Καλλιέργεια Ούρων (Ουροκαλλιέργεια): CFU/mL, Αντιβιόγραμμα και Ερμηνεία

Δημοσίευση: 12 Σεπτεμβρίου 2025 • Τελευταία ενημέρωση: 9 Αυγούστου 2026

1Τι είναι η καλλιέργεια ούρων και τι δείχνει

Η καλλιέργεια ούρων, που συχνά αναφέρεται και ως ουροκαλλιέργεια, είναι μικροβιολογική εξέταση κατά την οποία ένα κατάλληλα συλλεγμένο δείγμα ούρων εξετάζεται για την παρουσία μικροοργανισμών. Αν υπάρξει ανάπτυξη, το εργαστήριο αξιολογεί ποιος μικροοργανισμός αναπτύχθηκε και σε ποια περίπου συγκέντρωση.

Αυτό τη διαφοροποιεί από τη γενική ούρων. Η γενική ούρων μπορεί να δείξει λευκοκύτταρα, λευκοκυτταρική εστεράση, νιτρώδη, αίμα, βακτήρια στο ίζημα και άλλα ευρήματα που αυξάνουν ή μειώνουν την πιθανότητα ουρολοίμωξης. Δεν ταυτοποιεί όμως με τον ίδιο τρόπο τον υπεύθυνο μικροοργανισμό και δεν δίνει αντιβιόγραμμα.

Η ουροκαλλιέργεια απαντά κυρίως σε τέσσερα ερωτήματα:

• Υπάρχει μικροβιακή ανάπτυξη;
• Ποιος μικροοργανισμός αναπτύχθηκε;
• Σε ποια ποσότητα αναπτύχθηκε; Η ποσότητα εκφράζεται συνήθως ως CFU/mL.
• Ποια αντιβιοτικά μπορεί να είναι δραστικά; Όταν ενδείκνυται, αυτό διερευνάται με αντιβιόγραμμα.

Το συχνότερο βακτήριο στις λοιμώξεις του ουροποιητικού είναι το Escherichia coli – E. coli. Μπορούν όμως να απομονωθούν Klebsiella, Proteus, Enterococcus, Pseudomonas, Staphylococcus saprophyticus και άλλοι μικροοργανισμοί. Το μικροβιακό προφίλ επηρεάζεται από την ηλικία, προηγούμενες ουρολοιμώξεις και αντιβιώσεις, καθετήρες, ουρολογικές παρεμβάσεις, νοσηλείες και ανατομικά ή λειτουργικά προβλήματα του ουροποιητικού.

Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι η παρουσία βακτηρίων δεν ταυτίζεται πάντα με ενεργή ουρολοίμωξη. Μπορεί να υπάρχει πραγματική συμπτωματική λοίμωξη, ασυμπτωματική βακτηριουρία, αποικισμός ή απλώς επιμόλυνση του δείγματος κατά τη συλλογή.

2Πότε χρειάζεται καλλιέργεια ούρων

Η καλλιέργεια ούρων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει κλινική υποψία ουρολοίμωξης και το αποτέλεσμα πρόκειται να επηρεάσει τη διάγνωση ή τη θεραπεία. Δεν είναι απαραίτητα αναγκαία σε κάθε μεμονωμένο ή ήπιο ουρολογικό σύμπτωμα, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η αξία της είναι πολύ μεγαλύτερη.

Συχνά ζητείται όταν υπάρχουν:

• κάψιμο ή πόνος κατά την ούρηση,
• συχνουρία ή επιτακτική ανάγκη για ούρηση,
• πόνος ή βάρος χαμηλά στην κοιλιά,
• ορατό αίμα ή αιματουρία μαζί με συμπτώματα,
• πυρετός ή ρίγος,
• πόνος στη μέση ή στην περιοχή των νεφρών,
• υποτροπιάζοντα επεισόδια ουρολοίμωξης,
• συμπτώματα που δεν υποχωρούν όπως αναμενόταν μετά τη θεραπεία,
• άτυπη κλινική εικόνα,
• κύηση, όταν ενδείκνυται έλεγχος ή υπάρχουν συμπτώματα,
• υποψία λοίμωξης σε παιδί,
• πιθανότητα ανθεκτικού μικροοργανισμού ή πρόσφατη αντιβίωση.

Η καλλιέργεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει πιθανότητα συστηματικής ουρολοίμωξης, όπως σε ασθενή με πυρετό, ρίγος, έντονο πόνο στη μέση, καταβολή, ναυτία ή εμέτους. Σε αυτές τις περιπτώσεις η λοίμωξη μπορεί να μην περιορίζεται στην ουροδόχο κύστη και η ιατρική αξιολόγηση δεν πρέπει να καθυστερεί περιμένοντας απλώς ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα.

