Φάρμακα που Επηρεάζουν τις Εξετάσεις Αίματος: Τι να Αναφέρετε στο Εργαστήριο

1
Φάρμακα και εξετάσεις αίματος: γιατί έχει σημασία

Τα φάρμακα είναι μέρος της ιατρικής εικόνας του ασθενούς. Όταν ένας άνθρωπος κάνει εξετάσεις αίματος, το αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται μόνο με βάση τον αριθμό που φαίνεται δίπλα στην τιμή αναφοράς. Χρειάζεται να γνωρίζουμε γιατί έγινε η εξέταση, ποιο είναι το ιστορικό, ποια συμπτώματα υπάρχουν, ποια ήταν τα παλαιότερα αποτελέσματα και ποια αγωγή λαμβάνεται.

Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε έναν άνθρωπο χωρίς φάρμακα και διαφορετική σε κάποιον που παίρνει διουρητικό, αντιπηκτικό, στατίνη, θυροξίνη, αντιδιαβητικό, αντιφλεγμονώδες ή αντιβιοτικό. Για παράδειγμα, μια αλλαγή στο κάλιο αποκτά διαφορετικό βάρος σε κάποιον που παίρνει φάρμακα για πίεση ή διουρητικά. Μια αύξηση της CK διαβάζεται διαφορετικά σε έναν άνθρωπο που έχει κάνει έντονη άσκηση και διαφορετικά σε κάποιον που παίρνει στατίνη και έχει μυαλγίες. Ένα αποτέλεσμα καλλιέργειας μπορεί να επηρεαστεί αν έχει ήδη ξεκινήσει αντιβίωση πριν από τη λήψη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φάρμακο δημιουργεί πρόβλημα στην εξέταση. Σημαίνει ότι το εργαστήριο και ο γιατρός χρειάζονται το σωστό πλαίσιο. Η πληροφορία «παίρνω αυτό το φάρμακο» μπορεί να βοηθήσει να αποφευχθεί μια άσκοπη ανησυχία, μια περιττή επανάληψη ή μια λάθος ερμηνεία.

Ο οδηγός αυτός λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στους Οδηγούς Φαρμάκων, την Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος και την Ερμηνεία Εξετάσεων. Δεν αντικαθιστά την ιατρική οδηγία, αλλά βοηθά τον ασθενή να ξέρει τι πρέπει να αναφέρει πριν από την αιμοληψία.

2
Πώς ένα φάρμακο μπορεί να επηρεάσει αποτέλεσμα

Ένα φάρμακο μπορεί να σχετίζεται με μια εξέταση με διαφορετικούς τρόπους. Ο πρώτος τρόπος είναι ο πιο απλός: το φάρμακο αλλάζει πραγματικά τη βιολογία του οργανισμού. Τα αντιδιαβητικά επηρεάζουν τη γλυκόζη και μακροπρόθεσμα την HbA1c. Οι στατίνες επηρεάζουν τη LDL και το λιπιδαιμικό προφίλ. Τα διουρητικά μπορούν να επηρεάσουν ηλεκτρολύτες και υγρά. Τα θυρεοειδικά φάρμακα επηρεάζουν την TSH και την FT4 μέσα από τη ρύθμιση του θυρεοειδικού άξονα.

Ο δεύτερος τρόπος είναι η παρακολούθηση ασφάλειας. Κάποια φάρμακα δεν ζητούνται να παρακολουθούνται επειδή «χαλάσουν» το αποτέλεσμα, αλλά επειδή η αγωγή μπορεί να σχετίζεται με νεφρική λειτουργία, ήπαρ, ηλεκτρολύτες, αίμα ή αιμορραγικό κίνδυνο. Για παράδειγμα, φάρμακα πίεσης και διουρητικά μπορεί να χρειάζονται έλεγχο καλίου και κρεατινίνης. Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά μπορεί να απαιτούν προσοχή σε αιμορραγικά συμπτώματα, γενική αίματος ή ειδικό έλεγχο ανάλογα με το φάρμακο.

Ο τρίτος τρόπος αφορά παρεμβολή στη μέθοδο μέτρησης. Αυτό είναι πιο ειδικό, αλλά σημαντικό. Η βιοτίνη, για παράδειγμα, μπορεί σε ορισμένες ανοσοχημικές εξετάσεις να επηρεάσει τη μέτρηση, ανάλογα με τη μέθοδο και τον αναλυτή. Δεν σημαίνει ότι επηρεάζει όλες τις εξετάσεις αίματος, ούτε ότι κάθε μικρή δόση δημιουργεί πρόβλημα. Σημαίνει όμως ότι πρέπει να αναφέρεται στο εργαστήριο.

