Στατίνες και Σάκχαρο: Διαβήτης, Γλυκόζη, HbA1c και Πόσο Αυξάνεται ο Κίνδυνος

Δημοσίευση: 9 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 9 Αυγούστου 2026

Οι στατίνες μπορούν να αυξήσουν ελαφρά τη γλυκόζη και την HbA1c και να αυξήσουν σε μικρό βαθμό την πιθανότητα νέας διάγνωσης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η επίδραση είναι δοσοεξαρτώμενη και αφορά κυρίως ανθρώπους που είχαν ήδη αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο ή τιμές σακχάρου κοντά στα όρια του προδιαβήτη ή του διαβήτη.

Σε μεγάλη μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών, οι χαμηλής ή μέτριας έντασης στατίνες συνδέθηκαν με περίπου 10% σχετική αύξηση στις νέες διαγνώσεις διαβήτη και οι υψηλής έντασης με περίπου 36% σχετική αύξηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι 10 ή 36 στους 100 ανθρώπους θα εμφανίσουν διαβήτη. Ο απόλυτος κίνδυνος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αρχικό σάκχαρο, το βάρος, την ηλικία και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

1Στατίνες και διαβήτης: υπάρχει πραγματικά σχέση;

Ναι. Η σχέση θεωρείται πλέον καλά τεκμηριωμένη. Οι στατίνες μπορούν να προκαλέσουν μία πολύ μικρή μετατόπιση της γλυκόζης προς τα πάνω. Σε επίπεδο πληθυσμού αυτή η μικρή αλλαγή αρκεί ώστε ορισμένοι άνθρωποι που βρίσκονται ήδη πολύ κοντά στο διαγνωστικό όριο να περάσουν από την κατηγορία του προδιαβήτη στην κατηγορία του διαβήτη.

Αυτό διαφέρει σημαντικά από την εντύπωση ότι μία στατίνη «δημιουργεί ξαφνικά διαβήτη» σε έναν άνθρωπο με απολύτως φυσιολογικό μεταβολισμό. Στις περισσότερες νέες διαγνώσεις υπήρχε ήδη αυξημένη προδιάθεση.

2Πόσο αυξάνεται πραγματικά η γλυκόζη;

Στην ανάλυση της Cholesterol Treatment Trialists’ Collaboration, σε άτομα χωρίς διαβήτη κατά την έναρξη της θεραπείας, η μέση αύξηση της γλυκόζης ήταν περίπου 0,04 mmol/L, δηλαδή περίπου 0,7 mg/dL.

Πρόκειται για πολύ μικρή μέση μεταβολή. Σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο μπορεί να μην παρατηρηθεί καθόλου αλλαγή, ενώ σε κάποιον με έντονη ινσουλινοαντίσταση, αύξηση βάρους ή ήδη οριακό σάκχαρο μπορεί η μεταβολή να είναι περισσότερο εμφανής.

3Πόσο μπορεί να αυξηθεί η HbA1c;

Η μέση αύξηση της HbA1c στις μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες ήταν περίπου:

Για παράδειγμα, μία HbA1c 5,6% δεν αναμένεται κατά κανόνα να γίνει ξαφνικά 7% μόνο εξαιτίας της στατίνης. Αντίθετα, κάποιος που βρίσκεται ήδη στο 6,3–6,4% μπορεί ευκολότερα να εμφανίσει επόμενη μέτρηση πάνω από το όριο του διαβήτη, ιδιαίτερα εάν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες.

Δείτε επίσης τον αναλυτικό οδηγό για την HbA1c και την ερμηνεία της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης.

4Τι σημαίνει «10% μεγαλύτερος κίνδυνος διαβήτη»;

Πρόκειται για σχετικό και όχι απόλυτο κίνδυνο. Αυτό είναι κρίσιμο για τη σωστή ερμηνεία.

Αν, για παράδειγμα, σε μία συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων χωρίς στατίνη αναμένονταν 50 νέες περιπτώσεις διαβήτη ανά 1.000 άτομα, μία σχετική αύξηση κατά 10% θα αντιστοιχούσε περίπου σε 55 και όχι σε 150 περιπτώσεις. Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό: ο πραγματικός απόλυτος κίνδυνος κάθε ατόμου μπορεί να είναι πολύ χαμηλότερος ή υψηλότερος.

5Γιατί ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με υψηλής έντασης στατίνες;

Οι νεότερες αναλύσεις δείχνουν μία δοσοεξαρτώμενη σχέση. Όσο μεγαλύτερη είναι η ένταση της θεραπείας, τόσο μεγαλύτερη είναι κατά μέσο όρο η γλυκαιμική επίδραση.

