Κολχικίνη (Colchicine): Δοσολογία, Ουρική Αρθρίτιδα, Παρενέργειες και Αλληλεπιδράσεις

1Τι είναι η κολχικίνη;

Η κολχικίνη είναι φάρμακο με ισχυρή επίδραση στη φλεγμονώδη αντίδραση που προκαλείται από τους κρυστάλλους ουρικού μονονατρίου στις αρθρώσεις. Χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια στην αντιμετώπιση της ουρικής αρθρίτιδας.

Δεν ανήκει στα κλασικά μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), δεν είναι κορτιζόνη και δεν είναι αναλγητικό με την κλασική έννοια. Η ανακούφιση προκύπτει επειδή περιορίζει τη φλεγμονώδη αντίδραση.

Δεν μειώνει όμως την παραγωγή ούτε αυξάνει την αποβολή του ουρικού οξέος. Αυτό είναι διαφορετικός θεραπευτικός στόχος.

2Κυκλοφορεί και συνταγογραφείται η κολχικίνη στην Ελλάδα;

Ναι. Στην ελληνική αγορά υπάρχει το Colchicine/Farmasyn με δραστική ουσία την κολχικίνη και περιεκτικότητα 1 mg ανά δισκίο.

Το Colchicine/Farmasyn έχει λάβει άδεια κυκλοφορίας στην Ελλάδα και έχει ενταχθεί στον Κατάλογο Αποζημιούμενων Φαρμάκων. Καταγράφεται επίσης στα δελτία τιμών φαρμάκων.

Η χορήγησή του πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση. Η κολχικίνη δεν είναι φάρμακο κατάλληλο για αυθαίρετες αλλαγές δόσης λόγω του στενού θεραπευτικού της εύρους.

3Ποιες είναι οι ενδείξεις της κολχικίνης;

Σύμφωνα με τις εγκεκριμένες πληροφορίες του ελληνικού σκευάσματος, η κολχικίνη χρησιμοποιείται για:

• θεραπεία οξείας προσβολής ουρικής αρθρίτιδας,
• θεραπεία χρόνιας ουρικής αρθρίτιδας,
• προφύλαξη από οξεία κρίση κατά την έναρξη θεραπείας με αλλοπουρινόλη ή ουρικοζουρικούς παράγοντες,
• Οικογενή Μεσογειακό Πυρετό ή περιοδική νόσο.

Η σωστή ένδειξη έχει σημασία, επειδή διαφορετικός είναι ο στόχος της κολχικίνης σε μία οξεία κρίση και διαφορετικός όταν χορηγείται προληπτικά μαζί με θεραπεία που μειώνει το ουρικό οξύ.

4Πώς δρα η κολχικίνη;

Στην ουρική αρθρίτιδα, οι κρύσταλλοι ουρικού μονονατρίου που εναποτίθενται στην άρθρωση ενεργοποιούν έντονη φλεγμονώδη αντίδραση. Τα λευκοκύτταρα συγκεντρώνονται στην περιοχή και συμμετέχουν στην ανάπτυξη πόνου, ερυθρότητας, θερμότητας και οιδήματος.

Η κολχικίνη συνδέεται με την τουμπουλίνη και επηρεάζει τους μικροσωληνίσκους των κυττάρων. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζει λειτουργίες των φλεγμονωδών κυττάρων και μειώνει την αντίδραση στους κρυστάλλους.

5Κολχικίνη στην οξεία κρίση ουρικής αρθρίτιδας

Η οξεία κρίση ουρικής αρθρίτιδας μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά με έντονο πόνο, συχνά στη βάση του μεγάλου δακτύλου του ποδιού, αλλά μπορεί να προσβάλει και αστράγαλο, γόνατο, καρπό ή άλλες αρθρώσεις.

