Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος GAS : Συμπτώματα, Διάγνωση & Θεραπεία
1) Τι είναι ο Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος ομάδας Α (GAS);
Ο Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος ομάδας Α (Group A Streptococcus, GAS ή Streptococcus pyogenes) είναι ένα βακτήριο που ανήκει στην ομάδα των στρεπτοκόκκων.
Ονομάζεται «β-αιμολυτικός» επειδή έχει την ικανότητα να διασπά πλήρως τα ερυθρά αιμοσφαίρια σε ειδικά θρεπτικά υλικά στο εργαστήριο, αφήνοντας χαρακτηριστικό «καθαρό δακτύλιο» γύρω από τις αποικίες του.
Ο GAS είναι υπεύθυνος για πολλές λοιμώξεις στον άνθρωπο.
Συνήθως εντοπίζεται στον φάρυγγα και στο δέρμα, ενώ μπορεί να υπάρχει και σε υγιή άτομα χωρίς να προκαλεί συμπτώματα (φορεία).
Οι πιο συχνές λοιμώξεις που προκαλεί είναι:
- Φαρυγγίτιδα / αμυγδαλίτιδα: συχνά σε παιδιά σχολικής ηλικίας.
- Οστρακιά: παιδική λοίμωξη με χαρακτηριστικό εξάνθημα.
- Δερματικές λοιμώξεις: όπως το ερυσίπελας και η πυόδερμα.
Παρά το ότι πολλές λοιμώξεις είναι σχετικά ήπιες, ο GAS μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να οδηγήσει σε πιο σοβαρές καταστάσεις,
όπως ρευματικός πυρετός ή σοβαρές διεισδυτικές λοιμώξεις (π.χ. σήψη).
Τα περιστατικά είναι πιο συχνά τον χειμώνα και την άνοιξη.
2) Συμπτώματα
Τα συμπτώματα της λοίμωξης από Β-αιμολυτικό Στρεπτόκοκκο ομάδας Α (GAS) μπορεί να είναι ήπια έως έντονα.
Εξαρτώνται από την ηλικία του ασθενούς και το είδος της λοίμωξης (φαρυγγίτιδα, οστρακιά, δερματική λοίμωξη).
Τυπικά συμπτώματα φαρυγγίτιδας από GAS
- Έντονος πονόλαιμος και δυσκολία στην κατάποση
- Πυρετός (συχνά >38°C)
- Ερυθρές, διογκωμένες αμυγδαλές με άσπρα «πύοντα» στίγματα
- Διογκωμένοι και επώδυνοι λεμφαδένες στον λαιμό
- Κακουχία, κόπωση, απώλεια όρεξης
- Πονοκέφαλος
Συμπτώματα σε παιδιά
Τα παιδιά μπορεί να παρουσιάζουν επιπλέον:
- Κοιλιακό άλγος και ναυτία
- Έμετο
- Ευερεθιστότητα και υπνηλία
Συμπτώματα στην οστρακιά
Όταν ο GAS παράγει συγκεκριμένες τοξίνες, μπορεί να εμφανιστεί η οστρακιά, που συνοδεύεται από:
- Εξάνθημα σαν «γυαλόχαρτο» που ξεκινά στον κορμό και επεκτείνεται
- Κοκκίνισμα στα μάγουλα με «ωχρή περιοχή» γύρω από το στόμα
- Χαρακτηριστική «γλώσσα φράουλα» (κόκκινη με διογκωμένες θηλές)
Πώς ξεχωρίζει από ιογενή φαρυγγίτιδα;
- Η ιογενής φαρυγγίτιδα συχνά συνοδεύεται από βήχα, βράσιμο φωνής, καταρροή – κάτι που δεν είναι τυπικό για GAS.
- Ο στρεπτόκοκκος προκαλεί συνήθως πιο ξαφνικό, έντονο πονόλαιμο και υψηλό πυρετό.
3) Πώς μεταδίδεται
Ο Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος ομάδας Α (GAS) είναι ιδιαίτερα μεταδοτικός και εξαπλώνεται εύκολα σε κοινότητες όπως σχολεία, παιδικούς σταθμούς και οικογένειες.
