Υψηλή Τεστοστερόνη στις Εξετάσεις Αίματος: Μπορεί να Οφείλεται σε Αναβολικά ή Εξωγενή Τεστοστερόνη;

1Τι σημαίνει υψηλή τεστοστερόνη στις εξετάσεις αίματος;

Ως «υψηλή τεστοστερόνη» χαρακτηρίζεται συνήθως ένα αποτέλεσμα που βρίσκεται πάνω από το ανώτερο όριο αναφοράς του συγκεκριμένου εργαστηρίου. Δεν υπάρχει όμως μία τιμή που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους.

Η ερμηνεία εξαρτάται από:

• το φύλο και την ηλικία,
• τη μέθοδο μέτρησης του εργαστηρίου,
• την ώρα της αιμοληψίας,
• τη λήψη φαρμάκων ή ορμονικών σκευασμάτων,
• τη χρήση εξωγενούς τεστοστερόνης ή αναβολικών,
• τη συγκέντρωση της SHBG,
• τις τιμές LH και FSH,
• την οιστραδιόλη και άλλες σχετικές ορμόνες.

Επομένως, μια τιμή τεστοστερόνης που εμφανίζεται με κόκκινο χρώμα στο αποτέλεσμα δεν αρκεί για να απαντήσει στο ερώτημα «γιατί είναι υψηλή».

Ιδιαίτερα σε άνδρα που γυμνάζεται συστηματικά, λαμβάνει συμπληρώματα ή έχει ιστορικό χρήσης ορμονικών σκευασμάτων, η πληροφορία για το τι ακριβώς λαμβάνει είναι ουσιαστική για τη σωστή εργαστηριακή ερμηνεία.

2Ολική και ελεύθερη τεστοστερόνη: δεν είναι το ίδιο

Η ολική τεστοστερόνη περιλαμβάνει την τεστοστερόνη που κυκλοφορεί δεσμευμένη σε πρωτεΐνες του αίματος αλλά και το μικρό ελεύθερο κλάσμα.

Το μεγαλύτερο μέρος της τεστοστερόνης είναι συνδεδεμένο με:

• τη σφαιρίνη δέσμευσης των φυλετικών ορμονών, δηλαδή τη SHBG,
• την αλβουμίνη.

Μόνο ένα μικρό ποσοστό κυκλοφορεί ως ελεύθερη τεστοστερόνη.

Για αυτό δύο άνδρες με την ίδια ολική τεστοστερόνη μπορεί να έχουν διαφορετική ελεύθερη τεστοστερόνη εάν οι τιμές της SHBG είναι διαφορετικές.

Όταν η SHBG είναι σημαντικά αυξημένη ή μειωμένη, η μέτρηση της ολικής τεστοστερόνης από μόνη της μπορεί να μην αντικατοπτρίζει με ακρίβεια τη διαθέσιμη ποσότητα της ορμόνης.

Όπου χρειάζεται, η ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να προσδιορίζεται με κατάλληλη μέθοδο ή να υπολογίζεται από την ολική τεστοστερόνη, τη SHBG και την αλβουμίνη.

3Τι ρόλο παίζει η SHBG;

Η SHBG μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα της τεστοστερόνης.

Υψηλή SHBG: μπορεί να συνοδεύεται από σχετικά υψηλή ολική τεστοστερόνη, χωρίς η ελεύθερη τεστοστερόνη να είναι αντίστοιχα αυξημένη.

Χαμηλή SHBG: μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα μεγαλύτερο ελεύθερο κλάσμα τεστοστερόνης ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη δεν φαίνεται εντυπωσιακά αυξημένη.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε χρήστες ανδρογόνων και αναβολικών, επειδή ορισμένα ανδρογόνα μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη SHBG.

Επομένως, όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη, ο συνδυασμός:

ολική τεστοστερόνη + SHBG + αλβουμίνη + υπολογισμένη ή κατάλληλα μετρούμενη ελεύθερη τεστοστερόνη

είναι πολύ πιο πληροφοριακός από μία μεμονωμένη τιμή.

4Εξωγενής τεστοστερόνη: γιατί μπορεί να ανεβάσει την εξέταση;

Η εξωγενής τεστοστερόνη είναι τεστοστερόνη που εισέρχεται στον οργανισμό από εξωτερική πηγή και δεν παράγεται από τους όρχεις.