Στις υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις είναι ιδιαίτερα σημαντικό να καταγράφονται με καλλιέργεια τα πραγματικά συμπτωματικά επεισόδια. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να αποδίδεται κάθε δυσουρία ή συχνουρία σε «ουρολοίμωξη» και να δίνονται επανειλημμένα αντιβιοτικά χωρίς μικροβιολογική τεκμηρίωση.

Αντίστροφα, η καλλιέργεια δεν πρέπει να ζητείται χωρίς λόγο σε όλους τους ανθρώπους μόνο και μόνο για να αναζητηθούν βακτήρια. Η τυχαία ανεύρεση ασυμπτωματικής βακτηριουρίας μπορεί να οδηγήσει σε περιττή θεραπεία σε ομάδες ασθενών στις οποίες η θεραπεία δεν προσφέρει όφελος.

Για συνολική πλοήγηση στα σχετικά θέματα μπορείτε να δείτε τον κόμβο Ουρολοίμωξη – Οδηγοί για Καλλιέργεια και Αντιβιόγραμμα.

3Πώς γίνεται η καλλιέργεια στο εργαστήριο

Για την καλλιέργεια χρησιμοποιείται συνήθως δείγμα ούρων μέσης ροής σε αποστειρωμένο δοχείο. Στο εργαστήριο γίνεται ενοφθαλμισμός καθορισμένης ποσότητας δείγματος σε κατάλληλα θρεπτικά υλικά. Μετά την επώαση ελέγχεται αν έχουν σχηματιστεί αποικίες μικροοργανισμών.

Η χρήση βαθμονομημένου κρίκου ή άλλης ποσοτικής μεθόδου επιτρέπει να μετατραπεί ο αριθμός των αποικιών που αναπτύσσονται σε εκτίμηση CFU/mL, δηλαδή colony-forming units ανά millilitre. Αυτός είναι ο αριθμός που μπορεί να δείτε γραμμένο ως 10³, 10⁴ ή 10⁵ CFU/mL ή ως 1.000, 10.000 και 100.000 CFU/mL.

Αν υπάρχει σημαντική ανάπτυξη, ακολουθεί ταυτοποίηση του μικροοργανισμού. Στη σύγχρονη μικροβιολογία η ταυτοποίηση μπορεί να γίνεται με αυτοματοποιημένα συστήματα, βιοχημικές μεθόδους, MALDI-TOF ή άλλες τεχνικές, ανάλογα με τον εξοπλισμό και το είδος του μικροοργανισμού.

Όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, πραγματοποιείται στη συνέχεια αντιβιόγραμμα. Το αντιβιόγραμμα δεν γίνεται μηχανικά για κάθε τυχαίο μικρόβιο που εμφανίζεται σε ένα επιμολυσμένο δείγμα. Προϋποθέτει ότι η απομόνωση θεωρείται αρκετά σημαντική ώστε να έχει πιθανή κλινική αξία.

Αυτός είναι και ο λόγος που ένα αποτέλεσμα μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο όταν υπάρχει ανάπτυξη. Η αρχική εικόνα της καλλιέργειας μπορεί να είναι διαθέσιμη νωρίτερα, αλλά η ολοκλήρωση της ταυτοποίησης και του αντιβιογράμματος απαιτεί επιπλέον εργαστηριακό χρόνο.

4Σωστή συλλογή δείγματος βήμα προς βήμα

Στην καλλιέργεια ούρων, το προαναλυτικό στάδιο είναι εξαιρετικά σημαντικό. Το εργαστήριο μπορεί να αναλύσει μόνο το δείγμα που παραλαμβάνει. Αν μέσα στο δοχείο έχουν περάσει μικροοργανισμοί από το δέρμα, το περίνεο, τον κόλπο, την ουρήθρα ή τα χέρια, το αποτέλεσμα μπορεί να δείξει ανάπτυξη που δεν αντιπροσωπεύει τη μικροβιακή κατάσταση της ουροδόχου κύστης.

Για ένα συνηθισμένο δείγμα μέσης ροής:

1. Χρησιμοποιήστε αποστειρωμένο δοχείο κατάλληλο για καλλιέργεια ούρων.
2. Πλύνετε τα χέρια σας πριν από τη διαδικασία.
3. Κάντε την τοπική καθαριότητα σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου, αποφεύγοντας αυθαίρετη χρήση ισχυρών αντισηπτικών που μπορεί να επηρεάσουν το δείγμα.
4. Μην αγγίζετε το εσωτερικό του δοχείου ή του καπακιού.
5. Ξεκινήστε την ούρηση στην τουαλέτα.
6. Χωρίς να διακόψετε απαραίτητα τη ροή, συλλέξτε το μέσο τμήμα της ούρησης στο αποστειρωμένο δοχείο.
7. Ολοκληρώστε την ούρηση εκτός δοχείου.
8. Κλείστε αμέσως καλά το καπάκι.
9. Μεταφέρετε το δείγμα στο εργαστήριο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και ακολουθήστε τις οδηγίες του εργαστηρίου αν απαιτείται προσωρινή ψύξη.

