Εξέταση Βιταμίνης C στο Αίμα: Τιμές, Προετοιμασία, Χαμηλή Βιταμίνη C & Έλλειψη

1Τι μετρά η εξέταση βιταμίνης C

Η βιταμίνη C, γνωστή και ως ασκορβικό οξύ, είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη που ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει σε επαρκείς ποσότητες. Πρέπει επομένως να λαμβάνεται μέσω της διατροφής.

Η εργαστηριακή αξιολόγηση της κατάστασης της βιταμίνης C γίνεται συνήθως με μέτρηση της συγκέντρωσής της στο πλάσμα του αίματος. Η εξέταση μπορεί να αναγράφεται ως:

• Vitamin C
• Ascorbic Acid
• Ascorbic Acid, Plasma
• Βιταμίνη C πλάσματος
• Ασκορβικό οξύ αίματος

Η συγκέντρωση στο πλάσμα επηρεάζεται σχετικά γρήγορα από την πρόσφατη πρόσληψη τροφών ή συμπληρωμάτων. Για αυτό το αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα αλλά μαζί με το ιστορικό, τη διατροφή, τα συμπτώματα και τον τρόπο λήψης του δείγματος.

2Πότε ζητείται η εξέταση βιταμίνης C

Η βιταμίνη C δεν περιλαμβάνεται συνήθως στον βασικό προληπτικό εργαστηριακό έλεγχο. Η μέτρηση έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει:

• πολύ φτωχή ή περιορισμένη διατροφή για μεγάλο χρονικό διάστημα,
• ελάχιστη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών,
• κλινική υποψία σοβαρής ανεπάρκειας ή σκορβούτου,
• ανεξήγητη αιμορραγία ή διόγκωση των ούλων,
• πετέχειες, εκχυμώσεις ή ασυνήθιστα εύκολοι μώλωπες,
• κακή επούλωση τραυμάτων,
• σοβαρή δυσαπορρόφηση ή προηγούμενες επεμβάσεις στο πεπτικό,
• σημαντική απώλεια βάρους ή υποθρεψία,
• πολύ επιλεκτική διατροφή ή διαταραχές πρόσληψης τροφής,
• παρακολούθηση επιβεβαιωμένης ανεπάρκειας όταν κρίνεται απαραίτητη.

Η εξέταση δεν είναι συνήθως η πρώτη επιλογή για μη ειδικά συμπτώματα όπως απλή κόπωση. Σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν πολύ συχνότερες αιτίες που πρέπει να αξιολογηθούν.

3Ποια συμπτώματα μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο

Η ήπια έλλειψη μπορεί να μην προκαλεί χαρακτηριστικά συμπτώματα. Κόπωση, αδυναμία ή κακουχία είναι μη ειδικά ευρήματα και εμφανίζονται σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις.

Όσο η ανεπάρκεια γίνεται σοβαρότερη μπορεί να εμφανιστούν:

• αιμορραγία και διόγκωση ούλων,
• πετέχειες και μικρές αιμορραγικές κηλίδες στο δέρμα,
• εύκολοι μώλωπες,
• κακή επούλωση τραυμάτων,
• θυλακική υπερκεράτωση,
• χαρακτηριστικές ελικοειδείς τρίχες,
• πόνος σε αρθρώσεις ή κάτω άκρα,
• αναιμία,
• έντονη αδυναμία σε προχωρημένη ανεπάρκεια.

4Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο χαμηλής βιταμίνης C

Η πιθανότητα ανεπάρκειας αυξάνεται όταν η πρόσληψη είναι για μεγάλο χρονικό διάστημα ανεπαρκής ή όταν υπάρχουν καταστάσεις που επηρεάζουν την πρόσληψη και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

• Άτομα με ελάχιστη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.
• Ηλικιωμένοι με περιορισμένη ή μονότονη διατροφή.
• Άτομα με πολύ επιλεκτική πρόσληψη τροφής.
• Ασθενείς με σοβαρή δυσαπορρόφηση.
• Άτομα μετά από ορισμένες εκτεταμένες επεμβάσεις του πεπτικού.
• Ασθενείς με καχεξία ή σοβαρό υποσιτισμό.
• Άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ και ανεπαρκή διατροφή.
• Καπνιστές, στους οποίους οι συγκεντρώσεις βιταμίνης C είναι συχνά χαμηλότερες.

Η παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου δεν αποδεικνύει από μόνη της ανεπάρκεια. Αυξάνει όμως την πιθανότητα να είναι χρήσιμη η εργαστηριακή διερεύνηση όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα ή κλινικά ευρήματα.

5Προετοιμασία για την εξέταση βιταμίνης C

Η προετοιμασία έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι σε πολλές συνηθισμένες βιοχημικές εξετάσεις, επειδή η συγκέντρωση της βιταμίνης C στο πλάσμα επηρεάζεται από την πρόσφατη πρόσληψη.