Η μετάδοση γίνεται με διάφορους τρόπους:
Κύριοι τρόποι μετάδοσης
- Σταγονίδια αναπνοής: Κατά τον βήχα, το φτέρνισμα ή ακόμα και την ομιλία, το βακτήριο μπορεί να μεταφερθεί στον αέρα και να μολύνει άλλα άτομα.
- Άμεση επαφή: Στενή επαφή με άτομο που έχει ενεργή λοίμωξη, όπως φιλί ή αγκαλιά.
- Έμμεση επαφή: Χρήση κοινών αντικειμένων (ποτήρια, πιρούνια, παιχνίδια, πετσέτες) που έχουν μολυνθεί με σάλιο ή βλέννες.
- Δερματική επαφή: Σε περιπτώσεις δερματικών λοιμώξεων (π.χ. ερυσίπελας), το μικρόβιο μπορεί να περάσει μέσω μικρών τραυμάτων ή γρατζουνιών.
Παραδείγματα καθημερινότητας
- Σχολεία: Παιδιά που μοιράζονται παιχνίδια ή θρανία.
- Οικογένεια: Ένα παιδί με στρεπτόκοκκο μπορεί να μολύνει αδέρφια και γονείς.
- Παιδική χαρά: Επαφή με παιχνίδια ή εργαλεία που έχουν μολυνθεί.
- Κλειστοί χώροι: Γραφεία, μέσα μαζικής μεταφοράς ή αθλητικές δραστηριότητες διευκολύνουν τη διασπορά.
4) Επιπλοκές
Οι περισσότερες λοιμώξεις από Β-αιμολυτικό Στρεπτόκοκκο ομάδας Α (GAS) είναι ήπιες και υποχωρούν με θεραπεία.
Ωστόσο, όταν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές,
που χωρίζονται σε πρώιμες (εμφανίζονται σύντομα) και όψιμες (εμφανίζονται εβδομάδες αργότερα).
Α. Πρώιμες (άμεσες) επιπλοκές
- Οστρακιά: παιδική λοίμωξη με εξάνθημα σαν «γυαλόχαρτο» και γλώσσα φράουλα.
- Περιαμυγδαλικό απόστημα: συσσώρευση πύου γύρω από τις αμυγδαλές με έντονο πόνο και δυσκολία στην κατάποση.
- Μέση ωτίτιδα και ιγμορίτιδα: πιο συχνές σε παιδιά μετά από φαρυγγίτιδα.
- Δερματικές λοιμώξεις: ερυσίπελας, κυτταρίτιδα.
Β. Όψιμες (μεταλοιμώδεις) επιπλοκές
- Ρευματικός πυρετός: εμφανίζεται 2–4 εβδομάδες μετά τη λοίμωξη. Μπορεί να προκαλέσει καρδιακή βλάβη (βλάβη βαλβίδων), αρθρίτιδα, ακόμη και νευρολογικά συμπτώματα (χορεία).
- Οξεία σπειραματονεφρίτιδα: φλεγμονή στα νεφρά, με αιματουρία (αίμα στα ούρα), οιδήματα και υπέρταση.
- Μεταστρεπτοκοκκική αρθρίτιδα: πόνος, διόγκωση και δυσκαμψία στις αρθρώσεις.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια
Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό ή επισκεφθείτε το νοσοκομείο εάν εμφανιστούν:
- Δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση σάλιου
- Έντονος πόνος στο στήθος ή στην πλάτη
- Αίμα στα ούρα ή ξαφνικό οίδημα (πρήξιμο) στο πρόσωπο/πόδια
- Υψηλός πυρετός που δεν πέφτει
- Σοβαρός πόνος σε αρθρώσεις
5) Διάγνωση
Η διάγνωση της λοίμωξης από Β-αιμολυτικό Στρεπτόκοκκο ομάδας Α (GAS) δεν βασίζεται μόνο στα συμπτώματα,
καθώς αυτά μπορεί να μοιάζουν με ιογενή φαρυγγίτιδα.
Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητες ειδικές εξετάσεις.
1. Κλινική εξέταση
Ο γιατρός εξετάζει τον λαιμό, τις αμυγδαλές και τους λεμφαδένες.
Η παρουσία πυρετού, διογκωμένων λεμφαδένων και πυώδους φαρυγγίτιδας αυξάνει την πιθανότητα στρεπτόκοκκου,
αλλά δεν αποτελεί απόλυτη διάγνωση.
2. Ταχεία δοκιμασία ανίχνευσης αντιγόνου (Strep Test)
Πρόκειται για ένα γρήγορο τεστ που γίνεται με βαμβακοφόρο στυλεό στον φάρυγγα.
Δίνει αποτέλεσμα μέσα σε λίγα λεπτά:
- Θετικό: Υπάρχει GAS και χρειάζεται αντιβιοτική θεραπεία.
- Αρνητικό: Δεν αποκλείει πάντα GAS· αν τα συμπτώματα είναι έντονα, συνιστάται καλλιέργεια.
3. Καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος
Είναι ο χρυσός κανόνας για τη διάγνωση.
Το δείγμα τοποθετείται σε ειδικό θρεπτικό υλικό και μετά από 24–48 ώρες μπορεί να φανεί η παρουσία GAS.
Εκτός από την ανίχνευση, προσφέρει πληροφορίες για την ευαισθησία στα αντιβιοτικά.
4. Αιματολογικές εξετάσεις
Σε επιπλοκές ή παλαιότερες λοιμώξεις μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις όπως:
- ASO τίτλος (αντισώματα αντι-στρεπτολυσίνης Ο, ASTO): Δείχνει αν υπήρξε πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
Δεν αποκαλύπτει αν υπάρχει ενεργή λοίμωξη, αλλά είναι χρήσιμος για τη διάγνωση επιπλοκών όπως ρευματικός πυρετός ή
οξεία σπειραματονεφρίτιδα. - Anti-DNase B: Χρήσιμο σε δερματικές λοιμώξεις όπου ο ASO τίτλος μπορεί να παραμείνει φυσιολογικός.
αλλά δεν αποδεικνύει τρέχουσα ενεργή λοίμωξη. Για ενεργό λοίμωξη απαιτείται Strep Test ή καλλιέργεια λαιμού.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα
- Θετικό Strep Test ή καλλιέργεια: Επιβεβαιωμένη λοίμωξη → χρειάζεται θεραπεία.
- Αρνητικό Strep Test, αλλά θετική καλλιέργεια: Υπάρχει GAS που δεν ανιχνεύτηκε άμεσα → θεραπεία.
- Υψηλός ASO/ASTO τίτλος: Δείχνει παλαιότερη λοίμωξη, χρήσιμο για διάγνωση επιπλοκών.
Είναι η πιο αξιόπιστη μέθοδος επιβεβαίωσης GAS.
6) Θεραπεία
Η θεραπεία της στρεπτοκοκκικής λοίμωξης στοχεύει στη γρήγορη ανακούφιση των συμπτωμάτων,
στη μείωση της μεταδοτικότητας και στην πρόληψη σοβαρών επιπλοκών όπως ο ρευματικός πυρετός.
Γι’ αυτό, η αγωγή πρέπει να ξεκινά αμέσως μετά την επιβεβαίωση με τεστ ή καλλιέργεια.
1. Αντιβιοτική αγωγή
- Πενικιλλίνη V: Θεωρείται το φάρμακο εκλογής. Χορηγείται από το στόμα για 10 ημέρες.
- Αμοξυκιλλίνη: Συχνά προτιμάται σε παιδιά λόγω καλύτερης γεύσης. Διάρκεια επίσης 10 ημέρες.
- Ενέσιμη πενικιλλίνη (βενζαθίνη-πενικιλλίνη): Εφάπαξ ένεση, χρήσιμη όταν υπάρχει δυσκολία συμμόρφωσης στη θεραπεία.
- Σε αλλεργία στην πενικιλλίνη: Μακρολίδες (π.χ. αζιθρομυκίνη για 5 ημέρες, κλαριθρομυκίνη για 10 ημέρες).
