LDH Υψηλή μετά από Γυμναστική: Τι Σημαίνει;

1Τι είναι η LDH;

Η LDH ή γαλακτική αφυδρογονάση (lactate dehydrogenase) είναι ένα ένζυμο που υπάρχει σε πολλά κύτταρα του οργανισμού. Βρίσκεται στους σκελετικούς μύες, στα ερυθρά αιμοσφαίρια, στο ήπαρ, στην καρδιά, στους νεφρούς, στους πνεύμονες και σε άλλους ιστούς.

Όταν κύτταρα καταπονούνται ή καταστρέφονται, μέρος της LDH μπορεί να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος. Για αυτό η υψηλή LDH θεωρείται περισσότερο δείκτης κυτταρικής ή ιστικής βλάβης παρά εξέταση που υποδεικνύει ένα συγκεκριμένο όργανο.^[1]

Αυτό είναι και το βασικό σημείο στην ερμηνεία της: μια αυξημένη LDH δεν αποτελεί διάγνωση. Η αιτία προκύπτει από το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εργαστηριακές εξετάσεις.

Σημαντικό: η LDH δεν είναι το ίδιο με το γαλακτικό οξύ ή το γαλακτικό του αίματος. Πρόκειται για ένζυμο που συμμετέχει στον μεταβολισμό του γαλακτικού.

2Μπορεί η γυμναστική να αυξήσει την LDH;

Ναι. Η έντονη άσκηση αποτελεί αναγνωρισμένη αιτία παροδικής αύξησης της LDH. Το MedlinePlus αναφέρει ρητά ότι υψηλότερες τιμές LDH μπορεί να εμφανιστούν μετά από έντονη σωματική άσκηση.^[1]

Η επίδραση είναι μεγαλύτερη όταν η προπόνηση είναι πιο έντονη από τη συνηθισμένη για το συγκεκριμένο άτομο. Ένας άνθρωπος που ξεκινά ξαφνικά βαριά προπόνηση μπορεί επομένως να εμφανίσει μεγαλύτερη εργαστηριακή μεταβολή από έναν καλά προπονημένο αθλητή που εκτελεί το ίδιο πρόγραμμα συστηματικά.

Σε μελέτες μετά από προπόνηση αντιστάσεων έχει παρατηρηθεί αύξηση τόσο της LDH όσο και της CK, δύο ενζύμων που χρησιμοποιούνται ως έμμεσοι δείκτες μυϊκής καταπόνησης.^[2]

Επομένως, αν η αιμοληψία έγινε την ίδια ημέρα ή λίγο μετά από απαιτητική προπόνηση, αυτή η πληροφορία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πριν αποδοθεί η LDH σε παθολογική αιτία.

3Γιατί αυξάνεται η LDH μετά την άσκηση;

Η έντονη μυϊκή δραστηριότητα προκαλεί μηχανικό και μεταβολικό στρες στις μυϊκές ίνες. Ιδιαίτερα μετά από ασυνήθιστα έντονη ή παρατεταμένη προσπάθεια μπορεί να εμφανιστεί προσωρινή μεταβολή της διαπερατότητας των μυϊκών κυττάρων και μικροσκοπική μυϊκή βλάβη.

Ως αποτέλεσμα, ένζυμα που φυσιολογικά βρίσκονται μέσα στα κύτταρα μπορούν να περάσουν στο αίμα. Μεταξύ αυτών είναι:

• CK (κρεατινική κινάση),
• LDH,
• AST,
• και σε ορισμένες περιπτώσεις άλλοι μυϊκοί δείκτες.

Η LDH δεν αυξάνεται στον ίδιο βαθμό σε όλους. Η απάντηση εξαρτάται από την ένταση, τη διάρκεια, το είδος της άσκησης, το επίπεδο φυσικής κατάστασης και τον χρόνο που μεσολάβησε μέχρι την αιμοληψία.^[2]

4Ποια είδη άσκησης μπορούν να αυξήσουν περισσότερο την LDH;

Μεγαλύτερες μεταβολές είναι πιθανότερες μετά από προγράμματα που δημιουργούν σημαντική μυϊκή καταπόνηση, όπως:

• βαριά προπόνηση με βάρη,
• μεγάλο αριθμό επαναλήψεων ή σετ,
• έντονες έκκεντρες ασκήσεις,
• τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων,
• κατηφορικό τρέξιμο,
• έντονη διαλειμματική προπόνηση,
• αγώνες αντοχής,
• πολύωρη ποδηλασία ή άλλες παρατεταμένες δραστηριότητες,
• προπόνηση που είναι πολύ πιο απαιτητική από το συνηθισμένο πρόγραμμα.