Οι ακριβείς οδηγίες πρέπει πάντα να δίνονται από το εργαστήριο που θα πραγματοποιήσει τη μέτρηση. Σε εργαστηριακά πρωτόκολλα αναφοράς, όπως αυτό της Mayo Clinic Laboratories, απαιτείται νηστεία 12 ωρών.

• Ακολουθήστε τη νηστεία που σας έχει υποδείξει το εργαστήριο.
• Το νερό συνήθως επιτρέπεται, εκτός εάν σας έχει δοθεί διαφορετική οδηγία.
• Ενημερώστε για συμπληρώματα βιταμίνης C, πολυβιταμίνες και αναβράζοντα σκευάσματα.
• Μην λαμβάνετε μεγάλη δόση βιταμίνης C λίγο πριν την αιμοληψία.
• Μην διακόπτετε συνταγογραφημένα φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία.

Μετά τη λήψη βιταμίνης C, η συγκέντρωση στο πλάσμα μπορεί να αυξηθεί γρήγορα. Επομένως ένα μη νηστικό δείγμα ή η πρόσφατη λήψη συμπληρώματος μπορεί να δώσει υψηλότερη τιμή και να δυσκολέψει την αξιολόγηση της πραγματικής θρεπτικής κατάστασης.

Για περισσότερες γενικές πληροφορίες δείτε τον οδηγό Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος.

6Δείγμα αίματος και ειδικός προαναλυτικός χειρισμός

Η αξιοπιστία της εξέτασης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από όσα συμβαίνουν μετά την αιμοληψία και πριν από την ανάλυση.

Η βιταμίνη C οξειδώνεται εύκολα. Έκθεση του δείγματος σε φως, παραμονή σε ακατάλληλη θερμοκρασία ή καθυστέρηση στην επεξεργασία μπορεί να οδηγήσουν σε τεχνητά χαμηλότερη συγκέντρωση.

7Φυσιολογικές τιμές βιταμίνης C στο αίμα

Τα όρια αναφοράς εξαρτώνται από τη μέθοδο και το εργαστήριο. Για αυτό η πρώτη τιμή που πρέπει να χρησιμοποιείται για την ερμηνεία είναι πάντα το εύρος αναφοράς που αναγράφεται δίπλα στο αποτέλεσμα.

Ως παράδειγμα, η Mayo Clinic Laboratories χρησιμοποιεί για βιταμίνη C πλάσματος το ακόλουθο πλαίσιο:

Τα παραπάνω όρια είναι ενδεικτικό παράδειγμα συγκεκριμένης εργαστηριακής μεθόδου και όχι καθολικά όρια που αντικαθιστούν το αποτέλεσμα του εργαστηρίου σας.

Δεν υπάρχει καθολικά καθορισμένη «βέλτιστη» υψηλή τιμή βιταμίνης C που πρέπει να επιδιώκει ένας υγιής άνθρωπος.

8Τι σημαίνει χαμηλή βιταμίνη C

Μια χαμηλή συγκέντρωση μπορεί να οφείλεται σε πραγματική ανεπαρκή πρόσληψη, μειωμένη απορρόφηση ή αυξημένο κίνδυνο διατροφικής ανεπάρκειας.

Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• πολύ χαμηλή πρόσληψη φρούτων και λαχανικών,
• παρατεταμένη μονότονη διατροφή,
• υποσιτισμό,
• σοβαρή δυσαπορρόφηση,
• γαστρεντερικές παθήσεις ή επεμβάσεις που επηρεάζουν την πρόσληψη,
• διαταραχές πρόσληψης τροφής,
• αυξημένο κίνδυνο σε ορισμένους καπνιστές ή βαριά πάσχοντες.

Πριν θεωρηθεί ότι υπάρχει πραγματική ανεπάρκεια πρέπει να αξιολογηθεί και η προαναλυτική ποιότητα του δείγματος. Ανεπαρκής προστασία από το φως, καθυστέρηση ή ακατάλληλη θερμοκρασία μπορούν να οδηγήσουν σε ψευδώς χαμηλότερη μέτρηση.

Όταν το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα, ο γιατρός μπορεί να συστήσει επανάληψη της εξέτασης με σωστό χειρισμό ή έλεγχο και άλλων πιθανών αιτιών των συμπτωμάτων.

9Τι σημαίνει υψηλή βιταμίνη C

Μια υψηλή τιμή στο πλάσμα συνδέεται συχνά με πρόσφατη λήψη συμπληρώματος, πολυβιταμίνης ή μεγάλης ποσότητας βιταμίνης C πριν από την αιμοληψία.

Δεν σημαίνει ότι το άτομο έχει «ισχυρότερο ανοσοποιητικό» ούτε αποτελεί στόχο να αυξάνεται η συγκέντρωση όσο περισσότερο γίνεται.

