Πώς Παίρνουμε Ούρα από Βρέφος και Μικρό Παιδί για Καλλιέργεια

1Γιατί η σωστή συλλογή είναι τόσο σημαντική

Η καλλιέργεια ούρων προσπαθεί να απαντήσει σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα: υπάρχει πραγματικά μικρόβιο μέσα στο ουροποιητικό σύστημα; Στα βρέφη όμως η περιοχή γύρω από την ουρήθρα βρίσκεται συνεχώς σε επαφή με την πάνα, το δέρμα και συχνά με μικρόβια του εντέρου. Ένα δείγμα μπορεί επομένως να επιμολυνθεί πολύ πιο εύκολα από ό,τι σε έναν ενήλικα που συλλέγει σωστά ούρα μέσου ρεύματος.

Η επιμόλυνση έχει πραγματικές συνέπειες. Μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη πολλών διαφορετικών μικροβίων, σε αμφίβολο αποτέλεσμα, σε ανάγκη δεύτερης συλλογής ή ακόμη και σε λανθασμένη εντύπωση ουρολοίμωξης.

Για αυτό, όταν διαβάζουμε μια παιδιατρική καλλιέργεια, η πληροφορία «πώς συλλέχθηκαν τα ούρα;» είναι σχεδόν τόσο σημαντική όσο και το όνομα του μικροβίου.

Για τη συνολική ερμηνεία του αποτελέσματος δείτε τον οδηγό Καλλιέργεια Ούρων: αποτελέσματα, CFU/mL και αντιβιόγραμμα.

2Ποια μέθοδος συλλογής είναι καλύτερη

Δεν υπάρχει μία μέθοδος που να χρησιμοποιείται σε όλα τα παιδιά. Η επιλογή εξαρτάται κυρίως από την ηλικία, το αν το παιδί ελέγχει την ούρηση, το πόσο επείγουσα είναι η διάγνωση και το πόσο αξιόπιστο δείγμα απαιτείται.

Για συλλογή στο σπίτι ο πρακτικός στόχος είναι συνήθως το clean catch, όταν αυτό είναι εφικτό. Αν χρειάζεται επεμβατική λήψη, αυτή αποφασίζεται και πραγματοποιείται από κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

3Τι χρειάζεστε πριν ξεκινήσετε

Πριν αφαιρέσετε την πάνα ή ξεκινήσετε τη διαδικασία, οργανώστε όλα τα υλικά. Αν αρχίσει η ούρηση και ψάχνετε εκείνη τη στιγμή το δοχείο, είναι πολύ εύκολο να χαθεί το δείγμα.

• Αποστειρωμένο δοχείο ουροκαλλιέργειας από εργαστήριο ή φαρμακείο.
• Καθαρά χέρια.
• Καθαρή επιφάνεια όπου μπορεί να ξαπλώσει το παιδί χωρίς πάνα.
• Υλικά καθαρισμού σύμφωνα με τις οδηγίες που σας έχουν δοθεί.
• Αν χρησιμοποιηθεί σακουλάκι, κατάλληλος παιδιατρικός αυτοκόλλητος ουροσυλλέκτης.

Μην χρησιμοποιείτε βαζάκια τροφίμων, μπουκάλια ή άλλο δοχείο του σπιτιού για καλλιέργεια, ακόμη και αν φαίνεται πολύ καλά πλυμένο. Τα υπολείμματα και τα μικρόβια του δοχείου μπορούν να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα.

4Καθαρισμός πριν από τη συλλογή

Πλύνετε πρώτα καλά τα χέρια σας. Στη συνέχεια καθαρίστε την εξωτερική γεννητική περιοχή σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου και στεγνώστε απαλά.

Στα κορίτσια είναι σημαντικό να διατηρούνται χωριστά τα μεγάλα χείλη κατά τη συλλογή, ώστε το δοχείο να μη συλλέγει ούρα που έχουν περάσει πάνω από μεγάλη επιφάνεια του δέρματος. Στα αγόρια καθαρίζεται προσεκτικά η περιοχή γύρω από το στόμιο της ουρήθρας. Δεν τραβάμε με δύναμη προς τα πίσω μια ακροποσθία που δεν ανασπάται φυσιολογικά.