Η κολχικίνη αποτελεί μία από τις βασικές φαρμακευτικές επιλογές αντιμετώπισης των κρίσεων, μαζί με τα ΜΣΑΦ και τα κορτικοστεροειδή, ανάλογα με το ιστορικό, τη νεφρική λειτουργία, τις αλληλεπιδράσεις και τις αντενδείξεις του ασθενούς.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες προτιμούν χαμηλά δοσολογικά σχήματα κολχικίνης έναντι παλαιότερων υψηλών δόσεων, επειδή επιτυγχάνεται αποτελεσματικότητα με μικρότερο κίνδυνο γαστρεντερικής τοξικότητας.

Η επιλογή όμως της ακριβούς δόσης πρέπει να ακολουθεί το συγκεκριμένο σκεύασμα που χρησιμοποιείται και την ιατρική οδηγία.

6Δοσολογία κολχικίνης στην οξεία κρίση

Για το ελληνικό Colchicine/Farmasyn 1 mg, το φύλλο οδηγιών χρήσης αναφέρει για τους ενήλικες:

• 1 δισκίο των 1 mg με το πρώτο σημείο της οξείας προσβολής.
• Εάν δεν υπάρχει επαρκής ανακούφιση, μπορεί να χορηγηθεί δεύτερο δισκίο 1 mg μετά από 1–2 ώρες, σύμφωνα με την ιατρική οδηγία.
• Μέγιστο 2 mg σε 24 ώρες.
• Δεν πρέπει να λαμβάνονται περισσότερα από 6 δισκία συνολικά μέσα σε 4 συνεχόμενες ημέρες θεραπείας.
• Εάν χρειάζεται επανάληψη του ίδιου σχήματος, το ελληνικό φύλλο οδηγιών προβλέπει περίοδο 3 ημερών χωρίς θεραπεία πριν από νέο κύκλο.

Νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία, μεγάλη ηλικία και συγχορήγηση ορισμένων φαρμάκων μπορούν να αλλάξουν σημαντικά το ασφαλές δοσολογικό σχήμα.

7Γιατί δίνεται κολχικίνη όταν ξεκινά αλλοπουρινόλη;

Η έναρξη θεραπείας που μειώνει το ουρικό οξύ μπορεί προσωρινά να κινητοποιήσει τις εναποθέσεις κρυστάλλων και να αυξήσει την πιθανότητα κρίσης ουρικής αρθρίτιδας τους πρώτους μήνες.

Γι’ αυτό σε κατάλληλους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιηθεί χαμηλή δόση κολχικίνης ως προφύλαξη από νέες κρίσεις κατά την έναρξη της αλλοπουρινόλης ή άλλης ουρικομειωτικής θεραπείας.

Το ελληνικό φύλλο οδηγιών του Colchicine/Farmasyn αναφέρει ως προληπτική δόση 1 δισκίο των 1 mg ημερησίως, με τη διάρκεια να καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.

Οι διεθνείς οδηγίες υποστηρίζουν την αντιφλεγμονώδη προφύλαξη κατά την έναρξη ουρικομειωτικής θεραπείας, αλλά το ακριβές σχήμα εξατομικεύεται.

Δείτε αναλυτικά: Zylapour – Αλλοπουρινόλη, Ουρικό Οξύ και Ουρική Αρθρίτιδα.

8Χρόνια ουρική αρθρίτιδα: κολχικίνη ή φάρμακο για το ουρικό οξύ;

Στη χρόνια ουρική αρθρίτιδα πρέπει να διαχωρίζονται δύο διαφορετικοί στόχοι:

• Έλεγχος της φλεγμονής και των κρίσεων: εδώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί η κολχικίνη.
• Μακροχρόνια μείωση του ουρικού οξέος: απαιτείται ουρικομειωτική θεραπεία, όπως αλλοπουρινόλη, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Το ελληνικό φύλλο οδηγιών αναφέρει για τη χρόνια ουρική αρθρίτιδα 1 mg κολχικίνης ημερησίως, με διάρκεια που καθορίζεται από τον γιατρό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής με αυξημένο ουρικό οξύ χρειάζεται κολχικίνη. Η ασυμπτωματική υπερουριχαιμία και η επιβεβαιωμένη ουρική αρθρίτιδα δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Περισσότερα στον οδηγό: Ουρικό Οξύ και Ουρική Αρθρίτιδα.

