Leqembi ή Kisunla; Διαφορές Lecanemab και Donanemab στη Θεραπεία Alzheimer

Τελευταία ενημέρωση: 18 Αυγούστου 2026

Η ερώτηση «Leqembi ή Kisunla;» είναι λογική, αλλά δεν μπορεί να απαντηθεί με έναν απλό πίνακα όπου το ένα φάρμακο παίρνει περισσότερους βαθμούς από το άλλο. Πρόκειται για δύο θεραπείες της ίδιας γενικής κατηγορίας, με διαφορετικό όμως μοριακό στόχο, διαφορετική συχνότητα εγχύσεων, διαφορετικό πρόγραμμα MRI και διαφορετική στρατηγική ως προς τη διάρκεια της θεραπείας.

Και τα δύο φάρμακα έχουν αποδείξει ότι μπορούν να επιβραδύνουν κατά μέσο όρο την κλινική εξέλιξη σε επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμη συμπτωματική νόσο Alzheimer. Κανένα δεν έχει αποδείξει ότι σταματά οριστικά τη νόσο, αναγεννά κατεστραμμένους νευρώνες ή επαναφέρει πλήρως τη μνήμη και την καθημερινή λειτουργικότητα που έχει ήδη χαθεί.

Το πραγματικό ερώτημα για τον νευρολόγο δεν είναι «ποιο όνομα είναι καλύτερο;», αλλά:

• βρίσκεται ο ασθενής στο κατάλληλο πρώιμο στάδιο;
• έχει επιβεβαιωθεί ότι η γνωστική έκπτωση σχετίζεται με Alzheimer;
• έχει τεκμηριωθεί αμυλοειδική παθολογία;
• ποιος είναι ο γονότυπος ApoE;
• είναι κατάλληλο το MRI εγκεφάλου;
• λαμβάνει αντιπηκτικά ή έχει αυξημένο αιμορραγικό κίνδυνο;
• μπορεί να ακολουθήσει το απαιτούμενο πρόγραμμα εγχύσεων και MRI;
• έχει κατανοήσει ο ίδιος και η οικογένεια το πραγματικό μέγεθος του αναμενόμενου οφέλους;

Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή που να έχει πάρει παρόμοιους ασθενείς και να τους έχει κατανείμει απευθείας σε lecanemab ή donanemab ώστε να απαντήσει ποιο από τα δύο υπερέχει. Αυτό είναι κρίσιμο όταν διαβάζουμε συγκρίσεις στο διαδίκτυο.

Το Leqembi είναι η εμπορική ονομασία του lecanemab και το Kisunla η εμπορική ονομασία του donanemab. Και τα δύο είναι ανθρώπινα ή εξανθρωπισμένα μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν μορφές του β-αμυλοειδούς.

Το β-αμυλοειδές αποτελεί βασικό στοιχείο της βιολογικής παθολογίας της νόσου Alzheimer. Με την πάροδο του χρόνου σχηματίζονται παθολογικά συσσωματώματα και αμυλοειδικές πλάκες στον εγκέφαλο. Η νόσος όμως δεν είναι μόνο «πάρα πολύ αμυλοειδές». Περιλαμβάνει επίσης παθολογική tau, νευροφλεγμονή, συναπτική δυσλειτουργία, απώλεια νευρώνων και άλλους μηχανισμούς.

Για αυτό η αφαίρεση αμυλοειδούς δεν ισοδυναμεί με πλήρη θεραπεία της νόσου. Οι anti-amyloid θεραπείες μπορούν να τροποποιήσουν ένα σημαντικό μέρος της παθολογικής διαδικασίας, αλλά δεν μπορούν να αναστρέψουν όλη τη βλάβη που έχει ήδη συμβεί.

Αυτή είναι και η βασική αιτία για την οποία χρησιμοποιούνται σε πρώιμη φάση: όταν ο ασθενής έχει ήδη συμπτώματα, αλλά η απώλεια λειτουργικότητας δεν έχει προχωρήσει σε μέτρια ή σοβαρή άνοια.

Οι ομοιότητες είναι αρκετές και εξηγούν γιατί το Leqembi και το Kisunla συχνά συζητούνται μαζί.

