Σκόρδο για Χοληστερίνη και Πίεση: Δοσολογία, Αλληλεπιδράσεις και Παρενέργειες

1Τι είναι το σκόρδο

Το σκόρδο είναι ο βολβός του φυτού Allium sativum L., μέλους της ίδιας οικογένειας με το κρεμμύδι, το πράσο και το σχοινόπρασο. Χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στη διατροφή και στην παραδοσιακή θεραπευτική, κυρίως για την κυκλοφορία, τις λοιμώξεις και τα συμπτώματα του κρυολογήματος.

Σήμερα διατίθεται ως τρόφιμο, αλλά και σε πολλές μορφές συμπληρωμάτων:

• νωπό ή αποξηραμένο σκόρδο,
• σκόνη σκόρδου σε δισκία ή κάψουλες,
• εκχύλισμα παλαιωμένου σκόρδου, γνωστό ως aged garlic extract,
• ελαιώδες εκχύλισμα ή έλαιο σκόρδου,
• τυποποιημένο ξηρό ή υγρό εκχύλισμα,
• συνδυαστικά προϊόντα με ωμέγα-3, συνένζυμο Q10, κράταιγο ή άλλα φυτικά συστατικά.

Οι μορφές αυτές δεν είναι ισοδύναμες. Η ποσότητα που αναγράφεται σε milligram δεν δείχνει από μόνη της πόσες δραστικές θειούχες ενώσεις φτάνουν στον οργανισμό. Δύο προϊόντα με την ίδια ονομαστική ποσότητα σκόρδου μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική σύσταση και βιολογική δράση.

2Αλλιίνη, αλλισίνη και θειούχες ενώσεις

Το άθικτο σκόρδο περιέχει αλλιίνη και το ένζυμο αλλιινάση σε διαφορετικά κυτταρικά διαμερίσματα. Όταν η σκελίδα κοπεί, συνθλιβεί ή μασηθεί, οι ουσίες έρχονται σε επαφή και σχηματίζεται αλλισίνη.

Η αλλισίνη είναι ασταθής και μετατρέπεται γρήγορα σε άλλες οργανοθειούχες ενώσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται διαλλυλοσουλφίδια, ajoene και άλλες ενώσεις που πιθανώς συμμετέχουν στις επιδράσεις του σκόρδου στην αγγειακή λειτουργία, στα αιμοπετάλια και στον μεταβολισμό των λιπιδίων.

Το παλαιωμένο εκχύλισμα σκόρδου έχει διαφορετική σύσταση. Περιέχει περισσότερο υδατοδιαλυτό S-allyl-cysteine και πολύ λιγότερη αλλισίνη. Το έλαιο σκόρδου περιέχει κυρίως λιποδιαλυτές ενώσεις. Επομένως, ένα αποτέλεσμα που παρατηρήθηκε με παλαιωμένο εκχύλισμα δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως σε σκόνη, έλαιο ή ωμό σκόρδο.

3Φρέσκο σκόρδο, σκόνη, έλαιο ή εκχύλισμα;

Το μαγείρεμα μεταβάλλει τη χημική σύσταση του σκόρδου. Η έντονη θέρμανση μπορεί να μειώσει τη δραστηριότητα της αλλιινάσης, ιδιαίτερα όταν η σκελίδα θερμαίνεται ολόκληρη αμέσως μετά το κόψιμο. Αυτό δεν σημαίνει ότι το μαγειρεμένο σκόρδο δεν έχει διατροφική αξία, αλλά ότι δεν είναι φαρμακολογικά ισοδύναμο με ένα τυποποιημένο παρασκεύασμα.

4Τι αναγνωρίζει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων

Η ευρωπαϊκή μονογραφία για τον βολβό του σκόρδου αναγνωρίζει την παραδοσιακή χρήση συγκεκριμένων φυτικών παρασκευασμάτων ως συμπληρωματικό μέτρο για την πρόληψη της αθηροσκλήρωσης. Η αναγνώριση βασίζεται στη μακροχρόνια χρήση και δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως το σκόρδο προλαμβάνει από μόνο του έμφραγμα, εγκεφαλικό ή καρδιαγγειακό θάνατο.