Το αποστειρωμένο δοχείο ανοίγει λίγο πριν από τη συλλογή. Μην αγγίζετε το εσωτερικό του δοχείου ή την εσωτερική επιφάνεια του καπακιού.

5Clean catch σε βρέφος: βήμα προς βήμα

Το clean catch σημαίνει ότι τα ούρα πέφτουν απευθείας από το παιδί μέσα στο αποστειρωμένο δοχείο, χωρίς να περάσουν πρώτα από πάνα, βαμβάκι, γάζα ή άλλη επιφάνεια.

1. Πλύνετε τα χέρια σας.
2. Καθαρίστε και στεγνώστε την περιοχή των γεννητικών οργάνων.
3. Αφαιρέστε την πάνα.
4. Έχετε το αποστειρωμένο δοχείο ήδη ανοιχτό και έτοιμο, χωρίς να ακουμπάτε το εσωτερικό του.
5. Κρατήστε ή τοποθετήστε με ασφάλεια το παιδί χωρίς πάνα και παρακολουθήστε το.
6. Μόλις ξεκινήσει η ούρηση, φέρτε το δοχείο στη ροή χωρίς να ακουμπήσει στο δέρμα.
7. Αν είναι δυνατόν, αποφύγετε τις πρώτες σταγόνες και συλλέξτε μέρος της συνεχιζόμενης ούρησης.
8. Απομακρύνετε το δοχείο και κλείστε αμέσως καλά το καπάκι.

Δεν χρειάζεται να γεμίσει το δοχείο. Σκοπός είναι να έχουμε αρκετό και όσο γίνεται καθαρότερο δείγμα, όχι μεγάλη ποσότητα με μεγαλύτερο κίνδυνο επιμόλυνσης.

6Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε το βρέφος να ουρήσει

Ένα από τα δυσκολότερα σημεία του clean catch είναι ότι δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς θα ουρήσει το βρέφος. Συχνά βοηθά να επιχειρείται η συλλογή μετά από φυσιολογική σίτιση ή σε περίοδο κατά την οποία το παιδί αναμένεται να ουρήσει.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ήπια διέγερση της κάτω κοιλιακής χώρας με κρύα, βρεγμένη γάζα για σύντομο χρονικό διάστημα. Η τεχνική αυτή έχει μελετηθεί ως Quick-Wee και μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα να ουρήσει το βρέφος σύντομα. Δεν είναι απαραίτητη και δεν πρέπει να γίνεται με έντονη πίεση ή να προκαλεί δυσφορία.

Έχετε πάντοτε το δοχείο έτοιμο. Η ούρηση μπορεί να ξεκινήσει χωρίς προειδοποίηση και συχνά διαρκεί λίγα μόνο δευτερόλεπτα.

7Σακουλάκι συλλογής ούρων: πώς χρησιμοποιείται

Το παιδιατρικό σακουλάκι είναι αποστειρωμένος ουροσυλλέκτης με αυτοκόλλητη περιοχή που εφαρμόζει γύρω από τα εξωτερικά γεννητικά όργανα. Χρησιμοποιείται επειδή είναι εύκολο και μη επεμβατικό, ιδιαίτερα σε βρέφη που δεν μπορούν να ουρήσουν κατά παραγγελία.

Η βασική διαδικασία είναι:

1. Πλένετε καλά τα χέρια σας.
2. Καθαρίζετε και στεγνώνετε σχολαστικά την περιοχή.
3. Τοποθετείτε το σακουλάκι σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, ώστε να εφαρμόζει σωστά.
4. Ελέγχετε συχνά αν το παιδί έχει ουρήσει.
5. Μόλις υπάρξει ούρηση, αφαιρείτε προσεκτικά το σακουλάκι ώστε να μην έρθει το περιεχόμενο σε επαφή με κόπρανα ή άλλη επιφάνεια.
6. Ακολουθείτε τις οδηγίες του εργαστηρίου για την παράδοση του δείγματος.

