DHEA: Δεϋδροεπιανδροστερόνη – Εξέταση Αίματος, Τι Δείχνει και Πώς Ερμηνεύεται

1 Τι είναι η DHEA

Η DHEA είναι η συντομογραφία της δεϋδροεπιανδροστερόνης. Πρόκειται για στεροειδή ορμόνη που λειτουργεί κυρίως ως πρόδρομο μόριο. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια δεν είναι το πιο ισχυρό ανδρογόνο του οργανισμού, αλλά μπορεί να μετατραπεί μέσα από ενζυμικά μονοπάτια σε άλλες ορμόνες, όπως η ανδροστενδιόνη, η τεστοστερόνη και, έμμεσα, ορισμένα οιστρογόνα. Για τον λόγο αυτό, η DHEA έχει θέση στην αξιολόγηση της στεροειδογένεσης, δηλαδή του τρόπου με τον οποίο ο οργανισμός παράγει στεροειδείς ορμόνες.

Στην καθημερινή πράξη, η DHEA δεν ζητείται τόσο συχνά όσο η DHEA-S. Η μη θειική DHEA έχει μικρότερη σταθερότητα και μπορεί να παρουσιάζει μεγαλύτερη βιολογική διακύμανση. Παρόλα αυτά, μπορεί να είναι χρήσιμη σε συγκεκριμένα ενδοκρινολογικά ερωτήματα, κυρίως όταν ο γιατρός αξιολογεί υπερανδρογονισμό, επινεφριδιακή παραγωγή ανδρογόνων, πρώιμη αδρεναρχή ή σπανιότερες διαταραχές στεροειδογένεσης.

Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρείται η DHEA εξέταση γενικής ευεξίας. Επειδή η DHEA συνδέεται εμπορικά με συμπληρώματα «anti-aging», αρκετοί ασθενείς τη ζητούν για κόπωση, χαμηλή ενέργεια ή ηλικιακή φθορά. Εργαστηριακά όμως η χρησιμότητά της είναι πιο συγκεκριμένη. Μια τιμή DHEA δεν μπορεί από μόνη της να εξηγήσει κόπωση, αϋπνία, αύξηση βάρους ή μειωμένη διάθεση. Τέτοια συμπτώματα χρειάζονται ευρύτερη κλινική αξιολόγηση και όχι απομονωμένη ερμηνεία μιας ορμόνης.

Η DHEA πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με το φύλο, την ηλικία, την ώρα αιμοληψίας, το ιστορικό, τα φάρμακα και τις συνοδές ορμόνες. Σε μια γυναίκα με ακμή και υπερτρίχωση έχει διαφορετική σημασία από ό,τι σε έναν άνδρα μεγαλύτερης ηλικίας ή σε ένα παιδί με πρώιμη εμφάνιση τρίχωσης. Γι’ αυτό η εξέταση είναι χρήσιμη μόνο όταν απαντά σε συγκεκριμένο ιατρικό ερώτημα.

2 DHEA και DHEA-S: ποια είναι η διαφορά

Η DHEA και η DHEA-S είναι συγγενείς αλλά όχι ίδιες εξετάσεις. Η DHEA είναι η μη θειική μορφή, ενώ η DHEA-S είναι η θειική μορφή της δεϋδροεπιανδροστερόνης. Η DHEA-S κυκλοφορεί σε μεγαλύτερη ποσότητα στο αίμα, έχει μεγαλύτερη σταθερότητα και συνήθως παρουσιάζει λιγότερη ημερήσια διακύμανση. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η DHEA-S ζητείται συχνότερα όταν το ερώτημα αφορά την επινεφριδιακή παραγωγή ανδρογόνων.

Η DHEA μπορεί να είναι χρήσιμη όταν ο γιατρός θέλει πιο ειδική εικόνα της στεροειδογένεσης ή όταν η παραγγελία της εξέτασης εντάσσεται σε πιο λεπτομερή ορμονικό έλεγχο. Δεν είναι όμως απλή αντικατάσταση της DHEA-S. Αν ο στόχος είναι να εκτιμηθεί γενικά η επινεφριδιακή συμμετοχή σε μια γυναίκα με υπερτρίχωση ή ακμή, η DHEA-S είναι συχνά πιο πρακτική. Αν ο στόχος είναι πιο εξειδικευμένος, μπορεί να ζητηθεί και DHEA.

