Ψευδοχολινεστεράση: Εξέταση Αίματος, Τι Δείχνει, Χαμηλές Τιμές & Ερμηνεία

1
Τι είναι η ψευδοχολινεστεράση

Η ψευδοχολινεστεράση είναι ένζυμο που βρίσκεται κυρίως στο πλάσμα του αίματος και παράγεται σε μεγάλο βαθμό από το ήπαρ. Ονομάζεται επίσης βουτυρυλοχολινεστεράση, butyrylcholinesterase, BChE ή PCHE. Δεν πρέπει να συγχέεται με την ακετυλοχολινεστεράση, η οποία βρίσκεται κυρίως στα ερυθρά αιμοσφαίρια και στις νευρομυϊκές συνάψεις.

Η εξέταση της ψευδοχολινεστεράσης μετρά τη δραστικότητα του ενζύμου στον ορό ή στο πλάσμα. Η κλινική της αξία είναι ιδιαίτερη, επειδή το ένζυμο συμμετέχει στη διάσπαση συγκεκριμένων ουσιών, μεταξύ των οποίων ορισμένα μυοχαλαρωτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην αναισθησία, όπως η σουκινυλοχολίνη και το μιβακούριο.

Για τον ασθενή, το σημαντικό δεν είναι απλώς αν η τιμή είναι «χαμηλή» ή «φυσιολογική», αλλά γιατί ζητήθηκε η εξέταση. Άλλη ερμηνεία έχει πριν από χειρουργείο λόγω οικογενειακού ιστορικού, άλλη μετά από επεισόδιο παρατεταμένης άπνοιας στην αναισθησία, άλλη σε υποψία έκθεσης σε οργανοφωσφορικά και άλλη ως μέρος ευρύτερης αξιολόγησης ηπατικής λειτουργίας.

2
Πότε ζητείται η εξέταση αίματος

Η ψευδοχολινεστεράση δεν είναι εξέταση που ζητείται τυπικά σε κάθε προληπτικό check-up. Είναι πιο στοχευμένη εξέταση και συνήθως ζητείται όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ή επαγγελματικό ερώτημα.

Αν η εξέταση ζητείται λόγω ηπατικού ελέγχου, έχει νόημα να αξιολογείται μαζί με εξετάσεις όπως ALT, AST, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη, αλβουμίνη και χρόνο προθρομβίνης, ανάλογα με το ιστορικό. Μπορείτε να δείτε περισσότερα στον κεντρικό οδηγό για τον Ηπατικό Έλεγχο.

3
Ψευδοχολινεστεράση και αναισθησία

Η πιο γνωστή και πρακτικά σημαντική χρήση της εξέτασης είναι η αναισθησιολογική. Ορισμένα μυοχαλαρωτικά φάρμακα, όπως η σουκινυλοχολίνη και το μιβακούριο, φυσιολογικά διασπώνται γρήγορα. Όταν όμως υπάρχει σημαντικά μειωμένη ή άτυπη ψευδοχολινεστεράση, η δράση τους μπορεί να παραταθεί.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη μυϊκή χαλάρωση μετά την επέμβαση. Ο ασθενής μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να ανακτήσει πλήρη μυϊκή λειτουργία και αυτόνομη αναπνοή. Σε οργανωμένο αναισθησιολογικό περιβάλλον η κατάσταση αντιμετωπίζεται με υποστήριξη της αναπνοής μέχρι να απομακρυνθεί το φάρμακο.

Η απλή μέτρηση της ψευδοχολινεστεράσης δείχνει τη δραστικότητα του ενζύμου. Σε ειδικό αναισθησιολογικό ερώτημα μπορεί να χρειαστεί επιπλέον το dibucaine number, γιατί αυτό βοηθά να διακριθεί αν υπάρχει άτυπη μορφή του ενζύμου.

4
Σχέση με οργανοφωσφορικά και φυτοφάρμακα

Η ψευδοχολινεστεράση μπορεί να μειωθεί μετά από έκθεση σε οργανοφωσφορικές ουσίες, που υπάρχουν σε ορισμένα φυτοφάρμακα ή χημικούς παράγοντες. Για αυτό η εξέταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε άτομα με επαγγελματικό κίνδυνο έκθεσης, όπως εργαζόμενους στη γεωργία ή σε χώρους όπου χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες χημικές ουσίες.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι πολύ χρήσιμο να υπάρχει προηγούμενη βασική τιμή του ίδιου ατόμου, γιατί η σύγκριση με το προσωπικό baseline μπορεί να είναι πιο ουσιαστική από τη σύγκριση μόνο με το γενικό εύρος αναφοράς.

