Ζωστήρας (VZV) – Πλήρης Οδηγός

1

Τι είναι ο Ζωστήρας – Τι κάνει ο VZV στο σώμα

Ο έρπης ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του
ιού της ανεμευλογιάς–ζωστήρα (Varicella-Zoster Virus – VZV).
Μετά την ανεμευλογιά, ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα νεύρα και
μπορεί να «ξυπνήσει» όταν μειωθεί η άμυνα του οργανισμού.

Η νόσος εκδηλώνεται με επώδυνο, μονόπλευρο εξάνθημα
σε μια στενή λωρίδα δέρματος (δερμότομο), συχνά με
κάψιμο ή ηλεκτρικό πόνο πριν εμφανιστούν οι φυσαλίδες.

Τι κάνει ο ιός μέσα στο σώμα

Μετά την ανεμευλογιά, ο VZV παραμένει στα νευρικά γάγγλια.
Όταν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό, προκαλεί:

• Φλεγμονή νεύρου → νευροπαθητικό πόνο
• Δερμοτομιακό εξάνθημα → φυσαλίδες σε συγκεκριμένη ζώνη

Γιατί ο πόνος είναι τόσο έντονος

Ο VZV προσβάλλει το ίδιο το νεύρο, προκαλώντας
καυστικό, διαπεραστικό ή ηλεκτρικό πόνο.
Σε ορισμένους ο πόνος επιμένει ως μεθερπητική νευραλγία.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Ηλικία >50–60 ετών
• Ανοσοκαταστολή (καρκίνος, κορτιζόνη, βιολογικά)
• Έντονο στρες

Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση

Η αντι-ιική αγωγή είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινήσει
εντός 72 ωρών από το εξάνθημα.

2

Πώς δρα ο ιός VZV και γιατί επανενεργοποιείται

Ο VZV είναι νευροτροπικός ιός που παραμένει στα αισθητικά γάγγλια.
Όταν μειωθεί η ανοσία, επανενεργοποιείται και προκαλεί ζωστήρα.

Πότε «ξυπνά» ο ιός

• Με την ηλικία
• Σε ανοσοκαταστολή
• Σε σοβαρά ή χρόνια νοσήματα
• Σε έντονο στρες

Πώς δημιουργείται το εξάνθημα

Ο ιός ταξιδεύει κατά μήκος ενός νεύρου προς το δέρμα:

• Μονόπλευρη κατανομή
• Δεν διασχίζει τη μέση γραμμή
• Ακολουθεί συγκεκριμένο δερμότομο

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Η έγκαιρη αντι-ιική θεραπεία μειώνει τη νευρική βλάβη.

4

Κλινική Εικόνα & Δερμοτομιακή Κατανομή

Ο έρπης ζωστήρας ξεκινά συνήθως με νευροπαθητικό πόνο σε μια συγκεκριμένη περιοχή και
ακολουθεί μονόπλευρο, δερμοτομιακό φυσαλιδώδες εξάνθημα.
Οι βλάβες δεν διασχίζουν τη μέση γραμμή.

4.1 Πρόδρομα συμπτώματα

• Τοπικός πόνος ή κάψιμο
• Μυρμήγκιασμα, υπερευαισθησία, κνησμός
• Κόπωση, κακουχία, ήπιος πυρετός

4.2 Εξέλιξη του εξανθήματος

Το εξάνθημα ακολουθεί πορεία:
ερύθημα → φυσαλίδες → φλύκταινες → κρούστες → επούλωση.

4.3 Δερμοτομιακή κατανομή

4.4 Συνοδά συμπτώματα

• Ήπιος πυρετός
• Λεμφαδενοπάθεια
• Έντονος νευροπαθητικός πόνος

4.5 Κλινικά παραδείγματα

• Θωρακικός → μιμείται καρδιολογικό πόνο
• Οφθαλμικός → μέτωπο, βλέφαρο
• Ωτικός → αυτί + πάρεση προσωπικού
• Ιερός → δυσουρία ή κατακράτηση

5

Επιπλοκές

5.1 Μεθερπητική Νευραλγία (PHN)

Νευροπαθητικός πόνος που επιμένει >90 ημέρες.

5.2 Οφθαλμικός ζωστήρας

Κίνδυνος κερατίτιδας και μόνιμης απώλειας όρασης.

5.3 Ωτικός ζωστήρας (Ramsay Hunt)

Αυτί, πόνος, πάρεση προσωπικού.

5.4 Νευρολογικές & σπλαχνικές

• Μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα
• Αγγειίτιδα, ΑΕΕ
• Πνευμονία, ηπατίτιδα σε ανοσοκαταστολή

8

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση βασίζεται σε αντι-ιικά,
πολυτροπική αναλγησία και
επιλεκτική χρήση κορτικοστεροειδών.

Κύριο φάρμακο στην κλινική πράξη είναι η
ακυκλοβίρη (Zovirax), η οποία αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό του ιού VZV και
μειώνει τη διάρκεια και τη βαρύτητα της νόσου όταν δοθεί έγκαιρα.

8.1 Αντι-ιικά φάρμακα

Η θεραπεία πρέπει να ξεκινά ιδανικά εντός 72 ωρών.

8.2 Αναλγησία

8.3 Κορτικοστεροειδή

• Ποτέ χωρίς αντι-ιικό
• Μόνο σε επιλεγμένες βαριές περιπτώσεις
• Δεν προλαμβάνουν τεκμηριωμένα την PHN

8.4 Υποστηρικτική φροντίδα

• Καθαρισμός βλαβών
• Αποφυγή τραυματισμού
• Επανεκτίμηση σε 48–72 ώρες

9

Ειδικοί Πληθυσμοί

Ο έρπης ζωστήρας απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση σε ηλικιωμένους,
ανοσοκατασταλμένους, εγκύους και παιδιά.

