Β-Αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος Ομάδας Α (GAS): Συμπτώματα, Οστρακιά, Επιπλοκές και Θεραπεία

Δημοσίευση: 28 Μαΐου 2025 • Τελευταία ενημέρωση: 9 Αυγούστου 2026

1Τι είναι ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α

Ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α, γνωστός διεθνώς ως Group A Streptococcus – GAS, είναι το βακτήριο Streptococcus pyogenes. Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ανθρώπινους παθογόνους στρεπτόκοκκους και έχει την ικανότητα να προκαλεί ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα κλινικών εκδηλώσεων.

Η πιο γνωστή είναι η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, δηλαδή ο «στρεπτόκοκκος στον λαιμό». Το ίδιο βακτήριο όμως μπορεί να προκαλέσει οστρακιά, μολυσματικό κηρίο, ερυσίπελας, κυτταρίτιδα και λοιμώξεις τραυμάτων. Σε ένα πολύ μικρότερο ποσοστό ασθενών μπορεί να εισχωρήσει σε φυσιολογικά στείρους ιστούς και να προκαλέσει βακτηριαιμία, νεκρωτική απονευρωσίτιδα ή στρεπτοκοκκικό σύνδρομο τοξικού shock.

Η σημασία του GAS δεν τελειώνει όταν υποχωρήσει η αρχική λοίμωξη. Ορισμένες εκδηλώσεις εμφανίζονται μετά την οξεία λοίμωξη λόγω ανοσολογικών μηχανισμών. Σε αυτές περιλαμβάνονται κυρίως ο οξύς ρευματικός πυρετός και η μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα.

2Ονομασία, β-αιμόλυση και μικροβιολογία

Ο Streptococcus pyogenes είναι Gram-θετικός κόκκος που στο μικροσκόπιο μπορεί να εμφανίζεται σε αλυσίδες. Η ονομασία «ομάδας Α» προέρχεται από την ταξινόμηση Lancefield, η οποία βασίζεται σε αντιγονικά χαρακτηριστικά του κυτταρικού τοιχώματος των β-αιμολυτικών στρεπτοκόκκων.

Ο όρος β-αιμολυτικός περιγράφει την εικόνα που παρουσιάζει το βακτήριο όταν αναπτύσσεται σε αιματούχο άγαρ: γύρω από τις αποικίες παρατηρείται ζώνη πλήρους αιμόλυσης. Η β-αιμόλυση είναι σημαντικό εργαστηριακό χαρακτηριστικό, αλλά η τελική ταυτοποίηση δεν βασίζεται αποκλειστικά σε αυτή.

Είναι επίσης σημαντικό να μη συγχέεται ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α με τον στρεπτόκοκκο ομάδας Β. Πρόκειται για διαφορετικούς μικροοργανισμούς με διαφορετική επιδημιολογία και διαφορετική κλινική σημασία. Ο στρεπτόκοκκος ομάδας Β έχει ιδιαίτερη σημασία στον προγεννητικό έλεγχο και στα νεογνά, ενώ ο GAS συνδέεται χαρακτηριστικά με φαρυγγίτιδα, οστρακιά, δερματικές λοιμώξεις και ορισμένες διεισδυτικές ή μεταστρεπτοκοκκικές καταστάσεις.

3Μετάδοση, επώαση και ασυμπτωματική φορεία

Ο άνθρωπος αποτελεί το βασικό φυσικό reservoir του GAS. Η μετάδοση της φαρυγγικής λοίμωξης γίνεται κυρίως μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων και στενής επαφής με μολυσμένες εκκρίσεις. Η στενή συμβίωση μέσα στην οικογένεια, τα σχολεία, οι παιδικοί σταθμοί και άλλοι χώροι συνωστισμού διευκολύνουν τη μετάδοση.

Όταν υπάρχει δερματική λοίμωξη, το βακτήριο μπορεί να μεταδοθεί και μέσω άμεσης επαφής με τη μολυσμένη περιοχή ή τις εκκρίσεις της.

Για τη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η περίοδος επώασης είναι συνήθως περίπου 2–5 ημέρες. Αυτό σημαίνει ότι τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται απαραίτητα αμέσως μετά την επαφή.