Στην πράξη, δεν είναι θέμα ποια εξέταση είναι «καλύτερη» γενικά. Είναι θέμα ποια εξέταση απαντά καλύτερα στο συγκεκριμένο ερώτημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκεί η DHEA-S. Σε άλλες, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει DHEA, DHEA-S, Δ4Α / Ανδροστενδιόνη, τεστοστερόνη και 17-OH προγεστερόνη μαζί, ώστε να δει συνολικά το μοτίβο παραγωγής ανδρογόνων.

3 Ρόλος στα επινεφρίδια και στη στεροειδογένεση

Τα επινεφρίδια είναι δύο μικροί αδένες που βρίσκονται πάνω από τους νεφρούς. Ο φλοιός τους παράγει στεροειδείς ορμόνες όπως κορτιζόλη, αλδοστερόνη και ανδρογόνα. Η DHEA ανήκει στην ομάδα των πρόδρομων ανδρογόνων και αποτελεί μέρος μιας μεγαλύτερης αλυσίδας παραγωγής ορμονών. Η σημασία της δεν βρίσκεται μόνο στην ίδια την ορμόνη, αλλά και στο τι υποδηλώνει για το μονοπάτι της στεροειδογένεσης.

Η παραγωγή της DHEA επηρεάζεται από την ACTH, την ορμόνη της υπόφυσης που διεγείρει τα επινεφρίδια. Η ACTH είναι περισσότερο γνωστή για τη σχέση της με την κορτιζόλη, όμως επηρεάζει και την παραγωγή επινεφριδιακών ανδρογόνων. Γι’ αυτό η DHEA μπορεί να αξιολογείται μαζί με κορτιζόλη και ACTH όταν υπάρχει ερώτημα επινεφριδιακής λειτουργίας.

Η DHEA μπορεί στη συνέχεια να μετατραπεί σε ανδροστενδιόνη και τεστοστερόνη ή να ακολουθήσει μονοπάτια που οδηγούν σε οιστρογόνα. Η τελική επίδραση εξαρτάται από τους ιστούς, τα ένζυμα, το φύλο, την ηλικία και το συνολικό ορμονικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, η ίδια τιμή DHEA μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε μια έφηβη με ακανόνιστο κύκλο και σε έναν άνδρα μέσης ηλικίας χωρίς συμπτώματα.

Για συνολική πλοήγηση στις σχετικές εξετάσεις, ο κόμβος Ορμονικές Εξετάσεις βοηθά να δείτε πώς συνδέονται οι ορμόνες των επινεφριδίων, της υπόφυσης, του θυρεοειδούς, των γονάδων και του μεταβολισμού. Η DHEA δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένος αριθμός, αλλά ως κομμάτι αυτού του δικτύου.

4 Πότε ζητείται η εξέταση DHEA

Η εξέταση DHEA ζητείται όταν υπάρχει συγκεκριμένο ενδοκρινολογικό ερώτημα. Δεν ανήκει στις βασικές εξετάσεις check-up και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνη της για να εξηγήσει γενικά συμπτώματα όπως κόπωση ή μειωμένη ενέργεια. Η πρακτική της αξία είναι κυρίως στη διερεύνηση της παραγωγής ανδρογόνων και στη διαφορική αξιολόγηση ορμονικών προφίλ.

Στις γυναίκες, η DHEA μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει υπερτρίχωση, επίμονη ακμή, αραίωση μαλλιών, ακανόνιστος κύκλος, αραιομηνόρροια, αμηνόρροια ή υπογονιμότητα με στοιχεία υπερανδρογονισμού. Σε αυτές τις περιπτώσεις συνήθως δεν ζητείται μόνη της. Συχνά συνδυάζεται με ολική ή ελεύθερη τεστοστερόνη, SHBG, DHEA-S, Δ4Α, 17-OH προγεστερόνη, LH, FSH, προλακτίνη, TSH και μεταβολικό έλεγχο.