Σε μελέτη δρομέων μεγάλων αποστάσεων παρατηρήθηκε αύξηση της συνολικής LDH αλλά και συγκεκριμένων ισοενζύμων της κατά τη διάρκεια παρατεταμένης προσπάθειας.^[3]

Αντίθετα, μια ήπια καθημερινή δραστηριότητα ή ένα χαλαρό περπάτημα συνήθως δεν προκαλεί την ίδια εργαστηριακή εικόνα με μια πραγματικά έντονη προπόνηση.

5Πόσο διαρκεί η αύξηση της LDH μετά τη γυμναστική;

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που να ισχύει για όλους. Η LDH μπορεί να παραμείνει αυξημένη για κάποιο διάστημα μετά την άσκηση και η πορεία της εξαρτάται από το είδος και την ένταση της μυϊκής καταπόνησης.

Η αύξηση δεν είναι απαραίτητο να έχει εξαφανιστεί λίγες ώρες μετά την προπόνηση. Σε πειραματικές μελέτες έντονης άσκησης, μεταβολές της LDH, της CK και άλλων ενζύμων έχουν καταγραφεί για ημέρες μετά την προπόνηση.^[4]

Για αυτό μια εξέταση που γίνεται το επόμενο πρωί μετά από πολύ έντονη προπόνηση μπορεί να εξακολουθεί να επηρεάζεται.

Για την τυποποιημένη προετοιμασία πριν από αιμοληψία, η κοινή σύσταση της EFLM–COLABIOCLI είναι να αποφεύγεται η έντονη σωματική δραστηριότητα που υπερβαίνει τη συνηθισμένη καθημερινή δραστηριότητα για τουλάχιστον 24 ώρες πριν από την αιμοληψία.^[5]

6LDH και CK μετά από γυμναστική: ποια είναι πιο χρήσιμη;

Όταν το ερώτημα είναι αν υπάρχει μυϊκή επιβάρυνση μετά από άσκηση, η CK είναι γενικά περισσότερο συνδεδεμένη με τον σκελετικό μυ από ό,τι η συνολική LDH.

Η LDH υπάρχει σε πάρα πολλούς ιστούς. Επομένως μια μεμονωμένη υψηλή LDH δεν μπορεί να αποδείξει ότι η προέλευση είναι μυϊκή.

Αν όμως υπάρχει:

• πρόσφατη έντονη προπόνηση,
• αυξημένη CK,
• μυϊκός πόνος μετά την άσκηση,
• και παράλληλη αύξηση LDH,

τότε η άσκηση αποτελεί πολύ σημαντική πιθανή εξήγηση της εργαστηριακής εικόνας.

Μελέτες που συνέκριναν διαφορετικά προγράμματα άσκησης έχουν δείξει μεταβολές και των δύο ενζύμων, αλλά με σημαντική διακύμανση μεταξύ ατόμων και διαφορετικών τύπων προπόνησης.^[2]

Η LDH μόνη της δεν αποτελεί εξέταση για τη διάγνωση μυϊκής βλάβης ή ραβδομυόλυσης.

7LDH μαζί με AST και ALT μετά από βάρη

Ένα συχνό εργαστηριακό εύρημα μετά από έντονη άσκηση με βάρη είναι να μην αυξάνεται μόνο η LDH αλλά να συνυπάρχει αύξηση της AST και μερικές φορές της ALT.

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι υπάρχει πρόβλημα στο ήπαρ. Όμως η AST βρίσκεται σε σημαντική ποσότητα και στους σκελετικούς μύες, ενώ ακόμη και η ALT μπορεί να επηρεαστεί μετά από σοβαρή μυϊκή καταπόνηση.

Σε μελέτη υγιών ανδρών μετά από μία ώρα προπόνησης με βάρη, οι AST και ALT παρέμειναν αυξημένες για τουλάχιστον επτά ημέρες, ενώ αυξήθηκαν επίσης η LDH, η CK και η μυοσφαιρίνη.^[4]

Για αυτό η ερμηνεία δεν πρέπει να γίνεται μεμονωμένα. Η CK, η GGT, η αλκαλική φωσφατάση, η χολερυθρίνη, το ιστορικό και η χρονική σχέση με την προπόνηση βοηθούν να διαχωριστεί μια πιθανή μυϊκή επίδραση από μια πραγματική ηπατική διαταραχή.

8Υψηλή LDH: μήπως φταίει αιμόλυση του δείγματος;

Πριν αποδοθεί μια υψηλή LDH σε κάποια πάθηση, πρέπει να εξετάζεται και ένας πολύ συχνός προαναλυτικός παράγοντας: η αιμόλυση του δείγματος αίματος.