• Και τα δύο είναι μονοκλωνικά αντισώματα κατά του β-αμυλοειδούς.
• Και τα δύο προορίζονται για πρώιμη συμπτωματική νόσο Alzheimer.
• Και τα δύο απαιτούν επιβεβαίωση αμυλοειδικής παθολογίας.
• Και στα δύο ο γονότυπος ApoE ε4 έχει καθοριστική σημασία στην ευρωπαϊκή ένδειξη.
• Και τα δύο χορηγούνται ενδοφλέβια.
• Και τα δύο απαιτούν MRI πριν από την έναρξη και επαναλαμβανόμενα MRI κατά τη θεραπεία.
• Και τα δύο μπορούν να προκαλέσουν ARIA.
• Και τα δύο χρειάζονται εξειδικευμένη ομάδα που γνωρίζει πώς να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει ARIA.
• Και τα δύο μπορούν να προκαλέσουν αντιδράσεις σχετιζόμενες με την έγχυση.
• Κανένα δεν προορίζεται για γενική προληπτική χρήση σε υγιείς ανθρώπους.

Η θεραπεία επομένως δεν ξεκινά επειδή κάποιος έχει θετικό οικογενειακό ιστορικό, επειδή βρέθηκε ApoE ε4 ή επειδή αισθάνεται ότι ξεχνά περισσότερο. Προηγείται ολοκληρωμένη νευρολογική και γνωστική αξιολόγηση.

Παρότι και τα δύο στοχεύουν το β-αμυλοειδές, δεν αναγνωρίζουν ακριβώς την ίδια μορφή της πρωτεΐνης.

Leqembi – lecanemab

Το lecanemab παρουσιάζει υψηλή συγγένεια για διαλυτά συσσωματώματα β-αμυλοειδούς και ιδιαίτερα για τα λεγόμενα πρωτοϊνίδια. Αυτές είναι παθολογικές ενδιάμεσες μορφές ανάμεσα στα μικρότερα συσσωματώματα και στις μεγαλύτερες ινιδιακές εναποθέσεις.

Με την πρόσδεσή του σε αυτές τις μορφές διευκολύνει την ανοσολογική απομάκρυνση του αμυλοειδούς και μειώνει σταδιακά το αμυλοειδικό φορτίο.

Kisunla – donanemab

Το donanemab στοχεύει ιδιαίτερα μία τροποποιημένη μορφή β-αμυλοειδούς με πυρογλουταμικό άκρο, η οποία βρίσκεται κυρίως στις ήδη σχηματισμένες αμυλοειδικές πλάκες. Η πρόσδεση του αντισώματος ενεργοποιεί μηχανισμούς μικρογλοιακής απομάκρυνσης των εναποθέσεων.

Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί τα δύο φάρμακα δεν πρέπει να θεωρούνται απόλυτα ταυτόσημα. Δεν σημαίνει όμως ότι η βιοχημική ιδιαιτερότητα του ενός μεταφράζεται αυτόματα σε μεγαλύτερο κλινικό όφελος.

Η ευρωπαϊκή ένδειξη και για τα δύο φάρμακα είναι περιορισμένη σε ασθενείς με:

• ήπια νοητική διαταραχή λόγω Alzheimer, ή
• ήπια άνοια λόγω Alzheimer,
• επιβεβαιωμένη αμυλοειδική παθολογία,
• κανένα ή ένα αντίγραφο ApoE ε4.

Με άλλα λόγια, η ύπαρξη διάγνωσης Alzheimer δεν αρκεί όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει σε μέτρια ή σοβαρή άνοια.

Επίσης δεν αποτελούν θεραπείες για άλλες μορφές άνοιας όπως μετωποκροταφική άνοια, άνοια με σωμάτια Lewy ή καθαρά αγγειακή άνοια, εκτός εάν υπάρχει τεκμηριωμένη συνυπάρχουσα Alzheimer και ο ασθενής πληροί τα αυστηρά κριτήρια του εξειδικευμένου κέντρου.

Πριν από τη θεραπεία πρέπει να είναι σαφές όχι μόνο ότι υπάρχει γνωστικό πρόβλημα, αλλά και ότι η Alzheimer αποτελεί τη βιολογική αιτία που δικαιολογεί anti-amyloid θεραπεία.

