Ψευδάργυρος (Zn): Πλήρης Οδηγός για την Υγεία, την Έλλειψη, τη Διατροφή και τα Συμπληρώματα

1Τι είναι ο ψευδάργυρος (Zn)

Ο ψευδάργυρος, με χημικό σύμβολο Zn, είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο. Ο όρος «ιχνοστοιχείο» σημαίνει ότι ο οργανισμός τον χρειάζεται σε μικρές ποσότητες, όχι ότι η σημασία του είναι μικρή. Αντίθετα, ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε μεγάλο αριθμό κυτταρικών διεργασιών και είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική λειτουργία πολλών συστημάτων.

Στον άνθρωπο, ο ψευδάργυρος είναι αναγκαίος για τη σύνθεση DNA και RNA, για τη λειτουργία ενζύμων, για τη φυσιολογική ανοσολογική απόκριση, για την επούλωση τραυμάτων, για την ανάπτυξη, για τη γονιμότητα, για τη γεύση και την όσφρηση, για την υγεία του δέρματος και για τη σωστή κυτταρική διαίρεση. Η βιολογική του δράση είναι τόσο εκτεταμένη ώστε η ανεπάρκεια μπορεί να εκδηλωθεί με ποικίλα, μη ειδικά συμπτώματα.

Η συνολική ποσότητα ψευδαργύρου στο σώμα είναι σχετικά μικρή, περίπου λίγα γραμμάρια, αλλά είναι διασκορπισμένη σε ιστούς όπως οι μύες, τα οστά, το δέρμα, το ήπαρ, το πάγκρεας, ο προστάτης και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού. Σε αντίθεση με άλλα στοιχεία, ο οργανισμός δεν διαθέτει μεγάλες και εύκολα διαθέσιμες αποθήκες ψευδαργύρου. Αυτό σημαίνει ότι η τακτική πρόσληψη μέσω της διατροφής είναι σημαντική.

Το άρθρο αυτό είναι ο γενικός επιστημονικός οδηγός για τον ψευδάργυρο. Για την ειδική εργαστηριακή ερμηνεία της εξέτασης αίματος, δείτε τον ξεχωριστό οδηγό: Ψευδάργυρος: Εξέταση Αίματος, Φυσιολογικές Τιμές, Χαμηλές/Υψηλές Τιμές & Ερμηνεία.

2Κατανομή και ομοιόσταση στον οργανισμό

Ο ψευδάργυρος δεν κυκλοφορεί ελεύθερα σε μεγάλες ποσότητες. Το μεγαλύτερο μέρος του βρίσκεται ενδοκυττάρια και δεσμευμένο σε πρωτεΐνες. Στο αίμα, ένα σημαντικό μέρος του ψευδαργύρου μεταφέρεται συνδεδεμένο με πρωτεΐνες, κυρίως με τη λευκωματίνη. Αυτό εξηγεί γιατί η θρεπτική κατάσταση, η φλεγμονή, η ηπατική λειτουργία και τα επίπεδα λευκωματίνης μπορούν να επηρεάσουν τη συγκέντρωση ψευδαργύρου στον ορό.

Η ομοιόσταση του ψευδαργύρου ρυθμίζεται κυρίως από την απορρόφηση στο έντερο και την απέκκριση από το γαστρεντερικό σύστημα. Όταν η πρόσληψη είναι χαμηλή, ο οργανισμός προσπαθεί να αυξήσει την απορρόφηση και να μειώσει τις απώλειες. Όταν η πρόσληψη είναι αυξημένη, περιορίζεται η απορρόφηση και αυξάνεται η αποβολή. Οι μηχανισμοί αυτοί όμως έχουν όρια, ιδιαίτερα όταν υπάρχει χρόνια νόσος, δυσαπορρόφηση ή υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων.

Η έννοια της ομοιόστασης είναι κρίσιμη για την κατανόηση του ψευδαργύρου. Μια τιμή στον ορό δεν αντικατοπτρίζει πάντα με απόλυτη ακρίβεια τα συνολικά αποθέματα στους ιστούς. Για αυτό, η αξιολόγηση του ψευδαργύρου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη διατροφή, τα συμπτώματα, τη φλεγμονή, τη λευκωματίνη, τα φάρμακα και τις πιθανές απώλειες.