Μπορεί να χορηγηθεί, ανάλογα με το θεραπευτικό σχήμα, σε διαφορετικές μορφές όπως ενέσιμα σκευάσματα ή διαδερμικά προϊόντα.

Όταν χορηγείται τεστοστερόνη, η συγκέντρωση στο αίμα μεταβάλλεται ανάλογα με:

• τη δόση,
• τη μορφή του σκευάσματος,
• το χρονικό διάστημα από την τελευταία χορήγηση,
• τη συχνότητα χορήγησης,
• την ατομική απορρόφηση και τον μεταβολισμό.

Έτσι μια αιμοληψία μπορεί να πραγματοποιηθεί σε χρονικό σημείο κατά το οποίο η τεστοστερόνη βρίσκεται σχετικά κοντά στην κορυφή της συγκέντρωσής της ή αντίθετα πλησιάζει χαμηλότερα επίπεδα πριν από την επόμενη δόση.

Για αυτό η τιμή δεν πρέπει να ερμηνεύεται χωρίς να είναι γνωστό πότε έγινε η τελευταία χορήγηση.

5Αναβολικά ανδρογόνα και υψηλή τεστοστερόνη

Τα αναβολικά ανδρογόνα στεροειδή είναι ουσίες που ενεργοποιούν σε διαφορετικό βαθμό τον υποδοχέα των ανδρογόνων και χρησιμοποιούνται ορισμένες φορές χωρίς ιατρική ένδειξη με στόχο την αύξηση της μυϊκής μάζας ή της απόδοσης.

Εάν χρησιμοποιείται η ίδια η τεστοστερόνη σε υψηλές δόσεις, η ολική τεστοστερόνη του αίματος μπορεί να είναι πολύ αυξημένη.

Η κατάσταση όμως είναι πιο σύνθετη όταν χρησιμοποιούνται άλλα συνθετικά αναβολικά.

Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι κάθε χρήστης αναβολικών θα έχει υποχρεωτικά υψηλή τεστοστερόνη στην εργαστηριακή εξέταση.

Ορισμένα συνθετικά ανδρογόνα δεν μετρώνται ως τεστοστερόνη με τον ίδιο τρόπο. Παράλληλα καταστέλλουν τη φυσιολογική παραγωγή τεστοστερόνης από τους όρχεις.

Έτσι μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και το φαινομενικά παράδοξο αποτέλεσμα:

φυσιολογική ή χαμηλή τεστοστερόνη + πολύ χαμηλή LH + πολύ χαμηλή FSH

σε άτομο που λαμβάνει εξωγενή ανδρογόνα.

6Γιατί η LH και η FSH πέφτουν με την εξωγενή τεστοστερόνη;

Η φυσιολογική παραγωγή τεστοστερόνης ελέγχεται από έναν ορμονικό άξονα που περιλαμβάνει:

υποθάλαμο → υπόφυση → όρχεις.

Ο υποθάλαμος διεγείρει την υπόφυση, η οποία παράγει τις γοναδοτροπίνες LH και FSH.

Η LH διεγείρει τα κύτταρα Leydig των όρχεων ώστε να παράγουν τεστοστερόνη.

Η FSH, μαζί με την ενδοορχική τεστοστερόνη, συμμετέχει στη φυσιολογική σπερματογένεση.

Όταν όμως στον οργανισμό εισέρχεται μεγάλη ποσότητα εξωγενούς ανδρογόνου, ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει επαρκής ή υπερβολική ανδρογονική δράση.

Μέσω αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης μειώνεται η διέγερση της υπόφυσης και συνεπώς:

• η LH μειώνεται,
• η FSH μειώνεται,
• η φυσική παραγωγή τεστοστερόνης από τους όρχεις μειώνεται,
• η ενδοορχική τεστοστερόνη πέφτει,
• η παραγωγή σπερματοζωαρίων μπορεί να μειωθεί σημαντικά.

7Το χαρακτηριστικό εργαστηριακό μοτίβο

Τα παραπάνω είναι πρότυπα ερμηνείας και όχι αυτοτελείς διαγνώσεις. Η χρήση ενός εργαστηριακού μοτίβου χωρίς το ιστορικό μπορεί να οδηγήσει σε λάθος συμπέρασμα.

8Μπορεί κάποιος να παίρνει αναβολικά και να έχει φυσιολογική τεστοστερόνη;

Ναι. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία στην ερμηνεία.

Η απλή μέτρηση της τεστοστερόνης δεν αποτελεί εξέταση που μπορεί από μόνη της να αποδείξει ή να αποκλείσει τη χρήση αναβολικών.

Εάν χρησιμοποιείται συνθετικό ανδρογόνο που δεν καταγράφεται ως τεστοστερόνη από τη συγκεκριμένη εργαστηριακή μέθοδο, μπορεί ταυτόχρονα:

• να υπάρχει ισχυρή ανδρογονική δράση,
• να έχει κατασταλεί η LH,
• να έχει κατασταλεί η FSH,
• να έχει μειωθεί η φυσική παραγωγή τεστοστερόνης.

Αυτό εξηγεί γιατί η συνολική εργαστηριακή εικόνα είναι σημαντικότερη από μία μόνο εξέταση.

Επιπλέον, διαφορετικές εργαστηριακές μέθοδοι μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά απέναντι σε ουσίες με παρόμοια χημική δομή. Όταν ένα αποτέλεσμα είναι ασύμβατο με την κλινική εικόνα, μπορεί να χρειάζεται επιβεβαίωση με καταλληλότερη αναλυτική μέθοδο.

9Πότε πρέπει να γίνεται η αιμοληψία;

Σε άνδρα που δεν λαμβάνει τεστοστερόνη, η ώρα της αιμοληψίας έχει σημασία επειδή η τεστοστερόνη παρουσιάζει ημερήσια διακύμανση. Για τη διερεύνηση υπογοναδισμού χρησιμοποιούνται κατά κανόνα πρωινές μετρήσεις και, όταν ένα αποτέλεσμα είναι παθολογικό ή οριακό, συχνά απαιτείται επιβεβαίωση.

Σε άνδρα που λαμβάνει θεραπεία τεστοστερόνης, το ερώτημα είναι διαφορετικό. Η συγκέντρωση μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με το σκεύασμα και το χρονικό σημείο της μέτρησης.

Για παράδειγμα, μετά από ορισμένες ενέσιμες μορφές μπορεί να υπάρχουν μεγαλύτερες διακυμάνσεις μεταξύ υψηλότερων και χαμηλότερων συγκεντρώσεων.

Για αυτό στο παραπεμπτικό ή κατά την αξιολόγηση είναι χρήσιμο να είναι γνωστά:

• το όνομα του σκευάσματος,
• η δόση,
• η ημερομηνία και ώρα της τελευταίας χορήγησης,
• η ημερομηνία της επόμενης δόσης.

Δεν πρέπει να αλλάζει αυθαίρετα η θεραπεία ή ο χρόνος χορήγησης μόνο και μόνο για να «βελτιωθεί» το εργαστηριακό αποτέλεσμα.

10Τζελ τεστοστερόνης: μια σημαντική αιτία ψευδώς πολύ υψηλής τιμής

Υπάρχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εργαστηριακή παγίδα σε όσους χρησιμοποιούν διαδερμικό τζελ τεστοστερόνης.

Εάν το τζελ έχει εφαρμοστεί στην περιοχή ή κοντά στο σημείο από το οποίο γίνεται η αιμοληψία, μπορεί να επιμολυνθεί το δείγμα με τεστοστερόνη.

Το αποτέλεσμα μπορεί τότε να εμφανίσει εντυπωσιακά υψηλή συγκέντρωση τεστοστερόνης, η οποία δεν αντιπροσωπεύει πραγματικά τη συγκέντρωση της ορμόνης στην κυκλοφορία.

Το φαινόμενο έχει περιγραφεί σε δημοσιευμένες σειρές περιστατικών και πρέπει να εξετάζεται όταν:

• η τιμή είναι απροσδόκητα πολύ υψηλή,
• δεν συμφωνεί με προηγούμενες μετρήσεις,
• ο ασθενής χρησιμοποιεί τζελ τεστοστερόνης,
• η εφαρμογή έγινε κοντά στο σημείο φλεβοκέντησης.

Σε τέτοιο σενάριο μπορεί να χρειάζεται νέα αιμοληψία με σωστή προετοιμασία και από περιοχή που δεν έχει εκτεθεί στο προϊόν.

11Οιστραδιόλη: γιατί μπορεί να αυξηθεί μαζί με την τεστοστερόνη;

Ένα μέρος της τεστοστερόνης μετατρέπεται μέσω του ενζύμου αρωματάση σε οιστραδιόλη.

