Geodon / Ζιπρασιδόνη: Παρενέργειες, Δόση, QT, ΗΚΓ και Εξετάσεις Παρακολούθησης

1Τι είναι το Geodon και τι περιέχει

Το Geodon είναι εμπορική ονομασία φαρμάκου που περιέχει τη δραστική ουσία ζιπρασιδόνη. Ανήκει στα αντιψυχωσικά φάρμακα δεύτερης γενιάς, τα οποία συχνά αποκαλούνται και άτυπα αντιψυχωσικά. Πρόκειται για φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες ψυχιατρικές παθήσεις και η επιλογή τους γίνεται με βάση τη διάγνωση, τα συμπτώματα, προηγούμενες θεραπείες, τις ανεπιθύμητες ενέργειες και το συνολικό ιατρικό ιστορικό.

Η ζιπρασιδόνη δεν είναι η ίδια ουσία με την κουετιαπίνη, τη ρισπεριδόνη, την ολανζαπίνη ή την αριπιπραζόλη. Όλα ανήκουν στην ευρύτερη ομάδα των αντιψυχωσικών, αλλά έχουν διαφορετικό φαρμακολογικό και ανεπιθύμητο προφίλ. Αυτό έχει πρακτική σημασία και για την παρακολούθηση.

Στη ζιπρασιδόνη υπάρχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ηλεκτρική λειτουργία της καρδιάς και το διάστημα QT. Για αυτό, σε έναν ασθενή που λαμβάνει Geodon, η συζήτηση για ασφαλή παρακολούθηση δεν περιορίζεται μόνο στο βάρος, το σάκχαρο ή τα λιπίδια. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία το ιστορικό καρδιοπάθειας, το ΗΚΓ, το κάλιο, το μαγνήσιο και τα άλλα φάρμακα που λαμβάνονται ταυτόχρονα.

2Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται

Σύμφωνα με την εγκεκριμένη πληροφορία προϊόντος, η ζιπρασιδόνη χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας στους ενήλικες. Χρησιμοποιείται επίσης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μανιακών ή μεικτών επεισοδίων που σχετίζονται με διπολική διαταραχή.

Οι όροι αυτοί περιγράφουν διαφορετικές κλινικές καταστάσεις και δεν σημαίνουν ότι το Geodon είναι ένα γενικό φάρμακο για άγχος, αϋπνία, νευρικότητα ή απλή μεταβολή της διάθεσης. Η χορήγηση αντιψυχωσικού προϋποθέτει συγκεκριμένη ιατρική αξιολόγηση και συνήθως παρακολούθηση από ψυχίατρο.

Η ανταπόκριση στη θεραπεία διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή. Ένα φάρμακο μπορεί να είναι κατάλληλο για έναν άνθρωπο και λιγότερο κατάλληλο για άλλον λόγω καρδιακού ιστορικού, άλλων φαρμάκων, ανεπιθύμητων ενεργειών ή διαφορετικής προηγούμενης ανταπόκρισης. Για αυτό δεν είναι σωστό να συγκρίνονται τα αντιψυχωσικά μόνο με βάση μία ανεπιθύμητη ενέργεια ή μία εργαστηριακή εξέταση.

Για μια συνολική εικόνα των διαφορετικών επιλογών και της εργαστηριακής παρακολούθησης μπορείτε να δείτε τον κεντρικό οδηγό για τα αντιψυχωσικά φάρμακα.

3Πώς δρα η ζιπρασιδόνη

Η ζιπρασιδόνη δρα σε συστήματα νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου, κυρίως σε υποδοχείς της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης. Η δράση της στους υποδοχείς D2 και 5-HT2A αποτελεί βασικό μέρος του αντιψυχωσικού μηχανισμού της, ενώ αλληλεπιδρά και με άλλους σεροτονινεργικούς υποδοχείς.

Οι μηχανισμοί αυτοί βοηθούν να εξηγηθεί γιατί μπορεί να μειώνει ψυχωσικά ή μανιακά συμπτώματα, αλλά επίσης γιατί μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες από διαφορετικά συστήματα του οργανισμού. Κανένα αντιψυχωσικό δεν δρα αποκλειστικά σε ένα μόνο σημείο και, επομένως, η επιλογή της θεραπείας είναι πάντοτε ισορροπία μεταξύ αναμενόμενου οφέλους και πιθανών κινδύνων.