3Βιολογικός ρόλος: ένζυμα, DNA και κύτταρα

Ο ψευδάργυρος λειτουργεί ως δομικό και καταλυτικό στοιχείο σε μεγάλο αριθμό πρωτεϊνών. Πολλά ένζυμα χρειάζονται ψευδάργυρο για να διατηρήσουν τη σωστή τρισδιάστατη δομή τους ή για να ολοκληρώσουν τη χημική αντίδραση που επιτελούν. Αυτός είναι ο λόγος που η ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να επηρεάσει πολλά συστήματα ταυτόχρονα.

Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη σύνθεση και επιδιόρθωση του DNA, στη σύνθεση πρωτεϊνών, στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης, στον κυτταρικό κύκλο και στην απόπτωση. Οι λεγόμενες πρωτεΐνες με «zinc fingers» είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα πρωτεϊνών που χρησιμοποιούν τον ψευδάργυρο για να δεσμεύονται στο DNA και να ρυθμίζουν τη λειτουργία γονιδίων.

Η σημασία του είναι ιδιαίτερα εμφανής σε ιστούς με γρήγορη ανανέωση, όπως το δέρμα, ο εντερικός βλεννογόνος, τα κύτταρα του ανοσοποιητικού και οι αναπαραγωγικοί ιστοί. Όταν υπάρχει έλλειψη, οι ιστοί αυτοί μπορούν να παρουσιάσουν λειτουργικές διαταραχές: καθυστερημένη επούλωση, δερματικές αλλοιώσεις, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις ή διαταραχές ανάπτυξης.

4Ψευδάργυρος και ανοσοποιητικό σύστημα

Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για τη φυσιολογική λειτουργία της έμφυτης και της επίκτητης ανοσίας. Συμμετέχει στη λειτουργία των ουδετερόφιλων, των μακροφάγων, των φυσικών φονικών κυττάρων, των Τ-λεμφοκυττάρων και της παραγωγής κυτταροκινών. Η έλλειψη μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ανοσολογική απάντηση και μεγαλύτερη ευαισθησία σε λοιμώξεις.

Η σχέση του ψευδαργύρου με το ανοσοποιητικό είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, η επάρκεια υποστηρίζει την άμυνα έναντι παθογόνων. Από την άλλη, ο ψευδάργυρος συμβάλλει στη ρύθμιση της φλεγμονώδους απάντησης, ώστε αυτή να είναι αποτελεσματική αλλά όχι υπερβολική. Η ανισορροπία μπορεί να επηρεάσει τόσο την άμυνα όσο και τη φλεγμονή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η λήψη υψηλών δόσεων ψευδαργύρου «ενισχύει» απεριόριστα το ανοσοποιητικό. Το ανοσοποιητικό χρειάζεται ισορροπία. Η ανεπάρκεια πρέπει να διορθώνεται, αλλά η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες συνέπειες, όπως διαταραχή απορρόφησης χαλκού και πιθανή καταστολή ανοσολογικών μηχανισμών.

5Δέρμα, μαλλιά, νύχια και επούλωση

Το δέρμα είναι από τους ιστούς όπου η επάρκεια ψευδαργύρου έχει πρακτική σημασία. Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στην κερατινοποίηση, στην ανανέωση των κυττάρων, στη φλεγμονώδη απάντηση του δέρματος και στην επούλωση. Η έλλειψή του μπορεί να σχετίζεται με ξηροδερμία, δερματίτιδα, καθυστερημένη επούλωση πληγών και ευπάθεια σε δερματικές βλάβες.

Η τριχόπτωση είναι συχνός λόγος για τον οποίο οι ασθενείς αναζητούν ψευδάργυρο. Ωστόσο, η τριχόπτωση είναι πολυπαραγοντικό σύμπτωμα. Μπορεί να σχετίζεται με χαμηλή φερριτίνη, θυρεοειδοπάθεια, έλλειψη βιταμίνης D, έλλειψη βιταμίνης Β12, ανδρογενετική αλωπεκία, στρες, πρόσφατη λοίμωξη, φάρμακα ή δερματολογικά νοσήματα. Ο ψευδάργυρος είναι μέρος της διερεύνησης, όχι η μοναδική απάντηση.