Τι σημαίνει ασυμπτωματική φορεία;

Ιδιαίτερα στα παιδιά σχολικής ηλικίας, μπορεί να υπάρχει GAS στον φάρυγγα χωρίς ενεργή νόσο. Ο ασθενής δεν έχει πυρετό, πονόλαιμο ή άλλη συμβατή συμπτωματολογία, αλλά το μικρόβιο μπορεί να ανιχνεύεται σε φαρυγγικό δείγμα.

Αυτό έχει μεγάλη πρακτική σημασία. Αν εξετάζονται χωρίς ένδειξη παιδιά με σαφή συμπτώματα ίωσης, ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να αντιπροσωπεύει φορεία και όχι την πραγματική αιτία των συμπτωμάτων. Για αυτό ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να γίνεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

4Γιατί ο GAS μπορεί να προκαλέσει τόσο διαφορετικές νόσους

Η κλινική συμπεριφορά του GAS οφείλεται σε πολλούς παράγοντες λοιμογόνου δύναμης. Ένας από τους σημαντικότερους είναι η M protein, η οποία βοηθά το βακτήριο να αποφεύγει μηχανισμούς της ανοσολογικής άμυνας.

Οι στρεπτολυσίνες O και S προκαλούν κυτταρική βλάβη και σχετίζονται με το χαρακτηριστικό φαινόμενο της β-αιμόλυσης. Η ανοσολογική απάντηση έναντι της στρεπτολυσίνης O είναι αυτή που μετράμε εργαστηριακά με την εξέταση ASO/ASTO.

Άλλα στελέχη παράγουν στρεπτοκοκκικές πυρετογόνες εξωτοξίνες. Οι τοξίνες αυτές συμμετέχουν στην παθογένεια της οστρακιάς και μπορούν, σε σοβαρές περιπτώσεις, να λειτουργήσουν ως superantigens προκαλώντας εκτεταμένη ανοσολογική ενεργοποίηση.

Η βαρύτητα της λοίμωξης δεν καθορίζεται μόνο από το βακτήριο. Επηρεάζεται από το συγκεκριμένο στέλεχος, την πύλη εισόδου, την ηλικία, τα υποκείμενα νοσήματα, την ανοσιακή κατάσταση του ασθενούς και άλλους παράγοντες του ξενιστή.

5Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα και αμυγδαλίτιδα

Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι η συχνότερη εκδήλωση του GAS που οδηγεί σε εργαστηριακό έλεγχο. Το βακτήριο ευθύνεται για περίπου 20–30% των επεισοδίων φαρυγγίτιδας στα παιδιά και περίπου 5–15% στους ενήλικες. Η μεγαλύτερη συχνότητα παρατηρείται στις ηλικίες περίπου 5–15 ετών.

Η κλασική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει:

• αιφνίδια έναρξη πονόλαιμου,
• πυρετό,
• πόνο ή δυσκολία στην κατάποση,
• έντονη ερυθρότητα του φάρυγγα,
• διογκωμένες αμυγδαλές, με ή χωρίς εξίδρωμα,
• πετέχειες στην υπερώα,
• ευαίσθητους πρόσθιους τραχηλικούς λεμφαδένες,
• κεφαλαλγία,
• κοιλιακό άλγος, ναυτία ή εμέτους, ιδιαίτερα στα παιδιά.

Ποια συμπτώματα δείχνουν περισσότερο προς ίωση;

Βήχας, έντονη καταρροή, βραχνάδα, επιπεφυκίτιδα και ορισμένες άλλες εκδηλώσεις του ανώτερου αναπνευστικού είναι περισσότερο συμβατές με ιογενή αιτία. Η παρουσία τους δεν αποτελεί μαθηματικό κανόνα, αλλά αλλάζει σημαντικά την πιθανότητα στρεπτοκοκκικής λοίμωξης.

Οι λευκές πλάκες ή το «πύον» στις αμυγδαλές δεν αποδεικνύουν από μόνα τους GAS. Εξιδρωματική αμυγδαλίτιδα μπορεί να εμφανιστεί και σε ιογενείς λοιμώξεις, ιδιαίτερα στη λοιμώδη μονοπυρήνωση.