Ο EMA δεν παρουσιάζει το σκόρδο ως καθιερωμένη θεραπεία της υπέρτασης ούτε ως υποκατάστατο των υπολιπιδαιμικών φαρμάκων. Η μονογραφία αφορά συγκεκριμένες φαρμακευτικές μορφές και όχι οποιοδήποτε τρόφιμο ή συμπλήρωμα που περιέχει τη λέξη «garlic».

Τον Μάρτιο του 2025 δημοσιεύθηκε σχέδιο αναθεώρησης της μονογραφίας. Μέχρι την τελευταία ενημέρωση του παρόντος οδηγού, η αναθεώρηση εμφανίζεται στον EMA ως σχέδιο με ολοκληρωμένη δημόσια διαβούλευση, ενώ παραμένει διαθέσιμη η προηγούμενη τελική μονογραφία.

5Πώς μπορεί να επηρεάζει τη χοληστερίνη και την πίεση

Οι πιθανές δράσεις του σκόρδου έχουν μελετηθεί σε κυτταρικά μοντέλα, ζώα και ανθρώπους. Έχουν προταθεί πολλοί μηχανισμοί, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι ένας συγκεκριμένος μηχανισμός εξηγεί μόνος του το κλινικό αποτέλεσμα.

Οι θειούχες ενώσεις του σκόρδου μπορεί να επηρεάζουν:

• ένζυμα που συμμετέχουν στη σύνθεση χοληστερόλης στο ήπαρ,
• την οξείδωση των λιποπρωτεϊνών,
• τη λειτουργία του αγγειακού ενδοθηλίου,
• τη διαθεσιμότητα μονοξειδίου του αζώτου και άλλων αγγειοδραστικών μορίων,
• την αγγειακή χαλάρωση και την περιφερική αντίσταση,
• τη συσσώρευση και ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων,
• ορισμένους δείκτες φλεγμονής και οξειδωτικού στρες.

Οι μηχανισμοί αυτοί είναι βιολογικά ενδιαφέροντες, αλλά δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους ότι ένα συμπλήρωμα μειώνει τα καρδιαγγειακά επεισόδια. Για αυτό χρειάζονται μεγάλες, μακροχρόνιες κλινικές μελέτες με τελικά σημεία όπως έμφραγμα, εγκεφαλικό και θνητότητα.

6Σκόρδο και ολική χοληστερίνη

Οι μελέτες για την ολική χοληστερίνη δεν έχουν όλες το ίδιο αποτέλεσμα. Διαφέρουν ως προς το προϊόν, την ημερήσια δόση, τη διάρκεια, την αρχική χοληστερίνη και τη διατροφή των συμμετεχόντων.

Σε επικαιροποιημένη μετα-ανάλυση 108 τυχαιοποιημένων δοκιμών με συνολικά 7.137 ενήλικες, η μέση μείωση της ολικής χοληστερίνης ήταν περίπου 10 mg/dL σε σύγκριση με τις ομάδες ελέγχου. Η επίδραση ήταν γενικά μεγαλύτερη σε συμμετέχοντες με δυσμενέστερες αρχικές τιμές.

Μια πτώση 10 mg/dL μπορεί να είναι μετρήσιμη εργαστηριακά, αλλά δεν είναι αντίστοιχη με τη μείωση που αναμένεται από μέτριας ή υψηλής έντασης στατίνη. Επίσης, η ολική χοληστερίνη δεν αποτελεί τον βασικό θεραπευτικό στόχο για όλους. Η LDL, η non-HDL, η ApoB και ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος έχουν μεγαλύτερη πρακτική σημασία.

Για σωστή αξιολόγηση χρειάζεται πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ και όχι μόνο μία μέτρηση ολικής χοληστερίνης.

7Σκόρδο και LDL χοληστερίνη

Η LDL χοληστερόλη είναι ένας από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες αθηροσκλήρωσης. Όσο υψηλότερος είναι ο καρδιαγγειακός κίνδυνος, τόσο χαμηλότερος είναι συνήθως ο επιθυμητός στόχος LDL.

Στη μεγάλη μετα-ανάλυση του 2025, η μέση μείωση της LDL με σκόρδο ήταν περίπου 5,9 mg/dL. Το μέγεθος αυτό είναι μικρό και μπορεί σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο να είναι μεγαλύτερο, μικρότερο ή μηδενικό.