Η επούλωση τραυμάτων απαιτεί κυτταρική διαίρεση, σύνθεση κολλαγόνου, ανοσολογική ρύθμιση και αναδόμηση ιστών. Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε αυτά τα στάδια, γι’ αυτό η έλλειψή του μπορεί να καθυστερήσει την αποκατάσταση. Σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια φλεγμονή, υποθρεψία ή χρόνια έλκη, η συνολική θρεπτική αξιολόγηση έχει ιδιαίτερη σημασία.

6Γονιμότητα και αναπαραγωγική υγεία

Ο ψευδάργυρος έχει σημαντικό ρόλο στην αναπαραγωγική λειτουργία. Στους άνδρες, συμμετέχει στη φυσιολογική λειτουργία του προστάτη, στη σπερματογένεση, στην κινητικότητα των σπερματοζωαρίων και στην προστασία των κυττάρων από οξειδωτικό στρες. Η ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει έμμεσα παραμέτρους της αναπαραγωγικής υγείας, ιδίως όταν συνυπάρχει κακή θρέψη, χρόνια φλεγμονή ή ορμονική διαταραχή.

Στις γυναίκες, ο ψευδάργυρος συμμετέχει στην κυτταρική διαίρεση, στη λειτουργία ενζύμων και στη συνολική θρεπτική επάρκεια που είναι σημαντική για τη γονιμότητα και την κύηση. Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζεται ως «θεραπεία γονιμότητας». Η γονιμότητα είναι πολυπαραγοντική και απαιτεί εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.

Σε ζευγάρια που διερευνούν υπογονιμότητα, η αξιολόγηση ψευδαργύρου μπορεί να έχει θέση όταν υπάρχουν διατροφικοί περιορισμοί, χρόνια νοσήματα, δυσαπορρόφηση, ιστορικό ελλείψεων ή χαμηλή ποιότητα διατροφής. Συνήθως όμως συνδυάζεται με πλήρη κλινικό και εργαστηριακό έλεγχο, όχι ως μεμονωμένη εξέταση.

7Εγκυμοσύνη, έμβρυο και θηλασμός

Κατά την εγκυμοσύνη οι ανάγκες σε ψευδάργυρο αυξάνονται, επειδή ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για τη σύνθεση DNA, την κυτταρική διαίρεση και την ανάπτυξη των ιστών του εμβρύου. Συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, του ανοσοποιητικού και των κυτταρικών δομών. Η επάρκεια ψευδαργύρου αποτελεί μέρος της συνολικής θρεπτικής επάρκειας της εγκύου.

Οι ημερήσιες ανάγκες διαφέρουν ανά ηλικία και κατάσταση. Γενικά, οι ενήλικες γυναίκες χρειάζονται περίπου 8 mg/ημέρα, ενώ στην εγκυμοσύνη οι ανάγκες αυξάνονται περίπου στα 11 mg/ημέρα και στον θηλασμό περίπου στα 12 mg/ημέρα. Στις εφήβους οι ανάγκες μπορεί να είναι διαφορετικές. Οι τιμές αυτές αφορούν τη συνολική πρόσληψη και όχι απαραίτητα ανάγκη για συμπλήρωμα.

Η λήψη συμπληρώματος στην εγκυμοσύνη πρέπει να γίνεται με καθοδήγηση. Πολλές προγεννητικές βιταμίνες περιέχουν ήδη ψευδάργυρο. Η προσθήκη επιπλέον συμπληρώματος χωρίς να υπολογίζεται η συνολική ποσότητα μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική πρόσληψη και διαταραχή της ισορροπίας με τον χαλκό.

8Παιδιά, ανάπτυξη και εφηβεία

Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη των παιδιών, την ωρίμανση του ανοσοποιητικού συστήματος, την όρεξη, τη σωματική ανάπτυξη, την επούλωση και τη φυσιολογική κυτταρική διαίρεση. Σε παιδιά με σοβαρή ή παρατεταμένη ανεπάρκεια μπορεί να παρατηρηθούν μειωμένη ανάπτυξη, μειωμένη όρεξη, συχνότερες λοιμώξεις, δερματικές αλλοιώσεις ή καθυστέρηση επούλωσης.