6Οστρακιά: πότε ο στρεπτόκοκκος προκαλεί εξάνθημα

Η οστρακιά προκαλείται από στελέχη του Streptococcus pyogenes που παράγουν πυρετογόνες εξωτοξίνες. Συχνότερα εμφανίζεται μαζί με στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, αλλά μπορεί να σχετίζεται και με άλλες εστίες GAS.

Το χαρακτηριστικό εξάνθημα είναι ερυθρό, λεπτό και έχει συχνά τραχιά υφή σαν γυαλόχαρτο. Συνήθως αρχίζει στον κορμό και επεκτείνεται προς τα έξω. Οι παλάμες και τα πέλματα συνήθως δεν αποτελούν την αρχική περιοχή του εξανθήματος.

Στις πτυχές μπορεί να παρατηρείται εντονότερη ερυθρότητα, γνωστή ως γραμμές Pastia. Το πρόσωπο μπορεί να είναι ερυθρό με σχετική ωχρότητα γύρω από το στόμα, ενώ η γλώσσα μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστική εικόνα που περιγράφεται ως «γλώσσα φράουλα».

Μετά την υποχώρηση του εξανθήματος μπορεί να εμφανιστεί απολέπιση.

7Δερματικές λοιμώξεις από Streptococcus pyogenes

Ο GAS δεν προσβάλλει μόνο τον φάρυγγα. Μπορεί να προκαλέσει σημαντικές λοιμώξεις του δέρματος και των μαλακών μορίων.

Μολυσματικό κηρίο / πυοδερμία

Είναι επιφανειακή βακτηριακή λοίμωξη που εμφανίζεται συχνότερα στα παιδιά. Μπορεί να οφείλεται σε GAS, σε Staphylococcus aureus ή σε συνδυασμό μικροοργανισμών. Χαρακτηριστικές είναι οι επιφανειακές βλάβες που μπορεί να σχηματίζουν κρούστες.

Ερυσίπελας

Το ερυσίπελας εκδηλώνεται συνήθως με επώδυνη, θερμή, έντονα ερυθρή περιοχή του δέρματος, συχνά με σχετικά σαφή όρια. Μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό και κακουχία.

Κυτταρίτιδα

Η κυτταρίτιδα αφορά βαθύτερη λοίμωξη του δέρματος και του υποδορίου. Η ερυθρότητα έχει συνήθως λιγότερο σαφή όρια και μπορεί να συνυπάρχουν οίδημα, ευαισθησία και πυρετός.

Πύλη εισόδου μπορεί να αποτελέσει μια μικρή πληγή, ένα χειρουργικό τραύμα, ρωγμές ανάμεσα στα δάκτυλα, έκζεμα, χρόνια δερματική βλάβη ή άλλο σημείο διαταραχής του δερματικού φραγμού.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει ταχεία επέκταση της ερυθρότητας, υψηλός πυρετός, ρίγος, έντονος πόνος ή δυσανάλογος πόνος σε σχέση με την εικόνα του δέρματος.

8Διεισδυτική GAS λοίμωξη και νεκρωτική απονευρωσίτιδα

Ο όρος διεισδυτική λοίμωξη από GAS χρησιμοποιείται όταν το βακτήριο ανιχνεύεται ή προκαλεί λοίμωξη σε φυσιολογικά στείρα σημεία του οργανισμού, όπως το αίμα ή οι βαθιοί ιστοί.

Οι καταστάσεις αυτές είναι πολύ πιο σπάνιες από τη φαρυγγίτιδα, αλλά έχουν μεγάλη κλινική σημασία επειδή μπορούν να εξελιχθούν γρήγορα.

Η νεκρωτική απονευρωσίτιδα είναι μία από τις σοβαρότερες μορφές. Η λοίμωξη επεκτείνεται κατά μήκος των περιτονιών και των βαθιών μαλακών μορίων και μπορεί να προκαλέσει ταχεία νέκρωση ιστών.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πρώιμα σημεία είναι ο έντονος πόνος που φαίνεται δυσανάλογος προς την αρχική εξωτερική εικόνα. Καθώς η νόσος εξελίσσεται μπορεί να εμφανιστούν:

• ταχύτατη επέκταση οιδήματος ή ερυθρότητας,
• πολύ έντονος πόνος ή ευαισθησία,
• πυρετός και ρίγος,
• φυσαλίδες ή αλλαγή χρώματος του δέρματος,
• υπόταση,
• σύγχυση ή έντονη αδυναμία,
• σημεία πολυοργανικής δυσλειτουργίας.