Αν το παιδί κάνει κένωση και το δείγμα έρθει σε επαφή με κόπρανα, το δείγμα δεν είναι κατάλληλο για αξιόπιστη καλλιέργεια. Χρειάζεται νέα συλλογή.

8Γιατί το σακουλάκι έχει μεγαλύτερο κίνδυνο επιμόλυνσης

Το σακουλάκι βρίσκεται σε άμεση επαφή με το δέρμα της περιγεννητικής περιοχής. Τα ούρα μπορεί επομένως να παρασύρουν μικρόβια που φυσιολογικά βρίσκονται στο δέρμα ή στην περιοχή γύρω από τον πρωκτό. Όσο περισσότερο παραμένει το σακουλάκι στην περιοχή τόσο περισσότερες ευκαιρίες υπάρχουν για επιμόλυνση.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την καλλιέργεια. Ένα μικρόβιο που αναπτύχθηκε από δείγμα σακουλιού δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι το ίδιο μικρόβιο υπήρχε μέσα στην ουροδόχο κύστη.

9Τι κάνουμε αν η καλλιέργεια από σακουλάκι είναι θετική

Δεν ξεκινάμε από τη λογική ότι «βρέθηκε μικρόβιο, άρα υπάρχει σίγουρα ουρολοίμωξη». Πρώτα πρέπει να γνωρίζουμε:

• πώς συλλέχθηκε το δείγμα,
• αν υπήρχαν λευκοκύτταρα ή άλλα συμβατά ευρήματα στη γενική ούρων,
• αν αναπτύχθηκε ένα μικρόβιο ή μικτή χλωρίδα,
• την ποσότητα ανάπτυξης,
• αν το παιδί έχει πυρετό ή ουρολογικά συμπτώματα,
• την ηλικία του παιδιού και τη γενική κλινική του κατάσταση.

Αν υπάρχει σημαντική κλινική υποψία ουρολοίμωξης και η διάγνωση θα καθορίσει θεραπεία, ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει νέο, πιο αξιόπιστα συλλεγμένο δείγμα.

Η μέθοδος συλλογής πρέπει επομένως να αναφέρεται στο εργαστήριο. Η πληροφορία «ούρα από σακουλάκι» δεν είναι λεπτομέρεια· αποτελεί μέρος της ερμηνείας.

10Συλλογή σε νήπιο που δεν χρησιμοποιεί ακόμη τουαλέτα

Στα νήπια που έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται την ούρηση αλλά δεν έχουν πλήρη έλεγχο, το clean catch μπορεί να είναι ευκολότερο από ό,τι σε ένα μικρό βρέφος.

Επιλέξτε μια στιγμή κατά την οποία είναι πιθανό να ουρήσει, αφαιρέστε την πάνα, καθαρίστε την περιοχή και κρατήστε το δοχείο έτοιμο. Μερικοί γονείς πετυχαίνουν τη συλλογή αφήνοντας το παιδί χωρίς πάνα για μικρό χρονικό διάστημα μετά από φυσιολογική λήψη υγρών ή γεύμα.

Δεν πιέζουμε το παιδί να πιει υπερβολικές ποσότητες νερού. Εκτός από το ότι μπορεί να προκαλέσει δυσφορία, πολύ μεγάλη πρόσληψη νερού μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικά αραιωμένο δείγμα.

11Παιδί που χρησιμοποιεί τουαλέτα: μέσο ρεύμα

Όταν το παιδί μπορεί να ακολουθήσει απλές οδηγίες, προτιμάται συνήθως καθαρό δείγμα μέσου ρεύματος.