Από πρακτική άποψη, ο ασθενής δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλους τους υποδοχείς στους οποίους δρα το φάρμακο. Είναι όμως χρήσιμο να γνωρίζει ότι η ζιπρασιδόνη είναι διαφορετική δραστική ουσία από τα υπόλοιπα αντιψυχωσικά και ότι έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη: τη δυνατότητα επίδρασης στο QT του ηλεκτροκαρδιογραφήματος.

4Geodon 20, 40, 60 και 80 mg στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα το Geodon καταχωρίζεται σε σκληρά καψάκια των 20 mg, 40 mg, 60 mg και 80 mg. Υπάρχουν επίσης καταχωρισμένες άλλες φαρμακοτεχνικές μορφές της ζιπρασιδόνης, αλλά για τον ασθενή σε χρόνια από του στόματος θεραπεία το κύριο ενδιαφέρον βρίσκεται συνήθως στα καψάκια.

Η ύπαρξη διαφορετικών περιεκτικοτήτων επιτρέπει στον θεράποντα να προσαρμόζει τη συνολική ημερήσια δόση ανάλογα με την κλινική κατάσταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να επιλέγει μόνος του διαφορετική περιεκτικότητα ή να μεταβάλλει τον αριθμό των καψουλών.

Τα 20 mg δεν είναι απλώς «μικρή δόση» και τα 80 mg δεν είναι αυτόματα «ισχυρή δόση» για κάθε περίπτωση. Η πραγματική αξιολόγηση εξαρτάται από τη συνολική ημερήσια δόση, το θεραπευτικό σχήμα, την ένδειξη, την ανταπόκριση και την ανεκτικότητα του συγκεκριμένου ασθενούς.

Το Geodon είναι συνταγογραφούμενο φάρμακο. Η παρουσία του στον θετικό κατάλογο δεν αλλάζει την ανάγκη ιατρικής συνταγογράφησης και παρακολούθησης.

5Δοσολογία και γιατί το Geodon λαμβάνεται με τροφή

Η δόση της ζιπρασιδόνης καθορίζεται από τον ψυχίατρο. Στην εγκεκριμένη πληροφορία των καψουλών, για οξέα επεισόδια σε ενήλικες χρησιμοποιείται ως σημείο έναρξης σχήμα δύο ημερήσιων δόσεων, με δυνατότητα προσαρμογής ανάλογα με την κλινική ανταπόκριση και την ανεκτικότητα. Η μέγιστη δόση δεν πρέπει να υπερβαίνεται χωρίς την προβλεπόμενη ιατρική καθοδήγηση.

Ένα πολύ σημαντικό πρακτικό χαρακτηριστικό είναι ότι τα καψάκια πρέπει να λαμβάνονται μαζί με τροφή. Η παρουσία τροφής αυξάνει σημαντικά την απορρόφηση της ζιπρασιδόνης. Επομένως, η συστηματική λήψη με άδειο στομάχι μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική έκθεση στο φάρμακο από αυτή που αναμένεται.

Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η συνέπεια στον τρόπο λήψης έχει ιδιαίτερη σημασία. Αν κάποιος παίρνει το φάρμακο άλλοτε με πλήρες γεύμα και άλλοτε νηστικός, η απορρόφηση μπορεί να μην είναι σταθερή.

Δεν πρέπει να διπλασιάζεται αυθαίρετα μια δόση που ξεχάστηκε. Ούτε πρέπει να αλλάζει το ωράριο, η περιεκτικότητα ή η ημερήσια ποσότητα επειδή ο ασθενής αισθάνεται καλύτερα ή χειρότερα χωρίς προηγούμενη επικοινωνία με τον γιατρό του.

6Γιατί το QT έχει ιδιαίτερη σημασία στο Geodon

Το QT είναι ένα χρονικό διάστημα που μετράται στο ηλεκτροκαρδιογράφημα και αντιπροσωπεύει μέρος της ηλεκτρικής δραστηριότητας των κοιλιών της καρδιάς. Συνήθως αξιολογείται ως διορθωμένο QT ή QTc ώστε να λαμβάνεται υπόψη η καρδιακή συχνότητα.

Η ζιπρασιδόνη μπορεί να προκαλέσει παράταση του QT. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που παίρνει Geodon θα εμφανίσει αρρυθμία. Σημαίνει ότι πριν και κατά τη θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν περαιτέρω τον κίνδυνο.

