1. Τι είναι τα αντιβιοτικά;

Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που καταπολεμούν τα βακτήρια προκαλώντας είτε τον θάνατό τους είτε την αναστολή της ανάπτυξής τους. Δεν έχουν καμία δράση σε ιογενείς λοιμώξεις όπως το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη ή η COVID-19.

Ανακαλύφθηκαν τυχαία το 1928 από τον Alexander Fleming, όταν παρατήρησε ότι το μύκητας Penicillium notatum εμπόδιζε την ανάπτυξη βακτηρίων στο εργαστήριο — γεγονός που οδήγησε στην ανακάλυψη της πενικιλίνης. Από τότε, τα αντιβιοτικά έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές.

Δρουν σε συγκεκριμένα σημεία του βακτηρίου, όπως:

• 🔹 Κυτταρικό τοίχωμα (π.χ. πενικιλίνες, κεφαλοσπορίνες) — αποδυναμώνουν τη δομή του βακτηρίου, προκαλώντας λύση.
• 🔹 Πρωτεϊνοσύνθεση (π.χ. μακρολίδες, τετρακυκλίνες) — αναστέλλουν την παραγωγή απαραίτητων πρωτεϊνών.
• 🔹 DNA ή RNA (π.χ. κινολόνες, ριφαμπικίνη) — παρεμβαίνουν στη γενετική αντιγραφή του βακτηρίου.
• 🔹 Μεταβολικές οδοί (π.χ. κοτριμοξαζόλη) — εμποδίζουν την παραγωγή ουσιών που χρειάζεται το μικρόβιο για να επιβιώσει.

Κάθε αντιβιοτικό έχει ειδικό φάσμα δράσης (ευρύ ή στενό) και στοχεύει συγκεκριμένα βακτήρια. Ο γιατρός επιλέγει το κατάλληλο με βάση το είδος της λοίμωξης, τα πιθανά παθογόνα και, όπου χρειάζεται, τα αποτελέσματα καλλιεργειών και αντιβιογράμματος.

2. Πότε χρειάζονται και πότε όχι;

Τα αντιβιοτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν υπάρχει αποδεδειγμένη ή έντονα ύποπτη βακτηριακή λοίμωξη. Η αλόγιστη χρήση τους, ειδικά για ιογενείς λοιμώξεις, προκαλεί σοβαρό πρόβλημα αντοχής των μικροβίων και μειώνει την αποτελεσματικότητά τους στο μέλλον.

✅ Πότε χρειάζονται

• Σε βακτηριακές λοιμώξεις με κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα (π.χ. πνευμονία, στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, ουρολοίμωξη, πυώδεις δερματικές λοιμώξεις).
• Όταν υπάρχει επιβεβαίωση από καλλιέργεια ή αντιβιόγραμμα.
• Σε σοβαρές συστηματικές λοιμώξεις ή σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Κατ’ ένδειξη προληπτικά (π.χ. πριν από χειρουργείο ή επεμβατική πράξη), μόνο με ιατρική σύσταση.

🚫 Πότε δεν χρειάζονται

• Σε ιογενείς λοιμώξεις όπως γρίπη, κοινό κρυολόγημα, βρογχίτιδα χωρίς επιπλοκές, λαρυγγίτιδα, COVID-19.
• Όταν ο πυρετός είναι χαμηλός και σύντομης διάρκειας χωρίς ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης.
• Σε αλλεργικές ή ιογενείς εξανθηματικές παθήσεις.
• «Προληπτικά» χωρίς σύσταση γιατρού – π.χ. μετά από απλό πονόλαιμο ή διάρροια.

4. Πώς να τα παίρνετε σωστά

Η σωστή λήψη των αντιβιοτικών είναι καθοριστική για την επιτυχία της θεραπείας και την αποφυγή ανάπτυξης ανθεκτικών βακτηρίων. Ακολουθήστε προσεκτικά τις οδηγίες του γιατρού ή του φαρμακοποιού σας.