Η παρουσία φαρμάκου λοιπόν δεν σημαίνει αυτόματα ότι το αποτέλεσμα είναι «λάθος». Σημαίνει ότι το αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνευτεί μέσα στο σωστό πλαίσιο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το αποτέλεσμα είναι οριακό, όταν δεν ταιριάζει με τα συμπτώματα ή όταν ο ασθενής έχει αλλάξει πρόσφατα αγωγή.

3
Τι πρέπει να αναφέρετε πριν από την αιμοληψία

Πριν από την αιμοληψία δεν χρειάζεται να πείτε ένα τεράστιο ιατρικό ιστορικό, εκτός αν σας ζητηθεί. Χρειάζεται όμως να αναφέρετε πρακτικές πληροφορίες που μπορεί να αλλάξουν την προετοιμασία ή την ερμηνεία. Ποια φάρμακα παίρνετε; Τα πήρατε σήμερα το πρωί; Ξεκινήσατε νέο φάρμακο τις τελευταίες ημέρες; Άλλαξε πρόσφατα η δόση; Παίρνετε συμπληρώματα; Κάνετε την εξέταση για αρχικό έλεγχο ή για παρακολούθηση αγωγής;

Η ώρα λήψης έχει σημασία σε αρκετές περιπτώσεις. Για ορισμένες εξετάσεις δεν αλλάζει κάτι ουσιαστικό. Για άλλες όμως, ειδικά όταν ζητείται συγκεκριμένος χρόνος, νηστεία ή πρωινή λήψη, η πληροφορία βοηθά. Αν έχετε πάρει θυροξίνη, αντιδιαβητικό, διουρητικό, αντιπηκτικό ή συμπλήρωμα πριν την αιμοληψία, μην το κρύβετε. Η αναφορά δεν σημαίνει ότι η εξέταση ακυρώνεται. Σημαίνει ότι το αποτέλεσμα θα διαβαστεί πιο σωστά.

Αν έρχεστε με παραπεμπτικό, είναι χρήσιμο να το έχετε μαζί σας ή σε φωτογραφία. Αν κάνετε εξετάσεις για συγκεκριμένο φάρμακο, πείτε το καθαρά: «ο γιατρός θέλει έλεγχο επειδή παίρνω στατίνη», «έχω αλλάξει φάρμακο για πίεση», «παίρνω αντιπηκτικό», «ξεκίνησα αντιβίωση χθες», «παίρνω βιοτίνη για μαλλιά». Αυτές οι πληροφορίες είναι πολύ πιο χρήσιμες από γενικές περιγραφές όπως «παίρνω κάτι για την καρδιά» ή «ένα χάπι για το σάκχαρο».

4
Πίνακας: ομάδες φαρμάκων και εξετάσεις που συχνά συνδέονται

Ο παρακάτω πίνακας δεν αντικαθιστά οδηγία γιατρού. Δείχνει όμως με πρακτικό τρόπο ποιες εξετάσεις συχνά συνδέονται με συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων. Η τελική επιλογή εξετάσεων εξαρτάται από το ιστορικό, τη διάγνωση, την ηλικία, τη δόση, τη διάρκεια θεραπείας και τον λόγο που ζητείται ο έλεγχος.

5
Φάρμακα για πίεση, νεφρική λειτουργία και ηλεκτρολύτες

Τα φάρμακα για την πίεση δεν παρακολουθούνται μόνο με το πιεσόμετρο. Σε αρκετές κατηγορίες έχει σημασία η νεφρική λειτουργία και οι ηλεκτρολύτες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ανθρώπους με διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο, ηλικία, αφυδάτωση, καρδιακή ανεπάρκεια, συνδυασμούς πολλών φαρμάκων ή πρόσφατη αλλαγή αγωγής.

Οι αναστολείς ΜΕΑ, οι ARB, τα διουρητικά και ορισμένοι καρδιονεφρικοί συνδυασμοί μπορούν να συνδέονται με έλεγχο καλίου, νατρίου, ουρίας, κρεατινίνης και eGFR. Η μέτρηση δεν γίνεται επειδή ο ασθενής πρέπει να φοβάται το φάρμακο. Γίνεται για να φανεί αν ο οργανισμός το ανέχεται καλά και αν χρειάζεται προσαρμογή.

