Κετόνες στα Ούρα στα Παιδιά: Τι Σημαίνουν και Πότε Χρειάζεται Έλεγχος

Δημοσίευση: 12 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 12 Αυγούστου 2026

Η ένδειξη «κετόνες θετικές» στη Γενική Ούρων είναι από τα ευρήματα που μπορούν εύκολα να ανησυχήσουν έναν γονέα. Η ανησυχία είναι κατανοητή, επειδή οι κετόνες συνδέονται στη δημόσια αντίληψη κυρίως με τον σακχαρώδη διαβήτη και ειδικότερα με τη διαβητική κετοξέωση. Στην παιδική ηλικία, όμως, η ερμηνεία είναι πολύ πιο σύνθετη.

Ένα παιδί που έχει πυρετό, έχει κάνει αρκετούς εμετούς, δεν έχει φάει από το προηγούμενο βράδυ ή έχει περάσει μία ημέρα σχεδόν μόνο με νερό μπορεί να εμφανίσει σημαντική παραγωγή κετονών χωρίς να έχει διαβήτη. Ο παιδικός οργανισμός έχει διαφορετικά ενεργειακά αποθέματα και μπορεί να στραφεί σχετικά γρήγορα στην καύση λίπους όταν περιορίζεται η πρόσληψη υδατανθράκων.

Από την άλλη πλευρά, οι κετόνες δεν πρέπει να αγνοούνται όταν συνδυάζονται με υπεργλυκαιμία ή με συμπτώματα όπως πολυουρία, πολυδιψία, απώλεια βάρους και επιδείνωση της γενικής κατάστασης. Εκεί το κλινικό ερώτημα αλλάζει και πρέπει να αποκλειστεί νέος σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και, όταν υπάρχουν τα κατάλληλα ευρήματα, διαβητική κετοξέωση.

Η σωστή προσέγγιση επομένως δεν είναι «βρέθηκαν κετόνες – έχει διαβήτη;», αλλά:

Γιατί παράγει κετόνες το συγκεκριμένο παιδί, ποια είναι η γλυκόζη του, έχει φάει, είναι ενυδατωμένο και ποια συμπτώματα παρουσιάζει;

1Τι είναι οι κετόνες και γιατί τις παράγει ο οργανισμός;

Οι κετόνες ή κετονικά σώματα είναι ουσίες που παράγονται κυρίως στο ήπαρ όταν ο οργανισμός χρησιμοποιεί αυξημένα το λίπος ως πηγή ενέργειας. Οι τρεις βασικές κετονικές ενώσεις είναι το β-υδροξυβουτυρικό, το ακετοξικό και η ακετόνη.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, μεγάλο μέρος της ενέργειας προέρχεται από τη γλυκόζη. Όταν όμως η διαθέσιμη γλυκόζη από την τροφή μειωθεί και αρχίσουν να εξαντλούνται τα άμεσα αποθέματα γλυκογόνου, ο οργανισμός αυξάνει τη διάσπαση λίπους. Τα λιπαρά οξέα μεταφέρονται στο ήπαρ και ένα μέρος τους μετατρέπεται σε κετονικά σώματα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτικό ενεργειακό καύσιμο.

Η παραγωγή κετονών επομένως δεν είναι από μόνη της παθολογική διαδικασία. Μπορεί να αποτελεί φυσιολογική μεταβολική προσαρμογή σε μία περίοδο νηστείας. Το πρόβλημα προκύπτει όταν η παραγωγή είναι υπερβολική, όταν συνυπάρχει σοβαρή έλλειψη ινσουλίνης, όταν αναπτύσσεται μεταβολική οξέωση ή όταν η κέτωση συνοδεύεται από σημαντική υπογλυκαιμία ή άλλη μεταβολική διαταραχή.

2Γιατί τα παιδιά εμφανίζουν κετόνες πιο εύκολα;

Η παιδική ηλικία έχει ιδιαίτερη μεταβολική φυσιολογία. Τα μικρότερα παιδιά έχουν υψηλές ενεργειακές ανάγκες σε σχέση με το σωματικό τους βάρος και μικρότερα διαθέσιμα αποθέματα γλυκογόνου σε σχέση με έναν ενήλικα. Για αυτό μπορεί να περάσουν πιο γρήγορα από τον μεταβολισμό της γλυκόζης στην αυξημένη καύση λίπους.

Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές κατά τη διάρκεια μιας οξείας λοίμωξης. Ένα παιδί μπορεί το πρωί να έχει πυρετό και μειωμένη όρεξη, το μεσημέρι να φάει ελάχιστα, το βράδυ να κάνει δύο ή τρεις εμετούς και την επόμενη ημέρα να δώσει δείγμα ούρων. Η παρουσία κετονών σε αυτό το δείγμα δεν είναι απροσδόκητη.