9Στρεπτοκοκκικό σύνδρομο τοξικού shock και βακτηριαιμία

Το streptococcal toxic shock syndrome – STSS αποτελεί σοβαρή εκδήλωση διεισδυτικής λοίμωξης από GAS. Χαρακτηρίζεται από ταχεία εμφάνιση κυκλοφορικής καταπληξίας και δυσλειτουργίας ενός ή περισσότερων οργάνων.

Ο ασθενής μπορεί αρχικά να εμφανίζει συμπτώματα που μοιάζουν σχετικά μη ειδικά, όπως πυρετό, μυαλγίες, ναυτία ή έντονο τοπικό πόνο, και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να αναπτύξει υπόταση και σοβαρή συστηματική νόσο.

Η βακτηριαιμία σημαίνει παρουσία του βακτηρίου στο αίμα. Μπορεί να συνοδεύει λοίμωξη μαλακών μορίων, λοίμωξη μετά από χειρουργική επέμβαση, λοίμωξη μετά τον τοκετό ή άλλη διεισδυτική εστία.

Σε υποψία σοβαρής GAS λοίμωξης απαιτούνται νοσοκομειακή εκτίμηση, καλλιέργειες από κατάλληλα δείγματα, αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος και άμεση θεραπευτική αντιμετώπιση. Η θεραπεία δεν πρέπει να καθυστερεί περιμένοντας όλες τις εργαστηριακές απαντήσεις όταν η κλινική εικόνα είναι συμβατή με βαριά λοίμωξη.

10Στρεπτόκοκκος ομάδας Α στα παιδιά

Η GAS φαρυγγίτιδα είναι ιδιαίτερα συχνή στα παιδιά σχολικής ηλικίας. Η τυπική ηλικία είναι περίπου 5–15 ετών, ενώ η κλασική στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι αρκετά λιγότερο συχνή κάτω από την ηλικία των 3 ετών.

Στα παιδιά μπορεί να υπάρχουν συμπτώματα που οι γονείς δεν συνδέουν άμεσα με τον λαιμό, όπως κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετοι ή κεφαλαλγία.

Από την άλλη πλευρά, επειδή πολλά παιδιά μπορούν να είναι ασυμπτωματικοί φορείς, δεν έχει νόημα να γίνεται Strep Test σε κάθε παιδί με πυρετό ή καταρροή. Η επιλογή για εξέταση πρέπει να βασίζεται στην κλινική εικόνα.

Σε συμπτωματικά παιδιά ηλικίας 3 ετών και άνω, όταν το γρήγορο αντιγονικό τεστ είναι αρνητικό αλλά υπάρχει κλινική ένδειξη για έλεγχο GAS, οι σύγχρονες οδηγίες συστήνουν επιβεβαίωση με καλλιέργεια φαρυγγικού.

Η σωστή διάγνωση έχει ιδιαίτερη σημασία στα παιδιά, τόσο για να αποφεύγονται άσκοπα αντιβιοτικά όσο και για να αντιμετωπίζεται σωστά η επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα.

11GAS στην εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα στη λοχεία

Ο GAS δεν πρέπει να συγχέεται με τον στρεπτόκοκκο ομάδας Β που αποτελεί διαφορετικό μικροοργανισμό και αφορά διαφορετικό προγεννητικό έλεγχο.

Μια συνηθισμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα μπορεί φυσικά να εμφανιστεί και κατά την εγκυμοσύνη και αξιολογείται με βάση τα συμπτώματα και τον κατάλληλο φαρυγγικό έλεγχο.

Ιδιαίτερη κλινική σημασία έχει όμως ο GAS μετά τον τοκετό. Η λοχειακή λοίμωξη από GAS είναι σπάνια, αλλά μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα σε ενδομητρίτιδα, βακτηριαιμία, σηψαιμία ή τοξικό shock.