📋 Βασικοί κανόνες

• Λαμβάνετε το φάρμακο στην ακριβή δόση, ώρα και διάρκεια που έχει καθοριστεί.
• Αν ξεχάσετε μία δόση, πάρτε την μόλις το θυμηθείτε εκτός αν πλησιάζει η επόμενη. Μην διπλασιάζετε τη δόση.
• Πίνετε άφθονο νερό (όχι γάλα ή χυμούς με ασβέστιο) εκτός αν ο γιατρός δώσει άλλες οδηγίες.
• Αποφύγετε την ταυτόχρονη λήψη με αντιόξινα, σίδηρο ή ψευδάργυρο εκτός αν έχει καθοριστεί χρονική απόσταση ≥2–3 ωρών.
• Μην διακόπτετε τη θεραπεία επειδή αισθάνεστε καλύτερα — η λοίμωξη μπορεί να επανεμφανιστεί.

🍽️ Σχέση με το φαγητό

• Ορισμένα αντιβιοτικά πρέπει να λαμβάνονται με άδειο στομάχι (π.χ. αμπικιλλίνη, αζιθρομυκίνη).
• Άλλα μπορούν να ληφθούν με φαγητό για να αποφευχθούν γαστρεντερικές ενοχλήσεις (π.χ. αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό οξύ).
• Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες που αναγράφονται στο κουτί ή στο φύλλο οδηγιών χρήσης.

🚫 Τι να αποφύγετε

• Μην μοιράζεστε αντιβιοτικά με άλλους ή χρησιμοποιείτε παλιά αποθέματα.
• Μην σταματάτε ή αλλάζετε το φάρμακο χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό.
• Μην αναμιγνύετε τη σκόνη για πόσιμο εναιώρημα με άλλο υγρό εκτός από αυτό που ορίζεται στις οδηγίες.
• Αποθηκεύετε το φάρμακο σύμφωνα με τις οδηγίες (ψυγείο για ορισμένα σιρόπια μετά την ανασύσταση).

5. Δοσολογία, διάρκεια, ξεχασμένη δόση

Η σωστή δοσολογία και διάρκεια θεραπείας είναι κρίσιμες για να εξασφαλιστεί η πλήρης εξάλειψη του μικροβίου και να αποφευχθεί η ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών. Κάθε αντιβιοτικό έχει διαφορετική φαρμακοκινητική και χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση.

💊 Δοσολογία

• Καθορίζεται ανάλογα με την ηλικία, το σωματικό βάρος, τη βαρύτητα της λοίμωξης και τη νεφρική/ηπατική λειτουργία.
• Σε παιδιά, οι δόσεις υπολογίζονται σε mg ανά κιλό σωματικού βάρους.
• Η απόσταση μεταξύ των δόσεων (κάθε 8, 12 ή 24 ώρες) πρέπει να τηρείται με ακρίβεια για να διατηρείται σταθερό επίπεδο φαρμάκου στο αίμα.
• Μην αλλάζετε μόνοι σας τη δόση, ακόμα κι αν τα συμπτώματα βελτιωθούν.

⏱️ Διάρκεια θεραπείας

• Συνήθως κυμαίνεται από 5 έως 14 ημέρες ανάλογα με τη λοίμωξη και το φάρμακο.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα) απαιτείται ολοκλήρωση 10 ημερών ακόμη κι αν τα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει.
• Η πρόωρη διακοπή αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής και εμφάνισης ανθεκτικών μικροβίων.
• Σε χρόνιες ή βαρύτερες λοιμώξεις, ο γιατρός μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ή να αλλάξει σχήμα βάσει καλλιεργειών.

⏰ Ξεχασμένη δόση

• Αν ξεχάσετε μία δόση, πάρτε την μόλις το θυμηθείτε.
• Αν έχει περάσει κοντά στην ώρα της επόμενης, παραλείψτε τη χαμένη δόση και συνεχίστε κανονικά.
• Μην πάρετε διπλή δόση για να «αναπληρώσετε».
• Αν ξεχάσετε επανειλημμένα δόσεις, ενημερώστε τον γιατρό — μπορεί να χρειαστεί επανεκτίμηση του σχήματος.

6. Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες

Τα αντιβιοτικά, παρότι σωτήρια φάρμακα, μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες — συνήθως ήπιες και παροδικές. Ωστόσο, κάποιες χρειάζονται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

🧠 Οι πιο συχνές παρενέργειες

• 💢 Γαστρεντερικές διαταραχές: ναυτία, διάρροια, κοιλιακό άλγος, μετεωρισμός.
• 🌿 Διαταραχή εντερικής χλωρίδας: οδηγεί σε διάρροια ή μυκητιάσεις, ειδικά μετά από παρατεταμένη χρήση.
• 🌡️ Εξάνθημα ή αλλεργική αντίδραση: μπορεί να εκδηλωθεί με κνησμό, κοκκινίλες ή πρήξιμο.
• ⚡ Κόπωση, κεφαλαλγία ή μεταλλική γεύση σε ορισμένα φάρμακα (π.χ. μετρονιδαζόλη).