Όταν υπάρχει μεγάλη ποσότητα τεστοστερόνης, ιδιαίτερα από εξωγενή χορήγηση, μπορεί να αυξηθεί και το υπόστρωμα που είναι διαθέσιμο για αρωματοποίηση.

Έτσι σε ορισμένους άνδρες παρατηρείται ταυτόχρονα:

υψηλή τεστοστερόνη + αυξημένη οιστραδιόλη + χαμηλή LH/FSH.

Η οιστραδιόλη δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται ως ένας αριθμός που πρέπει υποχρεωτικά να «μηδενιστεί». Έχει φυσιολογικές λειτουργίες και στον άνδρα, μεταξύ άλλων στα οστά και στον ορμονικό άξονα.

Η ερμηνεία της πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με συμπτώματα, τεστοστερόνη, SHBG και το συνολικό κλινικό πλαίσιο.

12Προλακτίνη και άλλες ορμόνες

Η προλακτίνη δεν αποτελεί ειδικό δείκτη χρήσης αναβολικών ή εξωγενούς τεστοστερόνης.

Μπορεί όμως να ζητηθεί σε συγκεκριμένα ορμονικά σενάρια, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν:

• μειωμένη libido,
• στυτική δυσλειτουργία,
• γυναικομαστία,
• ανεξήγητη καταστολή του άξονα,
• άλλα ενδοκρινολογικά συμπτώματα.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί επίσης να αξιολογούνται η θυρεοειδική λειτουργία και άλλες ορμόνες.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «ορμονικό πακέτο αναβολικών» που είναι κατάλληλο για όλους. Οι εξετάσεις πρέπει να επιλέγονται με βάση το ιστορικό, το σκεύασμα και το συγκεκριμένο ερώτημα.

13Αιματοκρίτης και αιμοσφαιρίνη: από τις σημαντικότερες εξετάσεις παρακολούθησης

Η τεστοστερόνη διεγείρει την ερυθροποίηση. Έτσι η εξωγενής τεστοστερόνη και τα ανδρογόνα μπορούν να προκαλέσουν αύξηση:

• των ερυθρών αιμοσφαιρίων,
• της αιμοσφαιρίνης,
• του αιματοκρίτη.

Για αυτό η γενική αίματος αποτελεί βασικό μέρος της παρακολούθησης ατόμων που λαμβάνουν ιατρικά τεστοστερόνη.

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει το εύρημα σε χρήση υψηλών δόσεων ή μη ιατρική χρήση ανδρογόνων.

Ο αυξημένος αιματοκρίτης δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και άλλοι παράγοντες, όπως αφυδάτωση, κάπνισμα, υπνική άπνοια και άλλες αιτίες ερυθροκυττάρωσης.

14Χοληστερίνη, HDL, LDL και ApoB

Η χρήση αναβολικών ανδρογόνων μπορεί να προκαλέσει δυσμενείς μεταβολές στο λιπιδαιμικό προφίλ.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό εύρημα σε ορισμένους χρήστες είναι η σημαντική πτώση της HDL, της λεγόμενης «καλής» χοληστερίνης.

Παράλληλα μπορεί να μεταβληθούν:

• η LDL,
• η non-HDL χοληστερίνη,
• η ApoB,
• τα τριγλυκερίδια.

Για αυτό ένας ορμονικός έλεγχος χωρίς λιπιδαιμικό έλεγχο μπορεί να δώσει μόνο ένα μέρος της εικόνας σε άτομα που κάνουν χρήση ανδρογόνων.

Η πολύ χαμηλή HDL σε συνδυασμό με κατασταλμένες LH/FSH και άλλα συμβατά εργαστηριακά ευρήματα μπορεί να ενισχύσει την υποψία έκθεσης σε αναβολικά, χωρίς βέβαια να αποτελεί από μόνη της απόδειξη.

15Ήπαρ, AST, ALT, GGT και CK

Σε άτομα που γυμνάζονται έντονα και χρησιμοποιούν αναβολικά, η αξιολόγηση των λεγόμενων «ηπατικών ενζύμων» χρειάζεται προσοχή.

Οι AST και ALT μπορεί να αυξηθούν σε ηπατική βλάβη, αλλά η AST και σε μικρότερο βαθμό η ALT μπορούν επίσης να αυξηθούν μετά από μυϊκή καταπόνηση.

Για αυτό όταν έχει προηγηθεί έντονη προπόνηση με βάρη, η CK μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για να εκτιμηθεί εάν υπάρχει σημαντική μυϊκή συμμετοχή.