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια περιέχουν LDH. Αν καταστραφούν μέσα στο σωληνάριο κατά ή μετά την αιμοληψία, η LDH απελευθερώνεται στον ορό ή στο πλάσμα και το αποτέλεσμα μπορεί να εμφανιστεί τεχνητά αυξημένο.^[1]

Αυτό ονομάζεται in vitro αιμόλυση και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασθενής έχει αιμολυτική αναιμία.

Ανάλογα με το εργαστήριο και τον βαθμό αιμόλυσης, το αποτέλεσμα μπορεί να συνοδεύεται από σχετική επισήμανση ή να απαιτείται νέα αιμοληψία.

9Πώς ερμηνεύεται μια υψηλή LDH μετά από γυμναστική;

Η σωστή ερμηνεία γίνεται με βάση το σύνολο των ευρημάτων και όχι έναν αριθμό.

Δεν πρέπει επίσης να συγκρίνεται μηχανικά μια τιμή LDH με «φυσιολογικές τιμές» που βρέθηκαν στο διαδίκτυο. Τα όρια αναφοράς μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο και το εργαστήριο. Χρησιμοποιείται πάντοτε το εύρος αναφοράς που αναγράφεται στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

10Πότε να επαναλάβω την LDH μετά από γυμναστική;

Αν η LDH βρέθηκε αυξημένη μετά από έντονη προπόνηση και δεν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα ή άλλα σημαντικά παθολογικά ευρήματα, ένας επανέλεγχος σε συνθήκες χωρίς πρόσφατη μυϊκή καταπόνηση μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.

Για τη γενική προετοιμασία πριν από αιμοληψία, οι ευρωπαϊκές συστάσεις προτείνουν τουλάχιστον 24 ώρες χωρίς έντονη σωματική δραστηριότητα.^[5]

Αν όμως έχει προηγηθεί ιδιαίτερα βαριά προπόνηση, αγώνας αντοχής ή σημαντικός μυϊκός πόνος, οι μεταβολές των μυϊκών ενζύμων μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο θεράπων ιατρός μπορεί να επιλέξει επανέλεγχο μετά από μεγαλύτερο διάστημα ανάπαυσης, ανάλογα με το ιστορικό και τα υπόλοιπα αποτελέσματα.

Το σημαντικό είναι οι δύο μετρήσεις να γίνονται όσο γίνεται σε συγκρίσιμες συνθήκες.

11Ποιες άλλες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος με υψηλή LDH να κάνει ένα μεγάλο πακέτο εξετάσεων. Οι εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την πιθανή προέλευση της αύξησης.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να αξιολογηθούν:

• CK για μυϊκή καταπόνηση ή βλάβη,
• AST και ALT,
• GGT και αλκαλική φωσφατάση όταν διερευνάται πιθανή ηπατική προέλευση,
• χολερυθρίνη,
• γενική αίματος,
• απτοσφαιρίνη και δικτυοερυθροκύτταρα όταν υπάρχει υποψία πραγματικής αιμόλυσης,
• κρεατινίνη και eGFR όταν υπάρχει σημαντική μυϊκή βλάβη ή νεφρικό ερώτημα,
• γενική ούρων, ιδιαίτερα αν υπάρχουν σκούρα ούρα ή υποψία μυοσφαιρινουρίας,
• άλλες εξετάσεις ανάλογα με τα συμπτώματα και το ιστορικό.

Τα ισοένζυμα της LDH μπορούν σε ειδικές περιπτώσεις να δώσουν πληροφορίες για την πιθανή προέλευση της αύξησης, αλλά δεν αποτελούν συνήθως την πρώτη εξέταση σε έναν ασυμπτωματικό άνθρωπο με πρόσφατη έντονη άσκηση.^[6]

12Πότε η υψηλή LDH χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή;

Η εξήγηση «έκανα γυμναστική» δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυτόματα για κάθε αυξημένη LDH.

Χρειάζεται μεγαλύτερη διερεύνηση όταν:

• η LDH παραμένει αυξημένη σε επαναλαμβανόμενες εξετάσεις παρά την αποχή από έντονη άσκηση,
• η αύξηση δεν έχει σαφή χρονική σχέση με την προπόνηση,
• συνυπάρχουν σημαντικές διαταραχές στη γενική αίματος, στις ηπατικές ή στις νεφρικές εξετάσεις,
• υπάρχει ανεξήγητη αναιμία ή πιθανότητα αιμόλυσης,
• υπάρχει ίκτερος,
• υπάρχει επίμονος πυρετός ή σοβαρή γενική καταβολή,
• υπάρχει έντονη μυϊκή αδυναμία ή μυϊκός πόνος δυσανάλογος της άσκησης,
• εμφανιστούν πολύ σκούρα ούρα ή σημαντική μείωση της ποσότητας των ούρων,
• υπάρχει πόνος στο στήθος, δύσπνοια ή άλλο οξύ σύμπτωμα.

