Προστατίτιδα: Συμπτώματα, PSA, Καλλιέργεια Ούρων, Καλλιέργεια Σπέρματος και Εξετάσεις

Δημοσίευση: 13 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 13 Αυγούστου 2026

Η προστατίτιδα είναι όρος που χρησιμοποιείται για διαφορετικές καταστάσεις οι οποίες επηρεάζουν τον προστάτη και μπορεί να προκαλούν πόνο, ουρολογικά συμπτώματα ή σημεία λοίμωξης. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι υπάρχει μικρόβιο και δεν πρέπει κάθε χρόνιο ενόχλημα στην περιοχή του προστάτη να αντιμετωπίζεται αυτόματα ως βακτηριακή λοίμωξη.

Ο προστάτης βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει το αρχικό τμήμα της ουρήθρας. Για αυτό μία φλεγμονώδης κατάσταση του προστάτη μπορεί να επηρεάσει την ούρηση, να προκαλέσει πόνο στο περίνεο ή την πύελο και να επηρεάσει την εκσπερμάτιση.

Στη βακτηριακή προστατίτιδα το μικροβιολογικό εργαστήριο έχει ουσιαστικό ρόλο, επειδή η ανίχνευση του υπεύθυνου μικροοργανισμού και το αντιβιόγραμμα μπορούν να βοηθήσουν στην επιλογή στοχευμένης θεραπείας. Στην οξεία μορφή, η καλλιέργεια ούρων έχει κεντρική θέση.

Η διάκριση της μορφής της προστατίτιδας είναι σημαντική, επειδή αλλάζει τόσο ο εργαστηριακός έλεγχος όσο και η θεραπευτική προσέγγιση.

Αυτό εξηγεί γιατί η λέξη «προστατίτιδα» από μόνη της δεν αρκεί για να καθορίσει θεραπεία. Ένας άνδρας με πυρετό και έντονη δυσουρία χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από κάποιον με χρόνιο πυελικό πόνο και επανειλημμένα αρνητικές καλλιέργειες.

Τα συμπτώματα μπορεί να αφορούν τόσο την ούρηση όσο και την περιοχή της πυέλου ή του γεννητικού συστήματος. Συχνότερα αναφέρονται:

• κάψιμο ή πόνος κατά την ούρηση,
• συχνοουρία,
• επιτακτική ανάγκη για ούρηση,
• νυκτουρία,
• δυσκολία στην έναρξη της ούρησης,
• ασθενής ή διακεκομμένη ροή ούρων,
• αίσθημα ατελούς κένωσης της κύστης,
• πόνος ή βάρος στο περίνεο, δηλαδή μεταξύ οσχέου και πρωκτού,
• πόνος χαμηλά στην κοιλιά ή στην πύελο,
• πόνος στο πέος, στους όρχεις ή στη βουβωνική χώρα,
• πόνος κατά ή μετά την εκσπερμάτιση.

Στην οξεία βακτηριακή προστατίτιδα μπορεί να προστεθούν υψηλός πυρετός, ρίγος, έντονη κακουχία, μυαλγίες, ναυτία ή δυσκολία στην ούρηση. Η εικόνα αυτή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απλή «ενόχληση του προστάτη».

Στη χρόνια μορφή, αντίθετα, τα συμπτώματα μπορεί να είναι ηπιότερα, να υποχωρούν και να επανέρχονται ή να συνδέονται με υποτροπιάζουσες λοιμώξεις του ουροποιητικού.

Η οξεία βακτηριακή προστατίτιδα μπορεί να επιπλακεί από βακτηριαιμία, σήψη, οξεία επίσχεση ούρων ή απόστημα του προστάτη. Για αυτό η παρουσία πυρετού και έντονων ουρολογικών συμπτωμάτων απαιτεί έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση.