Δεν είναι υποχρεωτικό κάθε καλλιέργεια ούρων να γίνεται με τα «πρώτα πρωινά ούρα». Αυτό που ενδιαφέρει περισσότερο είναι να έχει συλλεχθεί κατάλληλο, μη επιμολυσμένο δείγμα και, όταν είναι εφικτό, να μην υπάρχει υπερβολικά συχνή ούρηση ακριβώς πριν από τη λήψη. Τα πολύ αραιωμένα ούρα μετά από υπερβολική κατανάλωση νερού επίσης δεν βοηθούν.

Στις γυναίκες χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να μειωθεί η επιμόλυνση με κολπικές εκκρίσεις ή χλωρίδα του περινέου. Κατά την έμμηνο ρύση η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη, αλλά πρέπει να ενημερώνεται το εργαστήριο, επειδή η παρουσία αίματος και η μεγαλύτερη πιθανότητα επιμόλυνσης δυσκολεύουν την ερμηνεία.

Στους άνδρες ισχύει επίσης η ανάγκη για σωστή τοπική καθαριότητα και μέσο ρεύμα. Σε ασθενείς με καθετήρα, νεφροστομία ή άλλες ουρολογικές συσκευές δεν εφαρμόζουμε αυθαίρετα τις ίδιες οδηγίες. Η μέθοδος λήψης πρέπει να είναι αυτή που αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη κλινική κατάσταση.

Για αναλυτικές οδηγίες υπάρχει ξεχωριστός οδηγός: Σωστή Συλλογή Ούρων: Γενική Ούρων, Καλλιέργεια και Ούρα 24ώρου.

5Γενική ούρων και καλλιέργεια: πώς συνδυάζονται

Η γενική ούρων και η καλλιέργεια απαντούν σε διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά ερωτήματα. Η γενική δίνει γρήγορα πληροφορίες για τη χημική και μικροσκοπική εικόνα των ούρων, ενώ η καλλιέργεια αναζητά βιώσιμους μικροοργανισμούς και μπορεί να οδηγήσει σε αντιβιόγραμμα.

Τα νιτρώδη στα ούρα είναι καλό παράδειγμα. Θετικά νιτρώδη αυξάνουν σημαντικά την υποψία ότι υπάρχουν βακτήρια ικανά να μετατρέψουν τα νιτρικά σε νιτρώδη. Όμως βακτήρια όπως ο Enterococcus δεν δίνουν αξιόπιστα θετικά νιτρώδη. Επίσης χρειάζεται επαρκής χρόνος παραμονής των ούρων στην κύστη. Άρα ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει ουρολοίμωξη.

Το ίδιο ισχύει για την ένδειξη «μικροοργανισμοί» ή «βακτήρια» στη γενική ούρων. Το εύρημα μπορεί να είναι πραγματικό, αλλά μπορεί να οφείλεται σε επιμόλυνση ή καθυστερημένη επεξεργασία.

Οι κρύσταλλοι στα ούρα αποτελούν ξεχωριστό μικροσκοπικό εύρημα. Δεν πρέπει να συγχέονται με την καλλιέργεια. Ορισμένοι τύποι, όπως οι κρύσταλλοι στρουβίτη σε συγκεκριμένο κλινικό πλαίσιο, μπορεί να συνδέονται με ουρεάση-παραγωγά βακτήρια, αλλά αυτό δεν αντικαθιστά τη μικροβιολογική τεκμηρίωση.

6Πώς διαβάζεται το αποτέλεσμα της καλλιέργειας

Το αποτέλεσμα δεν πρέπει να διαβάζεται σαν ένα απλό τεστ «θετικό ή αρνητικό». Υπάρχουν τουλάχιστον πέντε στοιχεία που πρέπει να αξιολογηθούν μαζί:

1. αν υπάρχει ανάπτυξη,
2. ποιος μικροοργανισμός απομονώθηκε,
3. πόσος μικροοργανισμός αναπτύχθηκε,
4. αν η ανάπτυξη είναι καθαρή ή μικτή,
5. αν η εργαστηριακή εικόνα συμφωνεί με τα συμπτώματα και τον τρόπο λήψης.

«Δεν αναπτύχθηκε παθογόνο μικρόβιο»

Σημαίνει ότι με τη συγκεκριμένη καλλιεργητική μέθοδο δεν ανιχνεύθηκε κλινικά σημαντική ανάπτυξη. Σε ασθενή χωρίς συμπτώματα αυτό είναι συνήθως ένα καθησυχαστικό αποτέλεσμα. Σε ασθενή όμως που εξακολουθεί να έχει έντονα ενοχλήματα, η ερμηνεία δεν σταματά στη λέξη «αρνητική».