Επομένως, ένας ασθενής με LDL 190 mg/dL, οικογενή υπερχοληστερολαιμία, σακχαρώδη διαβήτη υψηλού κινδύνου ή προηγούμενο έμφραγμα δεν πρέπει να θεωρήσει το σκόρδο επαρκή θεραπεία.

Περισσότερες πληροφορίες για την εξέταση υπάρχουν στον οδηγό LDL Χοληστερίνη: Τιμές και Ερμηνεία.

8Τριγλυκερίδια και HDL

Στη νεότερη συνολική ανάλυση, το σκόρδο συσχετίστηκε με μέση μείωση των τριγλυκεριδίων περίπου 5,8 mg/dL και μέση αύξηση της HDL περίπου 2,2 mg/dL. Οι διαφορές αυτές είναι μικρές και δεν πρέπει να ερμηνεύονται απομονωμένα.

Τα τριγλυκερίδια επηρεάζονται έντονα από:

• αλκοόλ,
• ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες,
• σωματικό βάρος και λιπώδες ήπαρ,
• σακχαρώδη διαβήτη και ινσουλινοαντίσταση,
• υποθυρεοειδισμό,
• ορισμένα φάρμακα,
• πρόσφατο γεύμα όταν η εξέταση δεν έγινε νηστικός.

Σε σημαντική υπερτριγλυκεριδαιμία, η αντιμετώπιση της αιτίας έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από την προσθήκη σκόρδου. Σε πολύ υψηλές τιμές υπάρχει και κίνδυνος οξείας παγκρεατίτιδας, ο οποίος δεν αντιμετωπίζεται με φυτικό συμπλήρωμα.

9Σκόρδο και αρτηριακή πίεση

Οι περισσότερες θετικές μελέτες αφορούν ανθρώπους που είχαν ήδη υπέρταση ή μη ρυθμισμένη αρτηριακή πίεση. Σε άτομα με φυσιολογικές τιμές, η επίδραση φαίνεται συνήθως μικρότερη.

Η μετα-ανάλυση 108 δοκιμών βρήκε μέση μεταβολή περίπου:

• −3,7 mmHg στη συστολική πίεση και
• −2,0 mmHg στη διαστολική πίεση.

Μια πιο στοχευμένη μετα-ανάλυση του 2025 σε υπερτασικούς ασθενείς υπολόγισε επίσης μικρή μέση μείωση, περίπου 4,2 mmHg στη συστολική και 3,1 mmHg στη διαστολική πίεση. Οι μελέτες, όμως, παρουσίαζαν διαφορές στις μορφές και στις δόσεις του σκόρδου.

Οι παραπάνω αριθμοί είναι μέσοι όροι. Δεν σημαίνουν ότι κάθε άνθρωπος θα δει αντίστοιχη πτώση ούτε ότι η πίεση μπορεί να εκτιμηθεί από το πώς αισθάνεται. Η υπέρταση είναι συχνά ασυμπτωματική.

10Μπορεί το σκόρδο να αντικαταστήσει στατίνη ή αντιυπερτασικό;

Όχι. Η εργαστηριακή μείωση που παρατηρείται με το σκόρδο είναι πολύ μικρότερη από τη δράση των καθιερωμένων φαρμάκων. Επιπλέον, για τις στατίνες και πολλά αντιυπερτασικά υπάρχουν δεδομένα όχι μόνο για αριθμούς εξετάσεων, αλλά και για μείωση εμφραγμάτων, εγκεφαλικών, καρδιακής ανεπάρκειας και θανάτων σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.

Δεν υπάρχει αντίστοιχη βεβαιότητα ότι το σκόρδο:

• μειώνει την καρδιαγγειακή θνητότητα,
• προλαμβάνει το έμφραγμα μετά από στεφανιαία νόσο,
• προλαμβάνει το εγκεφαλικό σε ασθενείς υψηλού κινδύνου,
• αντιμετωπίζει την οικογενή υπερχοληστερολαιμία,
• προστατεύει επαρκώς ασθενείς με διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή περιφερική αρτηριοπάθεια.

Η αυθαίρετη διακοπή στατίνης ή αντιυπερτασικού επειδή ξεκίνησε ένα «φυσικό» προϊόν μπορεί να αφήσει τον ασθενή χωρίς την αναγκαία προστασία. Οι πιθανές παρενέργειες της αγωγής πρέπει να συζητούνται με τον θεράποντα ώστε να επιλεγεί διαφορετική δόση, διαφορετικό φάρμακο ή κατάλληλος συνδυασμός.