2. Συμπτωματική αγωγή
- Αντιπυρετικά: Παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη για τον πυρετό και τον πόνο.
- Γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο: Ανακουφίζουν από τον ερεθισμό.
- Καλή ενυδάτωση & ξεκούραση: Σημαντικά για την ανάρρωση.
3. Πότε χρειάζεται νοσοκομειακή αντιμετώπιση
Οι περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται στο σπίτι. Ωστόσο, εισαγωγή σε νοσοκομείο μπορεί να χρειαστεί αν υπάρχει:
- Περιαμυγδαλικό ή παραφαρυγγικό απόστημα
- Σημαντική δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση
- Υποψία σοβαρής διεισδυτικής λοίμωξης (σήψη, νεκρωτική απονευρωσίτιδα)
- Μικρά παιδιά ή άτομα με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα
4. Σημασία ολοκλήρωσης θεραπείας
Ακόμη κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν σε 2–3 ημέρες, είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί η θεραπεία.
Η πρόωρη διακοπή της αντιβίωσης μπορεί να οδηγήσει σε:
- Υποτροπή της λοίμωξης
- Αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών
- Ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών
Γι’ αυτό τα παιδιά μπορούν να επιστρέψουν στο σχολείο εφόσον είναι απύρετα.
7) Πρόληψη
Η πρόληψη των λοιμώξεων από Β-αιμολυτικό Στρεπτόκοκκο ομάδας Α (GAS) βασίζεται κυρίως
στη σωστή υγιεινή, στην έγκαιρη διάγνωση και στη συμμόρφωση με τη θεραπεία.
Αν και δεν υπάρχει εμβόλιο, τα παρακάτω μέτρα μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης.
Μέτρα ατομικής υγιεινής
- Συχνό πλύσιμο χεριών με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα.
- Αποφυγή αγγίγματος στόματος, μύτης και ματιών με άπλυτα χέρια.
- Χρήση χαρτομάντιλου ή αγκώνα κατά το βήξιμο/φτέρνισμα.
Μέτρα στο σπίτι & στην οικογένεια
- Μην μοιράζεστε ποτήρια, μαχαιροπίρουνα ή οδοντόβουρτσες.
- Πλύνετε σχολαστικά τα παιχνίδια και τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί άρρωστο παιδί.
- Κρατήστε τον ασθενή στο σπίτι μέχρι να περάσουν τουλάχιστον 24 ώρες από την έναρξη της αντιβιοτικής θεραπείας.
Μέτρα σε σχολεία & παιδικούς σταθμούς
- Απολύμανση θρανίων, παιχνιδιών και κοινόχρηστων αντικειμένων.
- Ενημέρωση γονέων σε περίπτωση επιδημίας GAS.
- Ενθάρρυνση των παιδιών να πλένουν συχνά τα χέρια τους.
Ευπαθείς ομάδες
Άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, ηλικιωμένοι ή ασθενείς με χρόνια νοσήματα (π.χ. διαβήτη, καρδιοπάθειες)
πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, καθώς έχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών από GAS.
Αυτό προστατεύει τον ασθενή αλλά και την οικογένεια από επιπλοκές και νέες μολύνσεις.
8) FAQ – Συχνές Ερωτήσεις
1. Είναι όλες οι φαρυγγίτιδες από στρεπτόκοκκο;
Όχι. Οι περισσότερες φαρυγγίτιδες είναι ιογενείς. Ο στρεπτόκοκκος προκαλεί το 20–30% στα παιδιά και το 5–15% στους ενήλικες.
2. Χρειάζεται πάντα αντιβίωση;
Ναι, όταν επιβεβαιωθεί GAS με Strep test ή καλλιέργεια. Η αντιβίωση προλαμβάνει σοβαρές επιπλοκές όπως ο ρευματικός πυρετός.
3. Πόσο γρήγορα βελτιώνονται τα συμπτώματα;
Συνήθως μέσα σε 24–48 ώρες από την έναρξη θεραπείας, ο πυρετός πέφτει και ο πονόλαιμος υποχωρεί.