Καθαρή ανάπτυξη ενός ουροπαθογόνου

Η απομόνωση ενός τυπικού ουροπαθογόνου σε συμβατή ποσότητα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν χαρακτηριστικά συμπτώματα και πυουρία, ενισχύει σημαντικά την πιθανότητα πραγματικής λοίμωξης.

Χαμηλή ανάπτυξη

Δεν σημαίνει αυτομάτως «αρνητικό». Η σημασία της εξαρτάται από το μικρόβιο, τα συμπτώματα, την παρουσία πυουρίας, τη μέθοδο λήψης και το αν έχει προηγηθεί αντιβιοτικό. Σε συμπτωματικό ασθενή, χαμηλότερος αριθμός αποικιών μπορεί να είναι ουσιαστικός.

Μικτή ανάπτυξη / mixed flora

Συχνά παραπέμπει σε επιμόλυνση του δείγματος, ιδίως όταν αναπτύσσονται πολλά είδη μικροοργανισμών που αντιστοιχούν σε φυσιολογική περιουρηθρική, δερματική ή κολπική χλωρίδα. Δεν πρέπει όμως να ερμηνεύεται μηχανικά χωρίς να ληφθεί υπόψη ο τρόπος λήψης και η κλινική κατάσταση.

7CFU/mL: τι σημαίνουν 1.000, 10.000 και 100.000

CFU/mL σημαίνει colony-forming units ανά millilitre, δηλαδή μονάδες σχηματισμού αποικιών ανά mL ούρων. Πρόκειται για εργαστηριακή εκτίμηση της συγκέντρωσης βιώσιμων μικροοργανισμών στο δείγμα.

Ιστορικά, η τιμή 10⁵ CFU/mL ή 100.000 CFU/mL χρησιμοποιήθηκε ευρέως ως όριο «σημαντικής βακτηριουρίας». Η τιμή αυτή εξακολουθεί να έχει σημαντική θέση, ιδιαίτερα στον ορισμό της ασυμπτωματικής βακτηριουρίας σε σωστά συλλεγμένο δείγμα μέσης ροής. Δεν πρέπει όμως να μετατρέπεται σε απόλυτο κανόνα ότι «99.000 δεν είναι ουρολοίμωξη και 100.000 είναι».

Σε έναν ασθενή με έντονη δυσουρία, συχνουρία, πυουρία και καθαρή ανάπτυξη ενός τυπικού ουροπαθογόνου, ένας χαμηλότερος αριθμός αποικιών μπορεί να έχει πραγματική κλινική σημασία. Αντίθετα, μεγάλο φορτίο πολλών διαφορετικών μικροοργανισμών σε κακοσυλλεγμένο δείγμα μπορεί να αντιπροσωπεύει επιμόλυνση.

Η μέθοδος συλλογής επίσης αλλάζει το πλαίσιο. Το ίδιο ποσοτικό αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται κατ’ ανάγκη με τον ίδιο τρόπο σε δείγμα μέσης ροής, καθετηριασμένο δείγμα ή δείγμα που λαμβάνεται με άλλη ειδική μέθοδο.

Στην ασυμπτωματική βακτηριουρία το 10⁵ CFU/mL έχει σαφέστερο οριστικό ρόλο. Σε συμπτωματική λοίμωξη όμως η κλινική εικόνα έχει μεγαλύτερο βάρος και δεν πρέπει να απορρίπτεται πιθανή ουρολοίμωξη αποκλειστικά επειδή ο αριθμός δεν έφτασε τις 100.000.

8Mixed flora και επιμόλυνση δείγματος

Η ένδειξη mixed flora, «μικτή χλωρίδα», «μικτή ανάπτυξη» ή «πιθανή επιμόλυνση» είναι από τα αποτελέσματα που δημιουργούν τις περισσότερες απορίες. Συνήθως σημαίνει ότι αναπτύχθηκαν περισσότερα είδη μικροοργανισμών χωρίς μια καθαρή εικόνα κυριαρχίας ενός τυπικού ουροπαθογόνου.

Στο συνηθισμένο δείγμα μέσης ροής, αυτό συχνά οφείλεται σε μικροοργανισμούς που πέρασαν στο δοχείο από το δέρμα, το περίνεο, την ουρήθρα ή την κολπική περιοχή. Η επιμόλυνση μπορεί να συμβεί ακόμη και όταν ο ασθενής προσπάθησε να συλλέξει σωστά το δείγμα.