🚨 Σοβαρές αλλά σπάνιες αντιδράσεις

• 🔥 Αναφυλαξία: έντονο πρήξιμο προσώπου/χείλη/λαιμού, δύσπνοια, υπόταση. Επείγουσα κατάσταση.
• 🦠 Ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα (Clostridioides difficile): έντονη ή αιματηρή διάρροια κατά ή μετά τη θεραπεία. Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
• 🦴 Τενοντίτιδα ή ρήξη τένοντα με κινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη).
• ❤️ Παράταση QT διαστήματος με μακρολίδες ή κινολόνες — αυξημένος κίνδυνος αρρυθμιών.
• 🧬 Αιματολογικές μεταβολές: λευκοπενία, θρομβοπενία, αναιμία (σπάνια, κυρίως σε μακροχρόνια χρήση).

🌸 Μυκητιάσεις από τη χρήση αντιβιοτικών

Η καταστροφή της φυσιολογικής μικροχλωρίδας μπορεί να προκαλέσει υπερανάπτυξη μυκήτων (π.χ. Candida albicans), οδηγώντας σε κολπική μυκητίαση, στοματίτιδα ή δερματικούς ερεθισμούς. Συνήθως είναι ήπιες και αντιμετωπίζονται εύκολα με τοπική αγωγή.

7. Σημαντικές αλληλεπιδράσεις

Τα αντιβιοτικά μπορούν να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα, τρόφιμα ή συμπληρώματα, επηρεάζοντας τη δραστικότητα ή την ασφάλεια τους. Είναι σημαντικό να ενημερώνετε πάντα τον γιατρό ή φαρμακοποιό σας για κάθε φάρμακο ή βιταμίνη που λαμβάνετε.

💊 Φάρμακα που επηρεάζονται

• ⚖️ Αντιπηκτικά (π.χ. βαρφαρίνη) – Μακρολίδες, κινολόνες και κοτριμοξαζόλη μπορεί να αυξήσουν τη δράση τους, απαιτώντας παρακολούθηση INR.
• 💗 Φάρμακα που παρατείνουν το QT – Συνδυασμός με μακρολίδες (π.χ. αζιθρομυκίνη) ή κινολόνες αυξάνει τον κίνδυνο αρρυθμιών.
• 🩸 Αντισυλληπτικά χάπια – Η ριφαμπικίνη και η ριφαμπουτίνη μειώνουν την αποτελεσματικότητά τους. Συνιστάται επιπλέον μέθοδος αντισύλληψης.
• 💊 Αντιεπιληπτικά (π.χ. φαινυτοΐνη, καρβαμαζεπίνη) – Ενδέχεται να μειωθούν ή να αυξηθούν τα επίπεδά τους στο αίμα.
• 🧠 Αντικαταθλιπτικά ή αντιψυχωσικά – Συνδυασμοί με μακρολίδες ή κινολόνες μπορεί να ενισχύσουν ανεπιθύμητες ενέργειες στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

🥛 Τροφές & συμπληρώματα που μειώνουν την απορρόφηση

• 🥛 Γάλα, γιαούρτι, τυρί – Το ασβέστιο δεσμεύει τετρακυκλίνες και κινολόνες, μειώνοντας τη δράση τους.
• 💊 Αντιόξινα και συμπληρώματα σιδήρου/ψευδαργύρου – Παρόμοιο φαινόμενο, χρειάζεται απόσταση 2–3 ωρών από το αντιβιοτικό.
• ☕ Καφές και διεγερτικά – Ορισμένες κινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη) επιβραδύνουν τον μεταβολισμό της καφεΐνης και εντείνουν τη δράση της.

🚫 Επικίνδυνοι συνδυασμοί

• ❗ Μετρονιδαζόλη + Αλκοόλ → προκαλεί αντίδραση τύπου δισουλφιράμης (ναυτία, εμετός, ταχυκαρδία, έξαψη).
• ❗ Κινολόνες + ΜΣΑΦ → αυξημένος κίνδυνος σπασμών.
• ❗ Αμινογλυκοσίδες + διουρητικά ή βανκομυκίνη → αυξημένος κίνδυνος νεφροτοξικότητας.

