Litfulo (Ριτλεσιτινίμπη): Νέο Χάπι για Σοβαρή Γυροειδή Αλωπεκία στην Ελλάδα

Η ριτλεσιτινίμπη είναι από του στόματος στοχευμένη θεραπεία για τη σοβαρή γυροειδή αλωπεκία. Κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία Litfulo, λαμβάνεται μία φορά την ημέρα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ενήλικες και εφήβους ηλικίας 12 ετών και άνω.

Το Litfulo είναι ενταγμένο στον ελληνικό κατάλογο φαρμάκων υψηλού κόστους που προεγκρίνονται μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης και διατίθεται από φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ, σύμφωνα με την ισχύουσα διαδικασία. Δεν αποτελεί θεραπεία για την κοινή ανδρογενετική τριχόπτωση ή για κάθε μορφή απώλειας μαλλιών.

1

Τι είναι το Litfulo και η ριτλεσιτινίμπη

Το Litfulo είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριτλεσιτινίμπη. Ανήκει στους αναστολείς κινασών Janus, γνωστούς ως αναστολείς JAK, αλλά έχει διαφορετικό προφίλ στόχευσης από αρκετά άλλα φάρμακα της ίδιας ευρύτερης κατηγορίας.

Χορηγείται ως καψάκιο 50 mg μία φορά την ημέρα και προορίζεται αποκλειστικά για τη σοβαρή γυροειδή αλωπεκία. Η θεραπεία πρέπει να ξεκινά και να παρακολουθείται από ιατρό με εμπειρία στη διάγνωση και αντιμετώπιση της πάθησης, συνήθως δερματολόγο.

Δεν πρόκειται για κορτικοστεροειδές, συμπλήρωμα διατροφής ή τοπικό προϊόν για το τριχωτό. Είναι συστηματικό ανοσοτροποποιητικό φάρμακο, το οποίο επηρεάζει συγκεκριμένα σήματα του ανοσοποιητικού συστήματος.

2

Τι είναι η γυροειδής αλωπεκία

Η γυροειδής αλωπεκία είναι αυτοάνοση πάθηση. Το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται λανθασμένα στους τριχοθυλάκους, προκαλώντας φλεγμονή και διακοπή της φυσιολογικής ανάπτυξης της τρίχας.

Η τριχόπτωση εμφανίζεται συνήθως ως μία ή περισσότερες σαφώς περιγεγραμμένες λείες περιοχές χωρίς τρίχες. Σε σοβαρότερες μορφές μπορεί να επηρεαστεί μεγάλο μέρος του τριχωτού, ολόκληρο το κεφάλι, τα φρύδια, οι βλεφαρίδες ή οι τρίχες ολόκληρου του σώματος.

Η πάθηση δεν προκαλεί ουλές στους τριχοθυλάκους. Αυτό σημαίνει ότι οι θύλακες μπορούν δυνητικά να επανέλθουν σε λειτουργία όταν ελεγχθεί η ανοσολογική επίθεση.

3

Δεν είναι θεραπεία για κάθε μορφή τριχόπτωσης

Το Litfulo δεν έχει εγκριθεί για την ανδρογενετική αλωπεκία, δηλαδή την κληρονομική αραίωση μαλλιών σε άνδρες και γυναίκες. Δεν χρησιμοποιείται επίσης ως γενική θεραπεία για τριχόπτωση λόγω χαμηλής φερριτίνης, θυρεοειδοπάθειας, τοκετού, δίαιτας, στρες ή φαρμακευτικής αγωγής.

Η διάγνωση της γυροειδούς αλωπεκίας γίνεται κυρίως κλινικά και με δερματοσκόπηση. Σε αμφίβολες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί βιοψία δέρματος ή εργαστηριακός έλεγχος για άλλες αιτίες απώλειας μαλλιών.

Για τη συχνότερη κληρονομική μορφή, δείτε τον οδηγό Finasteride και Minoxidil για ανδρογενετική τριχόπτωση.