Η πιθανότητα επιμόλυνσης αυξάνεται όταν:

• δεν συλλέχθηκε πραγματικά μέσο ρεύμα,
• το δοχείο ή το καπάκι ακούμπησε στο δέρμα,
• χρησιμοποιήθηκε μη αποστειρωμένο δοχείο,
• υπήρχαν έντονες κολπικές εκκρίσεις ή έμμηνος ρύση,
• το δείγμα παρέμεινε για μεγάλο διάστημα σε ακατάλληλες συνθήκες,
• υπάρχει σημαντική παρουσία πλακωδών επιθηλιακών κυττάρων μαζί με μικροοργανισμούς.

Σε έναν ασθενή με τυπικά συμπτώματα, ένα αποτέλεσμα mixed flora δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα ούτε σε αντιβίωση ούτε στο συμπέρασμα ότι «δεν υπάρχει τίποτα». Συχνά η καλύτερη προσέγγιση είναι νέα σωστή λήψη, ώστε να αποκτηθεί καθαρότερο δείγμα.

Υπάρχουν όμως καταστάσεις στις οποίες η πολυμικροβιακή ανάπτυξη μπορεί να είναι πραγματική και όχι απλή επιμόλυνση. Αυτό αφορά περισσότερο ασθενείς με μακροχρόνιους καθετήρες, ουρολογικές συσκευές, σημαντικές ανατομικές ανωμαλίες ή ειδικό νοσοκομειακό ιστορικό. Επομένως το «mixed flora = πάντα λάθος δείγμα» είναι υπεραπλούστευση.

9Αντιβιόγραμμα: τι σημαίνουν S, I και R

Όταν απομονωθεί μικροοργανισμός που θεωρείται κλινικά σημαντικός, το εργαστήριο μπορεί να πραγματοποιήσει έλεγχο ευαισθησίας στα αντιμικροβιακά. Στην Ευρώπη χρησιμοποιούνται ευρέως τα πρότυπα του EUCAST, τα οποία καθορίζουν κλινικά breakpoints για τον συνδυασμό μικροοργανισμού και αντιβιοτικού.

Στο αποτέλεσμα μπορεί να εμφανίζονται τα γράμματα S, I και R.

Το I δεν σημαίνει πλέον «ενδιάμεσο» με την παλιά έννοια και δεν πρέπει να ομαδοποιείται μαζί με το R. Σύμφωνα με την τρέχουσα ορολογία του EUCAST, τόσο το S όσο και το I ανήκουν στις κατηγορίες ευαισθησίας. Στο I η επιτυχία εξαρτάται από το αν μπορεί να επιτευχθεί επαρκής έκθεση, μέσω του δοσολογικού σχήματος ή λόγω υψηλής συγκέντρωσης του φαρμάκου στο σημείο της λοίμωξης.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στις ουρολοιμώξεις, επειδή ορισμένα αντιβιοτικά συγκεντρώνονται σε υψηλά επίπεδα στα ούρα. Αυτό όμως δεν επιτρέπει στον ασθενή να επιλέξει μόνος του αντιβιοτικό.

Η τελική επιλογή εξαρτάται από:

• αν πρόκειται για κυστίτιδα ή συστηματική ουρολοίμωξη / πυελονεφρίτιδα,
• τη νεφρική λειτουργία,
• την ηλικία,
• την εγκυμοσύνη,
• τις αλλεργίες,
• άλλα φάρμακα και πιθανές αλληλεπιδράσεις,
• την προηγούμενη αντιβίωση,
• τη δυνατότητα επίτευξης της απαιτούμενης έκθεσης,
• την παρουσία ανθεκτικών μηχανισμών όπως ESBL ή άλλων ειδικών φαινοτύπων.

Ένα αντιβιοτικό με S δεν είναι επομένως αυτομάτως «το καλύτερο» από όλα τα S. Και ένα I δεν είναι αυτομάτως φάρμακο που «δεν κάνει». Η τελική ερμηνεία είναι μικροβιολογική και κλινική.

10Αρνητική καλλιέργεια αλλά υπάρχουν συμπτώματα

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα είναι: «Έχω κάψιμο και συχνουρία, αλλά η καλλιέργεια βγήκε αρνητική. Πώς γίνεται;»

Η αρνητική καλλιέργεια μειώνει σημαντικά την πιθανότητα μιας τυπικής βακτηριακής ουρολοίμωξης από μικροοργανισμό που αναπτύσσεται με τις συνήθεις καλλιεργητικές μεθόδους. Δεν εξηγεί όμως από μόνη της γιατί υπάρχουν συμπτώματα.