Τέτοιοι παράγοντες είναι η συγγενής παράταση QT, προηγούμενες σημαντικές καρδιακές αρρυθμίες, η βραδυκαρδία, η υποκαλιαιμία, η υπομαγνησιαιμία και η συγχορήγηση άλλων φαρμάκων που επίσης παρατείνουν το QT. Ο κίνδυνος είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων και όχι μόνο της ονομασίας ενός φαρμάκου.

7Πότε μπορεί να χρειάζεται ΗΚΓ

Δεν είναι σωστό να μετατρέπεται το ΗΚΓ σε υποχρεωτική εξέταση με την ίδια συχνότητα για κάθε άνθρωπο που λαμβάνει Geodon. Η ανάγκη καθορίζεται από το ατομικό καρδιαγγειακό ιστορικό, τις άλλες θεραπείες και την παρουσία παραγόντων κινδύνου.

Η πιθανότητα να ζητηθεί ΗΚΓ είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχει γνωστή καρδιοπάθεια, ιστορικό αρρυθμίας ή συγκοπής, βραδυκαρδία, οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου ή μακρού QT, σημαντική διαταραχή ηλεκτρολυτών ή συγχορήγηση άλλου φαρμάκου με επίδραση στο QT.

Η εμφάνιση νέων συμπτωμάτων κατά τη θεραπεία μπορεί επίσης να αλλάξει την ανάγκη για καρδιολογικό έλεγχο. Επίμονοι παλμοί, επεισόδιο απώλειας συνείδησης, ανεξήγητη προλιποθυμία ή έντονη ζάλη πρέπει να αναφέρονται.

Το ΗΚΓ και οι εξετάσεις αίματος δίνουν διαφορετικές πληροφορίες. Ένα φυσιολογικό ΗΚΓ δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να διορθωθεί ένα χαμηλό κάλιο ή μαγνήσιο, όπως και ένα φυσιολογικό κάλιο δεν αποκλείει κάθε καρδιολογικό κίνδυνο.

8Κάλιο και Geodon: γιατί μας ενδιαφέρει η υποκαλιαιμία

Το κάλιο είναι ένας από τους σημαντικότερους ηλεκτρολύτες για τη φυσιολογική ηλεκτρική λειτουργία της καρδιάς. Χαμηλή συγκέντρωση καλίου στο αίμα μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία του μυοκαρδίου σε αρρυθμίες, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει φάρμακο που παρατείνει το QT.

Η υποκαλιαιμία μπορεί να εμφανιστεί για πολλούς λόγους. Παραδείγματα είναι ορισμένα διουρητικά, παρατεταμένοι έμετοι, σημαντική διάρροια και άλλες διαταραχές υγρών και ηλεκτρολυτών. Για αυτό το ερώτημα δεν είναι απλώς «το Geodon ρίχνει το κάλιο;», αλλά αν ο συγκεκριμένος ασθενής έχει λόγο να εμφανίσει χαμηλό κάλιο ενώ λαμβάνει ένα φάρμακο με επίδραση στο QT.

Σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο ηλεκτρολυτικών διαταραχών μπορεί να ζητηθεί μέτρηση καλίου πριν ή κατά τη θεραπεία. Αν διαπιστωθεί χαμηλή τιμή, απαιτείται αξιολόγηση της αιτίας και κατάλληλη αντιμετώπιση από τον θεράποντα.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό για το κάλιο, τις φυσιολογικές τιμές και τις αιτίες χαμηλού ή υψηλού καλίου.

9Μαγνήσιο και καρδιακός κίνδυνος

Το μαγνήσιο είναι ο δεύτερος ηλεκτρολύτης που αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν αξιολογείται ο αρρυθμιολογικός κίνδυνος της ζιπρασιδόνης. Χαμηλό μαγνήσιο μπορεί να συνυπάρχει με χαμηλό κάλιο και να δυσκολεύει τη διόρθωσή του.

Η υπομαγνησιαιμία μπορεί να σχετίζεται με γαστρεντερικές απώλειες, ορισμένα φάρμακα, χρόνια προβλήματα υγείας ή άλλες μεταβολικές διαταραχές. Δεν είναι απαραίτητο να ελέγχεται το μαγνήσιο με την ίδια συχνότητα σε κάθε ασθενή, αλλά έχει ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένος παράγοντας κινδύνου.

