβιόγραμμα βοηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αντικαθιστούν την κλινική εξέταση. Η ερμηνεία τους πρέπει να γίνεται μαζί με τα συμπτώματα, τη διάρκεια, την ηλικία, τα χρόνια νοσήματα και τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής.

Αν υπάρχει δύσπνοια, πόνος στο θώρακα, χαμηλός κορεσμός, έντονη καταβολή, σύγχυση, αιμόπτυση ή επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η σωστή χρήση αντιβιοτικών προστατεύει τον ασθενή, μειώνει τις επιπλοκές και βοηθά να παραμείνουν τα αντιβιοτικά αποτελεσματικά όταν πραγματικά χρειάζονται.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30