1. Πλένουμε τα χέρια.
2. Καθαρίζουμε την εξωτερική περιοχή.
3. Το παιδί αρχίζει να ουρεί στην τουαλέτα.
4. Αφήνουμε το πρώτο μέρος της ούρησης να περάσει.
5. Χωρίς να διακοπεί απαραίτητα η ροή, τοποθετούμε το αποστειρωμένο δοχείο στη ροή.
6. Συλλέγουμε μικρή ποσότητα.
7. Απομακρύνουμε το δοχείο πριν ολοκληρωθεί η ούρηση.
8. Κλείνουμε αμέσως το καπάκι.

Το δοχείο δεν πρέπει να ακουμπήσει στα γεννητικά όργανα ή στο δέρμα. Αναλυτικές γενικές οδηγίες υπάρχουν και στη σελίδα Σωστή Συλλογή Ούρων.

12Τι σημαίνει επιμολυσμένο δείγμα ή μικτή χλωρίδα

Στην καλλιέργεια μπορεί να αναπτυχθούν δύο ή περισσότερα είδη μικροοργανισμών. Αυτό συχνά περιγράφεται ως μικτή χλωρίδα ή αποτέλεσμα συμβατό με επιμόλυνση.

Στα παιδιά το εύρημα είναι ιδιαίτερα συχνό όταν η συλλογή έχει γίνει από σακουλάκι ή όταν το δοχείο έχει έρθει σε επαφή με το δέρμα.

Η μικτή ανάπτυξη δεν ερμηνεύεται με τον ίδιο τρόπο όπως η καθαρή ανάπτυξη ενός πιθανού ουροπαθογόνου από καλά συλλεγμένο δείγμα. Αν το παιδί εξακολουθεί να έχει συμπτώματα ή πυρετό, συχνά προτιμάται νέα συλλογή αντί να επιχειρείται διάγνωση από ένα αμφίβολο δείγμα.

Αντίστοιχα, δεν υπάρχει ένα μοναδικό όριο CFU/mL που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί απομονωμένα για κάθε παιδί και κάθε μέθοδο λήψης. Το εργαστηριακό αποτέλεσμα πρέπει να συσχετίζεται με τη μέθοδο συλλογής και την κλινική εικόνα.

13Πόση ποσότητα ούρων χρειάζεται

Οι γονείς συχνά ανησυχούν ότι πρέπει να γεμίσουν το δοχείο. Συνήθως αυτό δεν είναι απαραίτητο. Ακόμη και σχετικά μικρή ποσότητα μπορεί να είναι επαρκής για τις απαιτούμενες εξετάσεις, ανάλογα με τις μεθόδους του εργαστηρίου.

Μην πετάξετε ένα καθαρά συλλεγμένο μικρό δείγμα επειδή θεωρείτε ότι είναι λίγο. Κλείστε το δοχείο και επικοινωνήστε με το εργαστήριο. Είναι προτιμότερο να αξιολογηθεί αν η ποσότητα επαρκεί παρά να επιχειρηθεί μεταφορά των ούρων σε άλλο δοχείο ή ανάμειξη με δεύτερη ούρηση.

Ποτέ δεν προσθέτουμε νερό και δεν αναμειγνύουμε δείγματα που έχουν συλλεχθεί σε διαφορετικές χρονικές στιγμές χωρίς ειδική οδηγία.

14Μεταφορά και φύλαξη του δείγματος

Η σωστή συλλογή μπορεί να χάσει την αξία της αν το δείγμα παραμείνει για πολλές ώρες σε θερμοκρασία δωματίου. Τα βακτήρια μπορούν να πολλαπλασιαστούν και να μεταβάλουν την εικόνα της καλλιέργειας.

Παραδώστε το δείγμα όσο το δυνατόν πιο γρήγορα στο εργαστήριο. Αν δεν μπορεί να εξεταστεί σύντομα, χρειάζεται κατάλληλη ψύξη ή ειδικό συντηρητικό, ανάλογα με το σύστημα συλλογής και τις οδηγίες του εργαστηρίου.

Μην συλλέγετε ούρα από το προηγούμενο βράδυ για να τα παραδώσετε το επόμενο πρωί χωρίς να έχετε προηγουμένως λάβει συγκεκριμένες οδηγίες.