Το κάλιο, για παράδειγμα, μπορεί να γίνει υψηλό ή χαμηλό ανάλογα με το είδος της αγωγής, τη νεφρική λειτουργία, τη διατροφή, τα συμπληρώματα και την ενυδάτωση. Η κρεατινίνη και το eGFR βοηθούν να εκτιμηθεί η διηθητική ικανότητα των νεφρών, αλλά δεν πρέπει να διαβάζονται αποκομμένα από το ιστορικό. Η αφυδάτωση, η έντονη άσκηση, ο πυρετός, η διάρροια ή η ταυτόχρονη λήψη αντιφλεγμονωδών μπορεί να επηρεάσουν την εικόνα.

Για οργανωμένη πλοήγηση δείτε τον οδηγό Αντιυπερτασικά Φάρμακα και τον κεντρικό οδηγό για Νεφρική Λειτουργία.

6
Διουρητικά, κάλιο, νάτριο και κρεατινίνη

Τα διουρητικά χρησιμοποιούνται σε υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια, οιδήματα και άλλες καταστάσεις. Η δράση τους σχετίζεται με την αποβολή υγρών και ηλεκτρολυτών, γι’ αυτό σε αρκετές περιπτώσεις συνδέονται με εργαστηριακό έλεγχο. Οι πιο συχνές εξετάσεις είναι κάλιο, νάτριο, ουρία, κρεατινίνη και eGFR.

Δεν έχουν όλα τα διουρητικά το ίδιο προφίλ. Ορισμένα μπορούν να συνδέονται με χαμηλότερο κάλιο, άλλα με αυξημένο κάλιο, ειδικά όταν συνδυάζονται με νεφρική δυσλειτουργία ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης. Για αυτό έχει σημασία να αναφέρετε όχι απλώς ότι παίρνετε «διουρητικό», αλλά ποιο ακριβώς παίρνετε και αν άλλαξε πρόσφατα η δόση.

Συμπτώματα όπως έντονες κράμπες, αδυναμία, ζάλη, αίσθημα παλμών, υπερβολική δίψα ή σημαντική μείωση ούρων δεν πρέπει να αγνοούνται. Δεν σημαίνουν πάντα ηλεκτρολυτική διαταραχή, αλλά είναι πληροφορίες που βοηθούν τον γιατρό να αποφασίσει αν χρειάζεται άμεσος ή προγραμματισμένος έλεγχος.

Αν η εξέταση γίνεται μετά από αλλαγή δόσης, πείτε το στο εργαστήριο και στον γιατρό που θα δει τα αποτελέσματα. Η χρονική σχέση ανάμεσα στην αλλαγή φαρμάκου και το αποτέλεσμα είναι συχνά καθοριστική.

7
Στατίνες, λιπιδαιμικό προφίλ, τρανσαμινάσες και CK

Οι στατίνες χρησιμοποιούνται για τη μείωση της LDL χοληστερίνης και του καρδιαγγειακού κινδύνου. Όταν ο γιατρός ζητά εξετάσεις σε άτομο που παίρνει στατίνη, συνήθως τον ενδιαφέρει η αποτελεσματικότητα της αγωγής, δηλαδή πόσο μειώθηκε η LDL, αλλά και η συνολική εικόνα ασφάλειας όταν υπάρχουν συμπτώματα ή ειδικοί παράγοντες κινδύνου.

Το λιπιδαιμικό προφίλ, η LDL, η HDL και τα τριγλυκερίδια δείχνουν την επίδραση της αγωγής στα λιπίδια. Οι τρανσαμινάσες, όπως ALT και AST, μπορεί να ζητηθούν όταν υπάρχει λόγος παρακολούθησης ηπατικής εικόνας. Η CK σχετίζεται με μυϊκή βλάβη, αλλά δεν είναι εξέταση που χρειάζεται σε όλους τους ασθενείς με στατίνη. Έχει μεγαλύτερη πρακτική αξία όταν υπάρχουν μυαλγίες, μυϊκή αδυναμία, σκούρα ούρα, έντονη άσκηση ή ειδική ιατρική ένδειξη.

Ένα συχνό λάθος είναι να αποδίδεται κάθε μυϊκός πόνος αυτόματα στη στατίνη. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μυαλγίες από άσκηση, ιογενή λοίμωξη, τραυματισμό, αφυδάτωση, ηλεκτρολυτική διαταραχή ή άλλο αίτιο. Γι’ αυτό η CK και τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται μαζί, όχι μεμονωμένα.

Για συνολική πλοήγηση δείτε τον κεντρικό οδηγό Στατίνες. Αν η εξέταση γίνεται για έλεγχο αγωγής, κρατήστε τις προηγούμενες τιμές LDL ώστε να φανεί η πραγματική μεταβολή.