Δείτε επίσης τον κεντρικό οδηγό για τα αντιυπερτασικά φάρμακα.

11Ποιοι μπορεί να ωφεληθούν περισσότερο

Ένα τυποποιημένο προϊόν μπορεί να εξεταστεί μόνο ως συμπληρωματικό μέτρο σε ενήλικες που έχουν ήπια αυξημένες τιμές και χαμηλό αιμορραγικό κίνδυνο, εφόσον η χρήση του έχει συζητηθεί με επαγγελματία υγείας.

Πιθανότερο να παρατηρηθεί μετρήσιμη μεταβολή είναι όταν:

• η LDL ή η πίεση είναι ήδη αυξημένη,
• το ίδιο τυποποιημένο προϊόν λαμβάνεται σταθερά,
• η διάρκεια είναι επαρκής για αξιολόγηση,
• δεν υπάρχουν μεγάλες παράλληλες αλλαγές σε βάρος, διατροφή ή φάρμακα,
• γίνονται σωστές μετρήσεις και εργαστηριακός επανέλεγχος.

Η χρήση χρειάζεται μεγαλύτερη επιφύλαξη ή μπορεί να μην είναι κατάλληλη σε ανθρώπους με:

• ιστορικό αιμορραγίας ή πεπτικού έλκους,
• χαμηλά αιμοπετάλια ή διαταραχή πήξης,
• αντιπηκτική ή διπλή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή,
• χαμηλή ή οριακά χαμηλή πίεση,
• συχνά επεισόδια υπογλυκαιμίας,
• εγκυμοσύνη ή θηλασμό,
• προγραμματισμένη επέμβαση ή εξαγωγή δοντιού.

12Δοσολογία σκόρδου

Δεν υπάρχει μία ενιαία δοσολογία που να ισχύει για όλα τα προϊόντα. Η σωστή δόση εξαρτάται από τη μορφή, την αναλογία εκχύλισης, την τυποποίηση και την ένδειξη του συγκεκριμένου παρασκευάσματος.

Το σχέδιο αναθεωρημένης μονογραφίας του EMA για την παραδοσιακή συμπληρωματική χρήση στην πρόληψη της αθηροσκλήρωσης αναφέρει για ενήλικες και ηλικιωμένους:

Οι ποσότητες αυτές αφορούν τις συγκεκριμένες μορφές της μονογραφίας. Δεν πρέπει να εφαρμόζονται αυτομάτως σε παλαιωμένο εκχύλισμα, έλαιο, βάμμα ή συνδυαστικό συμπλήρωμα.

Σε παλαιότερες φαρμακογνωστικές αναφορές αναφέρονται περίπου 0,5–1 γραμμάριο αποξηραμένης σκόνης ή ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου μία σκελίδα. Μία σκελίδα, όμως, μπορεί να διαφέρει σημαντικά σε βάρος, ποικιλία, ωριμότητα και περιεκτικότητα. Δεν αποτελεί ακριβή φαρμακευτική μονάδα μέτρησης.

13Πώς και πότε λαμβάνεται

Ακολουθούνται πάντοτε οι οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος. Αν η ημερήσια δόση χωρίζεται σε δύο ή περισσότερες λήψεις, καλό είναι να λαμβάνεται σε σταθερές ώρες.

Η λήψη μαζί με γεύμα μπορεί να περιορίζει τη ναυτία, την καούρα, τον κοιλιακό ερεθισμό και το φούσκωμα. Ορισμένες εντεροδιαλυτές μορφές πρέπει να καταπίνονται ολόκληρες, χωρίς μάσημα ή θρυμματισμό.

Πρακτικά:

• μην υπερβαίνετε την αναγραφόμενη ημερήσια δόση,
• μην διπλασιάζετε τη δόση όταν ξεχαστεί μία λήψη,
• μην αλλάζετε συχνά μάρκα ή μορφή κατά την περίοδο αξιολόγησης,
• κρατήστε φωτογραφία της ετικέτας και των συστατικών,
• καταγράψτε το συμπλήρωμα στη λίστα φαρμάκων που δείχνετε σε γιατρό, οδοντίατρο και φαρμακοποιό.