Στη βιβλιογραφία χρησιμοποιείται και ο όρος accelerated starvation, δηλαδή επιταχυνόμενη μεταβολική απάντηση στη νηστεία. Δεν σημαίνει ότι το παιδί έχει υποστεί πραγματικό λιμό. Περιγράφει την τάση ορισμένων παιδιών να παράγουν σημαντικές ποσότητες κετονών μετά από σχετικά μικρότερο χρονικό διάστημα μειωμένης πρόσληψης τροφής.

Το φαινόμενο παρατηρείται περισσότερο σε μικρότερα παιδιά και μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία, εμετό, λήθαργο και σε ορισμένες περιπτώσεις χαμηλή γλυκόζη. Για αυτό η κλινική εικόνα και η μέτρηση της γλυκόζης είναι πολύ σημαντικότερες από μία απομονωμένη ένδειξη της ταινίας ούρων.

3Τι σημαίνει «ketones», «trace», «+», «++» ή «+++» στη Γενική Ούρων;

Η χημική ανάλυση της Γενικής Ούρων γίνεται συνήθως με αντιδραστήρια που αλλάζουν χρώμα ανάλογα με την παρουσία και περίπου την ποσότητα ορισμένων ουσιών. Για τις κετόνες, το αποτέλεσμα μπορεί να αναφέρεται ως αρνητικό, ίχνη, μικρή, μέτρια ή μεγάλη ποσότητα ή να εμφανίζεται με σύμβολα όπως +, ++ και +++.

Η ακριβής αντιστοίχιση των συμβόλων σε συγκεντρώσεις εξαρτάται από το αναλυτικό σύστημα και το αντιδραστήριο. Για αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι ένα συγκεκριμένο «++» έχει παντού ακριβώς την ίδια ποσοτική σημασία.

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι ο αριθμός των «+» δεν αποτελεί μόνος του δείκτη κλινικής βαρύτητας. Ένα παιδί μπορεί να έχει αρκετές κετόνες μετά από επαναλαμβανόμενους εμετούς και πολύωρη αποχή από τροφή, αλλά φυσιολογική γλυκόζη και γρήγορη κλινική βελτίωση. Αντίθετα, σε άλλο παιδί η παρουσία κετονών μαζί με υπεργλυκαιμία και συμπτώματα διαβήτη μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Για τον λόγο αυτό το εργαστηριακό αποτέλεσμα πρέπει πάντα να διαβάζεται μαζί με τη γλυκόζη, το ειδικό βάρος των ούρων, την παρουσία γλυκόζης στα ούρα και κυρίως με το ιστορικό και την κατάσταση του παιδιού.

4Νηστεία και μειωμένη πρόσληψη τροφής

Η πιο απλή και συχνή εξήγηση για κετονουρία σε ένα κατά τα άλλα υγιές παιδί είναι ότι δεν έχει φάει αρκετά. Αυτό μπορεί να είναι προφανές, όπως μετά από πολλούς εμετούς, ή λιγότερο εμφανές: το παιδί μπορεί να πίνει νερό και να φαίνεται ότι παίρνει υγρά, αλλά να έχει καταναλώσει ελάχιστους υδατάνθρακες για μεγάλο μέρος της ημέρας.

Όταν η πρόσληψη υδατανθράκων μειώνεται σημαντικά, ο οργανισμός χρησιμοποιεί περισσότερο λίπος και αυξάνεται η παραγωγή κετονών. Στα παιδιά αυτό μπορεί να συμβεί ταχύτερα από ό,τι στους ενήλικες.

Συνηθισμένες καταστάσεις είναι:

• παιδί που δεν έφαγε επειδή είχε πυρετό,
• παιδί με πονόλαιμο που αρνείται στερεά τροφή,
• πολύωρη νυχτερινή νηστεία σε συνδυασμό με προηγούμενη κακή πρόσληψη,
• εμετοί που δεν επιτρέπουν φυσιολογική σίτιση,
• γαστρεντερίτιδα με μειωμένη πρόσληψη θερμίδων,
• παρατεταμένη περίοδος με πολύ μικρές ποσότητες φαγητού.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η κετονουρία συχνά υποχωρεί καθώς αντιμετωπίζεται η υποκείμενη νόσος και το παιδί επιστρέφει στη φυσιολογική πρόσληψη υγρών και τροφής.