Η LDH μπορεί να αυξηθεί σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις, μεταξύ άλλων σε μυϊκή βλάβη, αιμόλυση, ηπατικές παθήσεις, λοιμώξεις και άλλες καταστάσεις κυτταρικής βλάβης.^[7] Για αυτό η επίμονη αύξηση πρέπει να ερμηνεύεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο και όχι με αναζήτηση μιας μοναδικής «νόσου της LDH».

13LDH μετά από γυμναστική και ραβδομυόλυση

Η αύξηση της LDH μετά από άσκηση δεν σημαίνει από μόνη της ραβδομυόλυση.

Στην άσκηση μπορεί να υπάρχει ένα συνεχές από τη φυσιολογική μυϊκή καταπόνηση μέχρι τη σοβαρή μυϊκή βλάβη. Για τη διερεύνηση πιθανής ραβδομυόλυσης, η CK, η κλινική εικόνα και η νεφρική λειτουργία είναι πολύ σημαντικότερα από μια μεμονωμένη τιμή LDH.

Συμπτώματα που χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση μετά από έντονη άσκηση είναι:

• πολύ έντονος ή εκτεταμένος μυϊκός πόνος,
• σημαντικό μυϊκό πρήξιμο,
• ασυνήθιστη μυϊκή αδυναμία,
• ούρα πολύ σκούρου καφέ ή χρώματος «τσάι»,
• μειωμένη παραγωγή ούρων,
• έντονη αδιαθεσία μετά από εξαιρετικά απαιτητική άσκηση.

Σε αυτή την περίπτωση δεν έχει νόημα να περιμένει κάποιος απλώς να επαναλάβει την LDH μετά από μερικές ημέρες.

14Τι να κάνετε πρακτικά πριν από επανέλεγχο της LDH

Για να είναι ο επανέλεγχος περισσότερο συγκρίσιμος και να μειωθεί η επίδραση της άσκησης:

1. Αποφύγετε την έντονη προπόνηση πριν από την αιμοληψία. Ως γενική εργαστηριακή σύσταση, η έντονη δραστηριότητα αποφεύγεται για τουλάχιστον 24 ώρες.^[5]
2. Αν έχει προηγηθεί εξαιρετικά βαριά ή ασυνήθιστη άσκηση, ενημερώστε τον ιατρό ή το εργαστήριο.
3. Μην προσπαθήσετε να «διορθώσετε» το αποτέλεσμα με υπερβολική κατανάλωση νερού ή άλλες παρεμβάσεις.
4. Ακολουθήστε τις οδηγίες προετοιμασίας και νηστείας που αφορούν τις υπόλοιπες εξετάσεις του παραπεμπτικού.
5. Αναφέρετε αν υπάρχει έντονος μυϊκός πόνος, αδυναμία ή αλλαγή στο χρώμα των ούρων.
6. Αν στο προηγούμενο δείγμα αναφέρθηκε αιμόλυση, ο επανέλεγχος με νέο κατάλληλο δείγμα μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικός.

15Συχνές Ερωτήσεις για LDH και Γυμναστική

16Χρήσιμοι οδηγοί και υπηρεσίες

17Βιβλιογραφία

1. MedlinePlus – Lactate Dehydrogenase (LDH) Test. Αναφέρει, μεταξύ άλλων, την έντονη άσκηση και την αιμόλυση του δείγματος ως παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν την LDH. MedlinePlus.
2. Callegari GA, et al. Creatine Kinase and Lactate Dehydrogenase Responses after Different Resistance and Aerobic Exercise Protocols. J Hum Kinet. 2017. PubMed.
3. Tokinoya K, et al. LDH isoenzyme 5 is an index of early onset muscle damage during prolonged running. 2020. PubMed.
4. Pettersson J, et al. Muscular exercise can cause highly pathological liver function tests in healthy men. Br J Clin Pharmacol. 2008. PubMed.
5. Šimundić AM, et al. Joint EFLM-COLABIOCLI Recommendation for venous blood sampling. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. 2018. EFLM–COLABIOCLI Recommendation.
6. MedlinePlus – Lactate Dehydrogenase (LDH) Isoenzymes Test. MedlinePlus.
7. Farhana A, Lappin SL. Biochemistry, Lactate Dehydrogenase. StatPearls. National Library of Medicine. NCBI Bookshelf.
8. Priest JB, Oei TO, Moorehead WR. Exercise-induced changes in common laboratory tests. 1982. PubMed.

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Η ερμηνεία της LDH πρέπει να γίνεται σε συνδυασμό με το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εργαστηριακές εξετάσεις.