Σε υψηλή τιμή είναι χρήσιμο να εξετάζεται:

• αν είχε προηγηθεί συμπλήρωμα,
• η συνολική ημερήσια δόση από όλα τα προϊόντα,
• ο χρόνος μεταξύ τελευταίας λήψης και αιμοληψίας,
• αν η εξέταση πραγματοποιήθηκε νηστικός,
• η νεφρική λειτουργία όταν υπάρχει σχετικό ιστορικό.

Η εργαστηριακή τιμή από μόνη της δεν αποτελεί διάγνωση «τοξικότητας βιταμίνης C».

10Περιορισμοί της εξέτασης

Η βιταμίνη C πλάσματος είναι η συχνότερη εργαστηριακή μέθοδος αξιολόγησης της κατάστασης της βιταμίνης C, αλλά δεν είναι τέλεια.

1. Επηρεάζεται από την πρόσφατη διατροφή

Η τιμή μπορεί να αυξηθεί μετά από πρόσφατη κατανάλωση τροφής ή συμπληρώματος πλούσιου σε βιταμίνη C.

2. Δεν αντικατοπτρίζει απόλυτα τα αποθέματα των ιστών

Η συγκέντρωση στο πλάσμα είναι χρήσιμη αλλά δεν αποτελεί άμεση μέτρηση της βιταμίνης C σε όλους τους ιστούς του σώματος.

3. Η προαναλυτική φάση είναι κρίσιμη

Η ακατάλληλη έκθεση στο φως, στη θερμοκρασία ή καθυστέρηση στην επεξεργασία μπορεί να αλλοιώσει το αποτέλεσμα.

4. Μια τιμή δεν αποτελεί διάγνωση μόνη της

Το αποτέλεσμα πρέπει να συνεκτιμάται με συμπτώματα, ιστορικό διατροφής, φάρμακα, συμπληρώματα και άλλες εργαστηριακές εξετάσεις.

11Ποιες άλλες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν

Όταν υπάρχει υποψία υποθρεψίας, αναιμίας ή γενικότερης διατροφικής ανεπάρκειας, η βιταμίνη C συχνά δεν αξιολογείται μόνη της.

Για τη διερεύνηση αναιμίας δείτε τον οδηγό Αναιμία, Σίδηρος και Φερριτίνη.

12Έλλειψη βιταμίνης C και σκορβούτο

Η παρατεταμένη και σοβαρή ανεπάρκεια βιταμίνης C μπορεί να προκαλέσει σκορβούτο.

Η βιταμίνη C είναι απαραίτητη μεταξύ άλλων για φυσιολογική σύνθεση κολλαγόνου. Όταν η ανεπάρκεια γίνει σοβαρή, επηρεάζονται οι συνδετικοί ιστοί και η ακεραιότητα μικρών αγγείων.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• αιμορραγία ούλων,
• πετέχειες και εκχυμώσεις,
• εύθραυστα τριχοειδή,
• κακή επούλωση,
• πόνος στα άκρα ή στις αρθρώσεις,
• δερματικές αλλοιώσεις,
• αναιμία,
• γενικευμένη αδυναμία.

Σήμερα το σκορβούτο είναι πολύ λιγότερο συχνό από ό,τι στο παρελθόν, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Εμφανίζεται κυρίως σε καταστάσεις πολύ περιορισμένης πρόσληψης ή σοβαρού υποσιτισμού.

13Τι γίνεται όταν επιβεβαιωθεί χαμηλή βιταμίνη C

Η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται στην απλή χορήγηση ενός συμπληρώματος. Πρέπει να διερευνηθεί γιατί η βιταμίνη C είναι χαμηλή.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν:

• βελτίωση της διατροφικής πρόσληψης,
• ιατρικά καθοδηγούμενη συμπλήρωση βιταμίνης C,
• έλεγχος για δυσαπορρόφηση,
• αξιολόγηση γενικότερης υποθρεψίας,
• έλεγχος για συνυπάρχουσα σιδηροπενία, Β12 ή φυλλικό οξύ,
• αντιμετώπιση του υποκείμενου αιτίου.

Η θεραπευτική δοσολογία σε επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια δεν πρέπει να συγχέεται με τις φυσιολογικές ημερήσιες διατροφικές ανάγκες.

Συχνές Ερωτήσεις για την Εξέταση Βιταμίνης C

Σχετικοί οδηγοί εξετάσεων

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

1. Mayo Clinic Laboratories – Ascorbic Acid (Vitamin C), Plasma
   Mayo Clinic Laboratories – VITC
2. NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin C: Fact Sheet for Health Professionals
   NIH Office of Dietary Supplements
3. European Food Safety Authority – Dietary Reference Values for Vitamin C
   EFSA Journal