5Κετόνες στα ούρα σε παιδί με πυρετό

Ο πυρετός είναι πολύ συχνό πλαίσιο στο οποίο ανιχνεύονται κετόνες σε παιδιατρική Γενική Ούρων. Δεν σημαίνει ότι ο πυρετός προκαλεί άμεσα κετονουρία. Συνήθως λειτουργεί μέσω ενός συνδυασμού αυξημένων ενεργειακών αναγκών και μειωμένης πρόσληψης τροφής.

Ένα παιδί με πυρετό συχνά:

• δεν έχει όρεξη,
• τρώει πολύ μικρότερες ποσότητες,
• πίνει κυρίως νερό,
• μπορεί να ιδρώνει περισσότερο,
• ενδέχεται να έχει παράλληλα εμετό ή διάρροια.

Έτσι, η ανίχνευση κετονών μπορεί να αποτελεί απλώς μέρος της μεταβολικής απάντησης στην οξεία νόσηση και στη σχετική νηστεία.

Η παρουσία κετονών όμως δεν απαντά στο ερώτημα ποια είναι η αιτία του πυρετού. Δεν ξεχωρίζει ιογενή από βακτηριακή λοίμωξη και δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση για ουρολοίμωξη, αναπνευστική λοίμωξη ή άλλη εστία όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις.

Δείτε επίσης: Παιδί με Πυρετό: Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις Αίματος, Ούρων ή Καλλιέργεια.

6Εμετοί, ναυτία και κετονουρία

Οι εμετοί αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό σενάριο για εμφάνιση κετονών χωρίς διαβήτη. Το παιδί χάνει υγρά, δεν μπορεί να κρατήσει εύκολα τροφή και συχνά σταματά σχεδόν πλήρως την πρόσληψη υδατανθράκων για αρκετές ώρες.

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: η μειωμένη πρόσληψη αυξάνει την παραγωγή κετονών, ενώ η σημαντική κέτωση σε ορισμένα παιδιά μπορεί να συνοδεύεται από περισσότερη ναυτία και κακουχία, κάνοντας ακόμη δυσκολότερη τη σίτιση.

Σε ένα παιδί με εμετούς πρέπει επομένως να αξιολογούνται:

• πόσες ώρες ή ημέρες διαρκούν οι εμετοί,
• αν μπορεί να κρατήσει υγρά,
• πότε έφαγε τελευταία φορά ουσιαστική ποσότητα,
• αν ουρεί φυσιολογικά,
• αν είναι ζωηρό και ανταποκρίνεται φυσιολογικά,
• αν υπάρχει κοιλιακός πόνος, υψηλός πυρετός ή άλλο σύμπτωμα,
• αν η γλυκόζη είναι φυσιολογική, χαμηλή ή αυξημένη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν οι εμετοί συνοδεύονται από έντονη δίψα, πολυουρία, απώλεια βάρους ή βαθιά αναπνοή, επειδή τότε η διαφορική διάγνωση δεν περιορίζεται στη συνηθισμένη γαστρεντερίτιδα.

7Διάρροια, γαστρεντερίτιδα και κετόνες

Στη γαστρεντερίτιδα μπορεί να συνυπάρχουν εμετοί, διάρροια, πυρετός και απότομη μείωση της πρόσληψης τροφής. Αυτό είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό περιβάλλον για εμφάνιση κετονών.

Στην περίπτωση αυτή πρέπει να ξεχωρίζουμε δύο διαδικασίες που συχνά συμβαίνουν ταυτόχρονα:

• κέτωση επειδή το παιδί λαμβάνει λίγους υδατάνθρακες και θερμίδες,
• αφυδάτωση επειδή χάνει υγρά και ενδεχομένως δεν αναπληρώνει επαρκώς τις απώλειες.

Οι δύο καταστάσεις συνδέονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημες. Ένα παιδί μπορεί να έχει κετόνες χωρίς σοβαρή αφυδάτωση ή, αντίστροφα, σημαντική αφυδάτωση που χρειάζεται αξιολόγηση ανεξάρτητα από το επίπεδο κετονών.

Στην πράξη έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία αν το παιδί μπορεί να πιει, αν κρατά τα υγρά, αν ουρεί, αν έχει φυσιολογική εγρήγορση και αν βελτιώνεται, παρά η απομονωμένη ένδειξη «++ κετόνες».

Δείτε αναλυτικά: Διάρροια στα Παιδιά: Πότε Χρειάζεται Καλλιέργεια Κοπράνων, Καλπροτεκτίνη ή Άλλη Εξέταση.