📋 Τι να κάνετε

• Ενημερώνετε πάντα για όλα τα φάρμακα, βιταμίνες και συμπληρώματα που λαμβάνετε.
• Ακολουθήστε τις οδηγίες του γιατρού σχετικά με τη χρονική απόσταση ή την αποφυγή ορισμένων τροφών.
• Σε περίπτωση αμφιβολίας, ρωτήστε πριν λάβετε άλλο φάρμακο παράλληλα με το αντιβιοτικό.

8. Αντενδείξεις & ομάδες κινδύνου

Ορισμένα αντιβιοτικά δεν είναι κατάλληλα για όλους. Η επιλογή του φαρμάκου εξαρτάται από την ηλικία, την εγκυμοσύνη, προϋπάρχουσες παθήσεις και την πιθανότητα αλλεργίας. Η εξατομικευμένη αξιολόγηση από γιατρό είναι απαραίτητη.

🚫 Απόλυτες ή σχετικές αντενδείξεις

• ⚠️ Αλλεργία σε πενικιλίνες ή κεφαλοσπορίνες – αποφυγή των σχετικών κατηγοριών ή χρήση εναλλακτικών όπως μακρολίδες.
• ⚠️ Αντιδράσεις υπερευαισθησίας στο παρελθόν (αναφυλαξία, αγγειοοίδημα, εξανθήματα μετά από αντιβιοτικά).
• ⚠️ Σοβαρή νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια – απαιτείται προσαρμογή δόσης ή αποφυγή νεφροτοξικών φαρμάκων (π.χ. αμινογλυκοσίδες, βανκομυκίνη).
• ⚠️ Μυασθένεια Gravis – αντένδειξη για αμινογλυκοσίδες, φθοροκινολόνες και μακρολίδες που επιδεινώνουν τα συμπτώματα.

🤰 Εγκυμοσύνη και θηλασμός

• ✅ Ασφαλέστερα φάρμακα: πενικιλίνες, κεφαλοσπορίνες, ερυθρομυκίνη.
• 🚫 Αντενδείκνυνται: τετρακυκλίνες (προκαλούν δυσχρωμία δοντιών στο έμβρυο), κινολόνες (προβλήματα στους χόνδρους), αμινογλυκοσίδες (νεφροτοξικότητα).
• 💧 Κατά τον θηλασμό: ορισμένα αντιβιοτικά περνούν στο μητρικό γάλα — απαιτείται ιατρική καθοδήγηση.

🧒 Παιδιά & βρέφη

• 🚫 Τετρακυκλίνες αντενδείκνυνται κάτω των 8 ετών (μόνιμη αλλοίωση οδόντων).
• ⚠️ Οι δόσεις προσαρμόζονται πάντα ανά κιλό σωματικού βάρους.
• 👶 Νεογνά: αποφυγή χλωραμφαινικόλης, λόγω κινδύνου συνδρόμου γκρίζου βρέφους.

👴 Ηλικιωμένοι & ασθενείς με συνοδά νοσήματα

• ⚠️ Συχνά λαμβάνουν πολλαπλά φάρμακα (πολυφαρμακία) — αυξημένος κίνδυνος αλληλεπιδράσεων.
• ⚠️ Μειωμένη νεφρική λειτουργία → ανάγκη για προσαρμογή δόσεων.
• ⚠️ Αυξημένος κίνδυνος διάρροιας από C. difficile με κινολόνες ή κεφαλοσπορίνες.

🧬 Άλλες ομάδες κινδύνου

• 🩸 Έλλειψη ενζύμου G6PD – αποφυγή κοτριμοξαζόλης, δαψόνης, νιτροφουραντοΐνης.
• 🧠 Επιληψία – προσοχή με κινολόνες ή καρβαπενέμες (αυξάνουν πιθανότητα κρίσεων).
• 🫀 Καρδιοπάθειες – αποφυγή φαρμάκων που παρατείνουν το QT διάστημα (μακρολίδες, κινολόνες).

9. Αντοχή στα αντιβιοτικά & ορθολογική χρήση

Η αντοχή στα αντιβιοτικά είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Συμβαίνει όταν τα βακτήρια αποκτούν τη δυνατότητα να επιβιώνουν και να πολλαπλασιάζονται παρά την παρουσία φαρμάκων που παλαιότερα τα εξουδετέρωναν.