8
Αντιπηκτικά, INR, αιμοπετάλια και γενική αίματος

Τα αντιπηκτικά και τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα έχουν ιδιαίτερη σημασία στην εργαστηριακή ερμηνεία, γιατί σχετίζονται με θρόμβωση, αιμορραγία, καρδιαγγειακά επεισόδια, κολπική μαρμαρυγή, stent ή ιστορικό φλεβικής θρόμβωσης. Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν είναι ίδιος για όλα τα φάρμακα της κατηγορίας.

Στα κουμαρινικά αντιπηκτικά, όπως η ασενοκουμαρόλη, το INR είναι κεντρική εξέταση παρακολούθησης. Αντίθετα, στα νεότερα άμεσα αντιπηκτικά το INR δεν χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο για τη ρύθμιση της αγωγής. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί ο ασθενής συχνά λέει γενικά «παίρνω αντιπηκτικό», ενώ ο τρόπος παρακολούθησης αλλάζει ανάλογα με το φάρμακο.

Η γενική αίματος μπορεί να έχει αξία όταν υπάρχουν συμπτώματα αιμορραγίας, αναιμία, μώλωπες, αιμορραγία από ούλα, αίμα στα ούρα ή στα κόπρανα. Η νεφρική λειτουργία έχει επίσης πρακτική σημασία σε αρκετά αντιπηκτικά, γιατί η αποβολή του φαρμάκου μπορεί να σχετίζεται με το eGFR.

Αν παίρνετε τέτοια αγωγή, αναφέρετε πάντα το ακριβές όνομα, την ώρα τελευταίας λήψης, αν ξεχάσατε δόση, αν ξεκινήσατε αντιβίωση ή αντιφλεγμονώδες και αν υπάρχει αιμορραγικό σύμπτωμα. Δείτε τον σχετικό hub Αντιπηκτικά & Αντιαιμοπεταλιακά.

9
Αντιδιαβητικά, γλυκόζη, HbA1c και νεφρική λειτουργία

Τα φάρμακα για σάκχαρο σχετίζονται άμεσα με εργαστηριακούς δείκτες. Η γλυκόζη δείχνει μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ενώ η HbA1c δίνει πιο μακροχρόνια εικόνα ρύθμισης. Όταν ο ασθενής κάνει εξετάσεις ενώ λαμβάνει αντιδιαβητική αγωγή, η ερμηνεία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη νηστεία, την ώρα λήψης φαρμάκου, τη διατροφή, την άσκηση, τις υπογλυκαιμίες και τυχόν αλλαγή αγωγής.

Η μετφορμίνη, οι SGLT2 αναστολείς, οι GLP-1 θεραπείες, οι DPP-4 αναστολείς, η ινσουλίνη και άλλα αντιδιαβητικά δεν έχουν όλα την ίδια επίδραση ούτε την ίδια εργαστηριακή παρακολούθηση. Σε αρκετές περιπτώσεις έχει σημασία η νεφρική λειτουργία, επειδή επηρεάζει τη χρήση ή την ασφάλεια ορισμένων φαρμάκων. Σε άτομα με διαβήτη συχνά αξιολογείται επίσης η μικροαλβουμίνη ούρων ή άλλοι δείκτες νεφρικού κινδύνου, ανάλογα με το πλάνο του γιατρού.

Αν κάνετε γλυκόζη νηστείας, πρέπει να ξέρετε αν η εξέταση ζητήθηκε με συγκεκριμένες οδηγίες. Αν πήρατε πρωινό αντιδιαβητικό ή αν κάνατε ινσουλίνη πριν από την αιμοληψία, αυτό πρέπει να αναφερθεί. Δεν είναι πάντα λάθος· μπορεί όμως να εξηγεί μια χαμηλή ή ασυνήθιστη τιμή.

Για οργανωμένη πλοήγηση δείτε τον hub Αντιδιαβητικά Φάρμακα και τον κεντρικό οδηγό Νεφρική Λειτουργία.