Μετά τον τοκετό χρειάζονται άμεση αξιολόγηση συμπτώματα όπως:

• υψηλός ή επίμονος πυρετός,
• έντονος κοιλιακός ή πυελικός πόνος,
• ταχυκαρδία,
• έντονη κακουχία δυσανάλογη με τα τοπικά ευρήματα,
• δύσοσμα λόχεια,
• ζάλη, υπόταση ή σύγχυση.

Η υποψία λοχειακής διεισδυτικής λοίμωξης δεν είναι περίπτωση για απλό εξωνοσοκομειακό Strep Test. Απαιτεί επείγουσα ιατρική και συχνά νοσοκομειακή αντιμετώπιση.

12Πώς επιβεβαιώνεται εργαστηριακά η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα

Η κλινική εικόνα μπορεί να αυξήσει ή να μειώσει την πιθανότητα GAS, αλλά δεν μπορεί πάντα να διαχωρίσει με βεβαιότητα τη στρεπτοκοκκική από την ιογενή φαρυγγίτιδα.

Στην καθημερινή εργαστηριακή πρακτική, τα δύο βασικά εργαλεία είναι:

Ένα θετικό Strep Test σε ασθενή με συμβατή κλινική εικόνα υποστηρίζει τη διάγνωση στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση ανάλογα με την ηλικία και το κλινικό πλαίσιο.

Σε συμπτωματικά παιδιά άνω των 3 ετών, οι οδηγίες συστήνουν επιβεβαιωτική καλλιέργεια όταν το rapid αντιγονικό τεστ είναι αρνητικό και ο ασθενής έχει εξεταστεί επειδή υπήρχε πραγματική υποψία GAS. Στους ενήλικες, η καλλιέργεια μετά από αρνητικό rapid δεν είναι συνήθως απαραίτητη ως ρουτίνα, επειδή ο οξύς ρευματικός πυρετός είναι εξαιρετικά σπάνιος σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.

13Σωστή λήψη φαρυγγικού δείγματος: γιατί είναι κρίσιμη

Ένα εργαστηριακό τεστ μπορεί να είναι καλό μόνο όσο καλό είναι και το δείγμα που εξετάζεται. Στον έλεγχο για GAS, η προαναλυτική φάση είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ο στυλεός πρέπει να έρθει σε επαφή με τις περιοχές όπου αναμένεται να βρίσκεται ο μικροοργανισμός, δηλαδή κυρίως:

• τις παρίσθμιες αμυγδαλές,
• τα σημεία με εξίδρωμα όταν υπάρχουν,
• το οπίσθιο φαρυγγικό τοίχωμα.

Πρέπει να αποφεύγεται όσο γίνεται η επαφή του στυλεού με τη γλώσσα, τα δόντια, τις παρειές και μεγάλες ποσότητες σάλιου.

Ανεπαρκής λήψη μπορεί να μειώσει την πιθανότητα ανίχνευσης του μικροβίου. Επίσης, η προηγούμενη έναρξη αντιβιοτικής αγωγής μπορεί να επηρεάσει την καλλιέργεια και πρέπει να αναφέρεται στο εργαστήριο και στον θεράποντα ιατρό.

Για αναλυτικές οδηγίες σχετικά με τη διαδικασία, δείτε Strep Test: σωστή λήψη και ερμηνεία.

14ASO και anti-DNase B: πότε έχουν πραγματική αξία

Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις σχετικά με τον στρεπτόκοκκο είναι ότι ένα αυξημένο ASO ή ASTO σημαίνει πως ο ασθενής έχει ενεργή στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα και χρειάζεται αντιβίωση.

Αυτό δεν είναι σωστό.

Το ASO μετρά αντισώματα έναντι της streptolysin O. Τα αντισώματα δεν αυξάνονται αμέσως με την έναρξη του πονόλαιμου. Αναπτύσσονται μετά τη λοίμωξη και μπορούν να παραμένουν αυξημένα για σημαντικό χρονικό διάστημα.

