ΒΟΤΑΝΑ • ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟ • ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ • ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Βότανα και Συμπληρώματα πριν από Χειρουργείο: Πότε Διακόπτονται και Τι Ισχύει με την Αναισθησία

Δημοσίευση: 4 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 4 Αυγούστου 2026

Τα βότανα, οι βιταμίνες και τα συμπληρώματα διατροφής συχνά δεν αντιμετωπίζονται από τους ασθενείς ως πραγματική φαρμακευτική αγωγή. Έτσι, μπορεί να μην αναφερθούν στον χειρουργό, στον αναισθησιολόγο ή στον γιατρό που πραγματοποιεί τον προεγχειρητικό έλεγχο. Ωστόσο, ένα φυτικό εκχύλισμα μπορεί να επηρεάσει την πήξη, τη λειτουργία των αιμοπεταλίων, την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, τον καρδιακό ρυθμό, το ήπαρ ή τον τρόπο με τον οποίο μεταβολίζονται τα αναισθητικά και άλλα φάρμακα.

Το ερώτημα «πόσες ημέρες πριν από το χειρουργείο πρέπει να σταματήσω τα συμπληρώματα;» δεν έχει μία ενιαία απάντηση. Η σωστή απόφαση εξαρτάται από το ακριβές προϊόν, τη δόση, τη διάρκεια χρήσης, τον λόγο για τον οποίο λαμβάνεται, το είδος της επέμβασης, τον κίνδυνο αιμορραγίας, την αναισθησία και τα υπόλοιπα φάρμακα του ασθενούς.

1Τι απαντά ο οδηγός

Ο οδηγός αφορά φυτικά εκχυλίσματα, βιταμίνες, μέταλλα, λιπαρά οξέα, αμινοξέα, προϊόντα ύπνου, σκευάσματα για χοληστερίνη ή σάκχαρο, αθλητικά συμπληρώματα και πολυσυστατικά προϊόντα που λαμβάνονται πριν από χειρουργική ή άλλη επεμβατική πράξη.

Δεν αφορά μόνο τις μεγάλες επεμβάσεις με γενική αναισθησία. Η ίδια συζήτηση μπορεί να είναι απαραίτητη πριν από:

• χειρουργείο με γενική, περιοχική ή τοπική αναισθησία,
• ενδοσκόπηση με μέθη,
• βιοψία ή παρακέντηση,
• οδοντιατρική εξαγωγή ή χειρουργική πράξη,
• οφθαλμολογική επέμβαση,
• αισθητική ή δερματολογική επέμβαση,
• επέμβαση με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας.

Το πόσο σημαντικό είναι ένα συμπλήρωμα εξαρτάται από την πράξη. Μια μικρή δερματολογική αφαίρεση δεν έχει τον ίδιο αιμορραγικό κίνδυνο με νευροχειρουργική, καρδιοχειρουργική ή μεγάλη κοιλιακή επέμβαση. Παρόλα αυτά, ακόμη και σε μικρή πράξη πρέπει να δηλώνεται ολόκληρη η αγωγή, επειδή η αναισθησία, η μέθη και τα μετεγχειρητικά φάρμακα μπορεί να δημιουργήσουν διαφορετικές αλληλεπιδράσεις.

2Γιατί τα συμπληρώματα ενδιαφέρουν τον αναισθησιολόγο

Η περιεγχειρητική περίοδος περιλαμβάνει πολλά φάρμακα σε μικρό χρονικό διάστημα: αναισθητικά, αναλγητικά, οπιοειδή, μυοχαλαρωτικά, αντιεμετικά, αντιβιοτικά, αντιπηκτική προφύλαξη και φάρμακα για τη ρύθμιση της πίεσης ή του καρδιακού ρυθμού. Ένα συμπλήρωμα μπορεί να επηρεάσει τη δράση ενός ή περισσότερων από αυτά.

Οι σημαντικότεροι πιθανοί μηχανισμοί είναι:

• Φαρμακοδυναμική αλληλεπίδραση: δύο ουσίες προκαλούν παρόμοια δράση, όπως καταστολή ή αναστολή αιμοπεταλίων, με αποτέλεσμα αθροιστική επίδραση.
• Φαρμακοκινητική αλληλεπίδραση: ένα βότανο αυξάνει ή μειώνει τον μεταβολισμό ενός φαρμάκου μέσω ενζύμων CYP ή μεταφορέων όπως η P-glycoprotein.
• Μεταβολική επίδραση: μεταβολή σακχάρου, αρτηριακής πίεσης, καλίου ή άλλων ηλεκτρολυτών.
• Οργανική τοξικότητα: πιθανή επιβάρυνση ήπατος ή νεφρών, που επηρεάζουν την απομάκρυνση των φαρμάκων.
• Μεταβλητή σύνθεση: διαφορετικές παρτίδες ή εμπορικά προϊόντα μπορεί να μην περιέχουν ακριβώς την ίδια ποσότητα δραστικών ουσιών.