🧬 Πώς δημιουργείται η αντοχή

• 🔹 Αλόγιστη ή αχρείαστη χρήση αντιβιοτικών για ιώσεις ή μικρές λοιμώξεις.
• 🔹 Πρόωρη διακοπή της θεραπείας — επιβιώνουν τα πιο ανθεκτικά βακτήρια.
• 🔹 Υποδοσολογία ή λανθασμένη επιλογή φαρμάκου.
• 🔹 Κακή υγιεινή και μετάδοση ανθεκτικών στελεχών μεταξύ ανθρώπων ή από τρόφιμα/περιβάλλον.

⚠️ Συνέπειες της αντοχής

• 📈 Οι λοιμώξεις διαρκούν περισσότερο και χρειάζονται ισχυρότερα ή συνδυασμένα αντιβιοτικά.
• 🏥 Αυξάνεται η ανάγκη νοσηλείας και οι επιπλοκές (σήψη, οργανική ανεπάρκεια).
• 💰 Υψηλότερο κόστος θεραπείας και μεγαλύτερη επιβάρυνση στα συστήματα υγείας.
• ⚰️ Παγκοσμίως, προκαλούνται εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι ετησίως από ανθεκτικά βακτήρια.

🧠 Ορθολογική χρήση αντιβιοτικών (Antibiotic Stewardship)

• ✔️ Λήψη μόνο με ιατρική συνταγή και τεκμηριωμένη ένδειξη.
• ✔️ Επιλογή φαρμάκου με βάση καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα όπου είναι δυνατόν.
• ✔️ Χρήση στενού φάσματος αντιβιοτικών όταν επαρκούν, για περιορισμό της διαταραχής της μικροχλωρίδας.
• ✔️ Τήρηση ακριβούς δόσης και διάρκειας θεραπείας.
• ✔️ Ενημέρωση του ασθενούς για τον σωστό τρόπο λήψης και πιθανές παρενέργειες.

🌍 Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η Ελλάδα κατατάσσεται διαχρονικά στις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρώπη και υψηλά ποσοστά ανθεκτικών μικροβίων, όπως Klebsiella pneumoniae και Acinetobacter baumannii. Ο ΕΟΔΥ και το Υπουργείο Υγείας εφαρμόζουν Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντοχή στα Αντιμικροβιακά (ΕΣΔΑΑ) για να περιορίσουν το φαινόμενο.

🧼 Τι μπορεί να κάνει ο καθένας μας

• 🩺 Να μην παίρνει αντιβιοτικά χωρίς συνταγή.
• 💧 Να τηρεί σωστή υγιεινή χεριών και απολύμανση επιφανειών.
• 💉 Να ενημερώνεται για εμβολιασμούς που προλαμβάνουν βακτηριακές λοιμώξεις (π.χ. πνευμονιόκοκκος).
• ♻️ Να απορρίπτει σωστά τα φάρμακα που δεν χρειάζεται — ποτέ στα σκουπίδια ή στο νερό.

10. Συμβουλές για παιδιά και ηλικιωμένους

Η χρήση αντιβιοτικών σε παιδιά και ηλικιωμένους απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Οι ομάδες αυτές είναι πιο ευάλωτες σε ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις και σφάλματα στη δοσολογία.

🧒 Παιδιά

• 💧 Οι δόσεις καθορίζονται πάντα με βάση το σωματικό βάρος (mg/kg) και όχι τυποποιημένα.
• 🍼 Προτιμώνται υγρές μορφές (σιρόπια ή εναιωρήματα). Ανακινούνται καλά πριν από κάθε χρήση και φυλάσσονται στο ψυγείο εφόσον αναγράφεται.
• 🚫 Απαγορεύονται οι τετρακυκλίνες κάτω των 8 ετών, γιατί προκαλούν μόνιμη αλλοίωση των δοντιών και οστών.
• ⚠️ Κινολόνες (π.χ. σιπροφλοξασίνη) αποφεύγονται σε παιδιά λόγω κινδύνου βλάβης στους χόνδρους ανάπτυξης.
• 🤒 Μην χορηγείτε αντιβιοτικά χωρίς παιδίατρο — ακόμη κι αν «βοήθησαν» σε προηγούμενη λοίμωξη.
• 💊 Χρησιμοποιείτε σύριγγα ή μεζούρα δοσολογίας, όχι κουτάλι κουζίνας.