Παράλληλα μπορούν να αξιολογηθούν:

• GGT,
• αλκαλική φωσφατάση,
• χολερυθρίνη.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται με ορισμένα από του στόματος αναβολικά, τα οποία μπορούν να έχουν σημαντικότερη ηπατική επίδραση.

16Κρεατινίνη και νεφρικός έλεγχος

Σε άτομα με μεγάλη μυϊκή μάζα η κρεατινίνη μπορεί να βρίσκεται υψηλότερα χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως νεφρική νόσο.

Το αποτέλεσμα μπορεί επίσης να επηρεαστεί από:

• έντονη άσκηση,
• αφυδάτωση,
• πρόσληψη κρέατος,
• λήψη κρεατίνης,
• μεγάλη μυϊκή μάζα.

Για αυτό η κρεατινίνη και ο υπολογιζόμενος eGFR πρέπει να ερμηνεύονται μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Όταν υπάρχει πραγματικό ερώτημα για τη νεφρική λειτουργία, μπορεί ανάλογα με την περίπτωση να αξιολογηθούν:

• γενική ούρων,
• λόγος λευκωματίνης προς κρεατινίνη ούρων,
• ουρία,
• ηλεκτρολύτες,
• κυστατίνη C.

17Υψηλή τεστοστερόνη από εξωγενή λήψη και γονιμότητα

Αυτό είναι ένα από τα πιο συχνά σημεία σύγχυσης.

Κάποιος μπορεί να έχει πολύ υψηλή τεστοστερόνη στο αίμα και ταυτόχρονα μειωμένη παραγωγή σπερματοζωαρίων.

Ο λόγος είναι ότι η σπερματογένεση δεν εξαρτάται απλώς από την τεστοστερόνη που μετράμε στο περιφερικό αίμα.

Η εξωγενής τεστοστερόνη μειώνει LH και FSH και επομένως μειώνει τη φυσιολογική διέγερση των όρχεων. Η ενδοορχική συγκέντρωση τεστοστερόνης μπορεί να πέσει σημαντικά, παρότι η τεστοστερόνη του αίματος είναι υψηλή.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• μείωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων,
• σοβαρή ολιγοζωοσπερμία,
• ακόμη και αζωοσπερμία σε ορισμένους άνδρες,
• μείωση του όγκου των όρχεων με παρατεταμένη καταστολή.

Για αυτό οι διεθνείς οδηγίες δεν αντιμετωπίζουν την εξωγενή τεστοστερόνη ως κατάλληλη θεραπευτική επιλογή για άνδρες που επιδιώκουν άμεσα γονιμότητα.

18Τι μπορεί να συμβεί μετά τη διακοπή αναβολικών ή τεστοστερόνης;

Όσο χρησιμοποιούνται εξωγενή ανδρογόνα, η παραγωγή LH και FSH μπορεί να παραμένει κατασταλμένη.

Μετά τη διακοπή, η εξωγενής ορμόνη σταδιακά απομακρύνεται, αλλά ο φυσιολογικός άξονας δεν επανέρχεται υποχρεωτικά αμέσως.

Έτσι μπορεί να εμφανιστεί ένα διάστημα κατά το οποίο:

• η τεστοστερόνη είναι χαμηλή,
• η LH παραμένει χαμηλή ή ακατάλληλα φυσιολογική,
• η FSH παραμένει χαμηλή,
• υπάρχουν κόπωση, μειωμένη libido ή αλλαγές στη διάθεση,
• η σπερματογένεση παραμένει μειωμένη.

Ο χρόνος αποκατάστασης παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση και εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη διάρκεια χρήσης, τα χρησιμοποιούμενα σκευάσματα και τη συνολική έκθεση.

Για αυτό ένα χαμηλό αποτέλεσμα τεστοστερόνης μετά τη διακοπή δεν πρέπει να ερμηνεύεται σαν να προέκυψε σε άτομο που δεν είχε προηγούμενη έκθεση σε ανδρογόνα.

19Πότε η υψηλή τεστοστερόνη δεν οφείλεται σε αναβολικά;

Η εξωγενής λήψη είναι σημαντική αιτία υψηλής τεστοστερόνης, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν κατασταλμένες LH και FSH, αλλά δεν είναι η μόνη.