Όταν το κάλιο είναι χαμηλό και δεν διορθώνεται εύκολα, η ταυτόχρονη αξιολόγηση του μαγνησίου μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη. Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με το ιστορικό, τη νεφρική λειτουργία και τα φάρμακα.

Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον οδηγό Μαγνήσιο: εξέταση αίματος, τιμές και έλλειψη.

10Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται με Geodon

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «πακέτο εξετάσεων Geodon» που πρέπει να γίνεται υποχρεωτικά σε όλους. Η σωστή παρακολούθηση είναι εξατομικευμένη. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ορισμένες εξετάσεις που μπορεί να συζητηθούν πριν ή κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

• Κάλιο και μαγνήσιο: ιδιαίτερα όταν υπάρχει κίνδυνος ηλεκτρολυτικών διαταραχών ή καρδιακού QT.
• Γλυκόζη νηστείας ή HbA1c: για βασική και περιοδική μεταβολική αξιολόγηση.
• Λιπιδαιμικό προφίλ: ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια.
• Κρεατινίνη και eGFR: όταν το ιστορικό ή οι άλλες θεραπείες κάνουν σημαντική την αξιολόγηση νεφρικής λειτουργίας και ηλεκτρολυτών.
• Ηπατικά ένζυμα: όταν υπάρχει ηπατικό ιστορικό, συμπτώματα ή άλλη κλινική ένδειξη.
• Προλακτίνη: όχι απαραίτητα ως εξέταση ρουτίνας σε όλους, αλλά όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα.
• ΗΚΓ: όταν το καρδιακό ιστορικό ή οι παράγοντες κινδύνου το δικαιολογούν.

Η ηλικία, το βάρος, η αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα, ο διαβήτης και το οικογενειακό ιστορικό αποτελούν επίσης σημαντικό μέρος της συνολικής καρδιομεταβολικής αξιολόγησης, παρότι δεν είναι όλα εργαστηριακές εξετάσεις.

11Σάκχαρο, HbA1c και μεταβολικός έλεγχος

Παρότι η ζιπρασιδόνη έχει διαφορετικό μεταβολικό προφίλ από άλλα αντιψυχωσικά, ο βασικός έλεγχος της γλυκόζης δεν χάνει την αξία του. Τα αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται συχνά για μακρό χρονικό διάστημα και ο συνολικός καρδιομεταβολικός κίνδυνος ενός ασθενούς πρέπει να παρακολουθείται.

Η γλυκόζη νηστείας δείχνει τη συγκέντρωση σακχάρου σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ενώ η HbA1c δίνει εικόνα της μέσης γλυκαιμικής έκθεσης των προηγούμενων εβδομάδων. Οι δύο εξετάσεις δεν είναι ακριβώς ισοδύναμες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά ανάλογα με το κλινικό ερώτημα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ο ασθενής έχει ήδη προδιαβήτη ή διαβήτη, αυξημένο βάρος, οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδους διαβήτη ή λαμβάνει και άλλα φάρμακα που μπορούν να επιβαρύνουν το μεταβολικό προφίλ.

Δείτε επίσης τον οδηγό μεταβολικού ελέγχου για τη σωστή συνδυαστική αξιολόγηση σακχάρου και άλλων μεταβολικών δεικτών.

12Χοληστερίνη, τριγλυκερίδια και βάρος

Το λιπιδαιμικό προφίλ είναι μέρος της συνολικής μεταβολικής παρακολούθησης ενός ασθενούς που λαμβάνει μακροχρόνια αντιψυχωσική θεραπεία. Συνήθως αξιολογούνται ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια.

Οι εξετάσεις έχουν μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει αρχική μέτρηση πριν ή κοντά στην έναρξη της αγωγής, ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί η πραγματική μεταβολή με την πάροδο του χρόνου. Μία μεμονωμένη τιμή δεν δείχνει πάντοτε αν η μεταβολή σχετίζεται χρονικά με το φάρμακο ή προϋπήρχε.

Παράλληλα, το σωματικό βάρος, ο δείκτης μάζας σώματος και, όπου χρησιμοποιείται, η περίμετρος μέσης παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες. Δεν πρέπει όμως κάθε μεταβολή βάρους να αποδίδεται αυτομάτως στο Geodon. Διατροφή, φυσική δραστηριότητα, άλλες θεραπείες, θυρεοειδής, ηλικία και η ίδια η ψυχιατρική νόσος μπορούν επίσης να επηρεάζουν το βάρος.