Η έντονη μυρωδιά στην αναπνοή ή στο δέρμα δεν αποτελεί ένδειξη ότι το προϊόν «δρα περισσότερο». Αντίστοιχα, ένα άοσμο προϊόν δεν είναι αναγκαστικά αποτελεσματικότερο ή ασφαλέστερο.

14Πότε φαίνεται αποτέλεσμα και πότε γίνεται επανέλεγχος

Το σκόρδο δεν αναμένεται να αλλάξει ουσιαστικά τη χοληστερίνη μέσα σε λίγες ημέρες. Οι περισσότερες μελέτες διήρκεσαν αρκετές εβδομάδες ή μήνες.

Ένας πρακτικός επανέλεγχος του λιπιδαιμικού προφίλ μπορεί να γίνει συνήθως μετά από περίπου 8–12 εβδομάδες σταθερής λήψης, εφόσον δεν υπάρχει διαφορετική ιατρική οδηγία. Ο επανέλεγχος πρέπει να συγκρίνεται με αξιόπιστη αρχική μέτρηση.

Για την αρτηριακή πίεση είναι χρησιμότερο ένα οργανωμένο ημερολόγιο μετρήσεων στο σπίτι:

• καθιστή θέση και ηρεμία για περίπου 5 λεπτά,
• κατάλληλο μέγεθος περιχειρίδας,
• δύο μετρήσεις με μικρή χρονική απόσταση,
• σταθερές ώρες πρωί και βράδυ,
• καταγραφή πριν από μεγάλες αλλαγές σε καφέ, άσκηση ή φάρμακα.

Μια μεμονωμένη καλύτερη μέτρηση δεν αποδεικνύει θεραπευτικό αποτέλεσμα. Η πίεση μεταβάλλεται φυσιολογικά από άγχος, ύπνο, πόνο, θερμοκρασία, αλάτι, καφεΐνη, άσκηση και τη χρονική στιγμή λήψης των φαρμάκων.

15Πώς επιλέγεται ένα προϊόν σκόρδου

Η ποιότητα ενός συμπληρώματος δεν κρίνεται μόνο από τον μεγάλο αριθμό milligram στην μπροστινή πλευρά της συσκευασίας. Η ετικέτα πρέπει να επιτρέπει την αναγνώριση της πραγματικής μορφής και της ημερήσιας ποσότητας.

Χρήσιμες πληροφορίες είναι:

• η πλήρης ονομασία Allium sativum και το χρησιμοποιούμενο μέρος,
• αν πρόκειται για σκόνη, έλαιο, ξηρό, υγρό ή παλαιωμένο εκχύλισμα,
• η ποσότητα της πραγματικής δρόγης ή του εκχυλίσματος ανά δόση,
• η αναλογία φαρμακευτικής δρόγης προς εκχύλισμα,
• ο διαλύτης εκχύλισης, όταν αναφέρεται,
• η τυποποίηση σε αλλιίνη, δυνητική αλλισίνη ή S-allyl-cysteine,
• τα πρόσθετα φυτικά και φαρμακολογικά συστατικά,
• ο αριθμός παρτίδας, η ημερομηνία λήξης και ο υπεύθυνος κυκλοφορίας.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα συνδυαστικά προϊόντα. Ένα σκεύασμα που περιέχει ταυτόχρονα σκόρδο, ginkgo, κουρκουμά, υψηλή δόση βιταμίνης Ε ή ωμέγα-3 μπορεί να έχει μεγαλύτερη συνολική επίδραση στην αιμόσταση.

Αποφεύγονται προϊόντα που υπόσχονται «καθαρισμό των αρτηριών», άμεση εξάλειψη της χοληστερίνης ή αντικατάσταση συνταγογραφούμενων φαρμάκων.

16Παρενέργειες του σκόρδου

Το σκόρδο ως τρόφιμο είναι καλά ανεκτό από τους περισσότερους ανθρώπους. Οι συγκεντρωμένες δόσεις σε συμπληρώματα προκαλούν συχνότερα ανεπιθύμητες ενέργειες.