Η διάγνωση δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση. Ο γιατρός συνδυάζει τα συμπτώματα, τη διάρκεια των ενοχλημάτων, προηγούμενες ουρολοιμώξεις, προηγούμενες καλλιέργειες, χρήση αντιβιοτικών, ουρολογικές επεμβάσεις, καθετήρες και τυχόν παράγοντες κινδύνου για σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.

Η κλινική εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει ήπια δακτυλική εξέταση του προστάτη. Στην οξεία βακτηριακή προστατίτιδα ο προστάτης μπορεί να είναι διογκωμένος και ιδιαίτερα ευαίσθητος.

Η μάλαξη του προστάτη δεν πρέπει να πραγματοποιείται στην οξεία βακτηριακή προστατίτιδα, επειδή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο βακτηριαιμίας και σήψης.

Ο εργαστηριακός έλεγχος επιλέγεται ανάλογα με την κλινική εικόνα και μπορεί να περιλαμβάνει γενική ούρων, καλλιέργεια ούρων, γενική αίματος, δείκτες φλεγμονής, αιμοκαλλιέργειες σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και ειδικό μικροβιολογικό έλεγχο όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Η γενική ούρων είναι γρήγορη εξέταση που μπορεί να αναδείξει στοιχεία φλεγμονής ή λοίμωξης. Ευρήματα που μπορεί να υποστηρίζουν την κλινική υποψία είναι:

• λευκοκύτταρα ή πυοσφαίρια,
• θετική λευκοκυτταρική εστεράση,
• νιτρώδη,
• βακτήρια στο ίζημα,
• ερυθρά αιμοσφαίρια ή μικροσκοπική αιματουρία.

Κανένα από αυτά τα ευρήματα όμως δεν ταυτοποιεί μόνο του το μικρόβιο και κανένα δεν αντικαθιστά την καλλιέργεια όταν υπάρχει κλινική υποψία βακτηριακής προστατίτιδας.

Επίσης, μια αρνητική γενική ούρων δεν αποκλείει από μόνη της κάθε μορφή προστατίτιδας, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι χρόνια.

Η καλλιέργεια ούρων αποτελεί την πιο σημαντική μικροβιολογική εξέταση στην οξεία βακτηριακή προστατίτιδα. Όταν η κλινική κατάσταση το επιτρέπει, το δείγμα είναι προτιμότερο να λαμβάνεται πριν από την πρώτη δόση αντιβιοτικού, επειδή η προηγούμενη θεραπεία μπορεί να μειώσει την πιθανότητα ανάπτυξης του μικροοργανισμού.

Συνήθως χρησιμοποιείται δείγμα ούρων μέσης ροής σε αποστειρωμένο δοχείο. Η σωστή συλλογή είναι σημαντική για να περιοριστεί η επιμόλυνση. Αναλυτικές οδηγίες υπάρχουν στον οδηγό Σωστή Συλλογή Ούρων.

Εάν απομονωθεί κλινικά σημαντικό βακτήριο, μπορεί να ακολουθήσει αντιβιόγραμμα. Το αντιβιόγραμμα δείχνει σε ποια αντιμικροβιακά το συγκεκριμένο βακτήριο εμφανίζεται ευαίσθητο ή ανθεκτικό και βοηθά τον θεράποντα ιατρό να προσαρμόσει τη θεραπεία.

Η τελική ερμηνεία όμως δεν γίνεται μόνο από τον αριθμό των CFU/mL. Συνεκτιμώνται το είδος του μικροοργανισμού, η σωστή συλλογή, τα συμπτώματα, η γενική ούρων και τυχόν προηγούμενη αντιβίωση.

Η καλλιέργεια σπέρματος προκαλεί συχνά σύγχυση. Είναι διαθέσιμη μικροβιολογική εξέταση και μπορεί να ζητηθεί σε συγκεκριμένα κλινικά πλαίσια, όμως δεν πρέπει να θεωρείται αυτόνομο τεστ που επιβεβαιώνει ή αποκλείει τη χρόνια βακτηριακή προστατίτιδα.