13Προλακτίνη και ορμονικά συμπτώματα

Η αναστολή ντοπαμινεργικών υποδοχέων από αντιψυχωσικά μπορεί να επηρεάσει την προλακτίνη. Η ένταση αυτής της επίδρασης δεν είναι ίδια σε όλα τα φάρμακα και δεν χρειάζεται κάθε ασθενής συστηματικές μετρήσεις μόνο επειδή λαμβάνει αντιψυχωσικό.

Η εξέταση αποκτά μεγαλύτερη πρακτική αξία όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως γαλακτόρροια, διαταραχές εμμήνου ρύσεως, μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, υπογονιμότητα ή άλλα στοιχεία που μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη προλακτίνη.

Ακόμη και τότε, μια αυξημένη τιμή δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στο φάρμακο. Στρες κατά την αιμοληψία, ύπνος, κύηση, υποθυρεοειδισμός, νεφρική δυσλειτουργία και άλλοι παράγοντες μπορούν επίσης να αυξήσουν την προλακτίνη.

Για σωστή προετοιμασία και ερμηνεία δείτε τον αναλυτικό οδηγό Προλακτίνη: εξέταση, τιμές και ερμηνεία.

14Νεφρά, ήπαρ και ηλεκτρολύτες

Η νεφρική λειτουργία δεν αποτελεί το κύριο σημείο δοσολογικής παρακολούθησης της από του στόματος ζιπρασιδόνης με τον ίδιο τρόπο που συμβαίνει με ορισμένα άλλα φάρμακα. Παρ’ όλα αυτά, η κρεατινίνη και το eGFR μπορεί να έχουν πρακτική αξία στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.

Νεφρική δυσλειτουργία, διουρητικά και διαταραχές υγρών μπορούν να συνδέονται με αλλαγές στους ηλεκτρολύτες. Εφόσον το κάλιο και το μαγνήσιο σχετίζονται άμεσα με τον καρδιακό κίνδυνο, η αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση μιας παθολογικής τιμής.

Σε σημαντική ηπατική δυσλειτουργία απαιτείται επίσης ιδιαίτερη προσοχή επειδή η ζιπρασιδόνη μεταβολίζεται σε σημαντικό βαθμό εκτός νεφρού. Η ανάγκη για AST, ALT, γ-GT ή χολερυθρίνη δεν είναι ίδια για όλους και καθορίζεται από το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις άλλες θεραπείες.

15Συχνές παρενέργειες του Geodon

Όπως όλα τα αντιψυχωσικά, το Geodon μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Δεν εμφανίζονται όλες σε κάθε άνθρωπο και η έντασή τους μπορεί να αλλάζει με τη δόση, τη διάρκεια θεραπείας και την ατομική ευαισθησία.

Μπορεί να εμφανιστούν υπνηλία, ζάλη, ανησυχία ή ακαθησία, τρόμος και άλλα εξωπυραμιδικά συμπτώματα. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να υπάρχει ορθοστατική υπόταση, δηλαδή πτώση της αρτηριακής πίεσης κατά την έγερση, με ζάλη ή τάση λιποθυμίας.

Γαστρεντερικά συμπτώματα όπως ναυτία ή δυσπεψία μπορεί επίσης να εμφανιστούν. Αν μια ανεπιθύμητη ενέργεια είναι ήπια αλλά επιμένει, πρέπει να αναφέρεται στον θεράποντα αντί ο ασθενής να τροποποιεί μόνος του τη θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην οδήγηση και στον χειρισμό μηχανημάτων μέχρι να είναι γνωστό πώς επηρεάζει το φάρμακο τον συγκεκριμένο ασθενή, επειδή μπορεί να προκαλέσει υπνηλία ή ζάλη.

16Σπάνιες αλλά σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες

Ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται γρήγορη ιατρική αξιολόγηση. Στην περίπτωση της ζιπρασιδόνης ιδιαίτερη σημασία έχει οποιοδήποτε σύμπτωμα μπορεί να υποδηλώνει σοβαρή διαταραχή του καρδιακού ρυθμού, όπως συγκοπή, έντονοι παλμοί ή ανεξήγητη προλιποθυμία.