Σε παιδιά και εφήβους, μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει υποψία πρώιμης αδρεναρχής ή πρόωρης εμφάνισης ανδρογονικών σημείων, όπως πρώιμη τρίχωση, έντονη οσμή ιδρώτα, ακμή ή γρήγορη σωματική ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ηλικία είναι κρίσιμη. Μια τιμή που μπορεί να είναι αναμενόμενη για έναν έφηβο μπορεί να είναι ασυνήθιστη για ένα μικρό παιδί.

Σε ενήλικες άνδρες, η DHEA ζητείται πιο επιλεκτικά. Μπορεί να ενταχθεί σε έλεγχο επινεφριδιακής λειτουργίας ή σε πιο σύνθετη ορμονική διερεύνηση, αλλά δεν αντικαθιστά την πρωινή τεστοστερόνη όταν το ερώτημα αφορά υπογοναδισμό. Η επιλογή της εξέτασης πρέπει να γίνεται από γιατρό που γνωρίζει το ιστορικό και τον λόγο του ελέγχου.

5 Προετοιμασία πριν την αιμοληψία

Η DHEA μετριέται σε δείγμα αίματος. Η αιμοληψία είναι απλή, όμως η σωστή προετοιμασία βοηθά να μην προκύψει αποτέλεσμα που θα δυσκολέψει την ερμηνεία. Ο γιατρός ή το εργαστήριο μπορεί να δώσει ειδικές οδηγίες ανάλογα με το ιστορικό, τα φάρμακα και το συνολικό panel εξετάσεων που θα γίνει την ίδια ημέρα.

Συνήθως είναι χρήσιμο να αναφέρετε πριν την αιμοληψία αν λαμβάνετε συμπληρώματα DHEA, ορμονικά σκευάσματα, αντισυλληπτικά, κορτικοστεροειδή, φάρμακα γονιμότητας, αντιανδρογόνα, θεραπεία με τεστοστερόνη ή άλλα σκευάσματα που επηρεάζουν ορμόνες. Η πληροφορία αυτή δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο που ο γιατρός θα ερμηνεύσει την τιμή.

Αν η εξέταση γίνεται μαζί με άλλες ορμόνες, μπορεί να ζητηθεί πρωινή αιμοληψία. Σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, ορισμένες ορμονικές εξετάσεις ερμηνεύονται καλύτερα σε συγκεκριμένες ημέρες του κύκλου, συνήθως στις πρώτες ημέρες, όταν αυτό έχει σημασία για το ερώτημα. Η DHEA από μόνη της δεν έχει πάντα την ίδια απαίτηση ημέρας κύκλου, αλλά όταν συνδυάζεται με LH, FSH, οιστραδιόλη ή 17-OH προγεστερόνη, ο χρόνος λήψης μπορεί να είναι σημαντικός.

Η νηστεία δεν είναι πάντα απαραίτητη για την DHEA, αλλά μπορεί να χρειάζεται αν την ίδια ημέρα γίνονται γλυκόζη, ινσουλίνη, λιπίδια ή άλλες εξετάσεις. Για αυτό είναι προτιμότερο να ακολουθείτε τις οδηγίες που δόθηκαν για ολόκληρο το πακέτο εξετάσεων και όχι μόνο για μία ορμόνη.

6 DHEA στις γυναίκες

Στις γυναίκες, η DHEA αποκτά κυρίως σημασία όταν υπάρχει κλινική εικόνα υπερανδρογονισμού. Υπερανδρογονισμός σημαίνει ότι υπάρχει αυξημένη δράση ανδρογόνων, είτε επειδή οι τιμές των ορμονών είναι πραγματικά αυξημένες είτε επειδή οι ιστοί αντιδρούν πιο έντονα σε επίπεδα που δεν φαίνονται πολύ υψηλά στο αίμα. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι υπερτρίχωση, ακμή, λιπαρότητα δέρματος, αραίωση μαλλιών, ακανόνιστος κύκλος και σε ορισμένες περιπτώσεις δυσκολία σύλληψης.