Άρα το ASO είναι περισσότερο χρήσιμο όταν το κλινικό ερώτημα είναι:

«Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ασθενής πέρασε πρόσφατα στρεπτοκοκκική λοίμωξη;»

και όχι:

«Ο σημερινός πονόλαιμος είναι στρεπτοκοκκικός;»

Το δεύτερο ερώτημα απαντάται με εξέταση του φάρυγγα στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

Anti-DNase B

Το anti-DNase B είναι αντίσωμα έναντι άλλου αντιγόνου του GAS και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με το ASO όταν χρειάζεται τεκμηρίωση προηγηθείσας λοίμωξης. Έχει ιδιαίτερη χρησιμότητα όταν η προηγηθείσα στρεπτοκοκκική λοίμωξη ήταν δερματική, επειδή η απόκριση του ASO μετά από δερματική GAS λοίμωξη μπορεί να είναι λιγότερο έντονη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις η μεταβολή του τίτλου σε διαδοχικές μετρήσεις έχει μεγαλύτερη αξία από μία μεμονωμένη τιμή. Η ερμηνεία πρέπει πάντοτε να συνδέεται με το ιστορικό, τον χρόνο που μεσολάβησε από τη λοίμωξη και την πιθανή επιπλοκή που διερευνάται.

15CRP, γενική αίματος, ΤΚΕ και άλλες εξετάσεις

Στην απλή στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η διάγνωση δεν χρειάζεται συνήθως ένα μεγάλο «πακέτο εξετάσεων αίματος». Το βασικό κλινικό ερώτημα είναι αν υπάρχει GAS στον φάρυγγα.

Η γενική αίματος, η CRP και η ΤΚΕ μπορούν να βοηθήσουν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά καμία από αυτές δεν αποδεικνύει μόνη της στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα.

Σε σοβαρή διεισδυτική λοίμωξη ο εργαστηριακός έλεγχος είναι πολύ ευρύτερος και μπορεί να περιλαμβάνει ηλεκτρολύτες, ηπατική και νεφρική λειτουργία, γαλακτικό, δείκτες πήξης, καλλιέργειες αίματος και άλλες εξετάσεις ανάλογα με τη συνολική κατάσταση.

16Θεραπεία στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας και οστρακιάς

Η επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα αντιμετωπίζεται με κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή. Η θεραπεία μειώνει τη διάρκεια και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων σε κάποιο βαθμό, μειώνει τη μετάδοση, περιορίζει τις πυογόνες επιπλοκές και αποτελεί σημαντικό μέτρο πρόληψης του οξέος ρευματικού πυρετού.

Η πενικιλίνη και η αμοξικιλλίνη παραμένουν βασικές επιλογές θεραπείας όταν δεν υπάρχει αλλεργία ή άλλη αντένδειξη. Η επιλογή σκευάσματος, δόσης και διάρκειας εξαρτάται από την ηλικία, το βάρος, το ιστορικό και την ιατρική εκτίμηση.

Η οστρακιά από GAS αντιμετωπίζεται επίσης με κατάλληλη αντιβιοτική θεραπεία.

Σε ασθενείς που αναφέρουν αλλεργία στην πενικιλίνη πρέπει να διευκρινίζεται τι είδους αντίδραση είχε συμβεί. Άλλο είναι μια ήπια μη αλλεργική ενόχληση και άλλο ιστορικό άμεσης σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης ή αναφυλαξίας. Η εναλλακτική θεραπεία επιλέγεται από τον θεράποντα ιατρό.

Για την πενικιλίνη V μπορείτε να δείτε τον ξεχωριστό οδηγό Ospen / Πενικιλίνη V και στρεπτόκοκκος.

17Θεραπεία σοβαρής ή διεισδυτικής GAS λοίμωξης

Η αντιμετώπιση της διεισδυτικής GAS νόσου είναι εντελώς διαφορετική από τη θεραπεία μιας απλής φαρυγγίτιδας.

Ασθενής με σηψαιμία, στρεπτοκοκκικό toxic shock ή νεκρωτική απονευρωσίτιδα χρειάζεται άμεση νοσοκομειακή θεραπεία. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ενδοφλέβια αντιβιοτικά, αιμοδυναμική υποστήριξη, παρακολούθηση ζωτικών οργάνων και αντιμετώπιση της εστίας.

Στη νεκρωτική απονευρωσίτιδα, η έγκαιρη χειρουργική διερεύνηση και αφαίρεση νεκρωμένων ιστών μπορεί να είναι καθοριστική και δεν πρέπει να καθυστερεί όταν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία.