8Αφυδάτωση: τι σχέση έχει με τις κετόνες;

Η αφυδάτωση δεν αποτελεί από μόνη της την κύρια βιοχημική αιτία παραγωγής κετονών. Συχνά όμως συνυπάρχει με τις καταστάσεις που προκαλούν κέτωση: εμετούς, διάρροια, πυρετό και μειωμένη πρόσληψη τροφής.

Επιπλέον, όταν τα ούρα είναι πολύ συμπυκνωμένα, το αποτέλεσμα της Γενικής Ούρων πρέπει να ερμηνεύεται στο πλαίσιο του ειδικού βάρους και της συνολικής κατάστασης του δείγματος.

Ενδείξεις που μπορεί να συνοδεύουν σημαντική αφυδάτωση είναι:

• αισθητά μειωμένη ούρηση,
• πολύ ξηρό στόμα και γλώσσα,
• έντονη δίψα,
• απουσία δακρύων σε μικρό παιδί,
• υπνηλία ή έντονη καταβολή,
• ψυχρά άκρα ή κακή περιφερική κυκλοφορία σε σοβαρότερες περιπτώσεις,
• αδυναμία του παιδιού να πιει ή να κρατήσει υγρά.

Σε βρέφη και μικρά παιδιά η αξιολόγηση της ενυδάτωσης έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή μπορούν να επιδεινωθούν ταχύτερα από έναν μεγαλύτερο έφηβο ή ενήλικα.

9Το σημαντικότερο ερώτημα: ποια είναι η γλυκόζη αίματος;

Όταν εντοπίζονται κετόνες, η γλυκόζη αίματος είναι μία από τις πιο χρήσιμες πληροφορίες για την ερμηνεία του ευρήματος. Δεν σημαίνει ότι κάθε μικρή κετονουρία απαιτεί υποχρεωτικά εξέταση αίματος. Αν όμως οι κετόνες είναι σημαντικές, δεν υπάρχει σαφής αιτία από νηστεία ή ίωση ή υπάρχουν ύποπτα συμπτώματα, ο έλεγχος της γλυκόζης αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Η διαφορά αυτή είναι κεντρική: η ίδια κετονουρία αποκτά τελείως διαφορετική σημασία ανάλογα με τη γλυκόζη και τα συμπτώματα.

10Κετόνες χωρίς υπεργλυκαιμία: είναι συνήθως πιο καθησυχαστικό;

Η παρουσία κετονών με φυσιολογική γλυκόζη, ειδικά μετά από σαφή περίοδο μειωμένης πρόσληψης, συχνά ταιριάζει με μη διαβητική κέτωση. Αυτό είναι συνήθως πιο καθησυχαστικό από τον συνδυασμό κετονών και σημαντικής υπεργλυκαιμίας, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοιο περιστατικό μπορεί να αγνοηθεί.

Η αξιολόγηση αλλάζει όταν:

• το παιδί είναι πολύ καταβεβλημένο,
• υπάρχει χαμηλή γλυκόζη,
• οι εμετοί είναι επίμονοι,
• τα επεισόδια επαναλαμβάνονται,
• η κέτωση εμφανίζεται χωρίς εμφανή νηστεία ή νόσηση,
• υπάρχει καθυστέρηση ανάπτυξης ή ανεπαρκής πρόσληψη βάρους,
• συνυπάρχουν άλλα ασυνήθιστα εργαστηριακά ευρήματα.

Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται πιο στοχευμένος παιδιατρικός, ενδοκρινολογικός ή μεταβολικός έλεγχος.

11Κετωτική υπογλυκαιμία στα μικρά παιδιά

Η κετωτική υπογλυκαιμία είναι ένα ιδιαίτερο παιδιατρικό σενάριο στο οποίο συνυπάρχουν χαμηλή γλυκόζη και αυξημένη παραγωγή κετονών, συνήθως μετά από περίοδο μειωμένης πρόσληψης τροφής ή οξείας νόσησης.

Παρατηρείται κυρίως σε μικρότερα παιδιά και συχνά το επεισόδιο εμφανίζεται το πρωί μετά από ανεπαρκή πρόσληψη το προηγούμενο βράδυ ή κατά τη διάρκεια γαστρεντερίτιδας.

Πιθανά συμπτώματα υπογλυκαιμίας είναι:

• ωχρότητα,
• εφίδρωση,
• τρέμουλο,
• έντονη αδυναμία,
• ευερεθιστότητα ή αλλαγή συμπεριφοράς,
• υπνηλία,
• σε σοβαρή υπογλυκαιμία, σπασμοί ή απώλεια συνείδησης.