Σε οξεία δηλητηρίαση, η εργαστηριακή διερεύνηση και η αντιμετώπιση δεν πρέπει να καθυστερούν. Συμπτώματα όπως έντονη εφίδρωση, σιελόρροια, δύσπνοια, βραδυκαρδία, μυϊκές συσπάσεις, σύγχυση ή απώλεια συνείδησης αποτελούν επείγουσα κατάσταση και χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.

5
Προετοιμασία πριν από την εξέταση

Για την απλή μέτρηση ψευδοχολινεστεράσης συνήθως δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία. Δεν είναι κλασική εξέταση νηστείας όπως η γλυκόζη ή τα τριγλυκερίδια. Παρόλα αυτά, αν γίνεται μαζί με ευρύτερο βιοχημικό ή ηπατικό έλεγχο, μπορεί να σας ζητηθεί πρωινή αιμοληψία και νηστεία, ανάλογα με το σύνολο των εξετάσεων.

Πριν την αιμοληψία είναι σημαντικό να αναφέρετε:

• αν υπάρχει πρόσφατη αναισθησία ή προγραμματισμένο χειρουργείο,
• αν υπήρξε προηγούμενο επεισόδιο παρατεταμένης άπνοιας μετά από νάρκωση,
• αν υπάρχει έκθεση σε φυτοφάρμακα ή χημικές ουσίες,
• αν υπάρχει εγκυμοσύνη, σοβαρή ηπατική νόσος ή νεφρική νόσος,
• ποια φάρμακα ή συμπληρώματα λαμβάνετε.

Για γενικές οδηγίες πριν την αιμοληψία, δείτε και την ενότητα Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος.

6
Πώς γίνεται η εξέταση

Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα. Το δείγμα χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της ενζυμικής δραστικότητας της ψευδοχολινεστεράσης. Το αποτέλεσμα αναφέρεται συνήθως σε μονάδες δραστικότητας, όπως U/L, ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου.

Η αιμοληψία διαρκεί λίγα λεπτά. Όπως σε κάθε εξέταση αίματος, μπορεί να εμφανιστεί μικρή ενόχληση στο σημείο της παρακέντησης ή μικρή μελανιά, που συνήθως υποχωρεί. Η εξέταση δεν επηρεάζει τον οργανισμό και δεν περιλαμβάνει χορήγηση φαρμάκου.

Αν η εξέταση γίνεται για αναισθησιολογικό λόγο, το αποτέλεσμα πρέπει να μεταφερθεί στον αναισθησιολόγο. Δεν αρκεί να το δει μόνο ο ασθενής ως αριθμό, επειδή η απόφαση για αποφυγή ή επιλογή φαρμάκων αναισθησίας είναι ιατρική και βασίζεται στο ιστορικό, στο είδος της επέμβασης και στο σύνολο των δεδομένων.

7
Φυσιολογικές τιμές και τιμές αναφοράς

Οι τιμές αναφοράς της ψευδοχολινεστεράσης διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο, τον αναλυτή, το φύλο, την ηλικία, την εγκυμοσύνη και το εργαστήριο. Για αυτό η ερμηνεία πρέπει να γίνεται με βάση το εύρος αναφοράς που εμφανίζεται δίπλα στο δικό σας αποτέλεσμα.

Μια φυσιολογική τιμή δεν αντικαθιστά την αναισθησιολογική εκτίμηση όταν υπάρχει ισχυρό ιστορικό. Αντίστοιχα, μια χαμηλή τιμή δεν σημαίνει πάντα κληρονομική ανεπάρκεια. Χρειάζεται να εξεταστεί αν υπάρχει εγκυμοσύνη, ηπατική νόσος, πρόσφατη έκθεση σε χημικές ουσίες, φαρμακευτική αγωγή ή άλλη κατάσταση που μπορεί να μειώσει παροδικά τη δραστικότητα.

8
Χαμηλή ψευδοχολινεστεράση: πιθανές αιτίες

Η χαμηλή ψευδοχολινεστεράση μπορεί να είναι κληρονομική ή επίκτητη. Η διάκριση είναι σημαντική, επειδή η κληρονομική έλλειψη έχει ιδιαίτερη σημασία για την αναισθησία, ενώ οι επίκτητες μειώσεις μπορεί να αντανακλούν άλλη κατάσταση του οργανισμού.