10
Αντιβιοτικά, CRP, γενική αίματος και καλλιέργειες

Τα αντιβιοτικά συνδέονται με τις εξετάσεις με ιδιαίτερο τρόπο. Πριν από την αγωγή, μπορεί να χρειάζονται καλλιέργειες, αντιβιόγραμμα, CRP, γενική αίματος ή άλλος έλεγχος ώστε να τεκμηριωθεί η λοίμωξη και να αποφευχθεί άσκοπη αγωγή. Μετά την έναρξη αντιβίωσης, ορισμένες καλλιέργειες μπορεί να επηρεαστούν, γιατί το μικρόβιο έχει ήδη αρχίσει να καταστέλλεται.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό σε ουρολοιμώξεις, φαρυγγίτιδα με υποψία στρεπτόκοκκου, τραύματα, υποτροπιάζουσες λοιμώξεις ή αποτυχία προηγούμενης αγωγής. Αν γίνει καλλιέργεια αφού ξεκινήσει αντιβίωση, υπάρχει πιθανότητα το αποτέλεσμα να είναι αρνητικό ή λιγότερο κατατοπιστικό, παρότι υπήρχε πραγματική λοίμωξη. Δεν συμβαίνει πάντα, αλλά είναι κάτι που πρέπει να γνωρίζει το εργαστήριο.

Η CRP και η γενική αίματος δεν αποφασίζουν μόνες τους αν χρειάζεται αντιβίωση. Μπορούν όμως να βοηθήσουν στην εκτίμηση φλεγμονής, βαρύτητας, πορείας και ανάγκης επανελέγχου. Το ίδιο ισχύει και για καλλιέργειες: το αποτέλεσμα πρέπει να συνδυάζεται με συμπτώματα και κλινική εικόνα.

Δείτε τον κεντρικό hub Αντιβιοτικά και τον ειδικό οδηγό Αντιβιοτικά και Εξετάσεις Αίματος.

11
Αντιφλεγμονώδη, νεφρική λειτουργία, ήπαρ και στομάχι

Τα αντιφλεγμονώδη και τα παυσίπονα χρησιμοποιούνται πολύ συχνά, γι’ αυτό συχνά υποτιμάται η σημασία τους στις εξετάσεις. Δεν είναι όλα ίδια. Άλλη είναι η παρακεταμόλη, άλλη τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, άλλη η ασπιρίνη, άλλη η χρόνια λήψη και άλλη η περιστασιακή χρήση δύο δόσεων για έναν οξύ πόνο.

Τα ΜΣΑΦ μπορούν να έχουν πρακτική σχέση με τη νεφρική λειτουργία, την αρτηριακή πίεση, την κατακράτηση υγρών, το γαστρεντερικό και τον αιμορραγικό κίνδυνο, ειδικά όταν συνδυάζονται με αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, φάρμακα πίεσης ή χρόνια νεφρική νόσο. Η παρακεταμόλη σχετίζεται περισσότερο με προσοχή στο ήπαρ όταν υπάρχει υπερδοσολογία, χρόνια χρήση, αλκοόλ ή ηπατικό ιστορικό.

Αν κάνετε εξετάσεις μετά από περίοδο πόνου, ίωσης, πυρετού ή λήψης αντιφλεγμονωδών, αναφέρετε το. Η αλλαγή στη νεφρική λειτουργία, οι τρανσαμινάσες ή ακόμη και η γενική αίματος μπορεί να έχουν διαφορετική ερμηνεία όταν υπάρχουν φάρμακα, φλεγμονή και αφυδάτωση μαζί.

Για αναλυτική πλοήγηση δείτε τον κεντρικό οδηγό Αντιφλεγμονώδη & Παυσίπονα.

12
Θυρεοειδικά φάρμακα, TSH, FT4 και χρόνος λήψης

Τα θυρεοειδικά φάρμακα, όπως η λεβοθυροξίνη, χρειάζονται συνέπεια στη λήψη και σωστή ερμηνεία της TSH και της FT4. Η TSH δεν αλλάζει από ώρα σε ώρα όπως η γλυκόζη, αλλά επηρεάζεται από τη συνολική ρύθμιση του θυρεοειδικού άξονα, τη σταθερότητα της δόσης, την απορρόφηση και τη διάρκεια από την τελευταία αλλαγή αγωγής.

Ένα συχνό πρόβλημα είναι ότι ο ασθενής αλλάζει ώρα λήψης, παίρνει το χάπι μαζί με καφέ, γάλα, σίδηρο, ασβέστιο ή άλλα συμπληρώματα, και μετά συγκρίνει τιμές TSH σαν να έχουν γίνει υπό ίδιες συνθήκες. Η απορρόφηση της θυροξίνης μπορεί να επηρεαστεί από πολλές πρακτικές λεπτομέρειες. Γι’ αυτό έχει σημασία να αναφέρετε όχι μόνο ότι παίρνετε θυροξίνη, αλλά και αν άλλαξε πρόσφατα ο τρόπος λήψης.