9Κολχικίνη και Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός

Η κολχικίνη αποτελεί βασική μακροχρόνια θεραπεία του Οικογενούς Μεσογειακού Πυρετού (Familial Mediterranean Fever – FMF), μιας κληρονομικής αυτοφλεγμονώδους νόσου που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια πυρετού και φλεγμονής.

Στους ενήλικες, το ελληνικό φύλλο οδηγιών αναφέρει 1–2 mg την ημέρα, ως μία ή δύο ημερήσιες δόσεις. Για παιδιά άνω των 12 ετών αναφέρεται επίσης δοσολογικό εύρος 1–2 mg ημερησίως.

Η θεραπεία του FMF είναι εξειδικευμένη και η δόση δεν πρέπει να μεταβάλλεται χωρίς τον θεράποντα ιατρό. Η ανταπόκριση, οι κρίσεις, οι δείκτες φλεγμονής και η ανοχή στο φάρμακο λαμβάνονται υπόψη στην παρακολούθηση.

10Πώς λαμβάνεται σωστά η κολχικίνη;

Η κολχικίνη λαμβάνεται από το στόμα και πρέπει να χρησιμοποιείται ακριβώς σύμφωνα με το σχήμα που έχει δοθεί από τον γιατρό.

• Μην αυξάνετε τη δόση επειδή δεν υποχώρησε αμέσως ο πόνος.
• Μην παίρνετε επιπλέον δισκίο επειδή ξεχάσατε προηγούμενη δόση.
• Ελέγχετε την περιεκτικότητα του σκευάσματος. Ένα δισκίο 1 mg δεν είναι το ίδιο με σκεύασμα 0,5 ή 0,6 mg.
• Ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό για όλα τα άλλα φάρμακα που λαμβάνετε.
• Αποφεύγετε τον χυμό γκρέιπφρουτ, επειδή μπορεί να αυξήσει την έκθεση του οργανισμού στην κολχικίνη.

Εάν κατά τη θεραπεία εμφανιστούν έντονη διάρροια, έμετος, ναυτία ή κοιλιακό άλγος, απαιτείται επικοινωνία με τον γιατρό, επειδή μπορεί να αποτελούν πρώιμα σημεία τοξικότητας.

11Πότε δεν πρέπει να λαμβάνεται;

Σύμφωνα με το ελληνικό φύλλο οδηγιών του Colchicine/Farmasyn, δεν πρέπει να λαμβάνεται μεταξύ άλλων σε περιπτώσεις όπως:

• αλλεργία στην κολχικίνη ή στα συστατικά του προϊόντος,
• σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια,
• αιμοκάθαρση,
• σοβαρή ηπατική ανεπάρκεια,
• σοβαρές γαστρεντερικές διαταραχές ή έλκος στομάχου,
• ορισμένες καρδιακές ή αιματολογικές διαταραχές,
• ορισμένους επικίνδυνους συνδυασμούς με άλλα φάρμακα.

Ιδιαίτερα σε νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία, το ενδεχόμενο συσσώρευσης του φαρμάκου αυξάνει τον κίνδυνο τοξικότητας.

12Κολχικίνη, νεφρά, ήπαρ και ηλικιωμένοι

Η νεφρική και η ηπατική λειτουργία είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ασφάλεια της κολχικίνης.

Χρειάζεται αυξημένη προσοχή σε:

• άτομα με χρόνια νεφρική νόσο,
• ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία,
• ηλικιωμένους,
• καταβεβλημένους ασθενείς,
• άτομα με πολυφαρμακία,
• ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα τα οποία αυξάνουν τα επίπεδα της κολχικίνης.

Η μειωμένη νεφρική λειτουργία είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν συνυπάρχουν φάρμακα με πιθανότητα μυϊκής τοξικότητας.

Η κρεατινίνη και το eGFR μπορούν επομένως να είναι κρίσιμες πληροφορίες πριν ή κατά τη διάρκεια θεραπείας σε ασθενείς αυξημένου κινδύνου.