• Κληρονομική έλλειψη ή άτυπη μορφή: μπορεί να προκαλέσει παρατεταμένη δράση συγκεκριμένων μυοχαλαρωτικών.
• Ηπατική νόσος: επειδή το ένζυμο παράγεται κυρίως στο ήπαρ, σοβαρή ηπατική επιβάρυνση μπορεί να μειώσει τη δραστικότητα.
• Εγκυμοσύνη: μπορεί να συνοδεύεται από χαμηλότερες τιμές σε ορισμένες γυναίκες.
• Υποθρεψία ή χαμηλή πρωτεϊνική κατάσταση: μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή πρωτεϊνών και ενζύμων.
• Νεφρική νόσος, βαριά νόσηση ή εγκαύματα: σε ορισμένες περιπτώσεις σχετίζονται με μειωμένη δραστικότητα.
• Έκθεση σε οργανοφωσφορικά: μπορεί να προκαλέσει σημαντική πτώση της δραστικότητας.

Η χαμηλή τιμή πρέπει να ερμηνεύεται προσεκτικά. Για παράδειγμα, χαμηλή ψευδοχολινεστεράση σε ασθενή με γνωστή κίρρωση δεν έχει την ίδια σημασία με χαμηλή ψευδοχολινεστεράση σε νέο άτομο με οικογενειακό ιστορικό παρατεταμένης άπνοιας μετά από νάρκωση.

9
Αυξημένη ψευδοχολινεστεράση

Η αυξημένη ψευδοχολινεστεράση συνήθως έχει μικρότερη κλινική σημασία από τη χαμηλή. Σε πολλές περιπτώσεις δεν οδηγεί από μόνη της σε συγκεκριμένη διάγνωση και αξιολογείται μόνο στο πλαίσιο του ιστορικού και των υπόλοιπων εξετάσεων.

Αυξημένες τιμές έχουν αναφερθεί σε ορισμένες μεταβολικές καταστάσεις, όπως υπερλιπιδαιμία, παχυσαρκία ή σακχαρώδης διαβήτης, αλλά η εξέταση δεν χρησιμοποιείται ως κύριος δείκτης για τη διάγνωση αυτών των καταστάσεων. Για μεταβολικό έλεγχο, μεγαλύτερη πρακτική αξία έχουν εξετάσεις όπως γλυκόζη, HbA1c, λιπίδια, τρανσαμινάσες και άλλοι δείκτες ανάλογα με το ιστορικό.

Αν η ψευδοχολινεστεράση είναι αυξημένη αλλά όλες οι υπόλοιπες εξετάσεις και το ιστορικό είναι καθησυχαστικά, συχνά δεν έχει την ίδια βαρύτητα με μία σημαντικά μειωμένη τιμή. Η τελική αξιολόγηση όμως γίνεται πάντα από τον θεράποντα ιατρό.

10
Dibucaine number: γιατί μπορεί να χρειάζεται

Το dibucaine number είναι ειδική εξέταση που δείχνει πόσο αναστέλλεται η δραστικότητα της ψευδοχολινεστεράσης από τη διβουκαΐνη. Βοηθά να φανεί αν το ένζυμο έχει φυσιολογική ή άτυπη λειτουργική μορφή.

Αυτό είναι σημαντικό γιατί ένας ασθενής μπορεί να έχει διαφορετικό βαθμό κινδύνου για παρατεταμένη δράση της σουκινυλοχολίνης ανάλογα όχι μόνο με την ποσότητα του ενζύμου, αλλά και με το αν το ένζυμο λειτουργεί φυσιολογικά. Για αυτό, σε ιστορικό παρατεταμένης παράλυσης μετά από αναισθησία, η απλή μέτρηση δραστικότητας μπορεί να μην είναι αρκετή.

Αν βρεθεί χαμηλή ψευδοχολινεστεράση και υπάρχει αναισθησιολογικό ιστορικό, πρέπει να ενημερωθεί ο αναισθησιολόγος. Μπορεί να συστηθεί έλεγχος συγγενών ή καταγραφή στο ιατρικό ιστορικό ώστε να αποφευχθούν συγκεκριμένα φάρμακα σε μελλοντική αναισθησία.

11
Ψευδοχολινεστεράση και ήπαρ

Επειδή η ψευδοχολινεστεράση παράγεται κυρίως από το ήπαρ, η χαμηλή τιμή μπορεί να εμφανιστεί σε σημαντική ηπατική νόσο ή σε μειωμένη συνθετική ικανότητα του ήπατος. Δεν είναι όμως η πρώτη ή η μοναδική εξέταση για τον ηπατικό έλεγχο.

Στην καθημερινή πράξη, η ηπατική αξιολόγηση βασίζεται κυρίως σε ένα σύνολο εξετάσεων: ALT, AST, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη, αλβουμίνη, χρόνο προθρομβίνης/INR και ειδικούς ιολογικούς ή ανοσολογικούς δείκτες όταν χρειάζεται. Η ψευδοχολινεστεράση μπορεί να προσθέσει πληροφορία, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

Αν υπάρχει ταυτόχρονα αύξηση τρανσαμινασών, γ-GT, ALP ή χολερυθρίνης, η ψευδοχολινεστεράση πρέπει να αξιολογηθεί μέσα στο συνολικό μοτίβο. Για αναλυτική προσέγγιση μπορείτε να δείτε τον οδηγό Τρανσαμινάσες, γ-GT & ALP και τον οδηγό Χολερυθρίνη.

12
Φάρμακα, εγκυμοσύνη και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέταση

Η ψευδοχολινεστεράση μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες. Αυτό σημαίνει ότι ένα αποτέλεσμα πρέπει να συνδέεται με το ιστορικό του ασθενούς και όχι να ερμηνεύεται μηχανικά.

• Εγκυμοσύνη: μπορεί να συνοδεύεται από χαμηλότερη δραστικότητα, ειδικά σε ορισμένες περιόδους.
• Ορμονικοί παράγοντες: σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσουν τα επίπεδα.
• Ηπατική νόσος: μπορεί να μειώσει την παραγωγή του ενζύμου.
• Υποθρεψία ή σοβαρή νόσος: μπορεί να μεταβάλει την πρωτεϊνική σύνθεση.
• Οργανοφωσφορικά: μπορούν να προκαλέσουν σημαντική πτώση της δραστικότητας.
• Φάρμακα: ορισμένες θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν άμεσα ή έμμεσα την ερμηνεία.

Για αυτό, πριν την εξέταση ή κατά την αξιολόγηση του αποτελέσματος, είναι χρήσιμο να υπάρχει πλήρης ενημέρωση για τη φαρμακευτική αγωγή. Δείτε και τον οδηγό Φάρμακα που Επηρεάζουν τις Εξετάσεις Αίματος.

13
Πώς ερμηνεύεται σωστά το αποτέλεσμα

Η ερμηνεία της ψευδοχολινεστεράσης ξεκινά από το ερώτημα: γιατί έγινε η εξέταση; Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει διαφορετική βαρύτητα ανάλογα με το κλινικό πλαίσιο.

Η ψευδοχολινεστεράση δεν είναι εξέταση που «βγάζει» μόνη της διάγνωση. Είναι εργαλείο που γίνεται χρήσιμο όταν συνδυάζεται με ιστορικό, φάρμακα, επαγγελματική έκθεση, αναισθησιολογικό ιστορικό και άλλες εργαστηριακές εξετάσεις.

14
Πότε χρειάζεται επανάληψη ή επιπλέον έλεγχος

Επανάληψη της εξέτασης μπορεί να χρειαστεί όταν το αποτέλεσμα είναι απρόσμενα χαμηλό, όταν υπάρχει πιθανός παροδικός παράγοντας που μπορεί να το επηρέασε ή όταν παρακολουθείται έκθεση σε οργανοφωσφορικά.

Επιπλέον έλεγχος μπορεί να ζητηθεί σε περιπτώσεις όπως:

• ιστορικό παρατεταμένης άπνοιας μετά από αναισθησία,
• οικογενειακό ιστορικό αντίδρασης σε σουκινυλοχολίνη,
• πολύ χαμηλή ψευδοχολινεστεράση χωρίς προφανή αιτία,
• ύποπτη ή γνωστή έκθεση σε οργανοφωσφορικές ουσίες,
• συνύπαρξη χαμηλής τιμής με παθολογικές ηπατικές εξετάσεις.

Ανάλογα με το ερώτημα, μπορεί να χρειαστούν ηπατικές εξετάσεις, αλβουμίνη, INR, έλεγχος χολερυθρίνης, ακετυλοχολινεστεράση ερυθρών, dibucaine number ή γενετική συμβουλευτική. Η επιλογή δεν είναι ίδια για όλους.

15
Συχνές ερωτήσεις

16
Τι να θυμάστε

Για να βρείτε και άλλες σχετικές εξετάσεις, μπορείτε να επισκεφθείτε τον Κατάλογο Εργαστηριακών Εξετάσεων.

17
Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος.

Σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική οδηγία, την αναισθησιολογική εκτίμηση ή την επείγουσα αντιμετώπιση σε περίπτωση δηλητηρίασης.

Ενδεικτικές πηγές