Αν η δόση άλλαξε πριν από λίγες ημέρες, η TSH μπορεί να μην έχει προλάβει να αποτυπώσει πλήρως τη νέα κατάσταση. Αν ο έλεγχος γίνεται για παρακολούθηση θεραπείας, η χρονική απόσταση από την αλλαγή δόσης έχει σημασία. Αν ο έλεγχος γίνεται λόγω συμπτωμάτων, η TSH και η FT4 πρέπει να διαβαστούν μαζί με την κλινική εικόνα.

Όταν υπάρχει αμφιβολία για προετοιμασία ή ώρα λήψης, ακολουθήστε την οδηγία του θεράποντος γιατρού και ενημερώστε το εργαστήριο πριν την αιμοληψία.

13
Συμπληρώματα και βιοτίνη: το συχνό σημείο που ξεχνιέται

Τα συμπληρώματα συχνά δεν αναφέρονται επειδή ο ασθενής δεν τα θεωρεί «φάρμακα». Αυτό είναι λάθος για την εργαστηριακή ερμηνεία. Βιοτίνη, σίδηρος, B12, φυλλικό οξύ, βιταμίνη D, μαγνήσιο, ασβέστιο, πολυβιταμίνες και φυτικά σκευάσματα μπορεί να έχουν σημασία είτε επειδή επηρεάζουν πραγματικές τιμές είτε επειδή βοηθούν να καταλάβουμε γιατί ζητήθηκε μια εξέταση.

Η βιοτίνη είναι ιδιαίτερη περίπτωση. Χρησιμοποιείται συχνά σε συμπληρώματα για μαλλιά και νύχια, πολλές φορές χωρίς ο ασθενής να θυμάται καν ότι τη λαμβάνει. Σε υψηλές δόσεις μπορεί να επηρεάσει ορισμένες ανοσοχημικές εξετάσεις, ανάλογα με τη μέθοδο που χρησιμοποιεί το εργαστήριο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς υψηλά ή ψευδώς χαμηλά αποτελέσματα σε ορισμένα τεστ.

Δεν χρειάζεται πανικός ούτε αυθαίρετη διακοπή. Χρειάζεται ενημέρωση. Αν παίρνετε βιοτίνη ή πολυβιταμίνη που περιέχει βιοτίνη, αναφέρετέ το πριν από εξετάσεις θυρεοειδούς, ορμονικές, καρδιακούς δείκτες ή άλλες ανοσοχημικές εξετάσεις. Το εργαστήριο θα σας πει αν χρειάζεται ειδική οδηγία, επανάληψη ή χρονική απόσταση από τη λήψη.

Στον γενικό έλεγχο θρεπτικών δεικτών δείτε τον κόμβο Βιταμίνες & Θρεπτικοί Δείκτες.

14
Σίδηρος, B12, βιταμίνη D και μαγνήσιο

Ο σίδηρος, η B12, το φυλλικό, η βιταμίνη D και το μαγνήσιο είναι από τα συχνότερα συμπληρώματα που λαμβάνουν οι ασθενείς πριν κάνουν εξετάσεις. Μερικές φορές τα παίρνουν μετά από ιατρική οδηγία, άλλες φορές τα ξεκινούν μόνοι τους λόγω κόπωσης, τριχόπτωσης, μυϊκής αδυναμίας, κράμπας ή επειδή «είχαν χαμηλή τιμή παλιά».

Αν κάνετε εξετάσεις για φερριτίνη, σίδηρο, B12 ή βιταμίνη D ενώ παίρνετε συμπλήρωμα, πρέπει να το αναφέρετε. Το αποτέλεσμα μπορεί να δείχνει ανταπόκριση στη θεραπεία, αλλά χωρίς την πληροφορία της λήψης μπορεί να παρερμηνευθεί. Για παράδειγμα, μια «καλή» B12 μπορεί να είναι αποτέλεσμα πρόσφατου συμπληρώματος και να μην απαντά πλήρως στο ερώτημα γιατί υπήρχε έλλειψη ή μακροκυττάρωση.

Η φερριτίνη επίσης δεν είναι μόνο αποθήκη σιδήρου. Μπορεί να επηρεάζεται από φλεγμονή, λοίμωξη, ηπατική κατάσταση και άλλα πλαίσια. Γι’ αυτό συχνά χρειάζεται να διαβάζεται μαζί με γενική αίματος, CRP, σίδηρο και κλινική εικόνα. Η βιταμίνη D, από την άλλη, μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση μαζί με ασβέστιο, PTH ή άλλες εξετάσεις όταν υπάρχει ειδική ένδειξη, αλλά δεν χρειάζεται πάντα μεγάλο πακέτο εξετάσεων σε κάθε άνθρωπο.

Το σημαντικό είναι να μη συγκρίνονται τιμές που έγιναν υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Άλλο «πριν ξεκινήσω συμπλήρωμα», άλλο «μετά από τρεις μήνες θεραπείας» και άλλο «πήρα μεγάλες δόσεις την προηγούμενη εβδομάδα».

15
Αντιισταμινικά και εξετάσεις αλλεργίας

Τα αντιισταμινικά έχουν ιδιαίτερη σχέση με τις εξετάσεις αλλεργίας. Δεν επηρεάζουν όλες τις εργαστηριακές εξετάσεις με τον ίδιο τρόπο, αλλά μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τα δερματικά τεστ αλλεργίας, όπως το prick test, επειδή μειώνουν την αντίδραση ισταμίνης στο δέρμα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητική ή ασθενέστερη αντίδραση.

Αντίθετα, εξετάσεις αίματος όπως ειδικές IgE ή άλλοι εργαστηριακοί αλλεργιολογικοί δείκτες δεν επηρεάζονται με τον ίδιο τρόπο από τα αντιισταμινικά, αλλά ο σωστός σχεδιασμός εξαρτάται από το είδος του ελέγχου. Γι’ αυτό δεν πρέπει ο ασθενής να αποφασίζει μόνος του πότε θα σταματήσει ή αν θα συνεχίσει αντιισταμινικό. Η οδηγία πρέπει να δίνεται από τον αλλεργιολόγο, τον γιατρό ή το εργαστήριο ανάλογα με την εξέταση.

Αν κάνετε έλεγχο για αλλεργική ρινίτιδα, κνίδωση, κνησμό, τροφικές αντιδράσεις ή εποχικά συμπτώματα, αναφέρετε ποιο αντιισταμινικό παίρνετε, για πόσες ημέρες και πότε ήταν η τελευταία δόση. Η πληροφορία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν συνδυάζεται δερματικός και εργαστηριακός έλεγχος.

Δείτε τον κεντρικό οδηγό Αντιισταμινικά και τον ειδικό οδηγό Αντιισταμινικά και Εξετάσεις Αλλεργίας.

16
Πότε δεν πρέπει να διακόπτεται φάρμακο πριν από εξετάσεις

Η διακοπή φαρμάκου χωρίς οδηγία μπορεί να είναι πιο επικίνδυνη από μια μικρή εργαστηριακή απόκλιση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, φάρμακα πίεσης, καρδιολογικά φάρμακα, αντιδιαβητικά, αντιεπιληπτικά, κορτιζόνη, θυρεοειδικά φάρμακα και φάρμακα που έχουν δοθεί για σοβαρή λοίμωξη ή χρόνια νόσο.

Πολλές φορές ο ασθενής σκέφτεται ότι αν σταματήσει το φάρμακο «θα φανεί η καθαρή εικόνα». Αυτό δεν είναι πάντα σωστό. Αν ο γιατρός ζητά εξέταση υπό αγωγή, θέλει να δει τι συμβαίνει ενώ το φάρμακο λαμβάνεται κανονικά. Αν θέλει έλεγχο μετά από διακοπή ή πριν από την πρωινή δόση, θα το γράψει ή θα το εξηγήσει συγκεκριμένα.

Η αυθαίρετη διακοπή μπορεί να προκαλέσει απορρύθμιση πίεσης, σάκχαρου, θυρεοειδούς, αντιπηκτικής κάλυψης ή άλλης θεραπείας. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αποτέλεσμα που δεν αντιπροσωπεύει την πραγματική καθημερινή κατάσταση του ασθενούς.

Ο ασφαλέστερος δρόμος είναι απλός: κρατάτε την αγωγή όπως έχει δοθεί, εκτός αν υπάρχει σαφής οδηγία, και αναφέρετε στο εργαστήριο τι πήρατε και πότε.

17
Πότε χρειάζεται επανάληψη εξέτασης

Η επανάληψη εξέτασης έχει νόημα όταν υπάρχει ασυμφωνία με την κλινική εικόνα, όταν έγινε λάθος προετοιμασία, όταν το δείγμα είχε πρόβλημα, όταν η εξέταση έγινε σε ακατάλληλη χρονική στιγμή ή όταν άλλαξε πρόσφατα η αγωγή. Δεν είναι απαραίτητο κάθε μικρή απόκλιση να επαναλαμβάνεται άμεσα, ειδικά αν δεν υπάρχουν συμπτώματα και αν η τιμή είναι οριακή.