Ένα τυπικό, μεμονωμένο επεισόδιο μετά από εμφανή παρατεταμένη κακή πρόσληψη σε ένα παιδί που κατά τα άλλα αναπτύσσεται φυσιολογικά μπορεί να έχει διαφορετική βαρύτητα από συχνές, ανεξήγητες ή σοβαρές υποτροπές.

Οι επαναλαμβανόμενες υπογλυκαιμίες, η ανεπαρκής ανάπτυξη, η ηπατομεγαλία ή άλλα άτυπα χαρακτηριστικά είναι λόγοι για πιο αναλυτική διερεύνηση και όχι απλή απόδοση όλων των επεισοδίων σε «κετόνες από νηστεία».

12Κετόνες και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία της παιδικής και εφηβικής περιόδου. Όταν υπάρχει σοβαρή έλλειψη ινσουλίνης, η γλυκόζη δεν χρησιμοποιείται αποτελεσματικά από τα κύτταρα, ενώ παράλληλα αυξάνεται η λιπόλυση και η παραγωγή κετονών.

Για αυτό οι κετόνες αποτελούν σημαντικό εύρημα σε ορισμένα παιδιά με νέο διαβήτη. Δεν είναι όμως η παρουσία των κετονών μόνη της που οδηγεί στην υποψία.

Κλασικά συμπτώματα που πρέπει να αναζητούνται είναι:

• πολυουρία – το παιδί ουρεί πολύ συχνότερα ή σε μεγαλύτερες ποσότητες,
• πολυδιψία – ζητά συνεχώς νερό ή ξυπνά τη νύχτα για να πιει,
• νέα νυχτερινή ενούρηση σε παιδί που είχε αποκτήσει έλεγχο της κύστης,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• έντονη κόπωση,
• σε προχωρημένη κατάσταση, εμετοί, κοιλιακός πόνος ή μεταβολή της αναπνοής.

Όταν υπάρχουν τέτοια συμπτώματα, η μέτρηση γλυκόζης δεν πρέπει να καθυστερεί περιμένοντας μία νέα Γενική Ούρων.

13Κετόνες + υψηλό σάκχαρο: γιατί αλλάζει εντελώς η αξιολόγηση;

Ο συνδυασμός κετονών και υπεργλυκαιμίας είναι ουσιαστικά διαφορετικός από τις κετόνες μετά από νηστεία. Όταν υπάρχει σημαντική υπεργλυκαιμία, πρέπει να αξιολογηθεί άμεσα αν πρόκειται για νέο σακχαρώδη διαβήτη και αν υπάρχουν στοιχεία μεταβολικής οξέωσης.

Η ADA χρησιμοποιεί μεταξύ των διαγνωστικών κριτηρίων για διαβήτη τυχαία γλυκόζη πλάσματος ≥200 mg/dL (11,1 mmol/L) όταν συνυπάρχουν κλασικά συμπτώματα υπεργλυκαιμίας ή υπεργλυκαιμική κρίση. Η διάγνωση όμως δεν πρέπει να μετατρέπεται σε απλή αυτοερμηνεία ενός αριθμού από τους γονείς· το ιστορικό, ο τρόπος μέτρησης και η κλινική κατάσταση έχουν σημασία.

Αν ένα παιδί έχει κετόνες, υψηλή γλυκόζη και παράλληλα είναι εμφανώς άρρωστο, δεν περιμένουμε απλώς να «ξανακάνουμε ούρα σε λίγες ημέρες». Απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση.

14Τι είναι η διαβητική κετοξέωση;

Η διαβητική κετοξέωση είναι σοβαρή οξεία μεταβολική επιπλοκή που χαρακτηρίζεται από συνδυασμό διαταραχής της γλυκόζης, αυξημένης παραγωγής κετονών και μεταβολικής οξέωσης. Στα παιδιά μπορεί να αποτελέσει την πρώτη εκδήλωση μέχρι τότε αδιάγνωστου σακχαρώδους διαβήτη τύπου 1.

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• έντονη πολυουρία και πολυδιψία που προϋπήρχαν,
• απώλεια βάρους,
• εμετοί,
• κοιλιακός πόνος,
• σημαντική αφυδάτωση,
• βαθιά ή ασυνήθιστα γρήγορη αναπνοή,
• οσμή ακετόνης στην αναπνοή,
• έντονη αδυναμία, υπνηλία ή μεταβολή επιπέδου συνείδησης.

Παιδί με ύποπτη εικόνα δεν πρέπει να καθυστερεί να αξιολογηθεί προκειμένου να πραγματοποιηθούν πρώτα μη επείγουσες εξετάσεις σε εξωτερικό εργαστήριο.