4

Πώς δρα στους JAK3 και στις κινάσες TEC

Η ριτλεσιτινίμπη αναστέλλει επιλεκτικά και μη αναστρέψιμα την κινάση JAK3 και μέλη της κινασών της οικογένειας TEC. Οι πρωτεΐνες αυτές συμμετέχουν στη μεταφορά σημάτων που ενεργοποιούν κύτταρα και κυτταροκίνες του ανοσοποιητικού συστήματος.

Με την αναστολή της JAK3 περιορίζονται σήματα κυτταροκινών όπως οι IL-2, IL-4, IL-7, IL-15 και IL-21. Η αναστολή των TEC επηρεάζει επίσης τη δραστηριότητα των φυσικών φονικών κυττάρων και των κυτταροτοξικών Τ λεμφοκυττάρων.

Το τελικό αποτέλεσμα είναι η μείωση της φλεγμονώδους επίθεσης γύρω από τον τριχοθύλακο, επιτρέποντας σε ορισμένους θύλακες να επανέλθουν σε ενεργό φάση ανάπτυξης.

5

Τι ακριβώς έχει εγκριθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χορήγησε άδεια κυκλοφορίας στο Litfulo τον Σεπτέμβριο του 2023. Η ένδειξη είναι η θεραπεία σοβαρής γυροειδούς αλωπεκίας σε ενήλικες και εφήβους ηλικίας 12 ετών και άνω.

Η εγκεκριμένη δόση είναι 50 mg μία φορά την ημέρα. Η σχέση οφέλους και κινδύνου πρέπει να επανεκτιμάται τακτικά και να εξετάζεται διακοπή όταν δεν υπάρχει ένδειξη θεραπευτικού οφέλους μετά από 36 εβδομάδες.

Το προϊόν βρίσκεται υπό συμπληρωματική παρακολούθηση, ώστε να εντοπίζονται γρήγορα νεότερες πληροφορίες ασφάλειας από την καθημερινή χρήση.

6

Διάθεση και αποζημίωση του Litfulo στην Ελλάδα

Το Litfulo έχει ενταχθεί στο ελληνικό σύστημα αποζημίωσης ως φάρμακο υψηλού κόστους. Στον αναθεωρημένο κατάλογο του ΕΟΠΥΥ, με ημερομηνία 12 Μαΐου 2026, περιλαμβάνεται μεταξύ των φαρμάκων που προεγκρίνονται μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης.

Το προϊόν εμφανίζεται επίσης στην επίσημη υπηρεσία αναζήτησης φαρμάκων του ΕΟΠΥΥ, η οποία παραπέμπει στα φαρμακεία που το διαθέτουν. Η πραγματική διαθεσιμότητα μπορεί να μεταβάλλεται ανά φαρμακείο και χρονική περίοδο, επομένως χρειάζεται έλεγχος πριν από την εκτέλεση της εγκεκριμένης συνταγής.

Η ένταξη δεν σημαίνει ότι κάθε άτομο με τριχόπτωση είναι υποψήφιο για θεραπεία. Απαιτούνται τεκμηριωμένη σοβαρή γυροειδής αλωπεκία, συνταγογράφηση από αρμόδιο ιατρό και έγκριση σύμφωνα με τα ισχύοντα κριτήρια του ΕΟΠΥΥ.

7

Ποιοι ασθενείς μπορεί να είναι υποψήφιοι

Το Litfulo προορίζεται για ασθενείς με σοβαρή νόσο, όχι για μία μικρή πρόσφατη πλάκα που ενδέχεται να υποχωρήσει αυτόματα ή να αντιμετωπιστεί με τοπική θεραπεία.

Στην κλινική μελέτη συμμετείχαν ασθενείς με απώλεια τουλάχιστον 50% των μαλλιών του τριχωτού. Περιλαμβάνονταν επίσης ασθενείς με ολική αλωπεκία του τριχωτού ή καθολική αλωπεκία.

Η απόφαση λαμβάνει υπόψη:

• την έκταση της απώλειας μαλλιών,
• τη διάρκεια και την ταχύτητα εξέλιξης,
• την απώλεια φρυδιών ή βλεφαρίδων,
• προηγούμενες θεραπείες και ανταπόκριση,
• τον ψυχοκοινωνικό αντίκτυπο,
• τον κίνδυνο λοιμώξεων, κακοήθειας, θρόμβωσης και καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Η ηλικία από μόνη της δεν αρκεί για να καθορίσει την καταλληλότητα. Χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση του συνολικού οφέλους και κινδύνου.