4. Μεταδίδεται εύκολα ο GAS;
Ναι, με σταγονίδια (βήχα, φτέρνισμα), άμεση επαφή ή μολυσμένα αντικείμενα. Μετά από 24 ώρες αντιβίωσης η μεταδοτικότητα σχεδόν μηδενίζεται.
5. Μπορώ να είμαι φορέας χωρίς συμπτώματα;
Ναι. Ορισμένοι έχουν GAS στον λαιμό χωρίς συμπτώματα, αλλά μπορούν να μεταδώσουν το μικρόβιο.
6. Τι είναι η οστρακιά;
Είναι λοίμωξη από GAS με εξάνθημα σαν «γυαλόχαρτο» και «γλώσσα φράουλα». Συνήθως εμφανίζεται σε παιδιά.
7. Πώς γίνεται η διάγνωση;
Με Strep test (γρήγορο) ή καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος. Σε επιπλοκές μπορεί να ζητηθεί ASO τίτλος αίματος.
8. Πόσο διαρκεί η θεραπεία;
Συνήθως 10 ημέρες με πενικιλλίνη ή αμοξυκιλλίνη. Η αζιθρομυκίνη δίνεται 5 ημέρες. Πρέπει πάντα να ολοκληρώνεται.
9. Μπορεί το παιδί μου να πάει σχολείο;
Μετά από 24 ώρες αντιβιοτικής αγωγής και εφόσον είναι απύρετο, μπορεί να επιστρέψει με ασφάλεια.
10. Τι γίνεται στην εγκυμοσύνη;
Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα στην εγκυμοσύνη αντιμετωπίζεται με ασφαλή αντιβιοτικά (πενικιλλίνη, αμοξυκιλλίνη). Δεν σχετίζεται με τον προγεννητικό έλεγχο για Streptococcus agalactiae (ομάδα Β).
11. Τι συμβαίνει αν δεν πάρω θεραπεία;
Η λοίμωξη μπορεί να περάσει μόνη της, αλλά αυξάνει ο κίνδυνος ρευματικού πυρετού, νεφρικής βλάβης και άλλων σοβαρών επιπλοκών.
12. Υπάρχει εμβόλιο για GAS;
Όχι. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο. Η πρόληψη βασίζεται σε σωστή υγιεινή και έγκαιρη θεραπεία.
13. Τι είναι ο υψηλός ASO τίτλος;
Δείχνει ότι υπήρξε πρόσφατη λοίμωξη από GAS. Χρησιμοποιείται για διάγνωση επιπλοκών όπως ρευματικός πυρετός ή σπειραματονεφρίτιδα.
14. Μπορεί να ξανακολλήσω GAS;
Ναι. Η ανοσία μετά από λοίμωξη δεν είναι μόνιμη. Είναι πιθανές υποτροπές, ειδικά σε παιδιά.
15. Τι να κάνω για να μην κολλήσει όλη η οικογένεια;
Πλύσιμο χεριών, ατομικά ποτήρια και μαχαιροπίρουνα, απολύμανση παιχνιδιών και επιφανειών. Ο ασθενής μένει στο σπίτι μέχρι να συμπληρώσει 24 ώρες αντιβίωσης.
9) Βιβλιογραφία & Πηγές
✔ ΕΟΔΥ – Οδηγίες για στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις και οστρακιά.
✔ CDC – Group A Streptococcus (GAS)
✔ World Health Organization – Group A Streptococcus
✔ MSD Manual – Group A Streptococcal Infections
✔ Mayo Clinic – Strep throat
✔ PubMed – Επιστημονικές δημοσιεύσεις για GAS, στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα και επιπλοκές.
✔ NCBI Bookshelf – Group A Streptococcus Infections
📌 Στο εργαστήριό μας εκτελούνται αξιόπιστα ASTO, Strep Test και καλλιέργειες λαιμού για τον Β-αιμολυτικό Στρεπτόκοκκο (GAS).
📞 +30-22310-66841
🕒 Δευτέρα–Παρασκευή: 07:00–13:30