15Κετόνες αίματος ή κετόνες ούρων: ποια είναι η διαφορά;

Η διαφορά είναι σημαντική, επειδή οι δύο εξετάσεις δεν μετρούν ακριβώς την ίδια κετονική ένωση.

Οι συνηθισμένες ταινίες ούρων ανιχνεύουν κυρίως ακετοξικό. Αντίθετα, οι μετρητές κετονών αίματος προσδιορίζουν συνήθως β-υδροξυβουτυρικό, το οποίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στη διαβητική κετοξέωση.

Κατά τη διάρκεια ενεργού κετοξέωσης το β-υδροξυβουτυρικό μπορεί να αποτελεί την επικρατούσα κετονική ένωση. Καθώς η μεταβολική κατάσταση βελτιώνεται, μέρος του μετατρέπεται σε ακετοξικό. Αυτό σημαίνει ότι η κετονουρία μπορεί μερικές φορές να παραμένει θετική ή ακόμη και να φαίνεται έντονη ενώ η κατάσταση στο αίμα ήδη βελτιώνεται.

Για αυτό, όταν υπάρχει πραγματική υποψία διαβητικής κετοξέωσης, η μέτρηση κετονών αίματος έχει σημαντικά πλεονεκτήματα για την άμεση εκτίμηση και παρακολούθηση.

Η Γενική Ούρων παραμένει εξαιρετικά χρήσιμη ως αρχική εξέταση, αλλά δεν αποτελεί πλήρη υποκατάσταση της μέτρησης β-υδροξυβουτυρικού όταν το κλινικό ερώτημα είναι επείγον.

16Περιορισμοί της ταινίας ούρων για τις κετόνες

Όπως κάθε εργαστηριακό τεστ, έτσι και η μέτρηση κετονών στα ούρα έχει περιορισμούς.

Πρώτον, το αποτέλεσμα αφορά τα ούρα που έχουν συγκεντρωθεί στην κύστη και επομένως δεν αποτυπώνει πάντα με απόλυτη ακρίβεια την κατάσταση του αίματος εκείνη ακριβώς τη στιγμή.

Δεύτερον, οι ταινίες μετρούν κυρίως ακετοξικό και όχι άμεσα β-υδροξυβουτυρικό. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη διαβητική κετοξέωση.

Τρίτον, η ποιότητα της μέτρησης μπορεί να επηρεαστεί από:

• λανθασμένη φύλαξη των ταινιών,
• ληγμένα αντιδραστήρια,
• λάθος χρόνο ανάγνωσης,
• ιδιαίτερα συμπυκνωμένα ή αραιά ούρα,
• ορισμένες ουσίες ή φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν ειδικά αντιδραστήρια.

Για αυτό μία απρόσμενη ή κλινικά ασύμβατη μέτρηση δεν πρέπει να ερμηνεύεται μηχανικά χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το υπόλοιπο αποτέλεσμα και η κατάσταση του παιδιού.

17Κετόνες και γλυκόζη στα ούρα μαζί

Η ταυτόχρονη παρουσία γλυκόζης και κετονών στα ούρα χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή από την απομονωμένη κετονουρία μετά από νηστεία.

Η γλυκοζουρία μπορεί να εμφανιστεί όταν η συγκέντρωση γλυκόζης στο αίμα υπερβεί την ικανότητα των νεφρικών σωληναρίων να την επαναρροφήσουν. Υπάρχουν και άλλες, λιγότερο συχνές αιτίες γλυκοζουρίας, αλλά σε παιδί με κλασικά συμπτώματα υπεργλυκαιμίας το εύρημα πρέπει να οδηγεί σε άμεσο έλεγχο γλυκόζης αίματος.

Ειδικά όταν συνυπάρχουν:

• πολυδιψία,
• πολυουρία,
• νέα ενούρηση,
• απώλεια βάρους,
• κόπωση,
• κετόνες στα ούρα,

η πιθανότητα διαταραχής γλυκόζης δεν πρέπει να υποτιμάται.

18Χρειάζεται HbA1c όταν βρίσκουμε κετόνες;

Η HbA1c μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο μέρος του ελέγχου όταν υπάρχει υποψία διαταραχής της γλυκόζης, αλλά δεν είναι η εξέταση που πρέπει να περιμένουμε σε ένα οξύ συμπτωματικό παιδί.

Η HbA1c αποτυπώνει τη γλυκαιμική έκθεση σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και δίνει διαφορετική πληροφορία από μία άμεση μέτρηση γλυκόζης αίματος. Σε ένα παιδί με πολυουρία, πολυδιψία, απώλεια βάρους, εμετούς και κετόνες, η άμεση γλυκόζη και η κλινική αξιολόγηση είναι πολύ πιο επείγουσες.