Μια υψηλή τιμή μπορεί επίσης να σχετίζεται με:

• αυξημένη SHBG,
• εργαστηριακή ή προαναλυτική παρεμβολή,
• σπανιότερες ενδοκρινικές διαταραχές,
• όγκους που παράγουν ανδρογόνα ή ορμόνες που διεγείρουν την παραγωγή τους,
• διαφορετικές αιτίες υπερανδρογονισμού στις γυναίκες.

Εάν ο ασθενής δηλώνει ότι δεν λαμβάνει κανένα ανδρογόνο και η τεστοστερόνη είναι επανειλημμένα σημαντικά αυξημένη, η απάντηση δεν είναι να θεωρηθεί αυτόματα ότι υπάρχει κρυφή χρήση αναβολικών.

Απαιτείται επιβεβαίωση της μέτρησης και αξιολόγηση του ορμονικού προφίλ.

Ιδιαίτερα στις γυναίκες, σημαντική ή ταχέως εμφανιζόμενη αύξηση των ανδρογόνων μαζί με σημεία αρρενοποίησης απαιτεί διαφορετική και πιο άμεση ενδοκρινολογική διερεύνηση.

20Ποιες εξετάσεις βοηθούν όταν η τεστοστερόνη είναι υψηλή;

Δεν χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε κάθε περίπτωση. Ένα εργαστηριακό πλάνο μπορεί, ανάλογα με το ιστορικό, να περιλαμβάνει:

Εάν υπάρχει θέμα γονιμότητας, η ορμονική εικόνα δεν υποκαθιστά το σπερμοδιάγραμμα.

21Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;

Μια μεμονωμένη οριακά αυξημένη τεστοστερόνη δεν αποτελεί από μόνη της επείγουσα κατάσταση. Χρειάζεται όμως αξιολόγηση όταν το αποτέλεσμα είναι επίμονο, σημαντικά αυξημένο ή δεν εξηγείται από γνωστή θεραπεία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνυπάρχουν:

• πολύ υψηλός αιματοκρίτης,
• έντονη καταστολή LH και FSH χωρίς γνωστή αιτία,
• σημαντική διαταραχή του λιπιδαιμικού προφίλ,
• παθολογικές ηπατικές εξετάσεις,
• μειωμένη γονιμότητα,
• ατροφία όρχεων,
• γυναικομαστία ή σημαντικά ορμονικά συμπτώματα,
• πολύ υψηλή τιμή που δεν συμφωνεί με το ιστορικό,
• ταχεία εμφάνιση σημείων υπερανδρογονισμού σε γυναίκα.

Άμεση ιατρική εκτίμηση απαιτείται όταν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα όπως θωρακικός πόνος, δύσπνοια, νευρολογικά συμπτώματα ή άλλη οξεία κλινική επιδείνωση, ανεξάρτητα από την τιμή της τεστοστερόνης.

22Συμπέρασμα

Η υψηλή τεστοστερόνη στις εξετάσεις αίματος μπορεί πράγματι να οφείλεται σε εξωγενή τεστοστερόνη ή αναβολικά ανδρογόνα, αλλά η σωστή ερμηνεία απαιτεί περισσότερα από έναν αριθμό.

Το πιο χρήσιμο εργαστηριακό πλαίσιο είναι συχνά:

ολική τεστοστερόνη → SHBG → ελεύθερη τεστοστερόνη → LH → FSH

και, ανάλογα με το ιστορικό:

οιστραδιόλη → γενική αίματος/αιματοκρίτης → λιπίδια → ηπατικός έλεγχος → CK → νεφρικός έλεγχος.

Η υψηλή τεστοστερόνη μαζί με πολύ χαμηλές LH και FSH είναι ιδιαίτερα συμβατή με καταστολή του φυσιολογικού άξονα από εξωγενή ανδρογόνα, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη χρήσης.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι τα αναβολικά δεν προκαλούν πάντοτε υψηλή μετρούμενη τεστοστερόνη. Με ορισμένα συνθετικά ανδρογόνα η τεστοστερόνη μπορεί να είναι φυσιολογική ή χαμηλή ενώ LH και FSH παραμένουν έντονα κατασταλμένες.

Τέλος, όταν χρησιμοποιείται θεραπευτικά τεστοστερόνη, η ημερομηνία και ώρα της αιμοληψίας σε σχέση με τη χορήγηση του σκευάσματος είναι απαραίτητη πληροφορία για να αξιολογηθεί σωστά το αποτέλεσμα.