Το γεγονός ότι ένα προϊόν πωλείται χωρίς συνταγή δεν σημαίνει ότι είναι αδρανές. Αντίθετα, ορισμένες ουσίες είναι βιολογικά δραστικές ακριβώς επειδή μπορούν να μεταβάλουν υποδοχείς, ένζυμα, αιμοπετάλια, ορμόνες ή μεταβολικούς δείκτες.

3Τι πρέπει να δηλώσετε πριν από την επέμβαση

Η φράση «παίρνω μόνο βιταμίνες» δεν παρέχει αρκετή πληροφορία. Ορισμένα προϊόντα περιέχουν δέκα ή περισσότερα συστατικά, φυτικά εκχυλίσματα, καφεΐνη, πιπερίνη, μέταλλα ή ουσίες που δεν αναγνωρίζονται εύκολα από την εμπορική ονομασία.

Στη χειρουργική ή αναισθησιολογική ομάδα πρέπει να γνωστοποιούνται:

• η εμπορική ονομασία του προϊόντος,
• φωτογραφία της εμπρός και πίσω ετικέτας,
• όλα τα ενεργά συστατικά,
• η ημερήσια δόση και ο αριθμός δισκίων ή μεζουρών,
• η διάρκεια χρήσης,
• ο λόγος λήψης,
• η τελευταία δόση,
• οποιαδήποτε παρενέργεια ή προηγούμενο πρόβλημα.

Πρέπει να δηλώνονται και προϊόντα που δεν θεωρούνται «φάρμακα», όπως:

• ροφήματα ή σταγόνες βαλεριάνας,
• σκόνη πρωτεΐνης ή pre-workout,
• κάψουλες αδυνατίσματος,
• μελατονίνη ή συνδυασμοί ύπνου,
• CBD ή άλλα κανναβινοειδή,
• βότανα σε σκόνη ή βάμμα,
• ενεργειακά ροφήματα,
• παραδοσιακά ή εισαγόμενα πολυσυστατικά προϊόντα.

4Ισχύει ο κανόνας «σταματήστε τα όλα δύο εβδομάδες πριν»;

Η συμβουλή να διακόπτονται όλα τα φυτικά προϊόντα μία ή δύο εβδομάδες πριν από προγραμματισμένο χειρουργείο χρησιμοποιείται συχνά ως απλός κανόνας ασφάλειας. Η λογική είναι ότι τα περισσότερα μη απαραίτητα συμπληρώματα μπορούν να διακοπούν προσωρινά χωρίς σημαντική βλάβη και ότι το διάστημα αυτό επιτρέπει να υποχωρήσουν αρκετές πιθανές φαρμακολογικές επιδράσεις.

Ωστόσο, δεν είναι επιστημονικά ακριβές να εφαρμόζεται μηχανικά ο ίδιος χρόνος σε κάθε προϊόν. Οι λόγοι είναι:

• τα δραστικά συστατικά έχουν διαφορετικό χρόνο ημιζωής,
• ορισμένα αποτελέσματα διαρκούν περισσότερο από την παρουσία της ουσίας στο αίμα,
• σε χρόνια χρήση ορισμένων κατασταλτικών προϊόντων μπορεί να υπάρχει κίνδυνος απότομης διακοπής,
• ορισμένα συμπληρώματα χορηγούνται για τεκμηριωμένη ανεπάρκεια και δεν πρέπει να διακόπτονται αυθαίρετα,
• για ορισμένα προϊόντα, όπως τα ωμέγα-3, τα κλινικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν τον παλαιότερο θεωρητικό φόβο σημαντικής χειρουργικής αιμορραγίας.

Η πολυεπιστημονική συναίνεση SPAQI αξιολόγησε δεκάδες συμπληρώματα και έθεσε ως γενική αρχή ότι, όταν ένα προϊόν δεν προσφέρει αποδεδειγμένο βραχυπρόθεσμο όφελος και υπάρχει πιθανός κίνδυνος, η προσωρινή διακοπή πριν από προγραμματισμένη επέμβαση έχει συνήθως μικρό μειονέκτημα. Παράλληλα, τονίζει ότι η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται στο προεγχειρητικό ραντεβού, όπου υπάρχει χρόνος για σωστή αναγνώριση του προϊόντος.

5Γρήγορος πίνακας πιθανών περιεγχειρητικών κινδύνων

6Αιμορραγία, πήξη και λειτουργία αιμοπεταλίων

Η περιεγχειρητική αιμορραγία δεν εξαρτάται μόνο από τις εξετάσεις PT, INR ή aPTT. Η λειτουργία των αιμοπεταλίων, η ανατομία της επέμβασης, τα αντιπηκτικά, τα αντιαιμοπεταλιακά και η ποιότητα της αιμόστασης παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.