Πιθανές παρενέργειες είναι:

• έντονη οσμή αναπνοής ή σώματος,
• ναυτία, δυσπεψία ή καούρα,
• κοιλιακός πόνος, φούσκωμα και αέρια,
• διάρροια ή μεταβολή των κενώσεων,
• μειωμένη όρεξη,
• πονοκέφαλος ή ζάλη,
• αλλεργικό εξάνθημα ή δερματίτιδα,
• ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα ή βρογχόσπασμος σε αλλεργικά άτομα,
• ευκολότεροι μώλωπες ή αιμορραγία.

Το ωμό σκόρδο δεν πρέπει να εφαρμόζεται απευθείας στο δέρμα ως «φυσική θεραπεία» για μυρμηγκιές, μύκητες ή πόνο. Έχουν αναφερθεί σοβαρός ερεθισμός και χημικά εγκαύματα, ιδιαίτερα όταν καλύπτεται με επίδεσμο και παραμένει πολλές ώρες.

Δυσκολία στην αναπνοή, οίδημα προσώπου ή γλώσσας, γενικευμένη κνίδωση, λιποθυμική τάση ή βρογχόσπασμος μπορεί να αποτελούν σοβαρή αλλεργική αντίδραση και χρειάζονται επείγουσα αντιμετώπιση.

17Αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά και κίνδυνος αιμορραγίας

Η σημαντικότερη πρακτική αλληλεπίδραση αφορά την αιμόσταση. Τα συμπληρώματα σκόρδου μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία των αιμοπεταλίων και να παρατείνουν τον χρόνο αιμορραγίας.

Προειδοποιητικά σημεία είναι:

• συχνές ρινορραγίες ή αιμορραγία ούλων,
• ασυνήθιστα μεγάλοι ή πολλοί μώλωπες,
• αίμα στα ούρα,
• μαύρα κόπρανα ή εμφανές αίμα στις κενώσεις,
• εμετός με αίμα ή υλικό σαν κατακάθι καφέ,
• παρατεταμένη αιμορραγία από μικρό τραύμα,
• ξαφνικός έντονος πονοκέφαλος, αδυναμία ή διαταραχή ομιλίας.

Το INR δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως γενική εξέταση «λεπτού αίματος». Είναι κατάλληλο κυρίως για την παρακολούθηση ανταγωνιστών βιταμίνης Κ και δεν αποκλείει αιμορραγικό κίνδυνο από άλλους μηχανισμούς.

18Στατίνες, αντιυπερτασικά, αντιδιαβητικά και άλλες αλληλεπιδράσεις

Στατίνες: Δεν υπάρχει καθιερωμένη γενική απαγόρευση συνδυασμού σκόρδου με στατίνη. Το σκόρδο, όμως, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να μειωθεί ή να διακοπεί η στατίνη χωρίς ιατρική οδηγία. Επίσης, ένα συνδυαστικό προϊόν μπορεί να περιέχει άλλα συστατικά με διαφορετικές αλληλεπιδράσεις.

Αντιυπερτασικά: Επειδή το σκόρδο μπορεί να μειώσει ελαφρά την πίεση, ο συνδυασμός με ACE inhibitors, ARB, αναστολείς ασβεστίου, β-αναστολείς ή διουρητικά μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη πτώση σε ευαίσθητους ασθενείς. Ζάλη κατά την έγερση, αστάθεια, θολή όραση ή λιποθυμία χρειάζονται αξιολόγηση.

Αντιδιαβητικά: Υπάρχουν ενδείξεις μικρής επίδρασης στη γλυκόζη. Ασθενείς που λαμβάνουν ινσουλίνη, σουλφονυλουρίες ή άλλες αγωγές με κίνδυνο υπογλυκαιμίας πρέπει να παρακολουθούν στενότερα το σάκχαρο όταν ξεκινούν συμπλήρωμα.

Saquinavir/ritonavir: Η ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρει ότι η συγχορήγηση συγκεκριμένων παρασκευασμάτων σκόρδου αντενδείκνυται, επειδή μπορεί να μειωθούν οι συγκεντρώσεις της αντιρετροϊκής θεραπείας και να υπάρξει απώλεια της ιολογικής ανταπόκρισης.

Άλλα φυτικά συμπληρώματα: Ginkgo, κουρκουμάς, υψηλές δόσεις ωμέγα-3, ginseng και βιταμίνη Ε μπορεί να αυξήσουν περαιτέρω τον αιμορραγικό κίνδυνο. Ο κράταιγος και άλλα προϊόντα «για την πίεση» μπορεί να ενισχύσουν την υπόταση.