13Σημαντικές αλληλεπιδράσεις της κολχικίνης

Οι αλληλεπιδράσεις αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα θέματα ασφάλειας της κολχικίνης. Το φάρμακο επηρεάζεται από μηχανισμούς μεταβολισμού και μεταφοράς όπως το CYP3A4 και η P-glycoprotein (P-gp).

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τα επίπεδα κολχικίνης και τον κίνδυνο σοβαρής τοξικότητας.

Το ελληνικό φύλλο οδηγιών αναφέρει ιδιαίτερα:

• κλαριθρομυκίνη, ερυθρομυκίνη και άλλες μακρολίδες,
• ιτρακοναζόλη και κετοκοναζόλη,
• βεραπαμίλη και διλτιαζέμη,
• ορισμένα αντιρετροϊκά, όπως ριτοναβίρη,
• κυκλοσπορίνη,
• διγοξίνη,
• στατίνες και φιβράτες, λόγω αυξημένου κινδύνου μυϊκής βλάβης.

14Κολχικίνη και στατίνες: τι πρέπει να γνωρίζετε

Η συγχορήγηση κολχικίνης με φάρμακα που μπορούν επίσης να επηρεάσουν τους μύες χρειάζεται προσοχή. Το ελληνικό φύλλο οδηγιών αναφέρει στατίνες όπως:

• ατορβαστατίνη,
• σιμβαστατίνη,
• πραβαστατίνη,
• φλουβαστατίνη,

καθώς και φιβράτες όπως γεμφιβροζίλη και φαινοφιβράτη.

Ο πιθανός κίνδυνος είναι η εμφάνιση μυοπάθειας και, σπανιότερα, σοβαρής μυϊκής βλάβης όπως ραβδομυόλυση. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία ή όταν συνυπάρχουν επιπλέον αλληλεπιδρώντα φάρμακα.

Νέος έντονος μυϊκός πόνος, μυϊκή αδυναμία ή σκούρα ούρα κατά τη συγχορήγηση απαιτούν ιατρική αξιολόγηση. Σε κατάλληλες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί εξέταση CK/CPK.

Δείτε επίσης: Στατίνες και Μυϊκός Πόνος: CK, Μυαλγίες και Δυσανεξία.

15Παρενέργειες της κολχικίνης

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες αφορούν το γαστρεντερικό σύστημα:

• διάρροια,
• ναυτία,
• έμετος,
• κοιλιακό άλγος.

Η εμφάνιση έντονης διάρροιας ή επαναλαμβανόμενων εμέτων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως «αναμενόμενη ενόχληση», ιδιαίτερα όταν η δόση είναι υψηλή ή υπάρχουν αλληλεπιδράσεις.

Σε μεγαλύτερη έκθεση ή παρατεταμένη θεραπεία έχουν αναφερθεί επίσης:

• μυοπάθεια,
• ραβδομυόλυση,
• νευρομυϊκές διαταραχές,
• λευκοπενία,
• ουδετεροπενία,
• θρομβοπενία,
• διαταραχές νεφρικής ή ηπατικής λειτουργίας,
• αλωπεκία,
• διαταραχές της σπερματογένεσης.

Η χρόνια χορήγηση ή υψηλότερες δόσεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν την απορρόφηση της βιταμίνης Β12.

16Υπερδοσολογία κολχικίνης: επείγουσα κατάσταση

Η υπερδοσολογία κολχικίνης είναι σοβαρή ιατρική κατάσταση και μπορεί να είναι θανατηφόρα.

Δεν πρέπει να περιμένετε να εμφανιστούν συμπτώματα εάν έχει ληφθεί μεγαλύτερη ποσότητα από αυτή που έχει συνταγογραφηθεί ή εάν υπάρχει υποψία τυχαίας μαζικής κατάποσης.

Πρώιμα συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να περιλαμβάνουν:

• έντονη ναυτία και έμετο,
• σοβαρή ή αιματηρή διάρροια,
• διάχυτο κοιλιακό πόνο,
• κάψιμο ή ενόχληση σε στόμα και λαιμό,
• δυσκολία στην κατάποση,
• πτώση αρτηριακής πίεσης,
• σύγχυση.