Ορισμένα βότανα έχουν εργαστηριακά ή φαρμακολογικά δεδομένα που υποδηλώνουν επίδραση στη συσσώρευση αιμοπεταλίων. Αυτό δεν σημαίνει ότι προκαλούν υποχρεωτικά κλινικά σημαντική αιμορραγία σε κάθε ασθενή. Η πραγματική σημασία αυξάνεται όταν συνυπάρχουν:

• ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη, τικαγρελόρη ή άλλο αντιαιμοπεταλιακό,
• βαρφαρίνη, ασενοκουμαρόλη ή άμεσο από του στόματος αντιπηκτικό,
• ηπατική νόσος, θρομβοπενία ή γνωστή διαταραχή πήξης,
• νεφρική ανεπάρκεια,
• πολλά συμπληρώματα με παρόμοια δράση,
• επέμβαση σε χώρο όπου μικρή αιμορραγία μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.

Για αναλυτική παρουσίαση των φαρμάκων δείτε τον οδηγό για αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά.

Οι συνήθεις εξετάσεις πήξης δεν μπορούν να αποκλείσουν όλες τις επιδράσεις των φυτικών προϊόντων. Ένας ασθενής μπορεί να έχει φυσιολογικό INR και παρόλα αυτά να λαμβάνει ουσία που επηρεάζει αιμοπετάλια ή αλληλεπιδρά με άλλα φάρμακα. Για αυτό το ιστορικό λήψης παραμένει απαραίτητο.

7Σκόρδο, Ginkgo, τζίντζερ, κουρκουμίνη και νυχτολούλουδο

Σκόρδο

Το σκόρδο ως τρόφιμο δεν είναι ισοδύναμο με συμπυκνωμένο εκχύλισμα ή με πολύ υψηλή καθημερινή κατανάλωση. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις υπερβολικής χειρουργικής αιμορραγίας σε ασθενείς που κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες σκόρδου. Η ακριβής δόση που δημιουργεί κλινικά σημαντικό κίνδυνο δεν είναι καλά καθορισμένη.

Ο κίνδυνος αξιολογείται αυστηρότερα όταν το σκόρδο συνδυάζεται με αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, ΜΣΑΦ ή άλλα συμπληρώματα που επηρεάζουν την αιμόσταση. Δείτε περισσότερα στο άρθρο για το σκόρδο, τη χοληστερίνη, την πίεση και τις αλληλεπιδράσεις.

Ginkgo biloba

Το Ginkgo συνδέεται συχνά με θεωρητικό κίνδυνο αιμορραγίας λόγω πιθανής επίδρασης σε μηχανισμούς ενεργοποίησης αιμοπεταλίων. Ωστόσο, μετα-ανάλυση ελεγχόμενων μελετών τυποποιημένου εκχυλίσματος δεν έδειξε σαφή αύξηση εργαστηριακών δεικτών αιμορραγίας. Αυτό δεν αποκλείει τον κίνδυνο σε ασθενείς με αντιπηκτική αγωγή, διαφορετικά εκχυλίσματα ή χειρουργείο υψηλού κινδύνου.

Η προεγχειρητική απόφαση παραμένει προληπτική και εξατομικευμένη. Δείτε τον οδηγό για Ginkgo biloba, μνήμη, εμβοές και ασφάλεια.

Τζίντζερ

Το τζίντζερ χρησιμοποιείται ως τρόφιμο, ρόφημα ή συμπυκνωμένη κάψουλα. Τα εργαστηριακά δεδομένα για τα αιμοπετάλια δεν μεταφράζονται πάντοτε σε κλινική αιμορραγία. Παρόλα αυτά, οι υψηλές δόσεις συμπληρώματος πρέπει να δηλώνονται, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής λαμβάνει αντιπηκτικά.

Δείτε τον οδηγό για τζίντζερ, ναυτία, δοσολογία και αλληλεπιδράσεις.

Κουρκουμάς και κουρκουμίνη

Η ποσότητα κουρκουμά που χρησιμοποιείται στο φαγητό είναι πολύ μικρότερη από την ποσότητα κουρκουμίνης που μπορεί να παρέχει ένα συμπλήρωμα. Προϊόντα με πιπερίνη αυξάνουν τη βιοδιαθεσιμότητα και ενδέχεται να αυξάνουν και την πιθανότητα αλληλεπιδράσεων.

Η κουρκουμίνη χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση σε αντιπηκτική αγωγή, χολόλιθους, ηπατική νόσο ή ιστορικό ανεπιθύμητης ενέργειας. Δείτε τον πλήρη οδηγό: Κουρκουμάς και κουρκουμίνη.