Η DHEA δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών. Το PCOS είναι κλινικό και εργαστηριακό σύνδρομο που απαιτεί συνδυαστική αξιολόγηση. Συχνά χρειάζεται ιστορικό κύκλου, υπερηχογραφικός έλεγχος όταν ενδείκνυται, αποκλεισμός άλλων αιτιών και έλεγχος ανδρογόνων. Σε αυτό το πλαίσιο, η DHEA μπορεί να είναι συμπληρωματική, ενώ η DHEA-S συχνά προσφέρει πιο καθαρή εικόνα για επινεφριδιακή συμμετοχή.

Η ολική τεστοστερόνη, η ελεύθερη τεστοστερόνη ή ο υπολογισμός ελεύθερης/βιοδιαθέσιμης τεστοστερόνης, η SHBG, η Δ4Α και η 17-OH προγεστερόνη δίνουν συχνά περισσότερη πρακτική πληροφορία όταν αξιολογούνται μαζί. Η DHEA προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο μοτίβο, αλλά δεν πρέπει να υπερερμηνεύεται.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται γρήγορα, επιδεινώνονται απότομα ή συνοδεύονται από σημεία αρρενοποίησης, όπως βαθύτερη φωνή, έντονη αύξηση μυϊκής μάζας ή σημαντική κλειτοριδομεγαλία. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση και όχι απλή αναμονή ή αποσπασματικές εξετάσεις.

7 DHEA στους άνδρες

Στους άνδρες, η DHEA έχει πιο περιορισμένη καθημερινή χρήση. Ο βασικός δείκτης ανδρογονικής λειτουργίας είναι η τεστοστερόνη, ιδίως όταν μετριέται σωστά πρωινή ώρα και ερμηνεύεται μαζί με SHBG, LH, FSH και συμπτώματα. Η DHEA μπορεί να έχει θέση σε πιο ειδικά ενδοκρινολογικά ερωτήματα, αλλά δεν αντικαθιστά την τεστοστερόνη.

Μια χαμηλή DHEA σε άνδρα μεγαλύτερης ηλικίας δεν σημαίνει αυτόματα πάθηση. Η DHEA και η DHEA-S τείνουν να μειώνονται με την ηλικία. Αυτό είναι φυσιολογικό βιολογικό μοτίβο και δεν αποτελεί από μόνο του λόγο για λήψη συμπληρώματος. Η ιδέα ότι κάθε χαμηλότερη τιμή πρέπει να «διορθωθεί» με DHEA είναι απλουστευτική και μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπη ή επικίνδυνη χρήση ορμονικών σκευασμάτων.

Η DHEA μπορεί να ζητηθεί σε άνδρα όταν υπάρχει υποψία επινεφριδιακής υπερπαραγωγής, ασυνήθιστο προφίλ στεροειδών, πιθανή επίδραση φαρμάκων ή ανάγκη πιο πλήρους αξιολόγησης του άξονα υπόφυση–επινεφρίδια. Μπορεί επίσης να συμμετέχει σε ειδικό έλεγχο σε συνεργασία με ενδοκρινολόγο.

Σε άνδρες που λαμβάνουν συμπληρώματα DHEA, τεστοστερόνη, αναβολικά ή άλλα ορμονικά σκευάσματα, τα αποτελέσματα των εξετάσεων μπορεί να αλλοιωθούν σημαντικά. Η πληροφορία αυτή πρέπει πάντα να αναφέρεται πριν την αιμοληψία, ακόμη κι αν το σκεύασμα λαμβάνεται χωρίς συνταγή.

8 DHEA σε παιδιά και εφήβους

Στα παιδιά, η DHEA συνδέεται με την αδρεναρχή, δηλαδή την ωρίμανση της παραγωγής ανδρογόνων από τα επινεφρίδια. Η αδρεναρχή δεν είναι το ίδιο με την κεντρική ήβη. Μπορεί να εμφανιστούν σημεία όπως τρίχωση στο εφηβαίο ή στις μασχάλες, αλλαγή στην οσμή του ιδρώτα και ήπια ακμή, χωρίς απαραίτητα να έχει ξεκινήσει πλήρης εφηβική ανάπτυξη.