Η HbA1c μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά στο κατάλληλο διαγνωστικό πλαίσιο. Δεν χρησιμοποιείται για να αποφασιστεί αν ένα παιδί με πιθανή οξεία μεταβολική απορρύθμιση χρειάζεται επείγουσα εκτίμηση.

19Ποιες άλλες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με κετόνες ένα μεγάλο «πακέτο εξετάσεων». Ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν:

• γλυκόζη αίματος,
• β-υδροξυβουτυρικό αίματος,
• ηλεκτρολύτες, όπως νάτριο και κάλιο,
• διττανθρακικά,
• αέρια φλεβικού αίματος όταν υπάρχει υποψία μεταβολικής οξέωσης,
• ουρία και κρεατινίνη σε σημαντική αφυδάτωση ή άλλη ένδειξη,
• HbA1c στο πλαίσιο διερεύνησης διαταραχής γλυκόζης,
• Γενική Αίματος ή δείκτες φλεγμονής όταν υπάρχει άλλο κλινικό ερώτημα,
• ειδικότερος ενδοκρινολογικός ή μεταβολικός έλεγχος σε επαναλαμβανόμενες ή άτυπες υπογλυκαιμίες.

Το σημαντικό είναι να αποφεύγεται η αντίληψη ότι «όσο περισσότερες εξετάσεις κάνουμε τόσο ασφαλέστερα». Σε ένα απλό επεισόδιο κέτωσης μετά από γαστρεντερίτιδα μπορεί να μην χρειάζονται όλες οι παραπάνω εξετάσεις. Σε ένα παιδί με εικόνα κετοξέωσης, αντίθετα, η αξιολόγηση πρέπει να είναι άμεση και οργανωμένη.

Δείτε επίσης: Εξετάσεις Αίματος στα Παιδιά: Ποιες Χρειάζονται και Πότε.

20Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση;

Η παρουσία κετονών γίνεται περισσότερο ανησυχητική όταν συνδυάζεται με συγκεκριμένα συμπτώματα ή εργαστηριακά ευρήματα.

Το παιδί χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν υπάρχει:

• κετονουρία μαζί με σημαντικά αυξημένη γλυκόζη αίματος,
• έντονη πολυουρία και πολυδιψία,
• νέα νυχτερινή ενούρηση μαζί με άλλα συμπτώματα υπεργλυκαιμίας,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• επίμονος ή επαναλαμβανόμενος έμετος και αδυναμία λήψης υγρών,
• βαθιά ή ασυνήθιστα γρήγορη αναπνοή,
• έντονος κοιλιακός πόνος μαζί με κακή γενική κατάσταση,
• σοβαρή υπνηλία, σύγχυση ή δυσκολία αφύπνισης,
• σημαντική μείωση της ούρησης και σημεία σοβαρής αφυδάτωσης,
• συμπτώματα σημαντικής υπογλυκαιμίας,
• σπασμοί ή απώλεια συνείδησης.

21Πότε επαναλαμβάνεται η Γενική Ούρων;

Δεν υπάρχει γενικός κανόνας ότι κάθε παιδί με θετικές κετόνες πρέπει να επαναλαμβάνει τη Γενική Ούρων μετά από συγκεκριμένο αριθμό ημερών.

Αν οι κετόνες εμφανίστηκαν σε ένα σαφές πλαίσιο πυρετού, εμετών ή μειωμένης πρόσληψης και το παιδί στη συνέχεια:

• ανέκαμψε πλήρως,
• τρώει και πίνει φυσιολογικά,
• δεν έχει πολυουρία ή πολυδιψία,
• δεν έχει γλυκοζουρία ή άλλα ανησυχητικά ευρήματα,

ενδέχεται να μην απαιτείται ειδική επανάληψη μόνο και μόνο επειδή υπήρχαν κετόνες στη διάρκεια της νόσησης.

Επανέλεγχος ή περαιτέρω διερεύνηση έχει περισσότερο νόημα όταν:

• η κετονουρία παραμένει χωρίς προφανή αιτία,
• εμφανίζεται επανειλημμένα,
• συνοδεύεται από γλυκόζη στα ούρα,
• υπάρχει παθολογική γλυκόζη αίματος,
• συνυπάρχουν επαναλαμβανόμενα υπογλυκαιμικά επεισόδια,
• υπάρχουν άλλα παθολογικά ευρήματα στη Γενική Ούρων ή στις εξετάσεις αίματος.