👴 Ηλικιωμένοι

• ⚖️ Πολλοί λαμβάνουν ήδη πολλαπλά φάρμακα (πολυφαρμακία), γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο αλληλεπιδράσεων.
• 💧 Η μειωμένη νεφρική λειτουργία απαιτεί προσαρμογή δοσολογίας για να αποφευχθεί τοξικότητα (ιδίως σε αμινογλυκοσίδες, βανκομυκίνη).
• 🧠 Ορισμένα αντιβιοτικά (π.χ. κινολόνες) μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση, ζάλη ή διαταραχές μνήμης.
• 🦴 Υψηλός κίνδυνος τενοντίτιδας ή ρήξης τένοντα με κινολόνες — αποφυγή σε ηλικιωμένους.
• ⚠️ Προσοχή σε φάρμακα που επηρεάζουν το διάστημα QT (μακρολίδες, κινολόνες), ειδικά σε όσους λαμβάνουν αντιψυχωσικά ή αντιαρρυθμικά.
• 🥛 Να λαμβάνονται με επαρκή ενυδάτωση και, αν χρειάζεται, μικρό γεύμα για μείωση γαστρεντερικών ενοχλήσεων.

11. Συχνά λάθη που πρέπει να αποφεύγετε

Η σωστή χρήση των αντιβιοτικών προστατεύει τόσο εσάς όσο και τη δημόσια υγεία. Τα παρακάτω είναι τα πιο συχνά λάθη που οδηγούν σε αποτυχία θεραπείας ή δημιουργία ανθεκτικών μικροβίων.

🚫 Λάθη κατά τη χρήση

• ❌ Λήψη αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή – το πιο συχνό και επικίνδυνο λάθος στην Ελλάδα.
• ❌ Χρήση “παλιών” αντιβιοτικών που περίσσεψαν από προηγούμενη θεραπεία ή δανεισμένα από συγγενείς/φίλους.
• ❌ Διακοπή της αγωγής πρόωρα, μόλις βελτιωθούν τα συμπτώματα — αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής και αντοχής.
• ❌ Λανθασμένη δοσολογία ή ακανόνιστες ώρες λήψης (ξεχασμένες δόσεις, μη τήρηση χρονικών διαστημάτων).
• ❌ Αγνόηση οδηγιών για λήψη με ή χωρίς τροφή, με αποτέλεσμα μειωμένη απορρόφηση.

⚠️ Λάθη στην αξιολόγηση και παρακολούθηση

• ⚠️ Παράλειψη καλλιεργειών πριν τη θεραπεία – οδηγεί σε “τυφλή” χορήγηση και μειωμένη αποτελεσματικότητα.
• ⚠️ Μη ενημέρωση για αλλεργίες ή χρόνια νοσήματα που επηρεάζουν την επιλογή φαρμάκου.
• ⚠️ Παράβλεψη ανεπιθύμητων ενεργειών ή διάρροιας που μπορεί να υποδηλώνει C. difficile λοίμωξη.
• ⚠️ Ανεπαρκής επικοινωνία με τον γιατρό για αξιολόγηση βελτίωσης ή αποτυχίας θεραπείας.

💊 Λάθη στη φύλαξη

• 💧 Φυλάσσονται σε λάθος θερμοκρασία – ορισμένα σιρόπια χρειάζονται ψυγείο μετά την ανασύσταση.
• 🌡️ Έκθεση σε θερμότητα ή φως μπορεί να αλλοιώσει το φάρμακο.
• 🗑️ Απόρριψη σε σκουπίδια ή αποχέτευση – τα αντιβιοτικά μολύνουν το περιβάλλον και ενισχύουν την αντοχή μικροβίων.

12. Πότε να καλέσω γιατρό

Η έγκαιρη επικοινωνία με τον γιατρό είναι καθοριστική για την ασφάλεια και την επιτυχία της θεραπείας. Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν αλλεργική αντίδραση, σοβαρή παρενέργεια ή ανεπαρκή ανταπόκριση στη θεραπεία.