Στις τυχαιοποιημένες μελέτες, η σχετική αύξηση νέας διάγνωσης διαβήτη ήταν περίπου:

• 10% με χαμηλής ή μέτριας έντασης στατίνη.
• 36% με υψηλής έντασης στατίνη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μία υψηλής έντασης στατίνη πρέπει να αποφεύγεται όταν υπάρχει ισχυρή καρδιαγγειακή ένδειξη. Σε ασθενείς πολύ υψηλού κινδύνου, μετά από έμφραγμα, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή με εγκατεστημένη αθηροσκληρωτική νόσο, η μεγάλη μείωση της LDL μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντική από τη μικρή μεταβολική επιβάρυνση.

6Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν διαβήτη;

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν πριν από την έναρξη της στατίνης υπάρχει ήδη ένας ή περισσότεροι παράγοντες μεταβολικού κινδύνου:

• HbA1c στην περιοχή του προδιαβήτη.
• Σάκχαρο νηστείας 100–125 mg/dL.
• Αυξημένο σωματικό βάρος ή κοιλιακή παχυσαρκία.
• Μεταβολικό σύνδρομο.
• Υψηλά τριγλυκερίδια και χαμηλή HDL.
• Αρτηριακή υπέρταση.
• Οικογενειακό ιστορικό διαβήτη τύπου 2.
• Ιστορικό διαβήτη κύησης.
• Λιπώδης διήθηση ήπατος που συνδέεται με μεταβολική δυσλειτουργία.
• Καθιστική ζωή και σταδιακή αύξηση βάρους.

Στη μεγάλη μετα-ανάλυση, περίπου 62% των νέων περιπτώσεων διαβήτη σε άτομα με διαθέσιμες αρχικές γλυκαιμικές μετρήσεις εμφανίστηκαν στο ανώτερο τεταρτημόριο των αρχικών τιμών γλυκόζης/HbA1c.

7Τι γίνεται αν υπάρχει ήδη προδιαβήτης;

Ο προδιαβήτης δεν αποτελεί από μόνος του αντένδειξη για στατίνη. Αντίθετα, τα άτομα με προδιαβήτη έχουν συχνά αυξημένο συνολικό καρδιομεταβολικό κίνδυνο και μπορεί να έχουν ισχυρή ένδειξη για μείωση της LDL.

Χρειάζεται όμως καλύτερη παρακολούθηση του συνολικού μεταβολικού προφίλ:

• γλυκόζη νηστείας,
• HbA1c,
• σωματικό βάρος και περίμετρος μέσης,
• αρτηριακή πίεση,
• τριγλυκερίδια και HDL,
• διατροφή και φυσική δραστηριότητα.

8Τι γίνεται σε άνθρωπο που έχει ήδη διαβήτη;

Οι στατίνες χρησιμοποιούνται πολύ συχνά σε ανθρώπους με σακχαρώδη διαβήτη, επειδή ο διαβήτης αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Η στατίνη μπορεί να προκαλέσει μικρή επιδείνωση του γλυκαιμικού ελέγχου σε ορισμένους ασθενείς. Στην CTT μετα-ανάλυση, ο σχετικός κίνδυνος επιδείνωσης της γλυκαιμικής ρύθμισης ήταν περίπου 10% υψηλότερος με χαμηλής/μέτριας έντασης θεραπεία και περίπου 24% υψηλότερος με υψηλής έντασης θεραπεία.

Συνήθως η λύση είναι η παρακολούθηση και, όταν χρειάζεται, η προσαρμογή της αντιμετώπισης του διαβήτη — όχι η αυθαίρετη διακοπή της στατίνης.

9Ποιες στατίνες επηρεάζουν περισσότερο το σάκχαρο;

Δεν είναι σωστό να θεωρείται ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη στατίνη που προκαλεί διαβήτη και μία άλλη που είναι πλήρως «ουδέτερη». Υπάρχουν διαφορές μεταξύ μελετών και μεταξύ δόσεων, αλλά το πιο σταθερό εύρημα είναι ότι μεγαλύτερη ένταση θεραπείας συνδέεται με μεγαλύτερη γλυκαιμική επίδραση.

Στην πράξη, η επιλογή μεταξύ ατορβαστατίνης, ροσουβαστατίνης, σιμβαστατίνης, πραβαστατίνης, πιταβαστατίνης ή άλλης στατίνης δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο σάκχαρο. Συνεκτιμώνται:

• ο στόχος LDL,
• ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος,
• η απαιτούμενη ποσοστιαία μείωση LDL,
• οι αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα,
• η νεφρική και ηπατική λειτουργία,
• η ανοχή του ασθενούς.