19Επέμβαση, οδοντίατρος, εγκυμοσύνη και παιδιά

Επέμβαση και οδοντιατρικές πράξεις

Ο EMA συστήνει αποφυγή των φαρμακευτικών παρασκευασμάτων σκόρδου για τουλάχιστον 7 ημέρες πριν από χειρουργική επέμβαση, λόγω κινδύνου μετεγχειρητικής αιμορραγίας. Ορισμένα νοσοκομειακά πρωτόκολλα ζητούν μεγαλύτερο διάστημα για τα φυτικά συμπληρώματα.

Η τελική οδηγία δίνεται από τον χειρουργό, τον αναισθησιολόγο ή τον οδοντίατρο. Ο ασθενής δεν πρέπει να διακόπτει μόνος του το αντιπηκτικό ή το αντιαιμοπεταλιακό του για να «αντισταθμίσει» το συμπλήρωμα.

Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η συνηθισμένη χρήση σκόρδου ως τροφίμου διαφέρει από τη λήψη συμπυκνωμένων θεραπευτικών δόσεων. Η ασφάλεια των συμπληρωμάτων στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς και η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν τα συνιστά.

Παιδιά και έφηβοι

Για τη χρήση ως συμπληρωματικό μέτρο πρόληψης αθηροσκλήρωσης, τα σχετικά παρασκευάσματα δεν συνιστώνται κάτω των 18 ετών λόγω ανεπαρκών δεδομένων. Υψηλή χοληστερίνη σε παιδί ή έφηβο χρειάζεται παιδιατρική αξιολόγηση και έλεγχο για οικογενή υπερχοληστερολαιμία, όχι εμπειρική χορήγηση συμπληρώματος.

20Ποιες εξετάσεις χρειάζονται

Δεν υπάρχει ειδική εξέταση που να δείχνει αν «έπιασε» η αλλισίνη. Η παρακολούθηση βασίζεται στον στόχο για τον οποίο χρησιμοποιείται το προϊόν και στα υπόλοιπα φάρμακα του ασθενούς.

Οι τρανσαμινάσες και η CK δεν απαιτούνται ειδικά επειδή κάποιος λαμβάνει σκόρδο. Μπορεί όμως να χρειάζονται λόγω στατίνης, ηπατικής νόσου, μυϊκών συμπτωμάτων ή άλλου ιστορικού.

Η απόφαση συνέχισης δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε μία μικρή εργαστηριακή πτώση. Αξιολογούνται το κόστος, η ανεκτικότητα, οι αλληλεπιδράσεις, ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος και το αν επιτυγχάνονται οι πραγματικοί θεραπευτικοί στόχοι.

21Συχνές ερωτήσεις

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία

1. European Medicines Agency. Allii sativi bulbus – herbal medicinal product.
   https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/allii-sativi-bulbus
2. European Medicines Agency. European Union herbal monograph on Allium sativum L., bulbus – Draft Revision 1, 2025.
   https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/draft-european-union-herbal-monograph-allium-sativum-l-bulbus_en.pdf-0
3. Mir E, Behrouz V, Clark CCT, et al. Effects of Garlic Supplementation on Cardiovascular Risk Factors in Adults: A Comprehensive Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrition Reviews. 2025.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40580481/
4. Tang Y, Lei Y, Xu M, et al. Meta-analysis on the safety and efficacy of long-term garlic consumption as an adjunctive treatment for hypertension. Frontiers in Nutrition. 2025.
   https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2025.1656809/full
5. National Center for Complementary and Integrative Health. Garlic: Usefulness and Safety. Updated February 2025.
   https://www.nccih.nih.gov/health/garlic
6. Stabler SN, Tejani AM, Huynh F, Fowkes C. Garlic for the prevention of cardiovascular morbidity and mortality in hypertensive patients. Cochrane Database of Systematic Reviews.
   https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD007653.pub2/full
7. Μικροβιολογικό Λαμία. Λιπιδαιμικό Προφίλ: LDL, HDL, Τριγλυκερίδια και Χοληστερίνη.
   https://mikrobiologikolamia.gr/lipidaimiko-profil/