15Αν το παιδί έχει ήδη πάρει αντιβίωση

Όταν υπάρχει υποψία ουρολοίμωξης, το δείγμα για καλλιέργεια είναι προτιμότερο να λαμβάνεται πριν από την πρώτη δόση αντιβιοτικού, εφόσον αυτό είναι κλινικά ασφαλές και δεν καθυστερεί αναγκαία θεραπεία.

Η αντιβίωση μπορεί να μειώσει ή να αναστείλει την ανάπτυξη των βακτηρίων και να οδηγήσει σε αρνητική ή χαμηλότερη καλλιέργεια παρά την ύπαρξη λοίμωξης.

Αν το παιδί έχει ήδη ξεκινήσει θεραπεία, δεν διακόπτουμε το αντιβιοτικό μόνοι μας για να κάνουμε την καλλιέργεια. Ενημερώνουμε τον παιδίατρο και το εργαστήριο για το φάρμακο, τη δόση και το πότε δόθηκε η τελευταία δόση.

16Πότε απαιτείται πιο αξιόπιστος τρόπος λήψης

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ανάγκη για σίγουρη διάγνωση είναι μεγαλύτερη από την ευκολία μιας μη επεμβατικής συλλογής.

Αυτό μπορεί να αφορά ιδιαίτερα:

• πολύ μικρό βρέφος με πυρετό,
• παιδί με σημαντικά επηρεασμένη γενική κατάσταση,
• ισχυρή υποψία εμπύρετης ουρολοίμωξης,
• επανειλημμένα επιμολυσμένες καλλιέργειες,
• θετικό ή αμφίβολο αποτέλεσμα από σακουλάκι που θα καθορίσει θεραπεία,
• γνωστή ανωμαλία του ουροποιητικού ή σύνθετο ουρολογικό ιστορικό.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ο παιδίατρος μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται δείγμα με καθετηριασμό της ουροδόχου κύστης ή, σπανιότερα, υπερηβική παρακέντηση. Οι τεχνικές αυτές δεν γίνονται στο σπίτι.

Για τη συνολική διαδρομή ουρολοίμωξης, γενικής ούρων, καλλιέργειας και αντιβιογράμματος δείτε και τους Οδηγούς Ουρολοίμωξης.

17Checklist, εργαστήριο και βιβλιογραφία

Το σημαντικότερο μήνυμα: στην παιδιατρική ουροκαλλιέργεια δεν αρκεί να έχουμε «κάποια ούρα». Χρειαζόμαστε δείγμα που να αντιπροσωπεύει όσο γίνεται καλύτερα τα ούρα της ουροδόχου κύστης. Το clean catch είναι πολύ χρήσιμη μη επεμβατική μέθοδος όταν μπορεί να γίνει σωστά. Το σακουλάκι είναι πρακτικό, αλλά ιδιαίτερα ένα θετικό αποτέλεσμα χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση λόγω επιμόλυνσης.

Βιβλιογραφία

1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Urinary tract infection in under 16s: diagnosis and management – NG224.
2. European Association of Urology (EAU). EAU Guidelines on Paediatric Urology – Urinary Tract Infections in Children.
3. UK Health Security Agency / TARGET Antibiotics Toolkit. How to collect a clean catch urine sample for babies and young children. 2026.
4. Kaufman J, Fitzpatrick P, Tosif S, et al. Faster clean catch urine collection (Quick-Wee method) from infants: randomised controlled trial. BMJ. 2017;357:j1341.
5. American Academy of Pediatrics. Mislabeled Bag Urine Cultures and Antibiotic Treatment Decisions. Pediatrics. 2024.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος.

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την παιδιατρική εξέταση ή τις εξατομικευμένες οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Σε βρέφος ή παιδί με σοβαρή ή επιδεινούμενη κλινική εικόνα, η εργαστηριακή συλλογή δεν πρέπει να καθυστερεί την ιατρική αξιολόγηση.