Η απώλεια μνήμης δεν σημαίνει αυτόματα νόσο Alzheimer. Υπάρχουν πολλές άλλες καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν γνωστικά συμπτώματα: κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου, φάρμακα με αντιχολινεργική ή κατασταλτική δράση, υποθυρεοειδισμός, έλλειψη βιταμίνης Β12, αγγειακές βλάβες, νεφρική ή ηπατική νόσος και άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Η anti-amyloid θεραπεία έχει νόημα μόνο όταν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ότι ο ασθενής έχει Alzheimer-σχετιζόμενη αμυλοειδική παθολογία.

Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• amyloid PET,
• βιοδείκτες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό,
• κατάλληλα επικυρωμένους βιοδείκτες αίματος στο σωστό κλινικό περιβάλλον.

Οι αιματολογικοί βιοδείκτες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη θέση, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν μια απλή εξέταση με ένα καθολικό «φυσιολογικό» όριο.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό p-Tau217 και Aβ42 στο αίμα για Alzheimer.

Το APOE είναι ένα γονίδιο με διαφορετικά αλληλόμορφα. Η παραλλαγή ApoE ε4 σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση.

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι:

• μη φορέας ε4,
• ετεροζυγώτης με ένα ε4,
• ομοζυγώτης με δύο αντίγραφα ε4.

Στις anti-amyloid θεραπείες ο γονότυπος έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το ApoE ε4 σχετίζεται με τον κίνδυνο ARIA. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους ομοζυγώτες, γεγονός που οδήγησε την ευρωπαϊκή έγκριση τόσο του Leqembi όσο και του Kisunla να περιοριστεί σε μη φορείς και ετεροζυγώτες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας ετεροζυγώτης έχει μηδενικό κίνδυνο. Σημαίνει ότι ανήκει στην ευρωπαϊκά εγκεκριμένη ομάδα και ότι ο κίνδυνος πρέπει να αξιολογηθεί μαζί με MRI, ηλικία, αγγειακά ευρήματα και φάρμακα.

Η εξέταση είναι γενετική και το αποτέλεσμα δεν μεταβάλλεται με την ηλικία ή τη θεραπεία. Αναλυτικά: Εξέταση ApoE και ApoE4.

Και τα δύο φάρμακα χορηγούνται ενδοφλέβια και απαιτούν οργανωμένη δομή χορήγησης.

Leqembi

Η τρέχουσα ευρωπαϊκή πληροφορία περιλαμβάνει ενδοφλέβια θεραπεία σε τακτικά διαστήματα, με το βασικό πρόγραμμα να περιλαμβάνει έγχυση ανά δύο εβδομάδες. Αυτό δημιουργεί σημαντικό πρακτικό φορτίο: ο ασθενής μπορεί να χρειάζεται περίπου δύο επισκέψεις τον μήνα μόνο για τις εγχύσεις, χωρίς να υπολογίζονται τα MRI και οι ιατρικές επανεκτιμήσεις.

Kisunla

Το Kisunla χορηγείται ενδοφλέβια μία φορά κάθε τέσσερις εβδομάδες. Από πλευράς αριθμού επισκέψεων για έγχυση, το πρόγραμμα είναι επομένως αραιότερο.

Η συχνότητα είναι πρακτικά σημαντική, αλλά δεν πρέπει να γίνεται το μοναδικό κριτήριο επιλογής. Η θεραπεία που απαιτεί λιγότερες επισκέψεις δεν είναι αυτομάτως καλύτερη για έναν συγκεκριμένο ασθενή.

Το MRI είναι από τα σημαντικότερα στοιχεία ασφάλειας. Δεν γίνεται απλώς για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Χρησιμοποιείται πριν και κατά τη θεραπεία για να εντοπιστούν ARIA, μικροαιμορραγίες και άλλα ευρήματα.

Leqembi

Με βάση την τρέχουσα ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, απαιτείται MRI πριν από την έναρξη και προγραμματισμένα MRI πριν από την 3η, 5η, 7η και 14η έγχυση. Το MRI πριν από την 3η έγχυση αποτελεί σημαντική νεότερη προσθήκη στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα παρακολούθησης.

Kisunla

Για το Kisunla πραγματοποιείται MRI μέσα στους έξι μήνες πριν από την έναρξη και στη συνέχεια πριν από τη 2η, 3η, 4η και 7η δόση.