Όλοι οι επιμέρους οδηγοί βρίσκονται στον κεντρικό οδηγό για τις στατίνες.

10Πώς μπορεί μία στατίνη να επηρεάσει τη γλυκόζη;

Ο ακριβής μηχανισμός είναι σύνθετος και πιθανότατα δεν είναι ένας. Έχουν προταθεί επιδράσεις στην ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη, στην πρόσληψη γλυκόζης από τους μυς και στη λειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος.

Η κλινική σημασία, πάντως, παραμένει ότι η μέση μεταβολή της γλυκόζης είναι μικρή και ότι η εξέλιξη προς διαβήτη επηρεάζεται πολύ περισσότερο από το συνολικό μεταβολικό υπόβαθρο του ασθενούς.

11Ποιες εξετάσεις είναι χρήσιμες πριν από την έναρξη;

Όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για διαβήτη, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε την αρχική γλυκαιμική κατάσταση πριν ή γύρω από την έναρξη της θεραπείας.

Διαβάστε επίσης: Σάκχαρο Αίματος: τιμές και ερμηνεία και Λιπιδαιμικό Προφίλ: LDL, HDL και τριγλυκερίδια.

12Πότε πρέπει να ξαναμετρηθεί το σάκχαρο ή η HbA1c;

Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος να κάνει συνεχείς εξετάσεις μόνο και μόνο επειδή ξεκίνησε στατίνη. Η συχνότητα πρέπει να βασίζεται στον αρχικό κίνδυνο για διαβήτη και στις προηγούμενες τιμές.

Πρακτικά, ένας επανέλεγχος γλυκόζης ή/και HbA1c μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία όταν:

• η αρχική HbA1c είναι ήδη αυξημένη,
• το σάκχαρο νηστείας βρίσκεται στα όρια του προδιαβήτη,
• ξεκινά ή αυξάνεται σημαντικά η ένταση της στατίνης,
• υπάρχει μεταβολικό σύνδρομο ή παχυσαρκία,
• έχει αυξηθεί σημαντικά το βάρος,
• εμφανίζονται συμπτώματα υπεργλυκαιμίας.

Η HbA1c έχει το πλεονέκτημα ότι δεν επηρεάζεται από ένα μόνο γεύμα και προσφέρει εικόνα αρκετών εβδομάδων, αλλά η ερμηνεία της πρέπει να γίνεται με προσοχή σε αναιμίες, αιμοσφαιρινοπάθειες, μεταγγίσεις και άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

13Ποιες τιμές σημαίνουν προδιαβήτη ή διαβήτη;

Σε ασυμπτωματικό άτομο, μία οριακή ή παθολογική τιμή συνήθως χρειάζεται επιβεβαίωση σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια και την ιατρική αξιολόγηση. Δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ότι η στατίνη είναι η μοναδική αιτία.

14Αν ανέβει η HbA1c μετά τη στατίνη, πρέπει να διακοπεί;

Συνήθως όχι. Η σωστή απόφαση εξαρτάται από το πόσο αυξήθηκε η HbA1c, τις αρχικές τιμές, τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και την ένδειξη για την οποία χορηγείται η στατίνη.

Πριν αποδοθεί μία αύξηση αποκλειστικά στη στατίνη, πρέπει να εξεταστούν και άλλες συχνές αιτίες:

• αύξηση βάρους,
• μείωση φυσικής δραστηριότητας,
• αλλαγές στη διατροφή,
• οξεία νόσηση ή λοίμωξη,
• κορτικοστεροειδή και άλλα φάρμακα που αυξάνουν το σάκχαρο,
• φυσική εξέλιξη προϋπάρχοντος προδιαβήτη.

15Γιατί δεν πρέπει να σταματά κάποιος μόνος του τη στατίνη;

Η απότομη διακοπή μπορεί να στερήσει από έναν ασθενή σημαντική καρδιαγγειακή προστασία. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε ανθρώπους με:

• προηγούμενο έμφραγμα,
• στεφανιαία νόσο ή stent,
• ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο,
• περιφερική αρτηριοπάθεια,
• πολύ υψηλή LDL ή οικογενή υπερχοληστερολαιμία,
• διαβήτη και υψηλό συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Εάν υπάρχει σημαντική αύξηση της HbA1c, η αγωγή χρειάζεται επανεκτίμηση από τον θεράποντα ιατρό και όχι αυθαίρετη διακοπή.

16Πώς μειώνεται ο κίνδυνος διαβήτη ενώ παίρνετε στατίνη;

Οι σημαντικότερες παρεμβάσεις δεν είναι κάποια ειδική «αντιστατινική» δίαιτα, αλλά οι βασικοί τρόποι πρόληψης του διαβήτη τύπου 2:

• διατήρηση ή σταδιακή μείωση του υπερβάλλοντος βάρους,
• τακτική αερόβια άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση,
• μείωση ζαχαρούχων ποτών και υπερβολικά επεξεργασμένων τροφίμων,
• περισσότερες φυτικές ίνες, όσπρια, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης,
• μεσογειακού τύπου διατροφή,
• περιορισμός της καθιστικής ζωής,
• έλεγχος αρτηριακής πίεσης και τριγλυκεριδίων.

Σε άτομα με προδιαβήτη, αυτές οι αλλαγές μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση στον μελλοντικό κίνδυνο διαβήτη από τη μικρή μέση γλυκαιμική μεταβολή της στατίνης.

17Τι άλλο μπορεί να ανεβάσει το σάκχαρο ενώ παίρνω στατίνη;

Η χρονική συσχέτιση δεν αποδεικνύει πάντα ότι φταίει η στατίνη. Η γλυκόζη μπορεί να αυξηθεί λόγω:

• λοίμωξης ή άλλης οξείας νόσου,
• έντονου σωματικού ή ψυχικού stress,
• κορτιζόνης,
• ορισμένων διουρητικών ή άλλων φαρμάκων,
• αύξησης βάρους,
• μειωμένης άσκησης,
• διατροφικών αλλαγών,
• προοδευτικής ινσουλινοαντίστασης με την ηλικία.

Γι’ αυτό η ερμηνεία μίας αυξημένης τιμής πρέπει να γίνεται μέσα στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.

18Μπορεί να μειωθεί η δόση της στατίνης αν ανεβαίνει το σάκχαρο;

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να εξεταστεί διαφορετική θεραπευτική στρατηγική, αλλά μόνο αφού αξιολογηθεί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος και ο απαιτούμενος στόχος LDL.

Οι πιθανές ιατρικές επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• διατήρηση της ίδιας στατίνης με παρακολούθηση του σακχάρου,
• τροποποίηση της δόσης όταν αυτό είναι καρδιαγγειακά αποδεκτό,
• συνδυασμό χαμηλότερης δόσης στατίνης με άλλο υπολιπιδαιμικό φάρμακο,
• εναλλακτική υπολιπιδαιμική στρατηγική σε ειδικές περιπτώσεις δυσανεξίας.

Η επιλογή είναι εξατομικευμένη. Σε ασθενή πολύ υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου δεν πρέπει να μειώνεται η ένταση της θεραπείας απλώς για μία μικρή μεταβολή της HbA1c χωρίς συνολική αξιολόγηση.

19Στατίνη ή φόβος για διαβήτη: πώς ζυγίζεται το όφελος;

Η απόφαση δεν πρέπει να εξετάζει μόνο μία πιθανή ανεπιθύμητη ενέργεια. Το πραγματικό ερώτημα είναι:

«Πόσο καρδιαγγειακό κίνδυνο μειώνει η θεραπεία σε σχέση με το μικρό πρόσθετο γλυκαιμικό ρίσκο;»

Για ασθενείς με εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο ή υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο, οι κατευθυντήριες οδηγίες εξακολουθούν να θεωρούν τις στατίνες βασικό πυλώνα της πρόληψης.

Ακόμη και στους ανθρώπους που έχουν ήδη διαβήτη, οι στατίνες χρησιμοποιούνται ευρέως ακριβώς επειδή ο κίνδυνος εμφράγματος και εγκεφαλικού είναι αυξημένος και η μείωση της LDL προσφέρει σημαντικό όφελος.

20Πρακτικός οδηγός ανά αποτέλεσμα

21Συχνές Ερωτήσεις για Στατίνες, Σάκχαρο και HbA1c

22Εξετάσεις, Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

1. Cholesterol Treatment Trialists’ (CTT) Collaboration. Effects of statin therapy on diagnoses of new-onset diabetes and worsening glycaemia in large-scale randomised blinded statin trials: an individual participant data meta-analysis. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2024;12:306–319. PubMed →
2. American Diabetes Association. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. ADA Standards of Care 2026 →
3. American Diabetes Association. Cardiovascular Disease and Risk Management: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. ADA Cardiovascular Guidelines →
4. European Society of Cardiology / European Atherosclerosis Society. 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal. ESC/EAS Guideline →
5. Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμία. Κεντρικός οδηγός για στατίνες, LDL, υπολιπιδαιμικές θεραπείες και εργαστηριακή παρακολούθηση. Οδηγός Στατινών →