Για τη συνολική ερμηνεία δείτε: Γενική Ούρων: Τι Δείχνει, Φυσιολογικές Τιμές και Ερμηνεία.

22Πρακτικός τρόπος να διαβάσετε το αποτέλεσμα

23Συχνά λάθη στην ερμηνεία

«Κετόνες σημαίνει διαβήτης.»
Όχι. Η κετονουρία είναι πολύ συχνή μετά από νηστεία και οξεία νόσηση στην παιδική ηλικία.

«Αφού δεν έχει κετόνες, αποκλείεται ο διαβήτης.»
Όχι. Οι κετόνες δεν αποτελούν screening test που αποκλείει τον σακχαρώδη διαβήτη.

«+++ σημαίνει υποχρεωτικά κετοξέωση.»
Όχι. Η διαβητική κετοξέωση απαιτεί συνολική εργαστηριακή και κλινική αξιολόγηση.

«Αν η HbA1c είναι καλή, δεν χρειάζεται να δούμε τη γλυκόζη τώρα.»
Σε ένα οξύ συμπτωματικό παιδί η άμεση μέτρηση γλυκόζης είναι διαφορετική πληροφορία από την HbA1c.

«Οι κετόνες ούρων και αίματος είναι ακριβώς το ίδιο.»
Όχι. Οι ταινίες ούρων και οι μετρητές αίματος αξιολογούν διαφορετικά κετονικά σώματα και έχουν διαφορετική χρονική συμπεριφορά.

«Αν το παιδί πίνει νερό, δεν μπορεί να έχει κέτωση από νηστεία.»
Μπορεί. Το νερό διορθώνει μέρος της πρόσληψης υγρών αλλά δεν παρέχει υδατάνθρακες ή θερμίδες.

24Συχνές Ερωτήσεις

25Τι να θυμάστε

• Οι κετόνες στα ούρα ενός παιδιού δεν σημαίνουν αυτόματα διαβήτη.
• Η νηστεία και η μειωμένη πρόσληψη τροφής είναι πολύ συχνές αιτίες κετονουρίας στην παιδική ηλικία.
• Πυρετός, εμετοί και γαστρεντερίτιδα αποτελούν συνηθισμένο πλαίσιο εμφάνισης κετονών.
• Η αφυδάτωση συχνά συνυπάρχει, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα με την κέτωση.
• Η γλυκόζη αίματος είναι βασική πληροφορία όταν η κετονουρία είναι σημαντική ή ανεξήγητη.
• Κετόνες + υψηλό σάκχαρο απαιτούν διαφορετική και πιο άμεση αξιολόγηση.
• Πολυουρία, πολυδιψία, νέα νυχτερινή ενούρηση και απώλεια βάρους είναι σημαντικά συμπτώματα πιθανού διαβήτη.
• Βαθιά αναπνοή, επίμονοι εμετοί, υπνηλία ή διαταραχή συνείδησης αποτελούν σημεία που χρειάζονται άμεση εκτίμηση.
• Οι ταινίες ούρων μετρούν κυρίως ακετοξικό, ενώ οι κετόνες αίματος συνήθως β-υδροξυβουτυρικό.
• Επαναλαμβανόμενη κετονουρία ή κετωτική υπογλυκαιμία χωρίς σαφή αιτία χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. American Diabetes Association Professional Practice Committee. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. ADA Standards of Care 2026 – Diagnosis and Classification.
2. American Diabetes Association Professional Practice Committee. Children and Adolescents: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. ADA 2026 – Children and Adolescents.
3. Glaser N, Fritsch M, Priyambada L, et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Diabetic Ketoacidosis and Hyperglycemic Hyperosmolar State. Pediatric Diabetes. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines.
4. National Institute for Health and Care Excellence. Diabetes (type 1 and type 2) in children and young people: diagnosis and management. NICE Guideline NG18. NICE NG18.
5. National Institute for Health and Care Excellence. Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in under 5s: diagnosis and management. Clinical Guideline CG84. NICE CG84.
6. Millar R, Chiappazzo A, Palmer B. Starvation Ketosis in the Pediatric Emergency Department: A Prospective Estimate of Prevalence. Pediatr Emerg Care. 2022;38(1):e147-e150. PubMed.
7. Kaplowitz P, Sekizkardes H. Clinical and laboratory characteristics and follow up of 62 cases of ketotic hypoglycemia: a retrospective study. Int J Pediatr Endocrinol. 2019;2019:3. PubMed.
8. Huang J, Yeung AM, Bergenstal RM, et al. Update on Measuring Ketones. J Diabetes Sci Technol. 2024;18(3):714-726. PubMed.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος