Ρινοϊός και Κοινό Κρυολόγημα: Συμπτώματα, Διάρκεια, Μετάδοση και PCR

1Τι είναι ο ρινοϊός;

Οι ανθρώπινοι ρινοϊοί είναι μια μεγάλη ομάδα αναπνευστικών ιών και αποτελούν τη συχνότερη αιτία του κοινού κρυολογήματος. Προσβάλλουν κυρίως το ανώτερο αναπνευστικό, ιδιαίτερα τη μύτη, τον ρινοφάρυγγα και τον φάρυγγα. Η λοίμωξη είναι τις περισσότερες φορές ήπια και αυτοπεριοριζόμενη.

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι ρινοϊών. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ένας άνθρωπος μπορεί να εμφανίσει πολλά κρυολογήματα στη διάρκεια της ζωής του: η προηγούμενη λοίμωξη δεν προσφέρει πλήρη προστασία απέναντι σε όλους τους υπόλοιπους τύπους.

Οι ρινοϊοί κυκλοφορούν όλο τον χρόνο, όμως η δραστηριότητά τους συχνά αυξάνεται ιδιαίτερα στις αρχές του φθινοπώρου και την άνοιξη. Η έναρξη της σχολικής περιόδου, η στενότερη επαφή σε κλειστούς χώρους και οι πολλές καθημερινές κοινωνικές επαφές διευκολύνουν τη μετάδοση.

Παρότι το όνομα «ρινοϊός» παραπέμπει κυρίως στη μύτη, η λοίμωξη δεν περιορίζεται πάντοτε εκεί. Σε άτομα με άσθμα ή άλλες παθήσεις του αναπνευστικού μπορεί να πυροδοτήσει έντονο βήχα, συριγμό ή επιδείνωση της υποκείμενης νόσου. Σπανιότερα μπορεί να συνδέεται και με λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού.

2Είναι ο ρινοϊός το ίδιο με το κοινό κρυολόγημα;

Όχι ακριβώς. Το κοινό κρυολόγημα είναι κλινικό σύνδρομο, δηλαδή ένας χαρακτηριστικός συνδυασμός συμπτωμάτων του ανώτερου αναπνευστικού. Ο ρινοϊός είναι το συχνότερο αίτιο, αλλά δεν είναι ο μοναδικός ιός που μπορεί να προκαλέσει την ίδια εικόνα.

Συμπτώματα «κρυολογήματος» μπορούν να εμφανιστούν και από άλλους αναπνευστικούς ιούς, όπως εποχικούς κορωνοϊούς, αδενοϊούς, παραγρίπη, ανθρώπινο μεταπνευμονοϊό, RSV ή ακόμη και γρίπη και SARS-CoV-2, ιδιαίτερα όταν η νόσος είναι ήπια.

Για αυτό η φράση «έχω κρυολόγημα» περιγράφει συχνά το πώς αισθάνεται ο ασθενής και όχι ποιος ακριβώς ιός έχει ανιχνευθεί. Σε ένα ήπιο επεισόδιο που υποχωρεί φυσιολογικά, η ακριβής ταυτοποίηση του ιού συνήθως δεν αλλάζει την αντιμετώπιση.

3Πώς μεταδίδεται ο ρινοϊός;

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω αναπνευστικών εκκρίσεων και στενής επαφής. Όταν κάποιος βήχει, φτερνίζεται, μιλά ή βρίσκεται πολύ κοντά σε άλλους ανθρώπους, σωματίδια που περιέχουν τον ιό μπορούν να μεταφερθούν στο περιβάλλον ή σε άλλα άτομα.

Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης τα χέρια. Ένα άτομο μπορεί να αγγίξει ρινικές εκκρίσεις και στη συνέχεια ένα αντικείμενο ή επιφάνεια. Κάποιος άλλος μπορεί να αγγίξει το ίδιο σημείο και μετά τη μύτη, τα μάτια ή το στόμα του. Η καλή υγιεινή των χεριών μειώνει αυτή την αλυσίδα μετάδοσης.

Η πιθανότητα μετάδοσης είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχουν ενεργά συμπτώματα, ιδιαίτερα τις πρώτες ημέρες, αλλά δεν υπάρχει μία απλή χρονική γραμμή που να ισχύει απόλυτα για όλους. Η διάρκεια αποβολής του ιού επηρεάζεται από την ηλικία, την ανοσολογική κατάσταση και τον συγκεκριμένο τύπο ρινοϊού.

Σπίτια με παιδιά, σχολεία, παιδικοί σταθμοί, γραφεία και άλλοι κλειστοί χώροι διευκολύνουν τη διασπορά, επειδή υπάρχει στενή και επαναλαμβανόμενη επαφή μεταξύ πολλών ανθρώπων.

4Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα;

Η εικόνα του ρινοϊού είναι συνήθως αυτή μιας ήπιας λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού. Τα συμπτώματα δεν είναι ίδια σε όλους και μπορεί να διαφέρουν ακόμη και μεταξύ δύο λοιμώξεων στο ίδιο άτομο.

• Καταρροή με αρχικά διαυγείς ρινικές εκκρίσεις.
• Ρινική συμφόρηση ή αίσθημα «βουλωμένης μύτης».
• Φτέρνισμα.
• Πονόλαιμος ή αίσθημα ξηρότητας στον λαιμό.
• Βήχας, συχνά ήπιος στην αρχή.
• Κεφαλαλγία.
• Ήπιες μυαλγίες ή γενική αδιαθεσία.
• Πυρετός, ο οποίος δεν εμφανίζεται σε όλους.

Σε αντίθεση με μια τυπική γρίπη, στο κοινό κρυολόγημα συνήθως κυριαρχούν περισσότερο η καταρροή, το μπούκωμα και το φτέρνισμα και λιγότερο ο απότομος υψηλός πυρετός, οι έντονες μυαλγίες και η μεγάλη καταβολή. Η διάκριση όμως δεν είναι απόλυτη.

Σε ορισμένους ασθενείς ο βήχας γίνεται πιο ενοχλητικός καθώς εξελίσσεται η λοίμωξη, κυρίως λόγω ερεθισμού των αεραγωγών ή οπισθορρινικής καταρροής.

5Πόσο κρατά το κοινό κρυολόγημα;

Τα συμπτώματα του ρινοϊού συχνά είναι πιο έντονα τις πρώτες ημέρες και στη συνέχεια υποχωρούν σταδιακά. Πολλοί ασθενείς αισθάνονται σαφή βελτίωση μέσα σε περίπου μία εβδομάδα, αλλά η συνολική διάρκεια μπορεί να φτάσει τις δύο εβδομάδες.

Δεν υποχωρούν απαραίτητα όλα τα συμπτώματα την ίδια ημέρα. Ο πονόλαιμος μπορεί να είναι πιο έντονος στην αρχή, ενώ στη συνέχεια μπορεί να κυριαρχούν το μπούκωμα και ο βήχας. Ο βήχας είναι συχνά το τελευταίο σύμπτωμα που εξαφανίζεται.

Η σταδιακή βελτίωση είναι σημαντικό στοιχείο. Αντίθετα, χρειάζεται επανεκτίμηση όταν:

• τα συμπτώματα επιμένουν χωρίς ουσιαστική βελτίωση για περισσότερο από περίπου 10 ημέρες,
• ο πυρετός είναι παρατεταμένος,
• ο ασθενής βελτιώθηκε και στη συνέχεια χειροτέρεψε ξανά,
• εμφανίζεται δύσπνοια ή πόνος στο στήθος,
• επιδεινώνεται σημαντικά μια χρόνια πάθηση.

Το γεγονός ότι ένας βήχας επιμένει λίγες ημέρες περισσότερο από την καταρροή δεν σημαίνει από μόνο του ότι η λοίμωξη «έγινε βακτηριακή».

6Ρινοϊός, γρίπη, RSV ή COVID-19;

Οι αναπνευστικοί ιοί έχουν μεγάλη επικάλυψη συμπτωμάτων. Καταρροή, πονόλαιμος, βήχας, πυρετός, κεφαλαλγία και κακουχία μπορούν να εμφανιστούν σε πολλές διαφορετικές λοιμώξεις.

Οι παραπάνω είναι μόνο γενικές τάσεις. Δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ασφαλές «διαγνωστικό τεστ». Ιδιαίτερα σε άτομα αυξημένου κινδύνου, η διάκριση από γρίπη ή COVID-19 μπορεί να έχει πραγματική σημασία επειδή υπάρχουν ειδικές αντιιικές θεραπείες για ορισμένες από αυτές τις λοιμώξεις όταν χορηγούνται έγκαιρα.

Δείτε επίσης τον οδηγό RSV ή Γρίπη: συμπτώματα, διαφορές και ποιο τεστ χρειάζεται.

7Κίτρινες ή πράσινες μύξες σημαίνουν βακτηριακή λοίμωξη;

Όχι. Πρόκειται για έναν από τους πιο συχνούς μύθους σχετικά με τις λοιμώξεις του αναπνευστικού. Κατά τη διάρκεια ενός απλού ιογενούς κρυολογήματος οι ρινικές εκκρίσεις μπορεί να ξεκινήσουν διαυγείς και μετά από μερικές ημέρες να γίνουν λευκές, κίτρινες ή πράσινες.

Η αλλαγή του χρώματος σχετίζεται με τη φλεγμονώδη αντίδραση, τα κύτταρα του ανοσοποιητικού και τη μεγαλύτερη πυκνότητα των εκκρίσεων. Το χρώμα μόνο του δεν μπορεί να ξεχωρίσει ιογενή από βακτηριακή λοίμωξη.

Επομένως, πράσινες ρινικές εκκρίσεις δεν αποτελούν μόνες τους ένδειξη για αντιβιοτικό.

Η πιθανότητα βακτηριακής παραρρινοκολπίτιδας αξιολογείται διαφορετικά και βασίζεται στη συνολική εικόνα: διάρκεια χωρίς βελτίωση, έντονα συμπτώματα, υψηλό ή παρατεταμένο πυρετό, σημαντικό πόνο ή πίεση στο πρόσωπο ή χαρακτηριστική επιδείνωση αφού ο ασθενής είχε αρχικά αρχίσει να βελτιώνεται.

8Ρινοϊός και πυρετός

Ο πυρετός είναι δυνατόν να εμφανιστεί σε λοίμωξη από ρινοϊό, αλλά δεν είναι απαραίτητο σύμπτωμα. Στους ενήλικες ένα τυπικό κοινό κρυολόγημα συχνά εξελίσσεται χωρίς σημαντικό πυρετό. Στα παιδιά ο πυρετός μπορεί να εμφανίζεται συχνότερα.

Η θερμοκρασία από μόνη της δεν μπορεί να προσδιορίσει ποιος ιός ευθύνεται. Υψηλότερος πυρετός και απότομη καταβολή μπορεί να κάνουν τη γρίπη ή άλλη αναπνευστική λοίμωξη περισσότερο πιθανή, αλλά υπάρχει σημαντική αλληλοεπικάλυψη.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική πορεία. Πυρετός που επιμένει για αρκετές ημέρες, επανέρχεται μετά από αρχική βελτίωση ή συνοδεύεται από δύσπνοια, θωρακικό πόνο, αφυδάτωση, σύγχυση ή σημαντική επιδείνωση χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Στα βρέφη, ιδιαίτερα στα πολύ μικρά, η παρουσία πυρετού πρέπει να αξιολογείται με μεγαλύτερη προσοχή και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «απλό κρυολόγημα» χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η ηλικία και η γενική κατάσταση του παιδιού.

9Βήχας και οπισθορρινική καταρροή

Ο βήχας είναι συχνό σύμπτωμα του κοινού κρυολογήματος και μπορεί να προέρχεται από περισσότερους από έναν μηχανισμούς. Οι εκκρίσεις από τη μύτη μπορεί να κατεβαίνουν προς τον φάρυγγα, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής ξαπλώνει, προκαλώντας το γνωστό αίσθημα οπισθορρινικής καταρροής και επαναλαμβανόμενο καθάρισμα του λαιμού.

Ταυτόχρονα, η ίδια η ιογενής φλεγμονή κάνει τον λάρυγγα και τους αεραγωγούς πιο ευαίσθητους. Για αυτό ο βήχας μπορεί να συνεχιστεί ακόμη και όταν η έντονη καταρροή έχει αρχίσει να υποχωρεί.

Ένας υπολειπόμενος βήχας μετά από ίωση δεν αποτελεί από μόνος του ένδειξη βακτηριακής λοίμωξης. Αν όμως ο βήχας γίνεται προοδευτικά εντονότερος, συνοδεύεται από δύσπνοια, συριγμό, θωρακικό πόνο, αιμόπτυση ή σημαντικό πυρετό, χρειάζεται αξιολόγηση για άλλες καταστάσεις όπως βρογχόσπασμος, βρογχίτιδα ή πνευμονία.

Σε άτομα με άσθμα ο ρινοϊός είναι σημαντικός ιογενής εκλυτικός παράγοντας παροξύνσεων. Η εμφάνιση συριγμού ή μεγαλύτερης ανάγκης για ανακουφιστική εισπνεόμενη αγωγή δεν πρέπει να αγνοείται.

10Ρινοϊός στα παιδιά

Τα παιδιά εμφανίζουν πολύ συχνά λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, ιδιαίτερα όταν αρχίζουν παιδικό σταθμό ή σχολείο. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουν «χαμηλή άμυνα». Εκτίθενται σε πολλούς διαφορετικούς αναπνευστικούς ιούς και δεν έχουν ακόμη αποκτήσει ανοσολογική εμπειρία απέναντι σε πολλούς από αυτούς.

Σε ένα παιδί ο ρινοϊός μπορεί να προκαλέσει:

• καταρροή και έντονο μπούκωμα,
• βήχα,
• πονόλαιμο,
• πυρετό,
• μειωμένη όρεξη,
• δυσκολία στον ύπνο λόγω της ρινικής συμφόρησης,
• ευερεθιστότητα στα μικρότερα παιδιά.

Η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική: επαρκή υγρά, ξεκούραση, φυσιολογικός ορός για τη μύτη και κατάλληλη αντιμετώπιση του πυρετού όταν χρειάζεται.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα φάρμακα «για βήχα και κρυολόγημα». Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυθαίρετα σε μικρά παιδιά. Ορισμένα αποσυμφορητικά, αντιισταμινικά ή συνδυαστικά σκευάσματα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ διαφορετικά προϊόντα μπορεί να περιέχουν την ίδια δραστική ουσία.

Μέλι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ανακούφιση του βήχα σε παιδιά άνω του ενός έτους, αλλά δεν πρέπει να χορηγείται σε βρέφη μικρότερα των 12 μηνών.

11Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών;

Για την πλειονότητα των υγιών ανθρώπων ο ρινοϊός προκαλεί μια ήπια λοίμωξη. Υπάρχουν όμως ομάδες στις οποίες μια αναπνευστική ίωση χρειάζεται πιο προσεκτική παρακολούθηση.

• Άτομα με άσθμα, επειδή ο ρινοϊός μπορεί να προκαλέσει παρόξυνση και συριγμό.
• Ασθενείς με χρόνια πνευμονοπάθεια.
• Άτομα με σημαντική καρδιαγγειακή νόσο.
• Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς.
• Πολύ μικρά παιδιά και ιδιαίτερα βρέφη με υποκείμενους παράγοντες κινδύνου.
• Ηλικιωμένοι και ευπαθείς ασθενείς με πολλαπλά χρόνια νοσήματα.

Στις ομάδες αυτές το ερώτημα δεν είναι απλώς «είναι ρινοϊός;», αλλά αν η λοίμωξη επηρεάζει σημαντικά την αναπνευστική λειτουργία ή απορρυθμίζει ένα ήδη υπάρχον νόσημα.

Επιπλέον, σε έναν ασθενή αυξημένου κινδύνου μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία η έγκαιρη διαφοροποίηση από γρίπη ή COVID-19, επειδή για αυτές τις λοιμώξεις υπάρχουν ειδικές θεραπευτικές επιλογές που έχουν μεγαλύτερο όφελος όταν ξεκινούν έγκαιρα.

12Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει;

Οι περισσότερες λοιμώξεις από ρινοϊό δεν προκαλούν σοβαρές επιπλοκές. Παρ’ όλα αυτά, η φλεγμονή και η απόφραξη του ανώτερου αναπνευστικού μπορεί να δημιουργήσουν συνθήκες για προβλήματα σε γειτονικές περιοχές ή να επιδεινώσουν ήδη υπάρχουσες παθήσεις.

Πιθανές επιπλοκές ή σχετιζόμενες καταστάσεις περιλαμβάνουν:

• μέση ωτίτιδα, ιδιαίτερα σε παιδιά,
• παραρρινοκολπίτιδα,
• παρόξυνση άσθματος,
• βρογχίτιδα ή βρογχιολίτιδα σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
• πνευμονία, πιο σπάνια και κυρίως σε ευπαθείς ασθενείς.

Δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος στα ιγμόρεια ή κάθε βήχας μετά το κρυολόγημα είναι βακτηριακή επιπλοκή. Τις πρώτες ημέρες της ίωσης είναι πολύ συχνό να υπάρχει πίεση στο πρόσωπο, βουλωμένα αυτιά ή βήχας λόγω της ίδιας της φλεγμονής.

Περισσότερη υποψία για επιπλοκή υπάρχει όταν η πορεία παύει να είναι η αναμενόμενη: σοβαρά συμπτώματα, παρατεταμένη διάρκεια χωρίς βελτίωση ή χαρακτηριστική νέα επιδείνωση μετά από περίοδο βελτίωσης.

13Πώς γίνεται η διάγνωση;

Στις περισσότερες περιπτώσεις ενός τυπικού, ήπιου κοινού κρυολογήματος η διάγνωση είναι κλινική. Ο συνδυασμός καταρροής, συμφόρησης, φτερνίσματος, ήπιου πονόλαιμου και βήχα σε έναν κατά τα άλλα υγιή άνθρωπο συνήθως δεν απαιτεί ειδικό εργαστηριακό έλεγχο για τον ρινοϊό.

Το ερώτημα αλλάζει όταν η ακριβής αιτία μπορεί να επηρεάσει την αντιμετώπιση. Παραδείγματα:

• ασθενής αυξημένου κινδύνου για επιπλοκές από γρίπη ή COVID-19,
• σοβαρότερη ή άτυπη αναπνευστική εικόνα,
• βρέφος ή ανοσοκατεσταλμένος ασθενής,
• νοσηλευόμενος ασθενής,
• ανάγκη διάκρισης μεταξύ πολλών διαφορετικών αναπνευστικών παθογόνων.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί στοχευμένη μοριακή εξέταση ή ευρύτερο multiplex panel.

Επομένως, η σωστή ερώτηση πριν από μια εξέταση δεν είναι απλώς «μπορούμε να βρούμε τον ιό;», αλλά «θα αλλάξει κάτι στην αντιμετώπιση αν γνωρίζουμε ποιος ιός είναι;».

14PCR και Multiplex Panel για ρινοϊό

Ο ρινοϊός μπορεί να ανιχνευθεί με μοριακές μεθόδους, όπως PCR/NAAT, σε κατάλληλο αναπνευστικό δείγμα. Σε πολλά σύγχρονα multiplex panels εξετάζεται παράλληλα με γρίπη Α και Β, RSV, SARS-CoV-2, αδενοϊό, ανθρώπινο μεταπνευμονοϊό, παραγρίπη και άλλα παθογόνα.

Υπάρχει όμως μια σημαντική εργαστηριακή λεπτομέρεια: ορισμένα συστήματα αναφέρουν το αποτέλεσμα ως «Rhinovirus/Enterovirus» και όχι ως δύο ανεξάρτητα αποτελέσματα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι δύο ομάδες ιών έχουν γενετικές ομοιότητες και ορισμένα assays δεν έχουν σχεδιαστεί ώστε να τις διαχωρίζουν αξιόπιστα.

Επομένως, όταν ένα αποτέλεσμα γράφει:

δεν πρέπει αυτομάτως να μεταφράζεται σε «αποδεδειγμένα ρινοϊός» αν το συγκεκριμένο σύστημα δεν διαφοροποιεί τους δύο στόχους.

Επίσης, θετικό PCR σημαίνει ότι ανιχνεύθηκε γενετικό υλικό του στόχου στο δείγμα. Δεν αποτελεί από μόνο του μέτρηση της βαρύτητας της νόσου ούτε ακριβή μέτρηση του πόσο μεταδοτικός είναι ο ασθενής.

Σε έναν κατά τα άλλα υγιή ενήλικα με ήπιο κρυολόγημα που ήδη βελτιώνεται, ένα ευρύ multiplex panel συνήθως δεν είναι απαραίτητο μόνο και μόνο για να δοθεί όνομα στην ίωση.

Δείτε αναλυτικά: PCR Αναπνευστικών Ιών και Multiplex Panel.

15Χρειάζονται γενική αίματος ή CRP;

Σε ένα τυπικό κοινό κρυολόγημα με ήπια συμπτώματα που βελτιώνονται φυσιολογικά, συνήθως δεν χρειάζεται γενική αίματος ή CRP μόνο για να αποδειχθεί ότι πρόκειται για ίωση.

Η CRP είναι δείκτης φλεγμονής και δεν αποτελεί ειδική εξέταση για τον ρινοϊό. Μπορεί να αυξηθεί σε διάφορες λοιμώξεις και άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις. Αντίστοιχα, ο αριθμός και ο τύπος των λευκών αιμοσφαιρίων μπορούν να μεταβληθούν για πολλούς λόγους.

Γενική αίματος, CRP ή άλλοι δείκτες μπορούν να έχουν μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα, για παράδειγμα:

• παρατεταμένος ή έντονος πυρετός,
• σημαντική καταβολή,
• υποψία βακτηριακής επιπλοκής,
• δύσπνοια ή πιθανή πνευμονία,
• ανοσοκαταστολή,
• άτυπη ή επιδεινούμενη πορεία.

Μία αυξημένη CRP δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηριστεί μια λοίμωξη βακτηριακή ούτε αποτελεί αυτομάτως ένδειξη έναρξης αντιβίωσης.

Δείτε τον αναλυτικό οδηγό CRP: τι δείχνει και πώς ερμηνεύεται.

16Χρειάζεται αντιβίωση;

Όχι για τον ίδιο τον ρινοϊό. Τα αντιβιοτικά δρουν απέναντι σε βακτήρια και δεν θεραπεύουν τους ιούς που προκαλούν το κοινό κρυολόγημα.

Η λήψη αντιβιοτικού «για να μην κατέβει η ίωση στο στήθος» δεν αποτελεί σωστή προληπτική στρατηγική. Τα αντιβιοτικά δεν προλαμβάνουν με αυτόν τον τρόπο μια μελλοντική βακτηριακή επιπλοκή και η άσκοπη χρήση τους συνδέεται με ανεπιθύμητες ενέργειες και ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.

Ούτε οι κίτρινες ή πράσινες εκκρίσεις αποτελούν από μόνες τους ένδειξη αντιβίωσης.

Αντιβιοτικό μπορεί να χρειαστεί μόνο αν στη συνέχεια διαγνωστεί συγκεκριμένη βακτηριακή λοίμωξη, όπως ορισμένες περιπτώσεις:

• βακτηριακής παραρρινοκολπίτιδας,
• μέσης ωτίτιδας,
• στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας,
• βακτηριακής πνευμονίας.

Ακόμη και τότε, η επιλογή του κατάλληλου αντιβιοτικού εξαρτάται από τη διάγνωση και όχι από το γεγονός ότι προηγήθηκε κρυολόγημα.

Η σωστή χρήση των αντιβιοτικών είναι σημαντική τόσο για τον συγκεκριμένο ασθενή όσο και για τον περιορισμό της μικροβιακής αντοχής.

17Θεραπεία και ανακούφιση συμπτωμάτων

Δεν υπάρχει σήμερα ειδική αντιιική θεραπεία ρουτίνας που να εξαλείφει τον ρινοϊό ούτε εμβόλιο που να προλαμβάνει όλα τα στελέχη του. Η αντιμετώπιση είναι κυρίως υποστηρικτική μέχρι το ανοσοποιητικό σύστημα να ελέγξει τη λοίμωξη.

Πρακτικά μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν περιλαμβάνουν:

• επαρκή πρόσληψη υγρών,
• ξεκούραση και επαρκή ύπνο,
• φυσιολογικό ορό ή κατάλληλα αλατούχα ρινικά διαλύματα,
• καθαρό υγραντήρα ή υγρασία στον χώρο όταν ο αέρας είναι πολύ ξηρός,
• παστίλιες για τον λαιμό σε άτομα που μπορούν να τις χρησιμοποιούν με ασφάλεια,
• μέλι για τον βήχα σε ενήλικες και παιδιά άνω του ενός έτους,
• παυσίπονο ή αντιπυρετικό όταν υπάρχει πόνος ή πυρετός και δεν υπάρχει αντένδειξη.

Η θεραπεία ανακουφίζει τα συμπτώματα αλλά δεν σημαίνει ότι «σκοτώνει» τον ιό. Είναι επίσης σημαντικό να μην συνδυάζονται αυθαίρετα πολλά διαφορετικά σκευάσματα για κρυολόγημα, επειδή συχνά περιέχουν τις ίδιες δραστικές ουσίες.

Αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή ο ασθενής λαμβάνει χρόνια φαρμακευτική αγωγή, είναι προτιμότερο να ζητείται καθοδήγηση από γιατρό ή φαρμακοποιό.

18Αποσυμφορητικά και φάρμακα για το κρυολόγημα

Τα αποσυμφορητικά μπορούν να μειώσουν προσωρινά το αίσθημα της βουλωμένης μύτης, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς προσοχή.

Τα τοπικά αποσυμφορητικά ρινικά σπρέι που προκαλούν αγγειοσύσπαση προορίζονται για βραχεία χρήση. Η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να προκαλέσει rebound συμφόρηση, δηλαδή η μύτη να βουλώνει ξανά όταν περνά η δράση τους και ο ασθενής να μπαίνει σε κύκλο συνεχούς χρήσης.

Τα από του στόματος αποσυμφορητικά μπορεί να έχουν συστηματικές επιδράσεις. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με:

• υπέρταση,
• καρδιοπάθεια ή ταχυκαρδίες,
• γλαύκωμα,
• προβλήματα προστάτη,
• λήψη συγκεκριμένων άλλων φαρμάκων.

Τα συνδυαστικά προϊόντα «Cold & Flu» απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Ένα προϊόν μπορεί ήδη να περιέχει παρακεταμόλη και ο ασθενής να πάρει επιπλέον παρακεταμόλη από διαφορετικό σκεύασμα χωρίς να το αντιληφθεί.

Πάντα ελέγχουμε τις δραστικές ουσίες και όχι μόνο την εμπορική ονομασία.

Σε εγκυμοσύνη, θηλασμό, παιδιά, ηλικιωμένους ή ασθενείς με χρόνια νοσήματα, η επιλογή σκευάσματος πρέπει να γίνεται μετά από εξατομικευμένη συμβουλή.

19Βιταμίνη C, ψευδάργυρος και άλλα συμπληρώματα

Το κοινό κρυολόγημα έχει δημιουργήσει μια τεράστια αγορά συμπληρωμάτων και «ενισχυτικών του ανοσοποιητικού». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη από τις διαφημιστικές υποσχέσεις.

Η βιταμίνη C είναι απαραίτητο θρεπτικό συστατικό, αλλά η λήψη μεγάλων δόσεων αφού έχει ήδη αρχίσει ένα κρυολόγημα δεν αποτελεί αποδεδειγμένη θεραπεία που εξαλείφει τον ρινοϊό. Η επαρκής διατροφική πρόσληψη είναι σημαντική, όμως «περισσότερη» βιταμίνη δεν σημαίνει αυτομάτως ταχύτερη ίαση.

Για τον ψευδάργυρο έχουν μελετηθεί διάφορα σκευάσματα και υπάρχει ενδιαφέρον για πιθανή μικρή επίδραση στη διάρκεια ορισμένων κρυολογημάτων όταν χρησιμοποιείται πολύ νωρίς. Τα αποτελέσματα όμως επηρεάζονται από τη μορφή, τη δόση, το σκεύασμα και τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Δεν αποτελεί θεραπεία που πρέπει να λαμβάνεται ανεξέλεγκτα.

Για εχινάκεια, σκόρδο και διάφορα φυτικά προϊόντα τα στοιχεία παραμένουν ασυνεπή και δεν δικαιολογούν την παρουσίασή τους ως αξιόπιστη θεραπεία του ρινοϊού.

Ιδιαίτερα τα συμπληρώματα σε υψηλές δόσεις μπορούν να έχουν παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα. Η λέξη «φυσικό» δεν σημαίνει απαραίτητα «χωρίς κίνδυνο».

20Πρόληψη και περιορισμός μετάδοσης

Δεν υπάρχει εμβόλιο ρουτίνας για τον ρινοϊό. Η πρόληψη επομένως βασίζεται σε πρακτικά μέτρα που μειώνουν τη μετάδοση των αναπνευστικών ιών γενικότερα.

• Συχνό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό.
• Αποφυγή αγγίγματος ματιών, μύτης και στόματος με άπλυτα χέρια.
• Κάλυψη βήχα και φτερνίσματος με χαρτομάντιλο ή τον αγκώνα.
• Άμεση απόρριψη χρησιμοποιημένων χαρτομάντιλων.
• Καθαρισμός συχνά αγγιζόμενων επιφανειών.
• Καλός αερισμός των εσωτερικών χώρων.
• Αποφυγή πολύ στενής επαφής με ευάλωτα άτομα όταν υπάρχουν ενεργά συμπτώματα.

Όταν κάποιος είναι άρρωστος, είναι λογικό να περιορίζει την άσκοπη στενή επαφή με άλλους, ιδιαίτερα με ηλικιωμένους, ανοσοκατεσταλμένους ή άτομα με σημαντική καρδιοαναπνευστική νόσο.

Η χρήση μάσκας μπορεί να προσφέρει επιπλέον προστασία σε συνθήκες αυξημένου κινδύνου μετάδοσης, ιδιαίτερα σε κλειστό χώρο ή όταν πρέπει να υπάρξει επαφή με ευάλωτο άτομο.

Δεν υπάρχει πρακτικός τρόπος να αποφευχθεί κάθε κρυολόγημα. Ο στόχος είναι να μειωθούν οι ευκαιρίες μετάδοσης και κυρίως να προστατευτούν όσοι έχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αναπνευστικής νόσου.

21Πότε χρειάζεται γιατρός;

Το κοινό κρυολόγημα συνήθως αντιμετωπίζεται στο σπίτι. Υπάρχουν όμως συμπτώματα ή πορείες που δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα σε έναν απλό ρινοϊό.

Χαμηλότερο όριο για ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται σε πολύ μικρά παιδιά, ηλικιωμένους, εγκύους όταν υπάρχει σημαντική νόσηση, ανοσοκατεσταλμένους και άτομα με σοβαρά χρόνια νοσήματα.

Επίσης, όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος σοβαρής γρίπης ή COVID-19, η έγκαιρη επικοινωνία με γιατρό έχει σημασία επειδή η ειδική αντιιική θεραπεία αυτών των λοιμώξεων είναι περισσότερο αποτελεσματική όταν ξεκινά νωρίς.

22Συχνές Ερωτήσεις για Ρινοϊό και Κοινό Κρυολόγημα

Βιβλιογραφία και πηγές

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Rhinoviruses.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Manage Common Cold.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Common Cold.
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Antibiotic Do’s and Don’ts.
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Respiratory Illnesses.
6. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Should You Give Kids Medicine for Coughs and Colds?
7. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Respiratory Viral Panel Multiplex Nucleic Acid Assay.
8. NHS. Common Cold.
9. NHS. Decongestants.