Έλαιο νυχτολούλουδου

Το έλαιο νυχτολούλουδου περιέχει γ-λινολενικό οξύ και έχει αναφερθεί σε καταλόγους προϊόντων που χρειάζονται προσοχή σε ασθενείς με αιμορραγικό κίνδυνο. Η κλινική τεκμηρίωση είναι περιορισμένη, αλλά η προσωρινή διακοπή ενός μη απαραίτητου προϊόντος συχνά προτιμάται πριν από επέμβαση υψηλού κινδύνου.

Δείτε περισσότερα στο άρθρο για το έλαιο νυχτολούλουδου και την ασφάλειά του.

8Ωμέγα-3: προκαλούν πάντα χειρουργική αιμορραγία;

Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μπορούν να επηρεάσουν εργαστηριακά ορισμένες λειτουργίες των αιμοπεταλίων. Για πολλά χρόνια αυτό οδήγησε σε συστάσεις προληπτικής διακοπής πριν από κάθε χειρουργείο.

Τα κλινικά δεδομένα είναι περισσότερο καθησυχαστικά. Σε μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη 1.516 ασθενών που υποβλήθηκαν σε καρδιοχειρουργική επέμβαση, η περιεγχειρητική χορήγηση ιχθυελαίου δεν αύξησε τη μείζονα αιμορραγία και δεν αύξησε την ανάγκη μετάγγισης. Παρόμοια, μικρότερες μελέτες σε άλλες επεμβάσεις δεν έχουν δείξει σαφή αύξηση αιμορραγικών επιπλοκών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν ωμέγα-3 πρέπει να συνεχίζεται χωρίς συζήτηση. Η ομάδα πρέπει να γνωρίζει:

• την ακριβή ημερήσια ποσότητα EPA και DHA,
• αν πρόκειται για συνταγογραφούμενο φάρμακο ή κοινό συμπλήρωμα,
• αν λαμβάνονται ταυτόχρονα αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• το είδος και τον αιμορραγικό κίνδυνο της επέμβασης.

9Καταστολή: βαλεριάνα, πασιφλόρα, μελισσόχορτο και άλλα προϊόντα ύπνου

Τα προϊόντα για ύπνο ή άγχος μπορεί να ενισχύσουν τη δράση φαρμάκων που χορηγούνται για μέθη ή γενική αναισθησία. Η αλληλεπίδραση μπορεί να εκδηλωθεί ως μεγαλύτερη υπνηλία, ζάλη, μειωμένα αντανακλαστικά, πτώση της πίεσης ή βραδύτερη ανάνηψη.

Βαλεριάνα

Η βαλεριάνα χρησιμοποιείται για δυσκολία στον ύπνο και ήπια νευρική ένταση. Υπάρχει θεωρητική πιθανότητα αθροιστικής καταστολής με βενζοδιαζεπίνες, οπιοειδή, αναισθητικά και αλκοόλ.

Σε μακροχρόνια και υψηλή χρήση, η απότομη διακοπή μπορεί θεωρητικά να προκαλέσει συμπτώματα στέρησης παρόμοια με άλλες κατασταλτικές ουσίες. Για αυτό ο ασθενής δεν πρέπει να λαμβάνει μόνος του απόφαση να τη συνεχίσει μέχρι την επέμβαση ή να τη σταματήσει απότομα. Δείτε τον οδηγό για βαλεριάνα, ύπνο και ασφάλεια.

Πασιφλόρα, μελισσόχορτο και λεβάντα

Τα δεδομένα είναι πιο περιορισμένα, αλλά η πιθανή κατασταλτική δράση έχει πρακτική σημασία όταν συνδυάζονται πολλά προϊόντα ή όταν λαμβάνονται μαζί με αγχολυτικά, υπνωτικά, αντιισταμινικά πρώτης γενιάς ή αλκοόλ.

Δείτε τους ειδικούς οδηγούς για:

• πασιφλόρα,
• μελισσόχορτο,
• λεβάντα.

Τα πολυσυστατικά σκευάσματα ύπνου είναι πιο δύσκολο να αξιολογηθούν επειδή μπορεί να περιέχουν βαλεριάνα, πασιφλόρα, μελισσόχορτο, λυκίσκο, μελατονίνη, μαγνήσιο ή αντιισταμινικές ουσίες στο ίδιο προϊόν.

10Βαλσαμόχορτο: μία από τις σημαντικότερες φυτικές αλληλεπιδράσεις

Το βαλσαμόχορτο ή Hypericum perforatum είναι διαφορετικό από πολλά άλλα βότανα, επειδή διαθέτει καλά τεκμηριωμένη ικανότητα να επάγει ένζυμα CYP και την P-glycoprotein. Αυτό μπορεί να επιταχύνει την απομάκρυνση πολλών φαρμάκων και να μειώσει τη συγκέντρωση ή την αποτελεσματικότητά τους.