8

Δοσολογία, λήψη και δόση που παραλείφθηκε

Η συνιστώμενη δόση είναι ένα καψάκιο 50 mg μία φορά την ημέρα, με ή χωρίς τροφή. Το καψάκιο πρέπει να καταπίνεται ολόκληρο και δεν πρέπει να ανοίγεται, να διαιρείται, να συνθλίβεται ή να μασιέται.

Όταν παραλειφθεί μία δόση, λαμβάνεται μόλις το θυμηθεί ο ασθενής, εκτός αν απομένουν λιγότερες από οκτώ ώρες μέχρι την επόμενη προγραμματισμένη δόση. Σε αυτή την περίπτωση η δόση παραλείπεται και το κανονικό πρόγραμμα συνεχίζεται.

Δεν πρέπει να λαμβάνονται δύο δόσεις μαζί. Η αγωγή δεν πρέπει να διακόπτεται ή να επανεκκινείται χωρίς οδηγία, ιδιαίτερα όταν έχει υπάρξει σοβαρή λοίμωξη ή αιματολογική διαταραχή.

9

Τι έδειξαν οι κλινικές μελέτες για την ανάπτυξη μαλλιών

Η βασική μελέτη περιέλαβε 718 ενήλικες και εφήβους με απώλεια τουλάχιστον 50% των μαλλιών του τριχωτού. Από αυτούς, 130 έλαβαν την εγκεκριμένη δόση των 50 mg καθημερινά και 131 έλαβαν placebo κατά την πρώτη περίοδο της μελέτης.

Στις 48 εβδομάδες, περίπου 31% των ασθενών που λάμβαναν Litfulo είχαν φτάσει σε κάλυψη τουλάχιστον 90% του τριχωτού. Αυτό δείχνει ότι η ανταπόκριση μπορεί να συνεχίσει να βελτιώνεται μετά τους πρώτους έξι μήνες.

Τα ποσοστά δεν σημαίνουν ότι το φάρμακο επαναφέρει πλήρως τα μαλλιά σε όλους. Ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών δεν επιτυγχάνει την επιθυμητή αναγέννηση και η ανταπόκριση είναι συνήθως χαμηλότερη στην ολική ή καθολική αλωπεκία.

10

Πότε φαίνεται αποτέλεσμα και πόσο διαρκεί η θεραπεία

Η αναγέννηση των μαλλιών είναι αργή βιολογική διαδικασία. Η απουσία εντυπωσιακής αλλαγής στους πρώτους δύο ή τρεις μήνες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η θεραπεία έχει αποτύχει.

Η ουσιαστική αξιολόγηση γίνεται σε βάθος μηνών, με φωτογραφική τεκμηρίωση και μέτρηση της έκτασης της απώλειας. Οι ευρωπαϊκές πληροφορίες προτείνουν να εξετάζεται η διακοπή όταν δεν υπάρχει καμία ένδειξη θεραπευτικού οφέλους μετά από 36 εβδομάδες.

Η γυροειδής αλωπεκία είναι χρόνια και υποτροπιάζουσα. Η διακοπή μιας αποτελεσματικής συστηματικής θεραπείας μπορεί να ακολουθηθεί από νέα απώλεια μαλλιών. Η διάρκεια αποφασίζεται εξατομικευμένα και δεν υπάρχει ένα προκαθορισμένο τέλος που να ισχύει για όλους.

11

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται πριν από την έναρξη

Πριν από τη θεραπεία απαιτείται κλινική αξιολόγηση για ενεργές ή υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, έκθεση σε φυματίωση, ηπατική νόσο, κακοήθεια, καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου και προηγούμενα θρομβοεμβολικά συμβάματα.

Οι εξετάσεις που διερευνούν άλλες αιτίες τριχόπτωσης, όπως φερριτίνη, TSH, βιταμίνη Β12 ή βιταμίνη D, είναι διαφορετικές από τον ειδικό έλεγχο ασφάλειας της ριτλεσιτινίμπης και ζητούνται μόνο όταν υπάρχει σχετική κλινική ένδειξη.

12

Λεμφοκύτταρα, αιμοπετάλια και παρακολούθηση

Η ριτλεσιτινίμπη μπορεί να μειώσει τον απόλυτο αριθμό λεμφοκυττάρων και τα αιμοπετάλια. Οι μεγαλύτερες μεταβολές παρατηρούνται συνήθως μέσα στις πρώτες τέσσερις εβδομάδες.

Ο αριθμός λεμφοκυττάρων και αιμοπεταλίων ελέγχεται πριν από την έναρξη, τέσσερις εβδομάδες μετά και στη συνέχεια σύμφωνα με την κλινική πορεία.

Μπορεί επίσης να παρατηρηθεί αύξηση της CPK και των τρανσαμινασών. Η ανάγκη επανάληψης αυτών των εξετάσεων καθορίζεται από τα συμπτώματα, το ιστορικό και τα αρχικά αποτελέσματα.

13

Λοιμώξεις, φυματίωση, έρπης ζωστήρας και ηπατίτιδες

Επειδή η θεραπεία μειώνει συγκεκριμένες λειτουργίες του ανοσοποιητικού, μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα νέας λοίμωξης ή επιδείνωσης υπάρχουσας λοίμωξης.

Δεν πρέπει να ξεκινά όταν υπάρχει ενεργή σοβαρή λοίμωξη, συμπεριλαμβανομένης της ενεργού φυματίωσης. Σε λανθάνουσα φυματίωση απαιτείται κατάλληλη αντιμετώπιση πριν από την έναρξη.

Έχουν αναφερθεί επανενεργοποιήσεις ιών, ιδιαίτερα έρπητα ζωστήρα. Πριν από την αγωγή γίνεται έλεγχος ηπατίτιδας Β και C σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες και κατά τη διάρκεια της θεραπείας παρακολουθείται ο κίνδυνος επανενεργοποίησης.

14

Συχνές και σοβαρές παρενέργειες

Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν έρπητα ζωστήρα, μείωση λεμφοκυττάρων ή αιμοπεταλίων και αύξηση CPK ή ηπατικών ενζύμων.

Οι σοβαροί δυνητικοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν σοβαρές λοιμώξεις, κακοήθειες, καρδιαγγειακά συμβάματα και φλεβική ή αρτηριακή θρόμβωση. Οι κίνδυνοι αυτοί είναι σπανιότεροι, αλλά έχουν ιδιαίτερη σημασία στην επιλογή ασθενούς.

15

Νεότερη προειδοποίηση ασφάλειας από τον EMA το 2026

Η PRAC συνέστησε το Litfulo να χρησιμοποιείται μόνο όταν δεν υπάρχουν κατάλληλες εναλλακτικές θεραπείες σε:

• ασθενείς ηλικίας 65 ετών και άνω,
• άτομα με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού,
• ενεργούς ή πρώην μακροχρόνιους καπνιστές,
• άτομα με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

Συνέστησε επίσης προσοχή σε ασθενείς με παράγοντες κινδύνου για εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή.

Η σύσταση της PRAC έχει παραπεμφθεί στην Επιτροπή Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης (CHMP), η οποία θα υιοθετήσει την τελική θέση του EMA. Το άρθρο πρέπει να ενημερωθεί όταν δημοσιευθούν οι αναθεωρημένες ελληνικές πληροφορίες προϊόντος.

16

Κύηση, θηλασμός, έφηβοι, νεφρά και ήπαρ

Κύηση: Το Litfulo αντενδείκνυται κατά την εγκυμοσύνη. Οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας πρέπει να χρησιμοποιούν αποτελεσματική αντισύλληψη κατά τη θεραπεία και για έναν μήνα μετά την τελευταία δόση.

Θηλασμός: Το φάρμακο αντενδείκνυται και κατά τον θηλασμό, επειδή δεν μπορεί να αποκλειστεί κίνδυνος για το βρέφος.

Έφηβοι: Η ίδια δόση των 50 mg χρησιμοποιείται από την ηλικία των 12 ετών. Το προφίλ ασφάλειας στους εφήβους ήταν γενικά παρόμοιο με εκείνο των ενηλίκων. Δεν έχει τεκμηριωθεί χρήση σε παιδιά κάτω των 12 ετών.

Νεφρική λειτουργία: Δεν απαιτείται προσαρμογή σε ήπια, μέτρια ή σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία. Δεν συνιστάται σε νεφρική νόσο τελικού σταδίου ή σε ασθενείς με νεφρικό μόσχευμα, λόγω ανεπαρκών δεδομένων.

Ηπατική λειτουργία: Δεν απαιτείται προσαρμογή σε ήπια ή μέτρια ηπατική δυσλειτουργία, αλλά η σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία αποτελεί αντένδειξη.

17

Αλληλεπιδράσεις, άλλα ανοσοκατασταλτικά και εμβόλια

Η ριτλεσιτινίμπη μπορεί να αυξήσει τις συγκεντρώσεις ορισμένων φαρμάκων που μεταβολίζονται μέσω CYP3A ή CYP1A2. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν μικρές μεταβολές της συγκέντρωσης μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Στα φάρμακα που χρειάζονται αξιολόγηση περιλαμβάνονται, ανάλογα με το θεραπευτικό πλαίσιο, η τακρόλιμους, η σιρόλιμους, η κυκλοσπορίνη, η κολχικίνη, η θεοφυλλίνη και η τιζανιδίνη.

Η ριτλεσιτινίμπη δεν πρέπει να συνδυάζεται αυθαίρετα με άλλους αναστολείς JAK, βιολογικούς ανοσοτροποποιητικούς παράγοντες ή ισχυρά ανοσοκατασταλτικά. Κάθε τέτοιος συνδυασμός απαιτεί εξειδικευμένη αξιολόγηση, επειδή μπορεί να αυξήσει την ανοσοκαταστολή και τον κίνδυνο λοιμώξεων.

Τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια πρέπει να αποφεύγονται κατά τη διάρκεια ή αμέσως πριν από τη θεραπεία. Συνιστάται έλεγχος και επικαιροποίηση των εμβολιασμών πριν από την έναρξη, συμπεριλαμβανομένου του εμβολιασμού για έρπητα ζωστήρα όπου ενδείκνυται.

Για γενικότερη πληροφόρηση σχετικά με τον έλεγχο λοιμώξεων πριν από στοχευμένες ανοσοτροποποιητικές θεραπείες, δείτε τον οδηγό Βιολογικοί παράγοντες και εξετάσεις πριν από τη θεραπεία. Το Litfulo είναι μικρό μόριο και όχι βιολογικός παράγοντας, αλλά αρκετές αρχές προθεραπευτικού ελέγχου είναι κοινές.

18

Litfulo, Olumiant και άλλες θεραπείες για γυροειδή αλωπεκία

Το Litfulo δεν είναι ο μοναδικός αναστολέας JAK που χρησιμοποιείται για σοβαρή γυροειδή αλωπεκία. Η μπαρισιτινίμπη, με εμπορική ονομασία Olumiant, αναστέλλει κυρίως τις JAK1 και JAK2 και έχει επίσης ευρωπαϊκή ένδειξη για σοβαρή γυροειδή αλωπεκία.

Δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να δηλωθεί ότι το ένα είναι καλύτερο για όλους. Δεν πρέπει να συνδυάζονται δύο αναστολείς JAK μεταξύ τους.

Άλλες θεραπείες μπορεί να περιλαμβάνουν τοπικά ή ενδοβλαβικά κορτικοστεροειδή, συστηματικά κορτικοστεροειδή για περιορισμένο χρόνο, τοπική ανοσοθεραπεία ή άλλες ανοσοτροποποιητικές επιλογές. Η επιλογή εξαρτάται από την έκταση και τη διάρκεια της νόσου.

19

Συχνές ερωτήσεις

20

Τι να θυμάστε και επιστημονικές πηγές