Η επανάληψη είναι πιο χρήσιμη όταν απαντά σε συγκεκριμένο ερώτημα. Για παράδειγμα: αυξήθηκε η κρεατινίνη μετά από αλλαγή φαρμάκου; έπεσε η LDL μετά από στατίνη; σταθεροποιήθηκε η TSH μετά από αλλαγή δόσης; υποχώρησε η CRP μετά από θεραπεία; επιβεβαιώνεται ένα χαμηλό κάλιο ή ήταν παροδικό εύρημα;

Σε χρόνια φάρμακα, η τάση είναι συχνά πιο σημαντική από μία μεμονωμένη τιμή. Ένα αποτέλεσμα αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συγκρίνεται με προηγούμενες εξετάσεις, με γνωστό χρόνο λήψης φαρμάκου και με σταθερές συνθήκες προετοιμασίας.

Αν δεν είστε βέβαιοι αν χρειάζεται επανάληψη, δείξτε το αποτέλεσμα στον γιατρό που ζήτησε τον έλεγχο ή επικοινωνήστε με το εργαστήριο για διευκρίνιση σχετικά με την προετοιμασία.

18
Συχνά λάθη ασθενών

Το πιο συχνό λάθος είναι η αυθαίρετη διακοπή φαρμάκου «για να βγουν καθαρές οι εξετάσεις». Αυτό μπορεί να αλλοιώσει τον σκοπό του ελέγχου. Αν ο γιατρός θέλει να δει την επίδραση της θεραπείας, τότε η διακοπή πριν από την εξέταση αφαιρεί ακριβώς την πληροφορία που θέλει να αξιολογήσει.

Δεύτερο συχνό λάθος είναι η μη αναφορά συμπληρωμάτων. Ο ασθενής μπορεί να δηλώσει σωστά όλα τα φάρμακα αλλά να ξεχάσει βιοτίνη, σίδηρο, μαγνήσιο, βιταμίνη D, B12 ή πολυβιταμίνη. Για το εργαστήριο, αυτά δεν είναι πάντα αδιάφορα. Μπορεί να εξηγούν μια τιμή ή να επηρεάζουν τη μέτρηση σε ειδικές περιπτώσεις.

Τρίτο λάθος είναι η σύγκριση εξετάσεων που έγιναν υπό διαφορετικές συνθήκες. Μια μέτρηση μετά από νηστεία δεν συγκρίνεται πάντα με μία μέτρηση μετά από φαγητό. Μια CK μετά από έντονη άσκηση δεν συγκρίνεται με μία CK σε πλήρη ανάπαυση. Μια κρεατινίνη σε αφυδάτωση δεν ερμηνεύεται όπως μια κρεατινίνη με καλή ενυδάτωση.

Τέταρτο λάθος είναι η ερμηνεία από μεμονωμένο αποτέλεσμα χωρίς το ιστορικό. Η εργαστηριακή ιατρική δεν είναι απλή ανάγνωση «φυσιολογικό ή παθολογικό». Είναι συσχέτιση δεδομένων.

19
Πρακτική λίστα πριν από την αιμοληψία

Η καλύτερη προετοιμασία δεν είναι περίπλοκη. Είναι οργανωμένη. Πριν έρθετε για αιμοληψία, ειδικά αν παίρνετε χρόνια αγωγή, φτιάξτε μια μικρή λίστα με τα φάρμακα, τις δόσεις και την ώρα τελευταίας λήψης. Αν δεν ξέρετε τα ονόματα, φέρτε φωτογραφία από τα κουτιά ή από τη συνταγή.

Αν έχετε απορία για νηστεία, καφέ, νερό, πρωινή ώρα ή φάρμακα πριν την εξέταση, δείτε πρώτα τον οδηγό Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος ή επικοινωνήστε με το εργαστήριο.

20
Συχνές ερωτήσεις

21
Τι να θυμάστε

Το πιο σημαντικό δεν είναι να «καθαρίσει» ο οργανισμός από τα φάρμακα πριν από τις εξετάσεις. Το πιο σημαντικό είναι να γίνουν οι εξετάσεις στις σωστές συνθήκες και να ερμηνευτούν σωστά. Πολλές φορές η αγωγή είναι ακριβώς ο λόγος που γίνεται ο έλεγχος.

Αναφέρετε φάρμακα και συμπληρώματα, μην διακόπτετε αγωγή χωρίς οδηγία, κρατήστε προηγούμενες εξετάσεις για σύγκριση και ζητήστε ιατρική εκτίμηση όταν το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα.

Για φάρμακα, ξεκινήστε από τους Οδηγούς Φαρμάκων. Για εργαστηριακή ερμηνεία, δείτε την Ερμηνεία Εξετάσεων. Για σωστή προετοιμασία, δείτε την Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος.

22
Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30