🚨 Επείγουσες καταστάσεις — επικοινωνήστε άμεσα

• 😮‍💨 Δύσπνοια, πρήξιμο στα χείλη ή στο πρόσωπο, συριγμός ή κνησμός – πιθανή αναφυλακτική αντίδραση.
• 🤢 Έντονη ναυτία, εμετοί ή διάρροια με αίμα – πιθανή σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια ή λοίμωξη από Clostridioides difficile.
• 💓 Αίσθημα παλμών ή ζάλη μετά τη λήψη μακρολίδων ή κινολονών – πιθανή καρδιακή αρρυθμία.
• 🦴 Πόνος στους τένοντες, στις φτέρνες ή στους ώμους – ενδεικτικός τενοντίτιδας ή ρήξης (κυρίως με κινολόνες).
• 🩸 Εξανθήματα ή πορφύρα – μπορεί να σχετίζονται με αλλεργία ή αιματολογική διαταραχή.

⚠️ Καταστάσεις που απαιτούν επανεκτίμηση

• 🌡️ Ο πυρετός δεν υποχωρεί μετά από 3 ημέρες θεραπείας ή επανεμφανίζεται μετά τη βελτίωση.
• 😔 Επιδείνωση των συμπτωμάτων (π.χ. βήχας, πόνος, ερυθρότητα, έκκριση).
• 💊 Δυσκολία λήψης της αγωγής λόγω εμέτων ή αδυναμίας κατάποσης.
• 💧 Εμφάνιση νέων συμπτωμάτων που δεν υπήρχαν πριν τη θεραπεία.

📞 Πότε να καλέσετε το μικροβιολογικό εργαστήριο

• Για οδηγίες σχετικά με προετοιμασία ή συλλογή δείγματος για καλλιέργεια.
• Αν χρειαστεί επανάληψη καλλιέργειας για έλεγχο αντοχής ή αποτελεσματικότητας της αγωγής.
• Για διευκρινίσεις σε αποτελέσματα ή απορίες σχετικά με το αντιβιόγραμμα.

13. Δείγματα & καλλιέργειες πριν την αγωγή

Η σωστή διάγνωση μιας βακτηριακής λοίμωξης βασίζεται στη λήψη και ανάλυση κατάλληλων δειγμάτων πριν από την έναρξη της αντιβιοτικής θεραπείας. Οι καλλιέργειες επιτρέπουν την ταυτοποίηση του μικροοργανισμού και τη δοκιμή ευαισθησίας (αντιβιόγραμμα) ώστε να επιλεγεί το πιο αποτελεσματικό φάρμακο.

🧫 Γιατί είναι σημαντικό να γίνονται πριν τη λήψη αντιβιοτικού

• ✅ Εξασφαλίζεται ακριβής ταυτοποίηση του παθογόνου μικροβίου.
• ✅ Αποφεύγεται η “τυφλή” χορήγηση φαρμάκων χωρίς τεκμηρίωση.
• ✅ Επιτρέπει την επιλογή στοχευμένης θεραπείας με στενού φάσματος αντιβιοτικό.
• 🚫 Μετά την έναρξη αντιβιοτικού, το δείγμα μπορεί να δώσει ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.

📍 Κύριοι τύποι καλλιεργειών

🧪 Τι είναι το αντιβιόγραμμα

Το αντιβιόγραμμα είναι εργαστηριακή δοκιμή που ελέγχει σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητο ή ανθεκτικό το βακτήριο που απομονώθηκε. Με αυτό τον τρόπο ο γιατρός επιλέγει την πιο στοχευμένη και αποτελεσματική θεραπεία, αποφεύγοντας τη χρήση ευρέος φάσματος φαρμάκων χωρίς λόγο.

📦 Πρακτικές οδηγίες για σωστή συλλογή

• Χρησιμοποιείτε αποστειρωμένα δοχεία από το φαρμακείο ή το μικροβιολογικό εργαστήριο.
• Μην αγγίζετε το εσωτερικό του δοχείου ή του καπακιού.
• Παραδώστε το δείγμα στο εργαστήριο το συντομότερο δυνατό (εντός 1–2 ωρών).
• Αν χρειαστεί, διατηρήστε το δείγμα στο ψυγείο (όχι στην κατάψυξη).

15. Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

17. Βιβλιογραφία & Πηγές

• ΕΟΔΥ – Ορθολογική χρήση αντιμικροβιακών και αντοχή στα αντιβιοτικά
• Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) – Βάση δεδομένων φαρμάκων και φύλλα οδηγιών
• Ελληνικό Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντοχή στα Αντιμικροβιακά (Υπουργείο Υγείας)
• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) – Αντοχή στα αντιμικροβιακά
• CDC – Antibiotic Use and Resistance: Οδηγίες για ασθενείς
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Αντιμικροβιακή αντοχή και στρατηγικές στην ΕΕ