Ένα ακόμη σπάνιο αλλά σοβαρό ενδεχόμενο των αντιψυχωσικών είναι το κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο. Συνδυασμός υψηλού πυρετού, έντονης μυϊκής δυσκαμψίας, μεταβολής του επιπέδου συνείδησης και αυτόνομης αστάθειας αποτελεί επείγουσα κατάσταση.

Η όψιμη δυσκινησία είναι μια άλλη σημαντική επιπλοκή της μακροχρόνιας χρήσης αντιψυχωσικών και χαρακτηρίζεται από ακούσιες κινήσεις, συχνά στο πρόσωπο, τη γλώσσα ή τα άκρα. Η έγκαιρη αναγνώρισή της έχει σημασία.

Σοβαρό εξάνθημα, οίδημα, δυσκολία στην αναπνοή ή άλλα στοιχεία σημαντικής αλλεργικής αντίδρασης απαιτούν επίσης άμεση αξιολόγηση.

17Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Η πλήρης λίστα φαρμάκων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία πριν από τη χορήγηση ζιπρασιδόνης. Ο θεράπων πρέπει να γνωρίζει όχι μόνο τα ψυχιατρικά φάρμακα αλλά και καρδιολογικά, αντιβιοτικά, αντιμυκητιασικά, διουρητικά, μη συνταγογραφούμενα προϊόντα και συμπληρώματα.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα φάρμακα που μπορούν επίσης να παρατείνουν το QT. Η συνδυασμένη επίδραση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο περισσότερο από ό,τι κάθε παράγοντας μεμονωμένα.

Επίσης σημαντικά είναι τα φάρμακα που προκαλούν απώλεια καλίου ή μαγνησίου. Ένα διουρητικό, για παράδειγμα, μπορεί να μην αλληλεπιδρά άμεσα με τη ζιπρασιδόνη στον ίδιο υποδοχέα, αλλά μπορεί να αυξήσει τον αρρυθμιολογικό κίνδυνο εάν προκαλέσει υποκαλιαιμία.

Η καρβαμαζεπίνη και άλλες ουσίες που επηρεάζουν ένζυμα μεταβολισμού μπορούν επίσης να μεταβάλουν την έκθεση στη ζιπρασιδόνη. Για αυτό η έναρξη ή διακοπή άλλου φαρμάκου πρέπει να γνωστοποιείται στον ψυχίατρο.

18Ποιοι χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή

Η ζιπρασιδόνη απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή όταν υπάρχει σημαντικό καρδιακό ιστορικό ή παράγοντες που ευνοούν παράταση QT. Σε αυτά περιλαμβάνονται γνωστό σύνδρομο μακρού QT, προηγούμενες σοβαρές αρρυθμίες, σημαντική βραδυκαρδία και ορισμένες μορφές σοβαρής καρδιοπάθειας.

Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται επίσης άνθρωποι με επανειλημμένη υποκαλιαιμία ή υπομαγνησιαιμία, χρόνια διάρροια ή εμέτους, χρήση διουρητικών ή άλλες θεραπείες που επηρεάζουν ηλεκτρολύτες.

Ηλικιωμένοι ασθενείς χρειάζονται συνολική αξιολόγηση λόγω μεγαλύτερης πιθανότητας πολυφαρμακίας, πτώσεων, καρδιοπάθειας, νεφρικής δυσλειτουργίας και διαταραχών ηλεκτρολυτών. Τα αντιψυχωσικά δεν πρέπει να θεωρούνται γενικά φάρμακα αντιμετώπισης συμπεριφορικών συμπτωμάτων της άνοιας χωρίς ειδική αξιολόγηση.

Επιληψία, ηπατική νόσος, διαβήτης και ιστορικό σοβαρών κινητικών ανεπιθύμητων ενεργειών από αντιψυχωσικά αποτελούν επίσης πληροφορίες που πρέπει να γνωρίζει ο θεράπων.

19Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η θεραπεία με αντιψυχωσικό κατά την εγκυμοσύνη απαιτεί εξατομικευμένη εκτίμηση οφέλους και κινδύνου. Η ψυχιατρική νόσος από μόνη της μπορεί να αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για τη μητέρα και την εγκυμοσύνη, επομένως δεν είναι ασφαλής πρακτική η αυθαίρετη διακοπή της αγωγής μόλις διαπιστωθεί κύηση.

Γυναίκα που λαμβάνει Geodon και σχεδιάζει εγκυμοσύνη ή έχει θετικό τεστ εγκυμοσύνης πρέπει να ενημερώσει τον θεράποντα ψυχίατρο και τον μαιευτήρα. Η απόφαση για συνέχιση, αλλαγή ή προσαρμογή της θεραπείας γίνεται ιατρικά.

Αντίστοιχη αξιολόγηση απαιτείται στον θηλασμό. Η παρουσία ενός φαρμάκου στο μητρικό γάλα και η κλινική σημασία της εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, επομένως δεν πρέπει να αποφασίζεται συνέχιση ή διακοπή μόνο από διαδικτυακή πληροφορία.

20Διακοπή ή αλλαγή Geodon

Το Geodon δεν πρέπει να διακόπτεται απότομα ή να αντικαθίσταται με άλλο αντιψυχωσικό χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα. Η διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή της ψυχιατρικής νόσου ή επανεμφάνιση συμπτωμάτων που είχαν ελεγχθεί.

Η αλλαγή από ένα αντιψυχωσικό σε άλλο δεν είναι απλή αντικατάσταση «ίσης δόσης». Τα φάρμακα έχουν διαφορετική φαρμακολογία, χρόνο ημίσειας ζωής, ανεπιθύμητες ενέργειες και θεραπευτικά εύρη. Σε αρκετές περιπτώσεις χρησιμοποιείται οργανωμένο σχήμα μετάβασης.

Αν ο λόγος αλλαγής είναι ένα παθολογικό εργαστηριακό αποτέλεσμα, πρέπει πρώτα να εκτιμηθεί αν πράγματι σχετίζεται με το φάρμακο. Για παράδειγμα, χαμηλό κάλιο μπορεί να οφείλεται σε διουρητικό ή διάρροια, ενώ αυξημένο σάκχαρο μπορεί να προϋπήρχε.

Εξαίρεση αποτελούν επείγουσες σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, στις οποίες η αντιμετώπιση καθορίζεται άμεσα από γιατρό ή υπηρεσία επειγόντων.

21Πρακτικός πίνακας παρακολούθησης

Ο πίνακας δεν αποτελεί προσωπικό πρόγραμμα εξετάσεων. Ο θεράπων ιατρός αποφασίζει ποιος έλεγχος είναι απαραίτητος, πότε πρέπει να γίνει και αν χρειάζεται επανάληψη.

22Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση

Ο ασθενής που λαμβάνει Geodon πρέπει να ζητήσει γρήγορη ιατρική βοήθεια όταν εμφανιστούν συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια.

• Λιποθυμία ή απώλεια συνείδησης.
• Έντονοι ή ακανόνιστοι παλμοί που δεν υποχωρούν.
• Σοβαρή προλιποθυμία ή ανεξήγητη έντονη ζάλη.
• Υψηλός πυρετός με έντονη μυϊκή δυσκαμψία και μεταβολή συμπεριφοράς ή συνείδησης.
• Σοβαρό εξάνθημα, οίδημα προσώπου ή δυσκολία στην αναπνοή.
• Νέες έντονες ακούσιες κινήσεις.
• Σημαντική επιδείνωση της ψυχιατρικής κατάστασης, έντονη διέγερση ή επικίνδυνη συμπεριφορά.

Η μεγαλύτερη αξία της παρακολούθησης δεν είναι να γίνονται όσο το δυνατόν περισσότερες εξετάσεις, αλλά να αναγνωρίζονται οι σωστοί παράγοντες κινδύνου. Στο Geodon αυτό σημαίνει ιδιαίτερη προσοχή στη σύνδεση QT – ΗΚΓ – κάλιο – μαγνήσιο – συγχορηγούμενα φάρμακα, παράλληλα με τον βασικό μεταβολικό έλεγχο που αφορά συνολικά την αντιψυχωσική θεραπεία.

Συχνές Ερωτήσεις για το Geodon και τη ζιπρασιδόνη

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. Viatris Ελλάδας – Προϊόντα Viatris στην Ελλάδα: Geodon / Ziprasidone.
2. Γαληνός – GEODON: ελληνική άδεια, μορφές, περιεκτικότητες και τρόπος διάθεσης.
3. Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος GEODON, καψάκια – αναθεώρηση 2023.
4. Pfizer – GEODON Prescribing Information.
5. DailyMed – Ziprasidone: QT, υποκαλιαιμία, υπομαγνησιαιμία και παρακολούθηση ηλεκτρολυτών.