Η εξέταση DHEA ή DHEA-S μπορεί να ζητηθεί όταν τα σημεία αυτά εμφανίζονται πολύ νωρίς, εξελίσσονται γρήγορα ή συνοδεύονται από επιτάχυνση ύψους, προχωρημένη οστική ηλικία ή άλλα ορμονικά ευρήματα. Η απόφαση για έλεγχο πρέπει να βασίζεται στην ηλικία, το φύλο, την κλινική εικόνα και την εκτίμηση παιδιάτρου ή παιδοενδοκρινολόγου.

Σε εφήβους, η ερμηνεία είναι ακόμη πιο προσεκτική, γιατί η εφηβεία είναι περίοδος φυσιολογικών ορμονικών μεταβολών. Μια τιμή που φαίνεται αυξημένη με βάση ενήλικα όρια μπορεί να μην έχει την ίδια σημασία σε ένα παιδί ή έναν έφηβο. Για αυτό τα εργαστηριακά αποτελέσματα πρέπει να συγκρίνονται με κατάλληλα ηλικιακά και αναπτυξιακά δεδομένα.

Η DHEA δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να «προβλέψει» μόνη της την πορεία της εφηβείας ή το τελικό ύψος. Αν υπάρχει ανησυχία για πρώιμη ήβη, καθυστέρηση ήβης ή ασυνήθιστη ανάπτυξη, χρειάζεται ολοκληρωμένη παιδοενδοκρινολογική αξιολόγηση, πιθανώς με κλινική εξέταση, οστική ηλικία και επιπλέον ορμονικές εξετάσεις.

9 Τι μπορεί να σημαίνει υψηλή DHEA

Η αυξημένη DHEA δεν έχει μία μόνο ερμηνεία. Μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη παραγωγή επινεφριδιακών ανδρογόνων, με συμπληρώματα DHEA, με φάρμακα, με φυσιολογικές ηλικιακές μεταβολές ή με συγκεκριμένες ενδοκρινολογικές καταστάσεις. Η σημασία της εξαρτάται από το πόσο αυξημένη είναι, αν συνυπάρχει αυξημένη DHEA-S, αν είναι αυξημένη η τεστοστερόνη ή η Δ4Α και ποια είναι η κλινική εικόνα.

Σε γυναίκες με υπερτρίχωση, ακμή ή διαταραχές κύκλου, μια αυξημένη DHEA μπορεί να οδηγήσει τον γιατρό να ελέγξει πιο προσεκτικά το συνολικό προφίλ ανδρογόνων. Αν η αύξηση είναι ήπια και συνδυάζεται με μοτίβο που θυμίζει PCOS, η προσέγγιση είναι διαφορετική από μια έντονη, απότομη και δυσανάλογη αύξηση ανδρογόνων με γρήγορη επιδείνωση συμπτωμάτων.

Σε σπανιότερες περιπτώσεις, σημαντικά αυξημένες τιμές DHEA ή DHEA-S μπορεί να οδηγήσουν σε διερεύνηση επινεφριδιακού όγκου ή άλλης σοβαρής αιτίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αυξημένη τιμή ισοδυναμεί με όγκο. Σημαίνει ότι η ένταση της αύξησης, η ταχύτητα εμφάνισης συμπτωμάτων και το συνολικό ορμονικό μοτίβο καθορίζουν τα επόμενα βήματα.

Το αποτέλεσμα πρέπει να αξιολογείται με προσοχή. Μια μεμονωμένη αυξημένη DHEA χωρίς συμπτώματα και χωρίς άλλα παθολογικά ευρήματα μπορεί να οδηγήσει σε επανάληψη ή σε πιο στοχευμένο έλεγχο, όχι απαραίτητα σε άμεσο συμπέρασμα.

10 Τι μπορεί να σημαίνει χαμηλή DHEA

Η χαμηλή DHEA μπορεί να έχει διάφορες ερμηνείες. Πρώτα απ’ όλα, τα επίπεδα της DHEA και της DHEA-S μειώνονται φυσιολογικά με την ηλικία. Αυτό δεν είναι από μόνο του διάγνωση και δεν σημαίνει ότι χρειάζεται θεραπεία. Η ηλικιακή μείωση είναι ένας από τους λόγους που η DHEA έχει συνδεθεί εμπορικά με την έννοια της αντιγήρανσης, όμως η εργαστηριακή ερμηνεία πρέπει να παραμένει ιατρική και όχι εμπορική.

Χαμηλότερες τιμές μπορεί να παρατηρηθούν σε καταστάσεις μειωμένης επινεφριδιακής παραγωγής, σε χρόνια λήψη γλυκοκορτικοειδών, σε καταστολή του άξονα υπόφυση–επινεφρίδια ή σε χρόνια νοσήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η DHEA δεν είναι η μόνη εξέταση που αξιολογείται. Πιο σημαντική μπορεί να είναι η κορτιζόλη, η ACTH, τα ηλεκτρολύτες, το ιστορικό φαρμάκων και η συνολική κλινική εικόνα.

Σε γυναίκες, χαμηλή DHEA δεν εξηγεί αυτόματα χαμηλή libido, κόπωση ή δυσκολία απώλειας βάρους. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να έχουν πολλές αιτίες, όπως θυρεοειδική δυσλειτουργία, σιδηροπενία, αναιμία, διαταραχές ύπνου, χρόνια φλεγμονή, ψυχολογική επιβάρυνση, φάρμακα ή μεταβολικούς παράγοντες. Η απομόνωση της DHEA ως μοναδικής αιτίας συνήθως οδηγεί σε λανθασμένη κατεύθυνση.

Η χαμηλή τιμή πρέπει να αξιολογείται με βάση το γιατί ζητήθηκε η εξέταση. Αν ζητήθηκε σε πλαίσιο επινεφριδιακής ανεπάρκειας, έχει διαφορετική σημασία από ό,τι αν ζητήθηκε ως μέρος γενικού ελέγχου ευεξίας. Για αυτό η ερμηνεία πρέπει να επιστρέφει πάντα στο αρχικό κλινικό ερώτημα.

11 DHEA, PCOS, ακμή και υπερτρίχωση

Η DHEA μπορεί να εμφανιστεί σε ορμονικό έλεγχο γυναικών με υποψία συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, αλλά δεν είναι εξέταση που επιβεβαιώνει ή αποκλείει μόνη της το PCOS. Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι συχνό, όμως δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εξήγηση για κάθε περίπτωση ακμής, υπερτρίχωσης ή ακανόνιστου κύκλου χωρίς σωστή διαφορική διάγνωση.

Η ακμή και η υπερτρίχωση μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη τεστοστερόνη, χαμηλή SHBG, αυξημένο Free Androgen Index, αυξημένη DHEA-S, αυξημένη Δ4Α ή αυξημένη ευαισθησία των θυλάκων των τριχών στα ανδρογόνα. Υπάρχουν επίσης γυναίκες με έντονα συμπτώματα και σχετικά ήπια εργαστηριακά ευρήματα. Αυτό δείχνει γιατί η ερμηνεία πρέπει να συνδυάζει το εργαστήριο με την κλινική εικόνα.

Η SHBG είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή επηρεάζει τη διαθέσιμη ποσότητα τεστοστερόνης. Όταν η SHBG είναι χαμηλή, η ελεύθερη ανδρογονική δράση μπορεί να είναι αυξημένη ακόμη και αν η ολική τεστοστερόνη δεν φαίνεται εντυπωσιακά υψηλή. Αυτό είναι συχνό σε μεταβολικό πλαίσιο, όπως αντίσταση στην ινσουλίνη ή αυξημένο βάρος, και συνδέει τον ορμονικό με τον μεταβολικό έλεγχο.

Σε γυναίκα με υπερτρίχωση ή ακμή, ένα σωστό panel μπορεί να περιλαμβάνει τεστοστερόνη, SHBG, DHEA-S, DHEA, Δ4Α, 17-OH προγεστερόνη, LH, FSH, προλακτίνη, TSH, γλυκόζη, ινσουλίνη και HbA1c, ανάλογα με το ιστορικό. Η DHEA είναι ένα κομμάτι της εικόνας, όχι η τελική απάντηση.