9.1 Ηλικιωμένοι

• Υψηλός κίνδυνος μεθερπητικής νευραλγίας
• Αντι-ιικά σε όλους
• Προσαρμογή αναλγησίας λόγω νεφρικής λειτουργίας

9.2 Ανοσοκατασταλμένοι

• Συχνά πολυδερμοτομιακός ή διάχυτος ζωστήρας
• Θεραπεία εκλογής: IV acyclovir
• Αποφυγή κορτικοστεροειδών

9.3 Εγκυμοσύνη

• Δεν αυξάνει συγγενείς ανωμαλίες
• Το acyclovir θεωρείται ασφαλές
• Στενή παρακολούθηση μητέρας

9.4 Παιδιά

• Σπάνιος και συνήθως ήπιος
• Αντι-ιικά μόνο αν σοβαρός
• Μεθερπητική νευραλγία σπάνια

9.5 Σύγκριση ειδικών πληθυσμών

10

Μετάδοση & Πρόληψη

Ο ζωστήρας δεν μεταδίδεται ως ζωστήρας.
Μεταδίδεται μόνο ο VZV από τις φυσαλίδες σε άτομα χωρίς ανοσία,
οι οποίοι αναπτύσσουν ανεμευλογιά.

10.1 Πώς μεταδίδεται

• Άμεση επαφή με υγρό φυσαλίδων
• Αερογενής μετάδοση σε διάχυτο ζωστήρα
• Μη μεταδοτικός μετά την κρουσταφορία

10.2 Σπίτι & εργασία

• Πλύνε ρούχα και σεντόνια σε ζεστό κύκλο
• Επιστροφή στην εργασία όταν οι βλάβες καλύπτονται
• Αποφυγή ευπαθών χώρων μέχρι κρουσταφορία

10.3 Προστασία επαφών μετά από έκθεση

10.4 Πότε είναι επείγον

• Οφθαλμική ή ωτική εντόπιση
• Διάχυτος ζωστήρας
• Ανοσοκαταστολή ή εγκυμοσύνη
• Νευρολογικά συμπτώματα

11

Εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα

Ο εμβολιασμός είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης
του έρπητα ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας (PHN).

11.1 Τύποι εμβολίων

11.2 Γιατί προτιμάται το Shingrix

• Υψηλή αποτελεσματικότητα σε όλες τις ηλικίες
• Ασφαλές σε ανοσοκαταστολή
• Μακροχρόνια προστασία

11.3 Σχήμα χορήγησης

• Shingrix: 2 ενδομυϊκές δόσεις (0 και 2–6 μήνες)
• Zostavax: 1 δόση (πλέον σπάνια)

11.4 Σε ποιους συστήνεται

11.5 Ανεπιθύμητες ενέργειες

• Τοπικός πόνος και ερύθημα
• Κόπωση, πυρετός, μυαλγίες (παροδικά)

11.6 Δημόσια υγεία

Η χρήση του Shingrix μειώνει σημαντικά τα περιστατικά ζωστήρα και PHN
και θεωρείται οικονομικά αποδοτική σε πληθυσμούς με αυξημένο προσδόκιμο ζωής.

12

Πόνος & Μεθερπητική Νευραλγία (PHN)

Ο πόνος είναι το κυρίαρχο σύμπτωμα του έρπητα ζωστήρα
και μπορεί να επιμείνει μετά την επούλωση ως
μεθερπητική νευραλγία (PHN).

12.1 Πώς είναι ο πόνος

• Πρόδρομος: καύσος, υπερευαισθησία
• Οξύς: έντονος πόνος με το εξάνθημα
• Χρόνιος: >90 ημέρες → PHN

12.2 Παράγοντες κινδύνου PHN

• Ηλικία >60
• Έντονος αρχικός πόνος
• Βαρύ εξάνθημα
• Καθυστέρηση αντι-ιικών

12.3 Πρόληψη

• Αντι-ιικά ≤72 ώρες
• Εμβολιασμός Shingrix
• Επαρκής αναλγησία στην οξεία φάση

12.4 Αντιμετώπιση PHN

13

Πρόγνωση, Πορεία & Υποτροπές

Ο έρπης ζωστήρας είναι συνήθως αυτοϊώμενος με επούλωση σε 2–4 εβδομάδες,
αλλά η πρόγνωση επηρεάζεται από την ηλικία, την ανοσολογική κατάσταση
και την εντόπιση.

13.1 Φυσική πορεία

• Φυσαλιδώδες στάδιο: 7–10 ημέρες
• Κρουσταφορία: ~2 εβδομάδες
• Πλήρης επούλωση: 3–4 εβδομάδες
• Ο πόνος μπορεί να επιμείνει

13.2 Παράγοντες που επηρεάζουν την πρόγνωση

13.3 Υποτροπές

• Σπάνιες (≈1–6%)
• Συχνότερες σε ανοσοκαταστολή και ηλικιωμένους
• Μπορεί να εμφανιστούν σε άλλο δερμοτόμιο

13.4 Ειδικές μορφές

• Οφθαλμικός → κίνδυνος απώλειας όρασης
• Ramsay Hunt → υπολειμματική πάρεση προσωπικού
• Διάχυτος → σοβαρή νόσος

13.5 Μακροπρόθεσμες συνέπειες

• Χρόνιος νευροπαθητικός πόνος (PHN)
• Άγχος, κατάθλιψη
• Μείωση ποιότητας ζωής

14

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)