Πιθανές εξηγήσεις περιλαμβάνουν:

• πρόσφατη ή ήδη αρχισμένη αντιβίωση, η οποία έχει μειώσει το βακτηριακό φορτίο,
• πολύ χαμηλή βακτηριακή συγκέντρωση,
• πολύ αραιωμένο δείγμα,
• πρόβλημα στη λήψη ή τη μεταφορά,
• ουρηθρίτιδα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη,
• κολπίτιδα ή άλλος γυναικολογικός ερεθισμός,
• λίθος του ουροποιητικού,
• μη λοιμώδης φλεγμονή της κύστης ή της ουρήθρας,
• ατροφικές μεταβολές μετά την εμμηνόπαυση,
• σπανιότερα μικροοργανισμούς που δεν ανιχνεύονται με μια απλή συμβατική καλλιέργεια.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο συνδυασμός πυουρίας με αρνητική συμβατική καλλιέργεια. Η λεγόμενη «στείρα πυουρία» δεν αποτελεί συγκεκριμένη διάγνωση. Είναι εργαστηριακό μοτίβο που χρειάζεται διερεύνηση ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, τη σεξουαλική δραστηριότητα, τη φαρμακευτική αγωγή, την παρουσία λίθων και άλλα στοιχεία.

Αν ο ασθενής έχει συμπτώματα αλλά το αποτέλεσμα αναφέρει mixed flora, η πρώτη σκέψη είναι διαφορετική: μπορεί το δείγμα να μην ήταν κατάλληλο. Σε αυτή την περίπτωση η επανάληψη με πολύ προσεκτική συλλογή είναι συχνά πιο χρήσιμη από το να θεωρηθεί η εξέταση «αρνητική» ή να δοθεί αυθαίρετα αντιβίωση.

11Αντιβίωση πριν από την καλλιέργεια

Όταν υπάρχει κλινική ένδειξη για καλλιέργεια, το καλύτερο είναι συνήθως το δείγμα να λαμβάνεται πριν από την πρώτη δόση αντιβιοτικού, εφόσον αυτό είναι εφικτό και ασφαλές. Ακόμη και μία ή λίγες δόσεις ενός δραστικού αντιβιοτικού μπορεί να μειώσουν σημαντικά την ανάπτυξη στην καλλιέργεια.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• αρνητική καλλιέργεια παρά την προηγούμενη παρουσία λοίμωξης,
• χαμηλότερο αριθμό CFU/mL,
• απομόνωση διαφορετικού μικροβιακού πληθυσμού από τον αρχικό,
• δυσκολότερη επιλογή στοχευμένης θεραπείας.

Επομένως, όταν κάποιος έχει επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις και ξεκινά κάθε φορά μόνος του «το αντιβιοτικό που είχε πάρει την προηγούμενη φορά», χάνεται συχνά η ευκαιρία να απομονωθεί το πραγματικό παθογόνο και να καταγραφεί η σημερινή του ευαισθησία.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να καθυστερεί επείγουσα θεραπεία για να περιμένουμε ιδανικές συνθήκες καλλιέργειας. Σε σοβαρή κλινική εικόνα, πιθανή πυελονεφρίτιδα, σημεία σήψης ή άλλο επείγον πρόβλημα, προτεραιότητα έχει η άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Το δείγμα λαμβάνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα χωρίς να δημιουργείται επικίνδυνη καθυστέρηση.

Αν έχω ήδη πάρει αντιβίωση, αξίζει να κάνω καλλιέργεια;

Μπορεί να εξακολουθεί να έχει αξία, ιδιαίτερα αν τα συμπτώματα επιμένουν ή η θεραπεία αποτυγχάνει. Είναι όμως απαραίτητο να ενημερωθεί το εργαστήριο και ο ιατρός για:

• ποιο αντιβιοτικό χρησιμοποιείται,
• πότε ξεκίνησε,
• πότε λήφθηκε η τελευταία δόση,
• αν υπήρξε αρχική βελτίωση ή όχι.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο αυθαίρετο χρονικό διάστημα «Χ ημερών χωρίς αντιβίωση» που να είναι σωστό για όλους τους ασθενείς και όλα τα φάρμακα. Η ανάγκη και ο χρόνος επανάληψης πρέπει να καθορίζονται από την κλινική κατάσταση.

12Καλλιέργεια ούρων στην εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη αποτελεί ειδική περίπτωση επειδή η βακτηριουρία μπορεί να υπάρχει χωρίς δυσουρία, συχνουρία ή άλλα συμπτώματα λοίμωξης. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται ασυμπτωματική βακτηριουρία.

Σε αντίθεση με πολλές άλλες ομάδες ενηλίκων, στην εγκυμοσύνη ο έλεγχος για ασυμπτωματική βακτηριουρία έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία. Οι μαιευτικές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν καλλιέργεια ούρων νωρίς στην προγεννητική παρακολούθηση, ενώ σημαντική ασυμπτωματική βακτηριουρία αντιμετωπίζεται με στοχευμένη θεραπεία.