Έχουν περιγραφεί αλληλεπιδράσεις με:

• κυκλοσπορίνη και τακρόλιμους,
• βαρφαρίνη,
• διγοξίνη,
• αντισυλληπτικά,
• αντιρετροϊκά,
• αντικαταθλιπτικά,
• αντιεπιληπτικά,
• ορισμένα αναλγητικά και κατασταλτικά,
• φάρμακα που μεταβολίζονται από CYP3A4.

Η δράση της ενζυμικής επαγωγής δεν εξαφανίζεται απαραίτητα αμέσως μετά την τελευταία κάψουλα. Για αυτό η χειρουργική ομάδα πρέπει να γνωρίζει εγκαίρως τη χρήση του. Δεν αρκεί η παράλειψη μόνο της πρωινής δόσης.

Επιπλέον, ο συνδυασμός με σεροτονινεργικά φάρμακα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σεροτονινεργικής τοξικότητας. Δείτε τον αναλυτικό οδηγό: Βαλσαμόχορτο και αλληλεπιδράσεις.

11Βερβερίνη, ginseng, κανέλα και συμπληρώματα που επηρεάζουν το σάκχαρο

Η νηστεία πριν από το χειρουργείο, το άγχος της επέμβασης, τα ενδοφλέβια υγρά, τα κορτικοστεροειδή, η ινσουλίνη και τα αντιδιαβητικά φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές μεταβολές στη γλυκόζη. Η προσθήκη ενός συμπληρώματος με υπογλυκαιμική δράση μπορεί να κάνει την εικόνα λιγότερο προβλέψιμη.

Βερβερίνη

Η βερβερίνη μπορεί να μειώσει τη γλυκόζη και να αλληλεπιδράσει με αντιδιαβητικά, ανοσοκατασταλτικά και άλλα φάρμακα. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλό τρόφιμο. Δείτε τον οδηγό για βερβερίνη, σάκχαρο και αλληλεπιδράσεις.

Ginseng

Το ginseng έχει συνδεθεί με μεταβολές της γλυκόζης, πιθανές αλληλεπιδράσεις με αντιπηκτικά και διεγερτικές επιδράσεις σε ορισμένους χρήστες. Η ακριβής επίδραση εξαρτάται από το είδος, το εκχύλισμα και τη δόση. Δείτε τον οδηγό για ginseng, κόπωση, σάκχαρο και πίεση.

Κανέλα, μαύρο κύμινο και φύλλα ελιάς

Τα προϊόντα αυτά έχουν δείξει σε ορισμένες μελέτες μικρές μεταβολές γλυκόζης ή πίεσης. Η επίδραση δεν είναι αρκετά προβλέψιμη για θεραπευτική υποκατάσταση, αλλά μπορεί να έχει σημασία όταν συνδυάζεται με φάρμακα κατά τη νηστεία.

• Κανέλα και σάκχαρο
• Μαύρο κύμινο
• Φύλλα ελιάς και ελαιοευρωπαΐνη

Ο ασθενής με διαβήτη πρέπει να ακολουθεί το ειδικό σχέδιο της ομάδας για ινσουλίνη, μετφορμίνη, SGLT2 αναστολείς, GLP-1 αγωνιστές και άλλα φάρμακα. Η διακοπή ενός συμπληρώματος δεν αντικαθιστά τις οδηγίες για τα συνταγογραφούμενα αντιδιαβητικά.

12Αρτηριακή πίεση, καρδιακός ρυθμός και διεγερτικά συμπληρώματα

Κατά την αναισθησία η αρτηριακή πίεση και ο καρδιακός ρυθμός μεταβάλλονται λόγω των αναισθητικών, του πόνου, της απώλειας υγρών και της χειρουργικής διέγερσης. Τα προϊόντα που προκαλούν υπέρταση, υπόταση ή ταχυκαρδία μπορεί να δυσκολέψουν τον έλεγχο.

Γλυκόριζα

Η γλυκυρριζίνη της γλυκόριζας μπορεί να προκαλέσει κατακράτηση νατρίου, υπέρταση, οίδημα και υποκαλιαιμία. Η χαμηλή τιμή καλίου μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία σε αρρυθμίες και να επηρεάσει την ανταπόκριση σε άλλα φάρμακα.

Η χρήση πρέπει να δηλώνεται ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, κορτικοστεροειδή, διγοξίνη ή αντιυπερτασικά. Δείτε τον οδηγό για γλυκόριζα, πίεση, κάλιο και παρενέργειες.