Οι ανάγκες των παιδιών μεταβάλλονται ανά ηλικία. Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά έχουν μικρότερες απόλυτες ανάγκες, αλλά υψηλές ανάγκες σε σχέση με την ανάπτυξή τους. Στην εφηβεία, οι ανάγκες αυξάνονται λόγω ταχείας σωματικής ανάπτυξης και ορμονικών αλλαγών. Οι έφηβοι που ακολουθούν περιοριστικές δίαιτες ή έχουν χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να χρειάζονται πιο προσεκτική διατροφική αξιολόγηση.

Η χορήγηση συμπληρωμάτων στα παιδιά πρέπει να γίνεται μόνο με παιδιατρική καθοδήγηση. Τα παιδιά δεν είναι μικροί ενήλικες ως προς τις δόσεις και τα ανεκτά όρια.

9Ημερήσιες ανάγκες και RDA

Οι ημερήσιες ανάγκες σε ψευδάργυρο εξαρτώνται από την ηλικία, το φύλο και τη φυσιολογική κατάσταση. Στους ενήλικες άνδρες η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη είναι περίπου 11 mg/ημέρα, ενώ στις ενήλικες γυναίκες περίπου 8 mg/ημέρα. Στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό οι ανάγκες αυξάνονται.

Οι ανάγκες αυτές αφορούν συνολική πρόσληψη από τρόφιμα και συμπληρώματα. Δεν σημαίνουν ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να παίρνει συμπλήρωμα. Ένα άτομο που καταναλώνει επαρκείς ποσότητες κρέατος, θαλασσινών, αυγών, γαλακτοκομικών, ξηρών καρπών και οσπρίων μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες του διατροφικά. Αντίθετα, άτομα με χαμηλή πρόσληψη ζωικών τροφών, δυσαπορρόφηση ή αυξημένες ανάγκες μπορεί να χρειάζονται αξιολόγηση.

Το ανώτατο ανεκτό όριο πρόσληψης για ενήλικες αναφέρεται συχνά ως 40 mg/ημέρα από όλες τις πηγές. Η υπέρβαση αυτού του ορίου, ειδικά για μεγάλο διάστημα, αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών και ανεπάρκειας χαλκού.

10Τροφές πλούσιες σε ψευδάργυρο

Ο ψευδάργυρος υπάρχει σε ζωικά και φυτικά τρόφιμα. Οι ζωικές πηγές έχουν συνήθως υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα, δηλαδή ο οργανισμός απορροφά πιο αποτελεσματικά τον ψευδάργυρο που περιέχουν. Οι φυτικές πηγές μπορούν επίσης να συμβάλουν σημαντικά, αλλά η απορρόφηση επηρεάζεται από φυτικά οξέα, κυρίως τη φυτίνη, που υπάρχει σε δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια και σπόρους.

Η καλύτερη στρατηγική δεν είναι η υπερκατανάλωση ενός μόνο τροφίμου, αλλά η ποικιλία: πρωτεΐνη καλής ποιότητας, όσπρια, ξηροί καρποί, σπόροι, αυγά, γαλακτοκομικά όπου επιτρέπονται και προσεκτικός σχεδιασμός σε φυτοφαγικές δίαιτες.

11Απορρόφηση και βιοδιαθεσιμότητα

Η απορρόφηση του ψευδαργύρου γίνεται κυρίως στο λεπτό έντερο και επηρεάζεται από τη συνολική σύσταση του γεύματος. Η βιοδιαθεσιμότητα είναι ο βαθμός στον οποίο ο ψευδάργυρος που περιέχει ένα τρόφιμο απορροφάται και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον οργανισμό. Δεν έχει σημασία μόνο πόσο ψευδάργυρο περιέχει μια τροφή, αλλά και πόσο απορροφάται.

Η φυτίνη, που βρίσκεται σε δημητριακά ολικής άλεσης, πίτουρο, όσπρια και σπόρους, μπορεί να δεσμεύσει τον ψευδάργυρο και να μειώσει την απορρόφησή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα τρόφιμα αυτά είναι «κακά». Είναι θρεπτικά και χρήσιμα, αλλά σε διατροφές που βασίζονται κυρίως σε φυτικές πηγές χρειάζεται σωστός σχεδιασμός για να εξασφαλίζεται επαρκής πρόσληψη.