Και στα δύο φάρμακα μπορεί να χρειαστεί επιπλέον MRI οποτεδήποτε εμφανιστούν συμπτώματα που θα μπορούσαν να σχετίζονται με ARIA. Επομένως, τα παραπάνω είναι το ελάχιστο προγραμματισμένο πλαίσιο και όχι το μέγιστο πλήθος MRI που μπορεί να χρειαστεί ένας ασθενής.

ARIA σημαίνει Amyloid-Related Imaging Abnormalities, δηλαδή απεικονιστικές ανωμαλίες που σχετίζονται με τη θεραπεία έναντι του αμυλοειδούς.

Τα ARIA είναι γνωστό φαινόμενο της συγκεκριμένης θεραπευτικής κατηγορίας και αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η χορήγηση πρέπει να γίνεται σε εξειδικευμένο πλαίσιο.

Πολλά επεισόδια είναι ασυμπτωματικά. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται απολύτως καλά και το ARIA να φανεί μόνο στο προγραμματισμένο MRI.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να εμφανιστούν:

• νέα ή έντονη κεφαλαλγία,
• σύγχυση,
• ζάλη,
• ναυτία,
• διαταραχές όρασης,
• αστάθεια ή δυσκολία βάδισης,
• εστιακά νευρολογικά συμπτώματα,
• σπανιότερα επιληπτικές κρίσεις ή σοβαρή νευρολογική επιδείνωση.

Η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων σε ασθενή που λαμβάνει Leqembi ή Kisunla δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην Alzheimer ή στην ηλικία. Χρειάζεται άμεση επικοινωνία με την ομάδα που παρακολουθεί τη θεραπεία.

Τα ARIA χωρίζονται κυρίως σε δύο κατηγορίες.

ARIA-E

Το ARIA-E σχετίζεται με οίδημα ή συλλογή υγρού στον εγκέφαλο. Η βαρύτητα μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Ήπια ασυμπτωματικά ευρήματα μπορεί να παρακολουθούνται στενά, ενώ σοβαρότερα ή συμπτωματικά περιστατικά μπορεί να οδηγήσουν σε προσωρινή αναστολή ή διακοπή θεραπείας.

ARIA-H

Το ARIA-H αφορά αιμορραγικά ευρήματα, όπως εγκεφαλικές μικροαιμορραγίες και επιφανειακή αιμοσιδήρωση.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο κατηγορίες είναι σημαντική για την ερμηνεία του MRI, αλλά στην πράξη μπορεί να συνυπάρχουν.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε ένα μεμονωμένο ποσοστό ARIA από τη μελέτη του Leqembi και ένα από τη μελέτη του Kisunla για να αποφασίσουμε ποιο είναι «ασφαλέστερο». Οι μελέτες δεν είχαν ακριβώς τον ίδιο πληθυσμό ούτε το ίδιο πρωτόκολλο.

Η ηλικιακή ομάδα στην οποία συζητούνται οι θεραπείες Alzheimer έχει συχνά ταυτόχρονα καρδιαγγειακά νοσήματα. Αυτό κάνει ιδιαίτερα σημαντικό τον έλεγχο της υπόλοιπης φαρμακευτικής αγωγής.

Στην ευρωπαϊκή πληροφορία των δύο φαρμάκων υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί για ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά, λόγω αυξημένου κινδύνου εγκεφαλικής αιμορραγίας.

Το baseline MRI πρέπει επίσης να αξιολογείται προσεκτικά για:

• προηγούμενες εγκεφαλικές αιμορραγίες,
• πολλαπλές μικροαιμορραγίες,
• επιφανειακή αιμοσιδήρωση,
• αγγειογενές οίδημα,
• ευρήματα συμβατά με εγκεφαλική αμυλοειδική αγγειοπάθεια,
• σοβαρή αγγειακή ή λευκοεγκεφαλοπαθητική νόσο.

Η αρτηριακή πίεση, το ιστορικό εγκεφαλικού και η πιθανότητα μελλοντικής ανάγκης αντιπηκτικής αγωγής αποτελούν επίσης μέρος της συνολικής απόφασης.