Ephedra, συνεφρίνη και pre-workout

Προϊόντα αδυνατίσματος ή αθλητικής απόδοσης μπορεί να περιέχουν καφεΐνη, συνεφρίνη, yohimbine ή άλλα διεγερτικά. Μπορούν να προκαλέσουν ταχυκαρδία, υπέρταση, άγχος, τρόμο ή αρρυθμία. Η παρουσία τους δεν είναι πάντοτε προφανής από την εμπορική ονομασία.

Η μεγάλη κατανάλωση καφεΐνης μπορεί επίσης να δημιουργήσει συμπτώματα στέρησης όταν διακοπεί απότομα, όπως κεφαλαλγία και κόπωση. Η ομάδα πρέπει να γνωρίζει τη συνήθη καθημερινή πρόσληψη καφέ, ενεργειακών ποτών και pre-workout.

13Ήπαρ, νεφρική λειτουργία και μεταβολισμός αναισθητικών

Το ήπαρ μεταβολίζει πολλά αναισθητικά, αναλγητικά και αντιβιοτικά, ενώ οι νεφροί απομακρύνουν φάρμακα και μεταβολίτες. Η προϋπάρχουσα ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να παρατείνει τη δράση των φαρμάκων ή να αυξήσει την τοξικότητα.

Συμπληρώματα που έχουν συνδεθεί με ηπατική βλάβη περιλαμβάνουν, ανάλογα με τη μορφή και την περίπτωση:

• συμπυκνωμένο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού και EGCG,
• ashwagandha,
• σιμισιφούγκα,
• κουρκουμίνη, ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής βιοδιαθεσιμότητας,
• κόκκινη μαγιά ρυζιού,
• πολυσυστατικά προϊόντα αδυνατίσματος ή bodybuilding.

Η ηπατική βλάβη είναι σπάνια, αλλά μπορεί να είναι σοβαρή. Προειδοποιητικά συμπτώματα είναι ο ίκτερος, τα σκουρόχρωμα ούρα, ο κνησμός, η έντονη κόπωση, η ανορεξία, η ναυτία και ο πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς.

Δείτε τον ειδικό οδηγό: Φυτικά συμπληρώματα και ήπαρ.

Η νεφρική λειτουργία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν το προϊόν περιέχει υψηλές ποσότητες μετάλλων, κρεατίνη, διεγερτικά, διουρητικά φυτά ή άγνωστα συστατικά. Η κρεατίνη μπορεί να αυξήσει την κρεατινίνη χωρίς να σημαίνει πάντοτε πραγματική νεφρική βλάβη, αλλά το εύρημα πρέπει να ερμηνεύεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

14Κόκκινη μαγιά ρυζιού πριν από χειρουργείο

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού μπορεί να περιέχει μονακολίνη Κ, ουσία χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη. Επομένως, οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες δεν είναι απλώς θεωρητικές «φυτικές» αντιδράσεις, αλλά περιλαμβάνουν μυαλγία, αύξηση CK, ηπατική επιβάρυνση και αλληλεπιδράσεις παρόμοιες με στατίνη.

Η χρήση της πρέπει να δηλώνεται ιδιαίτερα όταν:

• λαμβάνεται ταυτόχρονα στατίνη ή φιμπράτη,
• υπάρχει ιστορικό μυοπάθειας,
• υπάρχουν αυξημένες τρανσαμινάσες,
• ο ασθενής λαμβάνει φάρμακα που αυξάνουν τη συγκέντρωση στατινών,
• υπάρχει μυϊκός πόνος ή αδυναμία πριν από την επέμβαση.

Ο χειρουργός και ο αναισθησιολόγος πρέπει να γνωρίζουν ότι πρόκειται για στατινοειδές προϊόν. Δείτε τον οδηγό για κόκκινη μαγιά ρυζιού, LDL και παρενέργειες.

15Βιταμίνες, μέταλλα, πρωτεΐνη και αθλητικά συμπληρώματα

Δεν έχουν όλα τα συμπληρώματα τον ίδιο κίνδυνο. Μια συνήθης δόση βιταμίνης D για τεκμηριωμένη ανεπάρκεια δεν είναι ισοδύναμη με ένα πολυσυστατικό pre-workout ή με μεγάλες δόσεις βιταμίνης Ε.

Πολυβιταμίνες

Η ετικέτα πρέπει να ελέγχεται επειδή μπορεί να περιέχει βιταμίνη Ε, βότανα, ginseng, Ginkgo ή πολύ υψηλές δόσεις ορισμένων μικροθρεπτικών συστατικών. Το ότι αναγράφεται «πολυβιταμίνη» δεν σημαίνει ότι περιέχει μόνο βιταμίνες.

Σίδηρος

Ο σίδηρος μπορεί να προκαλέσει ναυτία, δυσκοιλιότητα ή σκουρόχρωμα κόπρανα. Σε σιδηροπενική αναιμία, η διόρθωση πριν από μεγάλο χειρουργείο μπορεί να είναι σημαντική. Δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα χωρίς να ληφθεί υπόψη η αιτία της χορήγησης και η αιμοσφαιρίνη.

Μαγνήσιο

Οι συνήθεις από του στόματος ποσότητες έχουν διαφορετική σημασία από υψηλές δόσεις ή ενδοφλέβια χορήγηση. Σε νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να συσσωρευτεί. Η ομάδα πρέπει να γνωρίζει τη δόση και τη νεφρική λειτουργία.

Πρωτεΐνη και αμινοξέα

Η απλή πρωτεΐνη δεν θεωρείται συνήθως φυτικό φάρμακο, αλλά μπορεί να περιέχει πρόσθετα, κρεατίνη, καφεΐνη ή βότανα. Επίσης, αποτελεί τροφή και πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες νηστείας. Δεν επιτρέπεται να λαμβάνεται ως ρόφημα το πρωί της επέμβασης επειδή «είναι μόνο συμπλήρωμα».

Pre-workout και λιποδιαλύτες

Αποτελούν από τις πιο προβληματικές κατηγορίες λόγω υψηλής καφεΐνης, συνεφρίνης, yohimbine, διουρητικών συστατικών και ασαφών proprietary blends. Πρέπει να διακόπτονται ή να συνεχίζονται μόνο σύμφωνα με συγκεκριμένη προεγχειρητική οδηγία.

16Τι γίνεται σε επείγον χειρουργείο

Σε επείγουσα επέμβαση δεν υπάρχει χρόνος να μεσολαβήσουν μία ή δύο εβδομάδες από την τελευταία λήψη. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να αποκρύψει το προϊόν ή ότι το χειρουργείο θα ακυρωθεί υποχρεωτικά.

Ο ασθενής ή συγγενής πρέπει να αναφέρει άμεσα:

• ποιο προϊόν λαμβάνεται,
• πότε λήφθηκε η τελευταία δόση,
• αν υπάρχουν αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• αν υπήρξαν αιμορραγίες, μώλωπες ή μυϊκά συμπτώματα,
• αν υπάρχει ηπατική ή νεφρική νόσος,
• αν υπάρχουν αλλεργίες.

Η πληροφορία επιτρέπει στην ομάδα να προσαρμόσει την αναισθησία, την παρακολούθηση, τις εξετάσεις, τη διαθεσιμότητα αίματος ή άλλες προφυλάξεις. Σε πραγματικό επείγον περιστατικό, η αναγκαία επέμβαση δεν πρέπει να καθυστερεί αυθαίρετα μόνο επειδή χρησιμοποιήθηκε ένα συμπλήρωμα.

17Τι πρέπει να κάνετε την ημέρα της επέμβασης

Ακολουθήστε ακριβώς τις γραπτές οδηγίες της μονάδας. Μην εφαρμόζετε δική σας ερμηνεία για το ποια προϊόντα θεωρούνται φάρμακα, τροφές ή καθαρά υγρά.

18Πότε επανεκκινούνται τα συμπληρώματα μετά το χειρουργείο

Η επανέναρξη δεν πρέπει να γίνεται αυτόματα μόλις ο ασθενής επιστρέψει στο σπίτι. Εξαρτάται από:

• το αν έχει επιτευχθεί ασφαλής αιμόσταση,
• το αν υπάρχει παροχέτευση ή ενεργή αιμορραγία,
• τη λειτουργία ήπατος και νεφρών,
• την επανέναρξη αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών,
• τη δυνατότητα σίτισης και κατάποσης,
• τα μετεγχειρητικά αναλγητικά ή αντιβιοτικά,
• την παρουσία ναυτίας, εμέτων ή ειλεού,
• τον πραγματικό λόγο για τον οποίο λαμβανόταν το συμπλήρωμα.

Ένα μη απαραίτητο προϊόν αδυνατίσματος, ενέργειας ή «αποτοξίνωσης» δεν χρειάζεται να επανεκκινείται βιαστικά. Αντίθετα, σίδηρος, βιταμίνη D ή άλλο συστατικό που χορηγείται για επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια μπορεί να επανέλθει όταν το επιτρέψει η ομάδα.

Τα κατασταλτικά βότανα χρειάζονται προσοχή όσο ο ασθενής λαμβάνει οπιοειδή, υπνωτικά ή άλλα φάρμακα που προκαλούν υπνηλία. Τα προϊόντα που επηρεάζουν σάκχαρο ή πίεση πρέπει να αξιολογούνται μαζί με τη νέα μετεγχειρητική αγωγή.