Για την ασυμπτωματική βακτηριουρία στην κύηση το κλασικό όριο των ≥100.000 CFU/mL έχει σαφέστερη εφαρμογή από ό,τι στην αξιολόγηση μιας συμπτωματικής μη εγκύου γυναίκας.

Αν μια έγκυος εμφανίζει δυσουρία, συχνουρία, πόνο ή άλλα συμπτώματα συμβατά με κυστίτιδα, η καλλιέργεια είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, επειδή:

• επιβεβαιώνει και ταυτοποιεί το παθογόνο,
• παρέχει αντιβιόγραμμα,
• βοηθά στην επιλογή θεραπείας κατάλληλης για την εγκυμοσύνη,
• μειώνει την ανάγκη για αυθαίρετη αλλαγή αντιβιοτικού.

Δεν είναι όλα τα αντιβιοτικά κατάλληλα σε κάθε στάδιο της κύησης και ένα παλιό αντιβιόγραμμα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως οδηγός για νέο επεισόδιο. Η επιλογή του φαρμάκου γίνεται από τον θεράποντα ιατρό με βάση το μικρόβιο, την ευαισθησία, το τρίμηνο της εγκυμοσύνης και τη συνολική κλινική εικόνα.

Μετά τη θεραπεία, η ανάγκη επαναληπτικής καλλιέργειας εξατομικεύεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί καλλιέργεια μετά το τέλος της θεραπείας ή νέα εξέταση αν επανεμφανιστούν συμπτώματα.

13Καλλιέργεια ούρων σε παιδιά

Στα παιδιά η σωστή συλλογή είναι ακόμη πιο κρίσιμη, επειδή η πιθανότητα επιμόλυνσης μπορεί να είναι αυξημένη, ιδίως σε βρέφη και μικρά παιδιά που δεν ελέγχουν την ούρηση.

Ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να εμφανίσει σχετικά τυπικά συμπτώματα, όπως:

• κάψιμο στην ούρηση,
• συχνουρία,
• επιτακτικότητα,
• κοιλιακό ή υπερηβικό πόνο,
• νέα επεισόδια ακράτειας.

Σε βρέφη και μικρότερα παιδιά η εικόνα μπορεί να είναι πολύ λιγότερο ειδική. Πυρετός, κακή διάθεση, μειωμένη όρεξη, έμετοι ή γενική κακουχία μπορεί να οδηγήσουν τον παιδίατρο σε έλεγχο για ουρολοίμωξη.

Όπου είναι δυνατόν, χρησιμοποιείται clean-catch ή κατάλληλο καθαρό δείγμα. Αν δεν είναι εφικτή η αξιόπιστη μη επεμβατική συλλογή και η διάγνωση είναι σημαντική, ο παιδίατρος μπορεί να επιλέξει διαφορετική μέθοδο λήψης, όπως καθετηριασμό, ανάλογα με την ηλικία και την κλινική κατάσταση.

Η αξία ενός θετικού αποτελέσματος εξαρτάται πολύ από τον τρόπο συλλογής. Ένα πιθανώς επιμολυσμένο δείγμα δεν πρέπει να έχει το ίδιο διαγνωστικό βάρος με ένα κατάλληλα ληφθέν δείγμα.

Ιδιαίτερα σε βρέφος ή παιδί με σοβαρή κλινική εικόνα, δεν πρέπει να καθυστερεί αναγκαία θεραπεία μόνο επειδή δεν έχει καταστεί εφικτή η «τέλεια» λήψη. Η ιατρική αξιολόγηση προηγείται.

14Υποτροπές, άνδρες, καθετήρας και ειδικές περιπτώσεις

Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις

Συνήθως μιλάμε για υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις όταν υπάρχουν τουλάχιστον δύο επεισόδια σε έξι μήνες ή τρία σε ένα έτος. Σε αυτή την κατάσταση η τεκμηρίωση των συμπτωματικών επεισοδίων με γενική ούρων και καλλιέργεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Οι επαναλαμβανόμενες καλλιέργειες βοηθούν να φανεί αν:

• επανεμφανίζεται το ίδιο μικρόβιο,
• πρόκειται για διαφορετικό μικρόβιο κάθε φορά,
• έχει αλλάξει το προφίλ αντοχής,
• τα συμπτώματα δεν συνοδεύονται στην πραγματικότητα από ουροπαθογόνο.

Επαναλαμβανόμενη απομόνωση Proteus, για παράδειγμα, μπορεί σε κατάλληλο κλινικό πλαίσιο να στρέψει την προσοχή και προς λιθίαση ή άλλους παράγοντες του ουροποιητικού.

Άνδρες

Η παρουσία συμπτωμάτων ουρολοίμωξης σε άνδρα χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν πυρετός, υποτροπές, κατακράτηση ούρων ή πιθανή συμμετοχή του προστάτη. Η σύγχρονη ταξινόμηση δεν θεωρεί από μόνη της το ανδρικό φύλο αυτόματο παράγοντα «επιπλεγμένης» λοίμωξης, αλλά πιθανή προστατική συμμετοχή και άλλα ουρολογικά προβλήματα μεταβάλλουν σαφώς την αντιμετώπιση.

Καθετήρας

Στους ασθενείς με ουροκαθετήρα η βακτηριουρία και ο μικροβιακός αποικισμός είναι πολύ συχνότερα. Μια θετική καλλιέργεια χωρίς συμβατά συμπτώματα δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει λοίμωξη που πρέπει να θεραπευτεί.

Η λήψη του δείγματος πρέπει να ακολουθεί ειδική διαδικασία. Δεν είναι σωστό να συλλέγονται ούρα αυθαίρετα από τον σάκο συλλογής σαν να επρόκειτο για ένα απλό δείγμα μέσης ροής. Η μέθοδος εξαρτάται από τον τύπο του καθετήρα και την κλινική κατάσταση.

Ηλικιωμένοι

Στους ηλικιωμένους η ασυμπτωματική βακτηριουρία είναι συχνότερη. Η παρουσία βακτηρίων στα ούρα δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι μη ειδικά συμπτώματα, όπως κόπωση ή χρόνια ακράτεια, οφείλονται σε ουρολοίμωξη.

Η αδικαιολόγητη θεραπεία ασυμπτωματικής βακτηριουρίας αυξάνει την έκθεση σε ανεπιθύμητες ενέργειες και συμβάλλει στην επιλογή ανθεκτικών μικροοργανισμών.

15Θεραπεία, επανέλεγχος και πότε χρειάζεται άμεσα γιατρός

Το αντιβιόγραμμα βοηθά στην επιλογή στοχευμένης θεραπείας, αλλά δεν αποφασίζει μόνο του το φάρμακο. Η επιλογή εξαρτάται από το αν η λοίμωξη είναι εντοπισμένη στην κύστη ή υπάρχουν ενδείξεις συστηματικής συμμετοχής, από τη νεφρική λειτουργία, την εγκυμοσύνη, τις αλλεργίες, την ηλικία, τις αλληλεπιδράσεις και την προηγούμενη χρήση αντιβιοτικών.

Ορισμένα αντιβιοτικά που επιτυγχάνουν πολύ καλές συγκεντρώσεις στα ούρα και χρησιμοποιούνται για κατώτερη ουρολοίμωξη δεν είναι κατ’ ανάγκη κατάλληλα όταν υπάρχει πιθανή πυελονεφρίτιδα. Για αυτό η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται απλώς κοιτάζοντας ποια γραμμή του αντιβιογράμματος γράφει S.

Χρειάζεται πάντα καλλιέργεια μετά τη θεραπεία;

Όχι. Σε έναν ασθενή με απλή λοίμωξη που ανταποκρίθηκε πλήρως, η καλλιέργεια «για να δούμε αν καθάρισε» δεν είναι απαραίτητη σε όλες τις περιπτώσεις. Επανέλεγχος έχει μεγαλύτερη αξία όταν:

• τα συμπτώματα επιμένουν,
• υπάρχει γρήγορη υποτροπή,
• υπάρχει εγκυμοσύνη και σχετική ιατρική ένδειξη,
• υπάρχουν ειδικοί ουρολογικοί παράγοντες,
• το αρχικό μικρόβιο είχε ιδιαίτερο προφίλ αντοχής,
• η κλινική πορεία δεν είναι η αναμενόμενη.

Πότε δεν πρέπει να περιμένετε το αποτέλεσμα στο σπίτι

Η καλλιέργεια είναι σημαντική εξέταση, αλλά δεν αντικαθιστά την επείγουσα κλινική εκτίμηση. Επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό όταν υπάρχουν:

• υψηλός πυρετός ή έντονο ρίγος,
• πόνος στη μέση ή στο πλάι, ιδιαίτερα με πυρετό,
• επίμονοι έμετοι ή αδυναμία λήψης υγρών,
• έντονη καταβολή, σύγχυση ή λιποθυμική τάση,
• επιδείνωση παρά τη θεραπεία,
• εγκυμοσύνη με πυρετό ή συμπτώματα ουρολοίμωξης,
• βρέφος με πυρετό και πιθανή ουρολοίμωξη,
• σοβαρή ανοσοκαταστολή ή σημαντικό ουρολογικό ιστορικό.

16Συχνές Ερωτήσεις

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Ιατρική διευκρίνιση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση, τη διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπευτική οδηγία. Μην ξεκινάτε, αλλάζετε ή διακόπτετε αντιβιοτικό αποκλειστικά με βάση την καλλιέργεια ή το αντιβιόγραμμα χωρίς ιατρική αξιολόγηση.