Σε σοβαρή δηλητηρίαση μπορούν να ακολουθήσουν πολυοργανικές επιπλοκές.

17Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται με κολχικίνη;

Δεν απαιτείται το ίδιο εργαστηριακό πρόγραμμα για κάθε άτομο που λαμβάνει κολχικίνη. Η ανάγκη εξαρτάται από τη διάρκεια θεραπείας, τη δόση, την ηλικία, τη νεφρική και ηπατική λειτουργία και τα άλλα φάρμακα.

Σε ασθενή που λαμβάνει αλλοπουρινόλη παράλληλα, το ουρικό οξύ χρησιμοποιείται για να αξιολογηθεί εάν επιτυγχάνεται ο θεραπευτικός στόχος της ουρικομειωτικής αγωγής.

18Κολχικίνη στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό

Το θέμα χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση, ιδιαίτερα επειδή οι συστάσεις μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με την πάθηση για την οποία χρησιμοποιείται η κολχικίνη.

Το ελληνικό φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου Colchicine/Farmasyn αναφέρει ότι δεν πρέπει να λαμβάνεται κατά την εγκυμοσύνη και ότι η χρήση κατά τον θηλασμό δεν συνιστάται.

Ωστόσο, οι νεότερες συστάσεις EULAR/PReS για τον Οικογενή Μεσογειακό Πυρετό αντιμετωπίζουν διαφορετικά το θέμα και υποστηρίζουν τη συνέχιση της κολχικίνης κατά τη σύλληψη, την εγκυμοσύνη και τη γαλουχία σε ασθενείς με FMF, λόγω της σημασίας ελέγχου της νόσου.

19Ξεχασμένη δόση και πρακτικές οδηγίες

Εάν ξεχάσετε μία προγραμματισμένη δόση κολχικίνης, δεν πρέπει να λάβετε διπλή δόση για να την αναπληρώσετε.

Για καθημερινή προφυλακτική ή μακροχρόνια θεραπεία, ακολουθήστε τις οδηγίες που σας έχουν δοθεί για το πότε πρέπει να ληφθεί η επόμενη δόση.

Μερικές χρήσιμες πρακτικές:

• κρατήστε ενημερωμένη λίστα όλων των φαρμάκων σας,
• αναφέρετε την κολχικίνη όταν σας συνταγογραφείται νέο αντιβιοτικό ή αντιμυκητιασικό,
• μην χρησιμοποιείτε δισκία άλλης περιεκτικότητας θεωρώντας ότι έχουν το ίδιο δοσολογικό σχήμα,
• μην παίρνετε κολχικίνη «προληπτικά» χωρίς συγκεκριμένη ιατρική οδηγία,
• κρατήστε το φάρμακο μακριά από παιδιά λόγω της σοβαρότητας της τυχαίας υπερδοσολογίας.

20Κολχικίνη, αλλοπουρινόλη, ΜΣΑΦ ή κορτιζόνη;

Τα φάρμακα αυτά δεν έχουν τον ίδιο ρόλο.

Η επιλογή εξαρτάται από τη φάση της νόσου, τη νεφρική λειτουργία, το γαστρεντερικό και καρδιαγγειακό ιστορικό, τα άλλα φάρμακα και τις προηγούμενες ανεπιθύμητες ενέργειες.

21Συχνές Ερωτήσεις για την Κολχικίνη

22Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. FarmaSyn – Colchicine/Farmasyn: επίσημες πληροφορίες προϊόντος.
2. Colchicine/Farmasyn 1 mg – Φύλλο Οδηγιών Χρήσης.
3. Υπουργείο Υγείας – Ένταξη COLCHICINE/FARMASYN στον Κατάλογο Αποζημιούμενων Φαρμάκων.
4. American College of Rheumatology – 2020 Guideline for the Management of Gout.
5. Richette P, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis.
6. EULAR/PReS endorsed recommendations for the management of Familial Mediterranean Fever – 2024 update.