19Πότε μπορεί να χρειάζονται εργαστηριακές εξετάσεις

Δεν υπάρχει ένα γενικό «πακέτο εξετάσεων για βότανα πριν από χειρουργείο». Οι εξετάσεις επιλέγονται σύμφωνα με την επέμβαση, το ιστορικό, τα φάρμακα, το προϊόν και τα συμπτώματα.

Ο προεγχειρητικός έλεγχος δεν πρέπει να γίνεται ως ανεξέλεγκτη λίστα εξετάσεων. Οι εξετάσεις ζητούνται για συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα και ερμηνεύονται μαζί με το ιστορικό.

20Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερα αυστηρή αξιολόγηση

Η προεγχειρητική χρήση συμπληρωμάτων χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή σε:

• ηλικιωμένους με πολυφαρμακία,
• ασθενείς με αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• άτομα με διαβήτη και ινσουλίνη,
• χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο,
• καρδιακή ανεπάρκεια ή αρρυθμίες,
• ιστορικό αλλεργικής αντίδρασης,
• παιδιά και εφήβους,
• εγκύους ή θηλάζουσες,
• λήπτες μεταμόσχευσης ή ανοσοκατασταλτικής αγωγής,
• ασθενείς με καρκίνο και ενεργή ογκολογική θεραπεία,
• άτομα που λαμβάνουν πολλά πολυσυστατικά προϊόντα.

Στους λήπτες μεταμόσχευσης, το βαλσαμόχορτο μπορεί να μειώσει επικίνδυνα τη συγκέντρωση ανοσοκατασταλτικών. Σε ασθενείς με διαβήτη, το πρόβλημα μπορεί να είναι η υπογλυκαιμία. Σε ασθενείς με αντιπηκτικά, ακόμη και μικρή πρόσθετη επίδραση στα αιμοπετάλια μπορεί να έχει μεγαλύτερη κλινική σημασία.

Η ηλικία άνω των 70 ετών δεν αποτελεί από μόνη της αντένδειξη για κάθε συμπλήρωμα, αλλά αυξάνει την πιθανότητα μειωμένης νεφρικής λειτουργίας, πολυφαρμακίας και μεγαλύτερης ευαισθησίας σε υπόταση ή καταστολή.

21Πρακτικός πίνακας: τι συζητείται ανά συμπλήρωμα

Ο πίνακας δεν αποτελεί προσωπική οδηγία διακοπής. Αποτυπώνει τα ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν με τη χειρουργική και αναισθησιολογική ομάδα.

22Συχνές ερωτήσεις

23Οδηγοί, εργαστηριακός έλεγχος και βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. Cummings KC 3rd, Keshock M, Ganesh R, et al. Preoperative Management of Surgical Patients Using Dietary Supplements: Society for Perioperative Assessment and Quality Improvement Consensus Statement. Mayo Clinic Proceedings. 2021;96(5):1342–1355.
   PubMed – SPAQI Consensus Statement
2. National Center for Complementary and Integrative Health. Using Dietary Supplements Wisely – Safety Considerations Before Surgery.
   NCCIH – Dietary Supplements and Surgery
3. National Center for Complementary and Integrative Health. How Medications and Supplements Can Interact.
   NCCIH – Supplement Interactions
4. Agarwal KA, Tripathi CD, Kumar M, et al. Use of herbal medication in the perioperative period: Potential adverse drug interactions. Journal of Anaesthesiology Clinical Pharmacology. 2024.
   PubMed – Perioperative Herbal Medication Review
5. Akintoye E, Sethi P, Harris WS, et al. Fish Oil and Perioperative Bleeding. Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes. 2018;11:e004584.
   PubMed – Fish Oil and Perioperative Bleeding
6. Kellermann AJ, Kloft C. Is there a risk of bleeding associated with standardized Ginkgo biloba extract therapy? A systematic review and meta-analysis. Pharmacotherapy. 2011;31(5):490–502.
   PubMed – Ginkgo and Bleeding Risk
7. Woodbury A, Sniecinski R. Garlic-Induced Surgical Bleeding: How Much Is Too Much? A&A Case Reports. 2016;7(12):266–269.
   PubMed – Garlic-Induced Surgical Bleeding
8. Ang-Lee MK, Moss J, Yuan CS. Herbal Medicines and Perioperative Care. JAMA. 2001;286(2):208–216.
   PubMed – Herbal Medicines and Perioperative Care
9. Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs. 2009;69(13):1777–1798.
   PubMed – Herb–Drug Interactions
10. Μικροβιολογικό Λαμία. Βότανα και Φάρμακα: Οι Σημαντικότερες Αλληλεπιδράσεις.
    Βότανα και Φάρμακα