Σε STSS και άλλες σοβαρές GAS λοιμώξεις χρησιμοποιούνται εξειδικευμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα που δεν έχουν σχέση με την απλή εξωνοσοκομειακή αγωγή του πονόλαιμου.

18Αντοχή στα αντιβιοτικά: τι ισχύει για τον GAS

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό του Streptococcus pyogenes είναι ότι δεν έχει τεκμηριωθεί κλινικό στέλεχος GAS ανθεκτικό στην πενικιλίνη. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο η πενικιλίνη παραμένει θεραπεία αναφοράς για τη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα.

Η κατάσταση δεν είναι ίδια με όλα τα αντιβιοτικά. Αντοχή μπορεί να εμφανίζεται στις μακρολίδες, όπως αζιθρομυκίνη και κλαριθρομυκίνη, καθώς και στην κλινδαμυκίνη. Τα ποσοστά μεταβάλλονται ανά γεωγραφική περιοχή και χρονική περίοδο.

Αυτό σημαίνει ότι μια εναλλακτική αγωγή δεν πρέπει να επιλέγεται απλώς επειδή θεωρείται «πιο δυνατή» ή επειδή χρησιμοποιήθηκε σε προηγούμενο επεισόδιο. Η επιλογή εξαρτάται από τη διάγνωση, το ιστορικό αλλεργίας, τις τοπικές αντοχές και την κλινική εικόνα.

Η ορθή χρήση αντιβιοτικών είναι σημαντική και για έναν ακόμη λόγο: η πλειονότητα των πονόλαιμων είναι ιογενής. Η χορήγηση αντιβίωσης σε ιογενή φαρυγγίτιδα δεν θεραπεύει την αιτία και αυξάνει ανεπιθύμητες ενέργειες και πίεση επιλογής για μικροβιακή αντοχή.

19Διαφορική διάγνωση, μετάδοση και επιστροφή στο σχολείο

Οι περισσότερες περιπτώσεις οξείας φαρυγγίτιδας δεν προκαλούνται από GAS αλλά από ιούς. Ρινοϊοί, αδενοϊοί, γρίπη, RSV, SARS-CoV-2 και άλλοι αναπνευστικοί ιοί μπορούν να προκαλέσουν πονόλαιμο και πυρετό.

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση από EBV μπορεί επίσης να προκαλέσει έντονη αμυγδαλίτιδα με εξίδρωμα, διογκωμένους λεμφαδένες και πυρετό. Σε ορισμένους ασθενείς υπάρχουν έντονη κόπωση, γενικευμένη λεμφαδενοπάθεια, ηπατοσπληνομεγαλία ή μεταβολές στις τρανσαμινάσες.

Άλλες, πολύ λιγότερο συχνές αιτίες φαρυγγίτιδας αξιολογούνται ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό, τους εμβολιασμούς, τις εκθέσεις και το κλινικό πλαίσιο.

Πώς μειώνεται η μετάδοση;

• Καλή υγιεινή χεριών.
• Κάλυψη βήχα και φτερνίσματος.
• Αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών, μπουκαλιών και μαχαιροπίρουνων.
• Αποφυγή στενής επαφής όταν υπάρχει ενεργή συμπτωματική λοίμωξη.
• Σωστή θεραπεία όταν έχει επιβεβαιωθεί GAS και υπάρχει ένδειξη αντιβίωσης.

Πότε επιστρέφει το παιδί στο σχολείο;

Σε επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή οστρακιά, το CDC αναφέρει ότι ο ασθενής πρέπει να είναι απύρετος και να έχουν περάσει τουλάχιστον περίπου 12–24 ώρες από την έναρξη κατάλληλης αντιβιοτικής θεραπείας πριν επιστρέψει σε σχολείο, παιδικό σταθμό ή εργασία.

Η τελική απόφαση λαμβάνει υπόψη τη γενική κατάσταση του παιδιού και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Ο γενικός προληπτικός έλεγχος όλων των μελών της οικογένειας δεν είναι απαραίτητος μετά από κάθε απλή περίπτωση στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας. Τα συμπτωματικά μέλη αξιολογούνται ανάλογα με την κλινική εικόνα.

20Επιπλοκές: απόστημα, ρευματικός πυρετός και σπειραματονεφρίτιδα

Οι επιπλοκές της GAS λοίμωξης χωρίζονται πρακτικά σε πυογόνες, όπου υπάρχει επέκταση της λοίμωξης, και μη πυογόνες / ανοσολογικές, οι οποίες εμφανίζονται μετά την αρχική λοίμωξη.

Πυογόνες επιπλοκές

Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα μπορεί σπάνια να επιπλακεί από:

• περιαμυγδαλικό απόστημα,
• οπισθοφαρυγγικό απόστημα,
• τραχηλική λεμφαδενίτιδα,
• μέση ωτίτιδα ή άλλες τοπικές επιπλοκές,
• επέκταση σε βαθύτερους ιστούς.

Έντονος μονόπλευρος πόνος, τρισμός, σιελόρροια, αλλοίωση της φωνής, δυσκολία στην κατάποση ή αναπνοή και οίδημα στον τράχηλο απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.

Οξύς ρευματικός πυρετός

Ο οξύς ρευματικός πυρετός είναι ανοσολογική επιπλοκή που μπορεί να εμφανιστεί μετά από GAS φαρυγγίτιδα, συνήθως με καθυστέρηση εβδομάδων. Μπορεί να προσβάλει τις αρθρώσεις, την καρδιά, το κεντρικό νευρικό σύστημα και το δέρμα.

Η μεγαλύτερη μακροχρόνια σημασία αφορά την καρδίτιδα και τη ρευματική βαλβιδοπάθεια. Η σωστή αντιβιοτική θεραπεία της επιβεβαιωμένης GAS φαρυγγίτιδας αποτελεί σημαντικό μέτρο πρόληψης του οξέος ρευματικού πυρετού.

Η διάγνωση του ρευματικού πυρετού δεν γίνεται από ένα αυξημένο ASO μόνο. Χρησιμοποιούνται συγκεκριμένα κλινικά κριτήρια και τεκμηρίωση προηγηθείσας στρεπτοκοκκικής λοίμωξης.

Μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα

Η μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα μπορεί να εμφανιστεί μετά από φαρυγγική ή δερματική GAS λοίμωξη. Μετά από φαρυγγίτιδα εμφανίζεται συνήθως έπειτα από περίπου 10 ημέρες, ενώ μετά από δερματική λοίμωξη το διάστημα μπορεί να φτάσει περίπου τις 3 εβδομάδες.

Πιθανά σημεία είναι:

• σκούρα, καφεκόκκινα ή «σαν τσάι» ούρα,
• αιματουρία,
• πρωτεϊνουρία,
• οίδημα, κυρίως γύρω από τα μάτια,
• μειωμένη ποσότητα ούρων,
• αρτηριακή υπέρταση.

Ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γενική ούρων, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες, συμπλήρωμα C3 και τεκμηρίωση προηγηθείσας στρεπτοκοκκικής λοίμωξης.

21Συχνές Ερωτήσεις για τον στρεπτόκοκκο ομάδας Α

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Considerations for Group A Streptococcus. Επίσημη πηγή CDC.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis. Updated November 18, 2025. Δείτε την οδηγία.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Guidance for Scarlet Fever. Updated February 20, 2026. Δείτε την οδηγία.
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Guidelines for Post-Streptococcal Glomerulonephritis. Δείτε την οδηγία.
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Guidance for Acute Rheumatic Fever. Δείτε την οδηγία.
6. Infectious Diseases Society of America (IDSA). 2025 Clinical Practice Guideline Update on Group A Streptococcal Pharyngitis. Published October 14, 2025. Δείτε την οδηγία IDSA.
7. Walker MJ, Barnett TC, McArthur JD, et al. Disease manifestations and pathogenic mechanisms of Group A Streptococcus. Clinical Microbiology Reviews. 2014;27(2):264–301.
8. Μικροβιολογικό Λαμία – Φαρυγγίτιδα και Αμυγδαλίτιδα: πλήρης οδηγός.
9. Μικροβιολογικό Λαμία – Strep Test (GAS): λήψη, αποτέλεσμα και ερμηνεία.
10. Μικροβιολογικό Λαμία – Καλλιέργεια Φαρυγγικού Εκκρίματος.
11. Μικροβιολογικό Λαμία – ASTO / ASO Τίτλος.