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές ουρολογικές οδηγίες, η ευαισθησία της καλλιέργειας σπέρματος για τη διάγνωση χρόνιας βακτηριακής προστατίτιδας είναι περιορισμένη, περίπου 50%, και για αυτό η μικροβιολογική εξέταση του εκσπερματίσματος από μόνη της δεν συνιστάται ως εξέταση ρουτίνας για τη συγκεκριμένη διάγνωση.

Μπορεί ωστόσο να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχει συγκεκριμένη ουρολογική ή ανδρολογική ένδειξη ή όταν εντάσσεται σε ευρύτερο μικροβιολογικό έλεγχο.

Η συλλογή πρέπει να γίνεται με τρόπο που μειώνει την επιμόλυνση του δείγματος και σε αποστειρωμένο κατάλληλο δοχείο. Αν έχει ήδη ξεκινήσει αντιβιοτική θεραπεία, το εργαστήριο και ο γιατρός πρέπει να το γνωρίζουν.

Όταν υπάρχει πραγματική υποψία χρόνιας βακτηριακής προστατίτιδας, η διερεύνηση μπορεί να χρειάζεται περισσότερο στοχευμένο ουρολογικό μικροβιολογικό έλεγχο και όχι απλώς μία τυχαία καλλιέργεια σπέρματος.

Η κλασική δοκιμασία Meares–Stamey χρησιμοποιεί διαδοχικά δείγματα ώστε να επιχειρηθεί εντόπιση της προέλευσης του μικροοργανισμού. Υπάρχει η κλασική μέθοδος τεσσάρων δειγμάτων και μία απλούστερη μέθοδος δύο δειγμάτων πριν και μετά από προστατική μάλαξη, η οποία έχει δείξει παρόμοια διαγνωστική ευαισθησία σε συγκριτικές μελέτες.

Αυτές οι διαδικασίες γίνονται σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς και υπό ουρολογική καθοδήγηση.

Δεν πραγματοποιείται προστατική μάλαξη σε οξεία βακτηριακή προστατίτιδα. Η συγκεκριμένη τεχνική αφορά τη διερεύνηση χρόνιων καταστάσεων και όχι έναν άνδρα με οξύ πυρετό, ρίγος και έντονη φλεγμονή.

Σε ορισμένους άνδρες με χρόνια συμπτώματα, ιδιαίτερα όταν το ιστορικό ή η ηλικία δημιουργούν υποψία ουρηθρικής ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενης λοίμωξης, μπορεί να χρειαστεί ειδικός μοριακός έλεγχος.

Για τα Chlamydia trachomatis, το πρώτο τμήμα της ούρησης και όχι τα ούρα μέσης ροής αποτελεί κατάλληλο δείγμα για μοριακό έλεγχο με NAAT. Ανάλογα με την κλινική εικόνα μπορεί να ζητηθεί έλεγχος και για άλλα παθογόνα, όπως γονόκοκκος ή Mycoplasma.

Αυτό είναι διαφορετικό από την κλασική καλλιέργεια ούρων. Η καλλιέργεια αναζητά κυρίως καλλιεργήσιμα ουροπαθογόνα, ενώ οι μοριακές μέθοδοι χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένους μικροοργανισμούς που απαιτούν διαφορετικό τρόπο ανίχνευσης.

Το PSA δεν είναι ειδικός δείκτης καρκίνου. Παράγεται από τον προστατικό ιστό και μπορεί να αυξηθεί και σε καλοήθεις καταστάσεις, μεταξύ των οποίων η φλεγμονή ή λοίμωξη του προστάτη.

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρουν ότι αυξημένο PSA παρατηρείται περίπου στο 60% των ανδρών με οξεία βακτηριακή προστατίτιδα και περίπου στο 20% όσων έχουν χρόνια βακτηριακή προστατίτιδα.

Αυτό έχει μία πολύ πρακτική συνέπεια:

Επίσης, η μέτρηση ελεύθερου και ολικού PSA κατά τη διάρκεια ενεργού προστατίτιδας δεν προσθέτει πρακτική διαγνωστική πληροφορία για το αν υπάρχει προστατίτιδα.

Αν υπάρχει ήδη αυξημένη τιμή PSA σε άνδρα με ενεργό λοίμωξη ή έντονα φλεγμονώδη συμπτώματα, ο ουρολόγος αξιολογεί πρώτα το κλινικό πλαίσιο. Μετά την υποχώρηση της λοίμωξης μπορεί να αποφασιστεί επανέλεγχος του PSA σε κατάλληλο χρονικό σημείο.

Η πτώση του PSA μετά την αντιμετώπιση μιας λοίμωξης δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι αποκλείστηκε ο καρκίνος του προστάτη. Αν το PSA παραμένει αυξημένο ή υπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου, η αξιολόγηση συνεχίζεται σύμφωνα με τις συνήθεις ουρολογικές αρχές.

Στην οξεία προστατίτιδα, ειδικά όταν υπάρχει πυρετός ή συστηματική συμπτωματολογία, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• γενική αίματος και αριθμό λευκών αιμοσφαιρίων,
• CRP ή άλλους δείκτες φλεγμονής ανάλογα με την κλινική εικόνα,
• κρεατινίνη και eGFR όταν υπάρχει πιθανότητα νεφρικής επιβάρυνσης, απόφραξης, αφυδάτωσης ή ανάγκη αξιολόγησης πριν από συγκεκριμένη θεραπεία,
• αιμοκαλλιέργειες σε ασθενείς με πυρετό, ρίγος ή κλινική υποψία βακτηριαιμίας/σήψης.

Η CRP και τα λευκά αιμοσφαίρια μπορούν να υποστηρίξουν την εικόνα φλεγμονής, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η πηγή της λοίμωξης είναι ο προστάτης. Η διάγνωση προκύπτει από τον συνδυασμό ιστορικού, εξέτασης και μικροβιολογικών ευρημάτων.

Ο υπέρηχος δεν αποτελεί εξέταση που «επιβεβαιώνει» από μόνος του την προστατίτιδα. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες επισημαίνουν ότι το διορθικό υπερηχογράφημα δεν είναι αξιόπιστο ως γενικό διαγνωστικό τεστ για την προστατίτιδα.

Απεικονιστικός έλεγχος αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει υποψία επιπλοκής, όπως απόστημα του προστάτη, ή όταν η κλινική εικόνα δεν βελτιώνεται όπως αναμένεται.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία. Η επιλογή της εξέτασης ανήκει στον ουρολόγο και εξαρτάται από τα συμπτώματα, την κλινική κατάσταση και το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί.

Η βιοψία του προστάτη δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για τη διάγνωση προστατίτιδας και δεν είναι κατάλληλη κατά τη διάρκεια μη θεραπευμένης βακτηριακής προστατίτιδας λόγω αυξημένου κινδύνου λοιμωδών επιπλοκών.

Η συχνουρία και η νυκτουρία δεν σημαίνουν αυτόματα καλοήθη υπερπλασία προστάτη. Το ίδιο σύμπτωμα μπορεί να εμφανιστεί σε αρκετές διαφορετικές παθήσεις.

Για την καλοήθη υπερπλασία προστάτη υπάρχει ξεχωριστός οδηγός: Υπερτροφία Προστάτη: Συμπτώματα, PSA, Θεραπεία και Εξετάσεις.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε άνδρες που ήδη λαμβάνουν φάρμακα όπως Omnic, Xatral, Avodart, Proscar ή Duodart. Η εμφάνιση νέου πόνου, δυσουρίας ή πυρετού δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην ΚΥΠ ούτε να αντιμετωπίζεται απλώς με αλλαγή της χρόνιας αγωγής.

Η οξεία βακτηριακή προστατίτιδα είναι λοίμωξη που χρειάζεται αντιμικροβιακή θεραπεία. Σε έναν ασθενή με χαρακτηριστική οξεία εικόνα η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί να αρχίσει πριν ολοκληρωθεί η καλλιέργεια, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική κλινική επιβάρυνση.

Η καλλιέργεια και το αντιβιόγραμμα επιτρέπουν στη συνέχεια στον γιατρό να επανεκτιμήσει την επιλογή του αντιβιοτικού και, όπου είναι δυνατό, να χρησιμοποιήσει αποτελεσματική και στοχευμένη θεραπεία.

Η θεραπεία της βακτηριακής προστατίτιδας διαφέρει από μία απλή κυστίτιδα, επειδή πρέπει να ληφθούν υπόψη η διείσδυση του αντιβιοτικού στον προστατικό ιστό, η βαρύτητα της λοίμωξης, τα προηγούμενα αντιβιοτικά, οι αντοχές του μικροοργανισμού, η νεφρική λειτουργία και οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται εμπειρικά επανειλημμένη αντιβίωση για κάθε χρόνιο πυελικό πόνο χωρίς τεκμηρίωση λοίμωξης. Σε ασθενείς με χρόνιο σύνδρομο πυελικού άλγους και χωρίς ενεργό βακτηριακή λοίμωξη η θεραπευτική προσέγγιση είναι διαφορετική και συχνά πολυπαραγοντική.

Η επιλογή φαρμάκου, δόσης και διάρκειας θεραπείας αποτελεί ιατρική απόφαση και δεν πρέπει να γίνεται με βάση παλαιότερη συνταγή ή αντιβιόγραμμα άλλου επεισοδίου.

Η ανάγκη επανελέγχου εξαρτάται από τη μορφή της προστατίτιδας και την πορεία του ασθενούς. Δεν χρειάζεται κάθε άνδρας τις ίδιες εξετάσεις μετά τη θεραπεία.

Επανεκτίμηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν:

• τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται όπως αναμενόταν,
• ο πυρετός ή ο πόνος επιμένουν,
• υπάρχουν επανειλημμένες ουρολοιμώξεις με το ίδιο μικρόβιο,
• η καλλιέργεια παραμένει θετική ή υπάρχουν νέα συμπτώματα,
• υπάρχει επίσχεση ούρων ή σημαντική απόφραξη,
• το PSA παραμένει αυξημένο αφού έχει υποχωρήσει η ενεργός φλεγμονή,
• ο χρόνιος πόνος συνεχίζεται παρά επανειλημμένα αρνητικό μικροβιολογικό έλεγχο.

Στις υποτροπές είναι σημαντικό να εξετάζονται όχι μόνο τα αντιβιοτικά αλλά και πιθανοί παράγοντες που ευνοούν τη λοίμωξη, όπως απόφραξη της ροής των ούρων, σημαντικό υπόλειμμα ούρων, λίθοι, ουρηθρική στένωση, καθετήρες ή άλλη ουρολογική παθολογία.

Αν ο χρόνιος πόνος επιμένει για μήνες χωρίς τεκμηριωμένη λοίμωξη, πρέπει να επανεξετάζεται η ίδια η διάγνωση και να εξετάζεται το ενδεχόμενο συνδρόμου χρόνιου πυελικού άλγους ή άλλης ουρολογικής, νευρομυϊκής ή πυελικής αιτίας.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections 2026 – Bacterial Prostatitis. EAU Guidelines 2026.
2. National Institute for Health and Care Excellence. Prostatitis (acute): antimicrobial prescribing – NICE Guideline NG110. NICE NG110.
3. American Urological Association. Diagnosis and Management of Male Chronic Pelvic Pain: AUA Guideline. AUA Guideline.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Prostatitis: Inflammation of the Prostate. NIDDK.
5. European Association of Urology. EAU Guidelines on Prostate Cancer 2026. EAU Prostate Cancer Guidelines.