12 DHEA και συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων

Η συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων είναι ομάδα ενζυμικών διαταραχών της στεροειδογένεσης. Η πιο γνωστή μορφή σχετίζεται με ανεπάρκεια 21-υδροξυλάσης. Υπάρχει κλασική μορφή, που εμφανίζεται από τη νεογνική ηλικία, αλλά και μη κλασική μορφή, η οποία μπορεί να παρουσιαστεί αργότερα με συμπτώματα που μοιάζουν με PCOS, όπως υπερτρίχωση, ακμή και διαταραχές κύκλου.

Στη διερεύνηση της μη κλασικής συγγενούς υπερπλασίας επινεφριδίων, η βασική εξέταση διαλογής είναι συχνά η 17-OH προγεστερόνη, συνήθως με σωστή ώρα και κατάλληλη φάση κύκλου όταν πρόκειται για γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας. Η DHEA και η DHEA-S μπορούν να δώσουν συμπληρωματική πληροφορία, αλλά δεν αντικαθιστούν την 17-OH προγεστερόνη στο συγκεκριμένο ερώτημα.

Αν η 17-OH προγεστερόνη είναι οριακά ή σημαντικά αυξημένη, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανάληψη, ειδική δοκιμασία διέγερσης με ACTH ή περαιτέρω ενδοκρινολογικό έλεγχο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά όταν υπάρχει επιβεβαιωμένη διάγνωση ή αναπαραγωγικός σχεδιασμός, μπορεί να χρειαστεί και γενετικός έλεγχος.

Η DHEA μπορεί να συμμετέχει στην εικόνα αυξημένων ανδρογόνων, αλλά η ερμηνεία της εξαρτάται από τα υπόλοιπα στεροειδή. Για αυτό είναι λάθος να αποδίδεται μια αυξημένη DHEA απευθείας σε συγγενή υπερπλασία επινεφριδίων χωρίς κατάλληλο panel και ιατρική αξιολόγηση.

13 Συνοδές εξετάσεις

Η DHEA σπάνια έχει αξία ως μοναδική εξέταση. Η σωστή ερμηνεία βασίζεται στο συνολικό ορμονικό και κλινικό πλαίσιο. Οι συνοδές εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με το ερώτημα: υπερτρίχωση, ακμή, διαταραχές κύκλου, υπογονιμότητα, πρώιμη αδρεναρχή, υποψία επινεφριδιακής διαταραχής ή παρακολούθηση ειδικής θεραπείας.

Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να ζητηθούν επίσης προλακτίνη, TSH, οιστραδιόλη, προγεστερόνη, AMH, κορτιζόλη, ACTH, γλυκόζη, ινσουλίνη, HbA1c, λιπίδια και ηπατικά ένζυμα. Σε γυναίκες με υπογονιμότητα, η DHEA δεν αντικαθιστά τον πλήρη έλεγχο γονιμότητας.

Το πιο σημαντικό είναι να υπάρχει σαφές ερώτημα. Άλλο panel χρειάζεται μια γυναίκα με υπερτρίχωση, άλλο ένας άνδρας με υποψία υπογοναδισμού, άλλο ένα παιδί με πρώιμη αδρεναρχή και άλλο ένας ασθενής που λαμβάνει ορμονικά σκευάσματα.

14 Φάρμακα, συμπληρώματα και παράγοντες που επηρεάζουν

Η DHEA επηρεάζεται από φάρμακα, συμπληρώματα και ορμονικές θεραπείες. Το πιο προφανές παράδειγμα είναι η λήψη συμπληρώματος DHEA. Επειδή σε ορισμένες χώρες η DHEA διατίθεται ως συμπλήρωμα, ο ασθενής μπορεί να μην τη θεωρεί «φάρμακο» και να μην την αναφέρει. Αυτό είναι λάθος. Η λήψη DHEA μπορεί να αυξήσει την τιμή στο αίμα και να επηρεάσει άλλες ορμόνες.

Ορμονικά αντισυλληπτικά, αντιανδρογόνα, γλυκοκορτικοειδή, φάρμακα γονιμότητας, θεραπεία με τεστοστερόνη, αναβολικά στεροειδή και ορισμένα σκευάσματα που επηρεάζουν τον άξονα υπόφυση–επινεφρίδια μπορούν να αλλάξουν την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Δεν σημαίνει ότι πρέπει πάντα να διακόπτονται πριν από την εξέταση. Σημαίνει ότι πρέπει να είναι γνωστά στον γιατρό και στο εργαστήριο.