• Παράγοντες που αυξάνουν τη βιοδιαθεσιμότητα: ζωικές πρωτεΐνες, ποικιλία τροφών, επαρκής πρωτεϊνική πρόσληψη, σωστή προετοιμασία οσπρίων.
• Παράγοντες που μειώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα: υψηλή πρόσληψη φυτίνης, πολύ υψηλές δόσεις σιδήρου ή ασβεστίου, δυσαπορρόφηση, χρόνια διάρροια.
• Πρακτικές που βοηθούν: μούλιασμα οσπρίων, φύτρωμα σπόρων, ζύμωση, συνδυασμός φυτικών πηγών με πρωτεΐνη.

Ο τρόπος μαγειρέματος και προετοιμασίας μπορεί να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα του ψευδαργύρου. Σε φυτικές δίαιτες, το μούλιασμα, η ζύμωση και η ποικιλία πηγών μπορούν να βελτιώσουν την πρακτική κάλυψη των αναγκών.

12Χορτοφαγική/vegan διατροφή

Οι χορτοφαγικές και vegan δίαιτες μπορούν να είναι υγιεινές, αλλά χρειάζονται σωστό σχεδιασμό ως προς τον ψευδάργυρο. Το ζήτημα δεν είναι ότι οι φυτικές τροφές δεν περιέχουν ψευδάργυρο. Πολλά όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηροί καρποί και σπόροι περιέχουν αξιόλογες ποσότητες. Το ζήτημα είναι ότι η απορρόφηση είναι συχνά χαμηλότερη λόγω φυτίνης.

Σε vegan διατροφή, χρήσιμες πηγές είναι τα ρεβίθια, οι φακές, τα φασόλια, η βρώμη, οι κολοκυθόσποροι, το ταχίνι, οι ξηροί καρποί και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα. Η επαρκής συνολική πρόσληψη πρωτεΐνης και η σωστή προετοιμασία των οσπρίων βελτιώνουν την κάλυψη των αναγκών.

Δεν πρέπει να χορηγούνται υψηλές δόσεις συμπληρωμάτων μόνο επειδή κάποιος είναι vegan. Η απόφαση πρέπει να βασίζεται στη διατροφή, στα συμπτώματα, στο ιστορικό και, όταν υπάρχει λόγος, σε εργαστηριακό έλεγχο.

13Συμπληρώματα ψευδαργύρου

Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ή πιθανή ανεπάρκεια, αυξημένες ανάγκες, δυσαπορρόφηση ή συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη. Δεν πρέπει να θεωρούνται απαραίτητα για όλους. Η διατροφή είναι η πρώτη βάση, ενώ τα συμπληρώματα είναι εργαλείο όταν υπάρχει λόγος.

Συχνές μορφές ψευδαργύρου σε συμπληρώματα είναι zinc gluconate, zinc citrate, zinc picolinate και zinc oxide. Οι μορφές διαφέρουν ως προς τη βιοδιαθεσιμότητα και την ανοχή. Ωστόσο, στην κλινική πράξη η ασφάλεια εξαρτάται κυρίως από τη δόση, τη διάρκεια, την ένδειξη και το αν λαμβάνονται ταυτόχρονα άλλα συμπληρώματα.

Ο ασθενής πρέπει να κοιτάζει την ποσότητα στοιχειακού ψευδαργύρου και όχι μόνο το όνομα της μορφής. Ένα σκεύασμα μπορεί να γράφει υψηλό αριθμό άλατος, αλλά να αντιστοιχεί σε διαφορετική ποσότητα πραγματικού ψευδαργύρου.

14Αλληλεπιδράσεις με χαλκό, σίδηρο, ασβέστιο και φάρμακα

Ο ψευδάργυρος αλληλεπιδρά με άλλα μέταλλα και φάρμακα. Η πιο σημαντική κλινική αλληλεπίδραση είναι με τον χαλκό. Η μακροχρόνια υψηλή πρόσληψη ψευδαργύρου μπορεί να μειώσει την απορρόφηση χαλκού. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία, ουδετεροπενία και νευρολογικά συμπτώματα.

Ο σίδηρος και το ασβέστιο, κυρίως σε υψηλές δόσεις, μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση ψευδαργύρου όταν λαμβάνονται ταυτόχρονα. Επίσης, ο ψευδάργυρος μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση ορισμένων αντιβιοτικών, όπως κινολόνες και τετρακυκλίνες, εάν λαμβάνονται μαζί. Για αυτό χρειάζεται χρονική απόσταση μεταξύ ορισμένων φαρμάκων και συμπληρωμάτων μετάλλων.

15Έλλειψη ψευδαργύρου: αιτίες και ομάδες κινδύνου

Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να οφείλεται σε μειωμένη πρόσληψη, μειωμένη απορρόφηση, αυξημένες απώλειες ή αυξημένες ανάγκες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ανεπαρκής πρόσληψη και η χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα της διατροφής αποτελούν σημαντικούς παράγοντες. Σε κλινικό επίπεδο, η δυσαπορρόφηση, η χρόνια διάρροια και τα χρόνια νοσήματα είναι συχνοί λόγοι διερεύνησης.

• Μειωμένη πρόσληψη: περιοριστικές δίαιτες, χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης, υποθρεψία.
• Μειωμένη απορρόφηση: κοιλιοκάκη, νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα, χρόνια διάρροια.
• Αυξημένες απώλειες: χρόνια γαστρεντερικά προβλήματα, εγκαύματα, ορισμένες νεφρικές καταστάσεις.
• Αυξημένες ανάγκες: ανάπτυξη, εγκυμοσύνη, θηλασμός, επούλωση, χρόνια φλεγμονή.
• Φάρμακα και καταστάσεις: πολυφαρμακία, αλκοολική επιβάρυνση, χρόνια ηπατική ή νεφρική νόσος.

Οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά με περιοριστική πρόσληψη, οι έγκυες, οι θηλάζουσες, οι ασθενείς μετά από βαριατρική επέμβαση και τα άτομα με χρόνια εντερικά νοσήματα είναι ομάδες όπου ο ψευδάργυρος μπορεί να χρειαστεί πιο προσεκτική αξιολόγηση.

16Έλλειψη ψευδαργύρου: συμπτώματα και επιπλοκές

Τα συμπτώματα της έλλειψης ψευδαργύρου είναι συχνά μη ειδικά. Μπορεί να εμφανιστούν σταδιακά και να μοιάζουν με συμπτώματα άλλων ελλείψεων ή νοσημάτων. Για αυτό δεν πρέπει να γίνεται διάγνωση μόνο από την παρουσία τριχόπτωσης, κόπωσης ή συχνών λοιμώξεων. Χρειάζεται συνδυασμός ιστορικού, διατροφικής αξιολόγησης, κλινικής εικόνας και εργαστηριακών εξετάσεων.

Η μακροχρόνια ή σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη, την ανοσολογική λειτουργία, την επούλωση και τη γενική θρεπτική κατάσταση. Η ήπια ανεπάρκεια μπορεί να είναι δυσκολότερη στη διάγνωση και συχνά απαιτεί πιο συνολική αξιολόγηση.

17Υπερβολική πρόσληψη και τοξικότητα

Παρότι ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος, η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Η τοξικότητα από ψευδάργυρο συνήθως δεν προκύπτει από τη φυσιολογική διατροφή, αλλά από συμπληρώματα υψηλής δόσης ή από ταυτόχρονη λήψη πολλών σκευασμάτων που περιέχουν ψευδάργυρο.

Οξεία υπερβολική λήψη μπορεί να προκαλέσει ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος, διάρροια, πονοκέφαλο και μεταλλική γεύση. Η χρόνια υπερβολική πρόσληψη είναι συχνά πιο σημαντική, επειδή μπορεί να μειώσει την απορρόφηση χαλκού. Η έλλειψη χαλκού μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία, ουδετεροπενία και νευρολογικές εκδηλώσεις.

Ο στόχος δεν είναι να αυξηθεί ο ψευδάργυρος όσο γίνεται περισσότερο. Ο στόχος είναι η επάρκεια, η ισορροπία με τα υπόλοιπα ιχνοστοιχεία και η αποφυγή υπερβολικής λήψης.

18Εργαστηριακή αξιολόγηση του ψευδαργύρου

Η εργαστηριακή αξιολόγηση του ψευδαργύρου γίνεται συνήθως με μέτρηση ψευδαργύρου ορού ή πλάσματος. Η εξέταση μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση ανεπάρκειας, δυσαπορρόφησης, αυξημένων απωλειών ή υπερβολικής λήψης συμπληρωμάτων. Ωστόσο, δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα, επειδή επηρεάζεται από τη φλεγμονή, την ώρα αιμοληψίας, τη λευκωματίνη, την αιμόλυση και τον προαναλυτικό χειρισμό του δείγματος.

Σε οριακά ή μη αναμενόμενα αποτελέσματα, έχει σημασία να αξιολογούνται παράλληλα η CRP, η λευκωματίνη, η γενική αίματος, η φερριτίνη, ο σίδηρος, η βιταμίνη Β12, η βιταμίνη D και ο χαλκός, ανάλογα με το ιστορικό. Η τιμή του ψευδαργύρου είναι πιο χρήσιμη όταν απαντά σε συγκεκριμένο ερώτημα και όχι όταν ζητείται χωρίς κλινική ένδειξη.

19Ψευδάργυρος και χρόνια νοσήματα

Ο ψευδάργυρος έχει μελετηθεί σε σχέση με χρόνια νοσήματα, κυρίως λόγω του ρόλου του στη φλεγμονή, στο οξειδωτικό στρες, στην ανοσολογική λειτουργία και στον μεταβολισμό. Χαμηλές τιμές ή ανεπαρκής πρόσληψη έχουν συσχετιστεί σε μελέτες με διάφορες χρόνιες καταστάσεις, όμως η σχέση δεν σημαίνει πάντα αιτιότητα. Σε πολλές περιπτώσεις ο χαμηλός ψευδάργυρος μπορεί να είναι συνέπεια φλεγμονής, κακής θρέψης ή νόσου και όχι η μοναδική αιτία.

Στον σακχαρώδη διαβήτη, ο ψευδάργυρος έχει βιολογικό ενδιαφέρον επειδή συμμετέχει στη σύνθεση, αποθήκευση και λειτουργία της ινσουλίνης, αλλά η αντιμετώπιση του διαβήτη δεν βασίζεται σε συμπλήρωμα ψευδαργύρου. Σε καρδιαγγειακά νοσήματα, η σχέση με φλεγμονή και οξειδωτικό στρες έχει ερευνηθεί, αλλά η βασική πρόληψη παραμένει η συνολική καρδιομεταβολική φροντίδα.

Σε φλεγμονώδη νοσήματα εντέρου, χρόνια διάρροια, κοιλιοκάκη και βαριατρική επέμβαση, ο ψευδάργυρος έχει πιο πρακτική κλινική σημασία, επειδή η δυσαπορρόφηση και οι απώλειες μπορούν να οδηγήσουν σε ανεπάρκεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αξιολόγηση του ψευδαργύρου πρέπει να είναι μέρος ευρύτερου ελέγχου θρέψης.

20Ψευδάργυρος, λοιμώξεις και COVID-19

Ο ψευδάργυρος μελετήθηκε ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια λόγω του ρόλου του στο ανοσοποιητικό και στις ιογενείς λοιμώξεις. Η επάρκεια ψευδαργύρου είναι σημαντική για τη φυσιολογική ανοσολογική απάντηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ψευδάργυρος αποτελεί θεραπεία ή εγγυημένη πρόληψη για λοιμώξεις.

Στο κοινό κρυολόγημα, έχουν μελετηθεί διάφορες μορφές ψευδαργύρου, κυρίως παστίλιες, με αντικρουόμενα αποτελέσματα ως προς τη διάρκεια των συμπτωμάτων. Στην COVID-19, ο ψευδάργυρος εξετάστηκε ως πιθανός υποστηρικτικός παράγοντας λόγω ανοσολογικών μηχανισμών, αλλά δεν αποτελεί ειδική θεραπεία. Η αλόγιστη λήψη υψηλών δόσεων κατά τη διάρκεια λοιμώξεων μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες ενέργειες.

21Συχνές ερωτήσεις

22Κλείστε ραντεβού και βιβλιογραφία

Σχετικοί εσωτερικοί σύνδεσμοι

Ενδεικτικές πηγές