Δεν πρέπει ποτέ ο ασθενής να διακόπτει μόνος του αντιπηκτικό για να μπορέσει να λάβει anti-amyloid θεραπεία. Η ένδειξη του αντιπηκτικού μπορεί να αφορά πρόληψη σοβαρού ή θανατηφόρου θρομβοεμβολικού επεισοδίου.

Εκτός από τα ARIA, και τα δύο φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν αντιδράσεις που σχετίζονται με την ενδοφλέβια έγχυση.

Μπορεί να εμφανιστούν ρίγος, αίσθημα πυρετού, ναυτία, έμετος, πονοκέφαλος, ερυθρότητα, μεταβολές της αρτηριακής πίεσης, αίσθημα πίεσης στο στήθος ή δύσπνοια.

Οι περισσότερες αντιδράσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν όταν αναγνωριστούν έγκαιρα, όμως η χορήγηση πρέπει να γίνεται σε περιβάλλον που μπορεί να παρακολουθήσει τον ασθενή και να παρέμβει εάν χρειαστεί.

ARIA και αντίδραση έγχυσης είναι δύο διαφορετικές κατηγορίες ανεπιθύμητων ενεργειών. Η μία δεν αποκλείει την άλλη και απαιτούν διαφορετικό τρόπο αξιολόγησης.

Το lecanemab αξιολογήθηκε στη μεγάλη μελέτη φάσης 3 CLARITY AD, στην οποία συμμετείχαν άτομα με πρώιμη νόσο Alzheimer και επιβεβαιωμένη παρουσία αμυλοειδούς.

Σε διάρκεια 18 μηνών, οι ασθενείς που έλαβαν lecanemab εμφάνισαν κατά μέσο όρο μικρότερη επιδείνωση σε κλινική κλίμακα που συνδυάζει γνωστικές και λειτουργικές παραμέτρους σε σύγκριση με placebo.

Η EMA αξιολόγησε ειδικά την υποομάδα που αντιστοιχεί στην ευρωπαϊκή ένδειξη, δηλαδή μη φορείς ή ετεροζυγώτες ApoE ε4. Σε αυτή την ομάδα διατηρήθηκε το όφελος και μειώθηκε ο κίνδυνος ARIA σε σχέση με την ευρύτερη ομάδα που περιλάμβανε και ομοζυγώτες.

Το αποτέλεσμα πρέπει να εξηγείται με ακρίβεια: η ομάδα θεραπείας επιδεινώθηκε πιο αργά. Δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς γενικά βελτιώθηκαν σε σχέση με την αρχική τους κατάσταση.

Αυτό είναι σημαντικό για την ενημέρωση της οικογένειας. Ένας συγγενής μπορεί να περιμένει ότι «αν το φάρμακο δουλέψει, θα θυμάται ξανά όπως παλιά». Αυτό δεν είναι το αποτέλεσμα που έχει αποδειχθεί.

Το donanemab αξιολογήθηκε στη μελέτη φάσης 3 TRAILBLAZER-ALZ 2 σε ασθενείς με πρώιμη συμπτωματική Alzheimer, αμυλοειδική παθολογία και αξιολόγηση της tau.

Η θεραπεία οδήγησε σε σημαντική απομάκρυνση αμυλοειδικών πλακών και σε μικρότερη μέση επιδείνωση της γνωστικής και καθημερινής λειτουργίας σε σχέση με placebo.

Η μελέτη ανέδειξε επίσης κάτι που έχει μεγάλη κλινική σημασία: η θεραπεία φαίνεται να έχει μεγαλύτερη λογική όταν εφαρμόζεται νωρίς στην πορεία της νόσου, πριν η νευροεκφυλιστική βλάβη γίνει πολύ εκτεταμένη.

Η EMA αναφέρει ότι μετά περίπου 18 μήνες οι ασθενείς με Kisunla είχαν μικρότερη επιδείνωση στην ολοκληρωμένη κλίμακα iADRS από την ομάδα placebo.

Και εδώ, όμως, το αποτέλεσμα είναι επιβράδυνση. Δεν πρόκειται για επιστροφή στην προ της νόσου λειτουργικότητα.

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να πάρουμε το σχετικό ποσοστό επιβράδυνσης από τη CLARITY AD και το αντίστοιχο ποσοστό από την TRAILBLAZER-ALZ 2 και να αποφασίσουμε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό σημαίνει καλύτερο φάρμακο.

Η σύγκριση αυτή δεν είναι επιστημονικά ασφαλής.

Οι δύο μελέτες είχαν διαφορές:

• στους πληθυσμούς που εντάχθηκαν,
• στην κατανομή ApoE,
• στην αξιολόγηση tau,
• στα κριτήρια επιλογής,
• στα θεραπευτικά πρωτόκολλα,
• στις κλίμακες που χρησιμοποιήθηκαν ως πρωτεύοντα τελικά σημεία,
• στη στρατηγική αντιμετώπισης του αμυλοειδικού φορτίου.

Ακόμη και όταν δύο μελέτες διαρκούν περίπου τον ίδιο χρόνο, οι αριθμοί τους δεν γίνονται αυτομάτως άμεσα συγκρίσιμοι.

Για να μπορούσαμε να πούμε με ισχυρή βεβαιότητα ότι το ένα είναι ανώτερο από το άλλο θα χρειαζόταν τυχαιοποιημένη head-to-head μελέτη. Μέχρι να υπάρχει τέτοιο δεδομένο, η φράση «το Kisunla είναι Χ% καλύτερο από το Leqembi» ή το αντίστροφο είναι υπεραπλούστευση.

Η διάρκεια είναι μία από τις ουσιαστικότερες πρακτικές διαφορές.

Kisunla

Στην ευρωπαϊκή πληροφορία αναφέρεται ότι η θεραπεία με Kisunla δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 18 μήνες. Η ανάπτυξη του donanemab βασίστηκε σε στρατηγική έντονης απομάκρυνσης της αμυλοειδικής πλάκας, με συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο θεραπείας.

Leqembi

Για το Leqembi η ευρωπαϊκή προσέγγιση βασίζεται σε συνεχιζόμενη κλινική επανεκτίμηση. Η θεραπεία πρέπει να σταματά όταν ο ασθενής προχωρήσει σε μέτρια νόσο Alzheimer και μπορεί να επανεκτιμηθεί και νωρίτερα όταν το προφίλ οφέλους και κινδύνου δεν παραμένει ευνοϊκό.

Η διάρκεια επομένως δεν αποτελεί απλώς οικονομικό ή οργανωτικό ζήτημα. Αντανακλά διαφορετική θεραπευτική στρατηγική.

Σε κάθε περίπτωση, καμία θεραπεία δεν πρέπει να συνεχίζεται «στον αυτόματο πιλότο». Χρειάζεται τακτική επανεκτίμηση γνωστικής λειτουργίας, καθημερινής λειτουργικότητας, ανεπιθύμητων ενεργειών και MRI.

Η Alzheimer επηρεάζει ολόκληρη την οικογένεια και το ίδιο ισχύει για μία απαιτητική θεραπεία.

Πριν ξεκινήσει πρέπει να εξεταστούν:

• η απόσταση από το κέντρο θεραπείας,
• η δυνατότητα τακτικής μετακίνησης,
• η ύπαρξη συνοδού,
• η πρόσβαση σε MRI,
• η δυνατότητα επείγουσας νευρολογικής αξιολόγησης,
• η συμμόρφωση σε συχνές επισκέψεις,
• η συνύπαρξη άλλων σοβαρών νοσημάτων.

Ένα πρόγραμμα ανά δύο εβδομάδες μπορεί να είναι σημαντικά πιο απαιτητικό για έναν ασθενή που ζει μακριά από μεγάλο νευρολογικό κέντρο. Το Kisunla με έγχυση ανά τέσσερις εβδομάδες έχει πρακτικό πλεονέκτημα ως προς τη συχνότητα της έγχυσης.

Από την άλλη πλευρά, το πρόγραμμα MRI, το συνολικό προφίλ του ασθενούς και η θεραπευτική στρατηγική μπορεί να οδηγήσουν την ομάδα σε διαφορετική επιλογή.

Η ευκολία είναι σημαντική, αλλά έρχεται μετά την ασφάλεια και την καταλληλότητα.

Οι εξετάσεις αίματος για Alzheimer είναι ένα από τα ταχύτερα εξελισσόμενα πεδία της εργαστηριακής ιατρικής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η p-Tau217, αλλά και συνδυασμοί όπως p-Tau217/Aβ42, %p-Tau217 ή Aβ42/Aβ40.

Το βασικό σημείο είναι ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο τεστ με το όνομα «Tau217» που δίνει τα ίδια αποτελέσματα σε όλα τα εργαστήρια.

Διαφορετικές μέθοδοι μπορεί να μετρούν:

• απόλυτη p-Tau217,
• %p-Tau217,
• λόγο p-Tau217/Aβ42,
• λόγο Aβ42/Aβ40,
• σύνθετο αλγόριθμο πολλών βιοδεικτών.

Τα cut-offs είναι μέθοδο-ειδικά και δεν πρέπει να μεταφέρονται από ένα assay σε άλλο.

Ένας αξιόπιστος αιματολογικός βιοδείκτης μπορεί να λειτουργήσει ως αρχικό εργαλείο διαλογής και, για ορισμένες επαρκώς επικυρωμένες μεθόδους σε εξειδικευμένο περιβάλλον, ως ισχυρό μέρος της βιολογικής επιβεβαίωσης. Δεν σημαίνει όμως ότι οποιαδήποτε θετική p-Tau217 αποτελεί αυτόματη ένδειξη για Leqembi ή Kisunla.

Για την anti-amyloid θεραπεία εξακολουθεί να απαιτείται ολόκληρη η κλινική εικόνα: γνωστικό στάδιο, amyloid status, ApoE, MRI και έλεγχος ασφάλειας.

Διαβάστε: p-Tau217 και Aβ42: Εξετάσεις Αίματος για Alzheimer.

Τα anti-amyloid αντισώματα δεν πρέπει να συγχέονται με τα καθιερωμένα συμπτωματικά φάρμακα της Alzheimer.

Οι αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης όπως η γαλανταμίνη και η ριβαστιγμίνη αυξάνουν τη χολινεργική δραστηριότητα και χρησιμοποιούνται για συμπτωματική υποστήριξη. Δεν απομακρύνουν αμυλοειδικές πλάκες.

Το ίδιο ισχύει και για άλλες καθιερωμένες θεραπείες που έχουν διαφορετικό μηχανισμό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παλαιότερα φάρμακα είναι πλέον «άχρηστα». Η θέση τους είναι διαφορετική και μπορεί να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει ένδειξη, ακόμη και στο ευρύτερο θεραπευτικό πλάνο ασθενούς που αξιολογείται για νεότερη θεραπεία.

Σχετικοί οδηγοί:

• Reminyl – Γαλανταμίνη
• Exelon – Ριβαστιγμίνη

Παράλληλα, στη διερεύνηση της γνωστικής έκπτωσης μπορεί να χρειάζεται έλεγχος αναστρέψιμων ή συνυπαρχουσών αιτιών. Για παράδειγμα, η ανεπάρκεια Β12 μπορεί να προκαλέσει νευρολογικά και γνωστικά συμπτώματα και πρέπει να αντιμετωπίζεται όταν υπάρχει.

Δείτε: Βιταμίνη Β12 – Εξέταση και Ερμηνεία.

Πριν από Leqembi ή Kisunla πρέπει να έχουν απαντηθεί συγκεκριμένα ερωτήματα.

1. Υπάρχει αντικειμενική γνωστική έκπτωση;
   Η υποκειμενική λήθη από μόνη της δεν αρκεί.
2. Το στάδιο είναι κατάλληλο;
   Η ευρωπαϊκή ένδειξη αφορά ήπια νοητική διαταραχή ή ήπια άνοια λόγω Alzheimer.
3. Έχει επιβεβαιωθεί το αμυλοειδές;
   Δεν ξεκινά θεραπεία μόνο από την κλινική υποψία.
4. Έχει γίνει ApoE;
   Η ευρωπαϊκή ένδειξη αφορά μη φορείς ή ετεροζυγώτες ApoE ε4.
5. Υπάρχει κατάλληλο baseline MRI;
   Πρέπει να αξιολογηθούν μικροαιμορραγίες, αιμοσιδήρωση και άλλα ευρήματα.
6. Λαμβάνει ο ασθενής αντιπηκτικά;
   Η πληροφορία αυτή είναι κρίσιμη για την ασφάλεια.
7. Ελέγχεται επαρκώς η αρτηριακή πίεση;
   Ο αγγειακός κίνδυνος πρέπει να αξιολογείται συνολικά.
8. Μπορεί να πραγματοποιεί επαναλαμβανόμενα MRI;
   Χωρίς MRI monitoring δεν μπορεί να εφαρμοστεί σωστά το πρόγραμμα ασφάλειας.
9. Μπορεί να αναγνωρίσει η οικογένεια πιθανά συμπτώματα ARIA;
   Η έγκαιρη αντίδραση έχει ιδιαίτερη σημασία.
10. Μπορεί να τηρηθεί το πρόγραμμα εγχύσεων;
    Η απόσταση από το κέντρο και η ανάγκη συνοδού πρέπει να υπολογιστούν.
11. Έχουν συζητηθεί ρεαλιστικές προσδοκίες;
    Στόχος είναι επιβράδυνση και όχι ίαση.

Το Leqembi και το Kisunla αποτελούν σημαντική αλλαγή στη θεραπεία της πρώιμης νόσου Alzheimer, επειδή δεν περιορίζονται μόνο στη συμπτωματική υποστήριξη αλλά στοχεύουν τη βιολογική παθολογία του αμυλοειδούς.

Οι βασικές διαφορές που αξίζει να θυμάστε είναι:

• Leqembi = lecanemab, με ιδιαίτερη στόχευση διαλυτών συσσωματωμένων μορφών και πρωτοϊνιδίων.
• Kisunla = donanemab, με στόχευση τροποποιημένου αμυλοειδούς που βρίσκεται κυρίως στις πλάκες.
• Το Leqembi έχει συχνότερες εγχύσεις.
• Το Kisunla χορηγείται ανά τέσσερις εβδομάδες.
• Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα MRI δεν είναι ίδιο.
• Το Kisunla δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 18 μήνες θεραπείας.
• Και στα δύο απαιτούνται επιβεβαιωμένο αμυλοειδές και κατάλληλος γονότυπος ApoE.
• Και στα δύο ο σημαντικότερος ειδικός κίνδυνος είναι τα ARIA.
• Δεν υπάρχει αποδεδειγμένος καθολικός «νικητής» μεταξύ των δύο.

Η σωστή θεραπεία δεν είναι αυτή που φαίνεται καλύτερη σε έναν πίνακα. Είναι αυτή που μπορεί να προσφέρει αποδεκτή σχέση οφέλους και κινδύνου στον συγκεκριμένο ασθενή και να εφαρμοστεί με το απαιτούμενο επίπεδο παρακολούθησης.

Συχνές ερωτήσεις

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Medicines Agency. Leqembi (lecanemab) – European Public Assessment Report.
   EMA – Leqembi
2. European Medicines Agency. Kisunla (donanemab) – European Public Assessment Report.
   EMA – Kisunla
3. European Medicines Agency. Leqembi – Product Information. Τρέχουσα ευρωπαϊκή πληροφορία για ένδειξη, ApoE, MRI, ARIA, αντενδείξεις και παρακολούθηση.
4. European Medicines Agency. Kisunla – Product Information. Τρέχουσα ευρωπαϊκή πληροφορία για ένδειξη, διάρκεια θεραπείας, MRI, ARIA και αντενδείξεις.
5. van Dyck CH, Swanson CJ, Aisen P, et al. Lecanemab in Early Alzheimer’s Disease. N Engl J Med. 2023;388:9-21. doi:10.1056/NEJMoa2212948.
6. Sims JR, Zimmer JA, Evans CD, et al. Donanemab in Early Symptomatic Alzheimer Disease: The TRAILBLAZER-ALZ 2 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2023;330(6):512-527. doi:10.1001/jama.2023.13239.
7. Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμία. p-Tau217 και Aβ42: Εξετάσεις Αίματος για Alzheimer.
   p-Tau217 και Aβ42
8. Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμία. Εξέταση ApoE – Γενετικός Έλεγχος και ApoE4.
   Εξέταση ApoE

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος
Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος

Το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες υγείας και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη εκτίμηση από νευρολόγο ή εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης. Η επιλογή, έναρξη, παρακολούθηση ή διακοπή anti-amyloid θεραπείας πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από κατάλληλη εξειδικευμένη ιατρική ομάδα.