Η χρήση DHEA χωρίς ιατρική παρακολούθηση μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες που μοιάζουν με υπερανδρογονισμό: ακμή, λιπαρότητα δέρματος, αυξημένη τριχοφυΐα, τριχόπτωση, αλλαγές στη διάθεση ή διαταραχές κύκλου. Σε άτομα με ορμονοευαίσθητες καταστάσεις, ιστορικό νεοπλασίας ή σύνθετο ενδοκρινολογικό ιστορικό, η χρήση τέτοιων σκευασμάτων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Για φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν εργαστηριακές εξετάσεις γενικότερα, δείτε και τον οδηγό Φάρμακα και Εξετάσεις. Η πλήρης δήλωση φαρμάκων και συμπληρωμάτων πριν από την αιμοληψία βοηθά να αποφευχθούν λάθος συμπεράσματα.

15 Πώς διαβάζεται σωστά το αποτέλεσμα

Το αποτέλεσμα της DHEA πρέπει να διαβάζεται με βάση τα όρια του εργαστηρίου που έκανε τη μέτρηση. Τα όρια διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο, την ηλικία και το φύλο. Η απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο για «φυσιολογικές τιμές DHEA» μπορεί να οδηγήσει σε λάθος σύγκριση, επειδή διαφορετικά εργαστήρια χρησιμοποιούν διαφορετικές μεθόδους και μονάδες.

Η πρώτη ερώτηση δεν είναι μόνο αν η τιμή είναι πάνω ή κάτω από το όριο. Είναι γιατί ζητήθηκε η εξέταση. Αν ζητήθηκε για ακμή και υπερτρίχωση, ο γιατρός θα κοιτάξει το αποτέλεσμα μαζί με τεστοστερόνη, SHBG, DHEA-S και Δ4Α. Αν ζητήθηκε για επινεφριδιακή λειτουργία, θα έχει μεγαλύτερη σημασία η σχέση με κορτιζόλη, ACTH και άλλα ευρήματα. Αν ζητήθηκε επειδή ο ασθενής παίρνει συμπλήρωμα DHEA, η ερμηνεία είναι διαφορετική.

Η δεύτερη ερώτηση είναι αν το αποτέλεσμα ταιριάζει με την κλινική εικόνα. Ένα ήπια αυξημένο αποτέλεσμα χωρίς συμπτώματα και χωρίς άλλα παθολογικά ευρήματα μπορεί να χρειάζεται επανάληψη ή παρακολούθηση. Αντίθετα, ένα ορμονικό προφίλ με γρήγορη εμφάνιση συμπτωμάτων, έντονη αύξηση ανδρογόνων ή σημεία αρρενοποίησης χρειάζεται πιο άμεση και στοχευμένη αξιολόγηση.

Η τρίτη ερώτηση είναι αν υπάρχουν παράγοντες που αλλοιώνουν το αποτέλεσμα. Συμπληρώματα, φάρμακα, ορμονικές θεραπείες, ώρα αιμοληψίας, φάση κύκλου και πρόσφατες αλλαγές αγωγής μπορεί να επηρεάσουν την εικόνα. Πριν βγει συμπέρασμα, πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι το δείγμα ελήφθη στο σωστό πλαίσιο.

16 Συχνές ερωτήσεις

17 Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Η DHEA είναι χρήσιμη όταν εντάσσεται σε σωστό ορμονικό έλεγχο και ερμηνεύεται από γιατρό μαζί με τα συμπτώματα, την ηλικία, το φύλο, τα φάρμακα και τις υπόλοιπες εξετάσεις. Αν υπάρχει ερώτημα υπερανδρογονισμού, ακμής, υπερτρίχωσης, διαταραχών κύκλου, πρώιμης αδρεναρχής ή επινεφριδιακής λειτουργίας, η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να γίνεται στοχευμένα.

Σχετικοί εσωτερικοί σύνδεσμοι:

Ενδεικτική βιβλιογραφία: