ΦΥΤΙΚΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ • ΦΛΕΒΙΚΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Ιπποκαστανιά: Βαριά Πόδια, Φλεβική Ανεπάρκεια, Κιρσοί και Παρενέργειες

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος

Η ιπποκαστανιά (Aesculus hippocastanum) χρησιμοποιείται σε ειδικά επεξεργασμένα φυτικά φάρμακα για συμπτώματα χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας. Υπάρχουν κλινικά δεδομένα για μείωση του οιδήματος, του πόνου και του αισθήματος βάρους με συγκεκριμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα, αλλά όχι απόδειξη ότι εξαφανίζει κιρσούς ή αντιμετωπίζει θρόμβωση.[1], [4]

Τελευταία ενημέρωση:
Το βασικό συμπέρασμαΗ αξία της ιπποκαστανιάς αφορά συγκεκριμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα και κυρίως τη βραχυχρόνια ανακούφιση συμπτωμάτων χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας. Ο ωμός καρπός δεν τρώγεται. Νέο, έντονο ή μονόπλευρο οίδημα χρειάζεται ιατρική εκτίμηση και όχι αυτοθεραπεία.[1], [4], [5]
Περιεχόμενα άρθρου (πατήστε για εμφάνιση)
1. Τι είναι η ιπποκαστανιά
2. Ποιο μέρος της ιπποκαστανιάς χρησιμοποιείται
3. Τι είναι η αισκίνη και γιατί άλλαξε η μέτρηση της δόσης
4. Πώς μπορεί να δρα η ιπποκαστανιά
5. Ιπποκαστανιά και χρόνια φλεβική ανεπάρκεια
6. Για βαριά, πρησμένα και κουρασμένα πόδια
7. Βοηθά η ιπποκαστανιά στους κιρσούς;
8. Τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες
9. Κάψουλες και δισκία ιπποκαστανιάς
10. Δοσολογία και τυποποίηση
11. Σε πόσο χρόνο δρα και για πόσο λαμβάνεται
12. Γέλη και κρέμες ιπποκαστανιάς
13. Γιατί ο ωμός καρπός είναι επικίνδυνος
14. Πώς επιλέγεται ένα προϊόν ιπποκαστανιάς
15. Παρενέργειες της ιπποκαστανιάς
16. Αντενδείξεις και πιθανές αλληλεπιδράσεις
17. Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά
18. Ιπποκαστανιά, Cyclo 3 Fort ή Daflon;
19. Τι άλλο βοηθά τα βαριά και πρησμένα πόδια
20. Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση
21. Πώς διερευνάται το οίδημα και ποιες εξετάσεις έχουν θέση
22. Συχνές ερωτήσεις
23. Συμπέρασμα και επιστημονική βιβλιογραφία

Τι είναι η ιπποκαστανιά

Η ιπποκαστανιά είναι φυλλοβόλο δέντρο που ανήκει στην οικογένεια Sapindaceae. Παράγει χαρακτηριστικούς πράσινους αγκαθωτούς καρπούς, μέσα στους οποίους βρίσκονται γυαλιστεροί καφέ σπόροι που μοιάζουν εξωτερικά με κάστανα.[3], [5]

Παρά την ομοιότητά τους, οι σπόροι της ιπποκαστανιάς δεν είναι βρώσιμα κάστανα. Το εδώδιμο κάστανο προέρχεται από διαφορετικό γένος, το Castanea, και έχει εντελώς διαφορετική χρήση και σύσταση.

Στη φυτοθεραπεία χρησιμοποιούνται κυρίως εκχυλίσματα των αποξηραμένων σπόρων. Ο σπόρος υποβάλλεται σε ελεγχόμενη εκχύλιση και επεξεργασία, ώστε να παραχθεί προϊόν με συγκεκριμένη συγκέντρωση δραστικών συστατικών και μειωμένη παρουσία ανεπιθύμητων ή τοξικών ενώσεων.[1], [3]

Ποιο μέρος της ιπποκαστανιάς χρησιμοποιείται

Ο όρος «ιπποκαστανιά» μπορεί να περιγράφει διαφορετικά μέρη του φυτού, τα οποία δεν είναι μεταξύ τους ισοδύναμα:

  • Σπόρος: αποτελεί την κύρια πηγή των τυποποιημένων εκχυλισμάτων που έχουν μελετηθεί για χρόνια φλεβική ανεπάρκεια.
  • Φλοιός: περιέχει διαφορετικό χημικό προφίλ και δεν πρέπει να θεωρείται ισοδύναμος με το εκχύλισμα σπόρων.
  • Φύλλα και άνθη: εμφανίζονται σε παραδοσιακά προϊόντα, αλλά δεν διαθέτουν την ίδια κλινική τεκμηρίωση.
  • Ωμός καρπός ή σπόρος: δεν πρέπει να καταναλώνεται.
  • γέλη ή κρέμα: μπορεί να περιέχει συγκεκριμένο εκχύλισμα σπόρων για εξωτερική χρήση.

Επομένως, τα αποτελέσματα μιας μελέτης με τυποποιημένο ξηρό εκχύλισμα σπόρων δεν μπορούν να μεταφερθούν σε ένα σπιτικό βάμμα, ένα αφέψημα φλοιού ή ένα μη προσδιορισμένο φυτικό μείγμα.[1], [2]

Τι είναι η αισκίνη και γιατί άλλαξε η μέτρηση της δόσης

Η αισκίνη δεν είναι μία μεμονωμένη χημική ουσία, αλλά μείγμα συγγενικών τριτερπενικών σαπωνινών που προέρχονται από τον σπόρο της ιπποκαστανιάς.[1], [2]

Στις παλαιότερες ετικέτες και μελέτες η περιεκτικότητα εκφραζόταν συχνά ως συνολική αισκίνη με φωτομετρική μέθοδο. Μετά την αλλαγή της αναλυτικής μεθόδου στην Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία, η αναθεωρημένη μονογραφία της EMA εκφράζει την τυποποίηση ως τριτερπενικούς γλυκοζίτες υπολογισμένους ως πρωτοαισκιγενίνη.[1], [2]

Γιατί οι αριθμοί στις ετικέτες διαφέρουν

Η παλαιότερη αναφορά σε περίπου 50 mg αισκίνης δεν συγκρίνεται αριθμητικά με τη νεότερη αναφορά σε 21 mg τριτερπενικών γλυκοζιτών ως πρωτοαισκιγενίνη. Η αλλαγή σχετίζεται με διαφορετική μέθοδο μέτρησης και δεν σημαίνει ότι η συνιστώμενη ποσότητα μειώθηκε απλώς από 50 σε 21 mg.

Συγκεκριμένα, η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή μονογραφία χρησιμοποιεί τριτερπενικούς γλυκοζίτες υπολογισμένους ως πρωτοαισκιγενίνη. Η παλαιότερη μέτρηση σε αισκίνη βασιζόταν σε άλλη αναλυτική μέθοδο· οι δύο αριθμοί δεν μπορούν να συγκρίνονται απευθείας ή να αθροίζονται ως διαφορετικές δόσεις.[1], [2]

Πώς μπορεί να δρα η ιπποκαστανιά

Ο ακριβής μηχανισμός δράσης δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως. Προκλινικές και κλινικές φαρμακολογικές μελέτες υποδεικνύουν ότι τα τυποποιημένα εκχυλίσματα μπορεί να επηρεάζουν:[2]

  • τον τόνο του φλεβικού τοιχώματος,
  • τη διαπερατότητα των τριχοειδών αγγείων,
  • τη μετακίνηση υγρού από τα αγγεία προς τους γύρω ιστούς,
  • τη φλεγμονώδη αντίδραση που συνοδεύει τη φλεβική υπέρταση,
  • το οίδημα και το αίσθημα τάσης στα κάτω άκρα.

Η πιθανή μείωση της τριχοειδικής διαπερατότητας μπορεί να περιορίζει τη συσσώρευση υγρού γύρω από τους αστραγάλους. Αυτό εξηγεί γιατί η βασική κλινική χρήση αφορά περισσότερο το πρήξιμο και τα υποκειμενικά συμπτώματα και όχι την εξαφάνιση των ήδη σχηματισμένων κιρσών.[1], [2]

Ιπποκαστανιά και χρόνια φλεβική ανεπάρκεια

Οι φλέβες των κάτω άκρων πρέπει να μεταφέρουν το αίμα προς την καρδιά ενάντια στη βαρύτητα. Η λειτουργία αυτή υποστηρίζεται από τις φλεβικές βαλβίδες και από τις συσπάσεις των μυών της γάμπας.

Στη χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, οι βαλβίδες ή το φλεβικό τοίχωμα δεν λειτουργούν αποτελεσματικά. Αυξάνεται η πίεση μέσα στις φλέβες και ευνοείται η συγκέντρωση αίματος και υγρού στα κάτω άκρα.[1], [6]

Πιθανά συμπτώματα είναι:

  • πρήξιμο γύρω από τους αστραγάλους,
  • αίσθημα βάρους ή κόπωσης,
  • πόνος ή κάψιμο,
  • κνησμός και αίσθημα τάσης,
  • νυχτερινές κράμπες στις γάμπες,
  • ευρυαγγείες ή κιρσοί,
  • σκουρόχρωμες αλλοιώσεις, έκζεμα ή έλκος σε πιο προχωρημένη νόσο.

Τα συμπτώματα συχνά γίνονται εντονότερα προς το τέλος της ημέρας, μετά από παρατεταμένη ορθοστασία ή καθιστική εργασία και κατά τους θερμούς μήνες.

Για βαριά, πρησμένα και κουρασμένα πόδια

Η καλύτερα τεκμηριωμένη χρήση του τυποποιημένου εκχυλίσματος αφορά συμπτώματα που συνδέονται με τη χρόνια φλεβική ανεπάρκεια και όχι κάθε αίσθημα κόπωσης στα πόδια.[4]

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να μειώνει:[4]

  • το οίδημα και την περίμετρο του αστραγάλου,
  • το αίσθημα ότι τα πόδια είναι βαριά ή «γεμάτα»,
  • τον πόνο και την πίεση στις γάμπες,
  • τον κνησμό,
  • την κόπωση μετά από ορθοστασία,
  • τις κράμπες που σχετίζονται με φλεβική δυσλειτουργία.

Δεν είναι κάθε πρήξιμο φλεβικής προέλευσης. Οίδημα μπορεί επίσης να σχετίζεται με καρδιακή, νεφρική ή ηπατική νόσο, φάρμακα, λεμφοίδημα, υποθυρεοειδισμό, τραυματισμό, λοίμωξη ή θρόμβωση.[7]

Βοηθά η ιπποκαστανιά στους κιρσούς;

Η ιπποκαστανιά μπορεί να μειώνει ορισμένα συμπτώματα που συνοδεύουν τους κιρσούς, όπως το βάρος, το πρήξιμο, τον πόνο και τον κνησμό. Δεν έχει, όμως, αποδειχθεί ότι εξαφανίζει ή συρρικνώνει μόνιμα τις διατεταμένες φλέβες.[4], [6]

Οι κιρσοί αποτελούν ανατομική μεταβολή του επιφανειακού φλεβικού συστήματος. Ένα πόσιμο εκχύλισμα ή γέλη δεν μπορεί να διορθώσει μια ανεπαρκή φλεβική βαλβίδα ούτε να κλείσει μια παθολογικά διατεταμένη φλέβα.[6]

Όταν χρειάζεται οριστική αντιμετώπιση, οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν σκληροθεραπεία, ενδοφλεβική θεραπεία με λέιζερ, ραδιοσυχνότητες ή άλλες αγγειοχειρουργικές τεχνικές, ανάλογα με τα ευρήματα του υπερηχογραφήματος φλεβών (τριπλέξ).[6]

Η ιπποκαστανιά μπορεί να λειτουργήσει ως συμπτωματική αγωγή. Δεν αποτελεί θεραπεία που «σβήνει» τους κιρσούς.

Τι δείχνουν οι κλινικές μελέτες

Η συστηματική ανασκόπηση Cochrane συμπεριέλαβε 17 τυχαιοποιημένες μελέτες τυποποιημένου εκχυλίσματος σπόρων ιπποκαστανιάς. Οι δοκιμές είχαν συνήθως διάρκεια από δύο έως δεκαέξι εβδομάδες.[4]

Συνολικά, αναφέρθηκαν πιθανές βελτιώσεις σε:[4]

  • πόνο των κάτω άκρων,
  • οίδημα,
  • όγκο και περίμετρο του ποδιού,
  • κνησμό.

Σε μία μελέτη, η μείωση του όγκου του ποδιού ήταν παρόμοια με εκείνη που παρατηρήθηκε με κάλτσες συμπίεσης. Το αποτέλεσμα αυτό είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η ιπποκαστανιά μπορεί να αντικαταστήσει γενικά τη συμπιεστική θεραπεία.[4]

Η Cochrane κατέληξε ότι το εκχύλισμα φαίνεται αποτελεσματικό και σχετικά ασφαλές ως βραχυχρόνια συμπτωματική θεραπεία, αλλά τόνισε ότι απαιτούνται μεγαλύτερες και αυστηρότερα σχεδιασμένες μελέτες.[4]

Οι περισσότερες δοκιμές είναι παλαιές και αφορούν συγκεκριμένα τυποποιημένα προϊόντα. Δεν αποδεικνύουν ότι οποιοδήποτε σύγχρονο συμπλήρωμα της αγοράς έχει την ίδια σύνθεση και αποτελεσματικότητα.

Στις έξι ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο μελέτες που αξιολογούσαν τον όγκο του ποδιού (502 συμμετέχοντες), η μέση διαφορά ήταν περίπου 32 ml υπέρ του εκχυλίσματος. Πρόκειται για μέσο αποτέλεσμα ομάδων και όχι για εγγυημένη ατομική ανταπόκριση.[4]

Κάψουλες και δισκία ιπποκαστανιάς

Οι κάψουλες και τα δισκία έχουν συστηματική δράση, επειδή το εκχύλισμα απορροφάται από τον οργανισμό. Τα προϊόντα που προσεγγίζουν καλύτερα τη διαθέσιμη τεκμηρίωση αναφέρουν:[1]

  • Aesculus hippocastanum L.,
  • ότι χρησιμοποιείται ο σπόρος,
  • ότι πρόκειται για ξηρό ή άλλο καθορισμένο εκχύλισμα,
  • τον λόγο εκχύλισης ή τον χρησιμοποιούμενο διαλύτη όπου απαιτείται,
  • την τυποποίηση σε αισκίνη ή τριτερπενικούς γλυκοζίτες,
  • την πραγματική ημερήσια δόση και όχι μόνο τα mg ανά κάψουλα.

Ένα προϊόν που αναγράφει απλώς «500 mg ιπποκαστανιά» μπορεί να περιέχει σκόνη φυτού, μη τυποποιημένο εκχύλισμα ή διαφορετική συγκέντρωση. Τα 500 mg ενός τέτοιου προϊόντος δεν συγκρίνονται με 250 mg ενός συμπυκνωμένου και τυποποιημένου εκχυλίσματος.[1], [2]

Δοσολογία και τυποποίηση

Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή μονογραφία για την καλά τεκμηριωμένη χρήση αναφέρει για ενήλικες και ηλικιωμένους:[1]

21 mg δύο φορές ημερησίως

Τριτερπενικοί γλυκοζίτες υπολογισμένοι ως πρωτοαισκιγενίνη, από συγκεκριμένο τυποποιημένο ξηρό εκχύλισμα.[1], [2]

Η ποσότητα αυτή δεν πρέπει να μετατρέπεται αυθαίρετα σε mg σκόνης φυτού ή σε αριθμό καψουλών. Η τελική δοσολογία εξαρτάται από τη συγκέντρωση του συγκεκριμένου προϊόντος και πρέπει να ακολουθεί το φύλλο οδηγιών του.

Παλαιότερα προϊόντα και κλινικές δοκιμές αναφέρουν συχνά ποσότητα αντίστοιχη με περίπου 50 mg αισκίνης δύο φορές ημερησίως. Η διαφορά στην αριθμητική έκφραση οφείλεται κυρίως στη μεταβολή της αναλυτικής μεθόδου.

Δεν πρέπει να διπλασιάζεται η δόση επειδή τα πόδια παραμένουν πρησμένα και δεν πρέπει να αντιγράφεται η δοσολογία ενός διαφορετικού προϊόντος.

Επιστημονική διευκρίνιση: τα 21 mg ανά δόση αφορούν το περιεχόμενο του συγκεκριμένου εκχυλίσματος σε τριτερπενικούς γλυκοζίτες, όχι 21 mg συνολικού εκχυλίσματος. Οι δόσεις που αφορούν διαφορετικά βάμματα, ξηρές σκόνες ή απλά συμπληρώματα δεν μπορούν να εξισωθούν αυτόματα.[1], [2]

Σε πόσο χρόνο δρα και για πόσο λαμβάνεται

Η ιπποκαστανιά δεν λειτουργεί σαν άμεσο παυσίπονο. Σύμφωνα με τη μονογραφία της EMA, μπορεί να χρειαστούν τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες πριν γίνει εμφανές ένα ωφέλιμο αποτέλεσμα από το τυποποιημένο πόσιμο εκχύλισμα.[1]

Η ανταπόκριση μπορεί να αξιολογείται με συγκεκριμένα στοιχεία:[1]

  • περίμετρος του αστραγάλου την ίδια ώρα της ημέρας,
  • βαθμός πόνου ή βάρους σε κλίμακα 0–10,
  • συχνότητα νυχτερινών κραμπών,
  • βαθμός πρηξίματος στο τέλος της ημέρας,
  • ευκολία στην ορθοστασία και το περπάτημα.

Μακροχρόνια χρήση μπορεί να εξεταστεί σε συνεννόηση με γιατρό. Η συνέχιση επ’ αόριστον χωρίς επανεκτίμηση δεν είναι σκόπιμη, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση ή όταν το οίδημα επιδεινώνεται.

Γέλη και κρέμες ιπποκαστανιάς

Τα τοπικά προϊόντα εφαρμόζονται στο δέρμα και δεν είναι ισοδύναμα με τις κάψουλες. Η ευρωπαϊκή μονογραφία περιλαμβάνει συγκεκριμένα ημιστερεά παρασκευάσματα για παραδοσιακή χρήση σε ήπιες διαταραχές της φλεβικής κυκλοφορίας και για συμπτώματα όπως δυσφορία και βάρος στα πόδια.[1], [3]

Η συνήθης χρήση των μορφών που περιλαμβάνονται στη μονογραφία είναι εφαρμογή λεπτής στρώσης από μία έως τρεις φορές ημερησίως, ανάλογα με τη σύνθεση. Πρέπει πάντοτε να ακολουθούνται οι οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος.[1]

Το δροσερό αίσθημα μιας γέλης μπορεί να προσφέρει πρόσθετη προσωρινή ανακούφιση, ιδιαίτερα εάν περιέχει μέντα ή αλκοόλη. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ψύξη αποτελεί απόδειξη φλεβοτονικής δράσης.[1]

Δεν εφαρμόζεται:

  • σε ανοιχτή πληγή ή φλεβικό έλκος,
  • σε μολυσμένο ή έντονα φλεγμονώδες δέρμα,
  • στους βλεννογόνους ή κοντά στα μάτια,
  • σε περιοχή με γνωστή αλλεργία στο προϊόν.

Η τοπική παραδοσιακή χρήση είναι διαφορετική από την καθιερωμένη ιατρική χρήση του ειδικού πόσιμου ξηρού εκχυλίσματος. Για τα τοπικά παρασκευάσματα που αναφέρονται στη μονογραφία, ορισμένες ενδείξεις αφορούν ήπια φλεβικά συμπτώματα ή σημεία μώλωπα, όχι θεραπεία φλεβικής θρόμβωσης.[1]

Γιατί ο ωμός καρπός είναι επικίνδυνος

Οι ωμοί σπόροι, ο φλοιός, τα φύλλα και τα άνθη της ιπποκαστανιάς περιέχουν τοξικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων η εσκουλίνη. Δεν πρέπει να καταναλώνονται ως τρόφιμο, αφέψημα ή σπιτικό συμπλήρωμα.[5]

Η κατάποση μη επεξεργασμένου φυτικού υλικού μπορεί να προκαλέσει:[5]

  • ναυτία και έμετο,
  • κοιλιακό πόνο και διάρροια,
  • έντονη αδυναμία ή υπνηλία,
  • διαταραχές του νευρικού συστήματος,
  • σοβαρή δηλητηρίαση σε μεγάλη έκθεση.

Σημαντική διάκριση

Το τυποποιημένο φαρμακευτικό εκχύλισμα δεν είναι το ίδιο με τον ωμό καρπό. Η ασφάλεια ενός επεξεργασμένου προϊόντος δεν καθιστά ασφαλή την κατανάλωση σπόρων που συλλέχθηκαν από το δέντρο.

Πώς επιλέγεται ένα προϊόν ιπποκαστανιάς

Η ετικέτα πρέπει να δίνει αρκετές πληροφορίες ώστε να είναι σαφές τι ακριβώς περιέχει το προϊόν. Χρήσιμα στοιχεία είναι:[1], [5]

  • πλήρης ονομασία Aesculus hippocastanum,
  • χρησιμοποιούμενο μέρος: σπόρος,
  • ποσότητα εκχυλίσματος ανά κάψουλα,
  • συνολική ημερήσια δόση,
  • τυποποίηση σε αισκίνη ή τριτερπενικούς γλυκοζίτες,
  • κατάλογος όλων των πρόσθετων συστατικών,
  • αριθμός παρτίδας και ημερομηνία λήξης,
  • σαφή στοιχεία παραγωγού και οδηγίες χρήσης.

Προϊόντα με φράσεις όπως «καθαρίζει τις φλέβες», «διαλύει τους κιρσούς» ή «αντικαθιστά τις κάλτσες συμπίεσης» χρησιμοποιούν ισχυρισμούς που δεν υποστηρίζονται από την κλινική τεκμηρίωση.[5]

ΜορφήΤι αναζητούμεΚύριο πρόβλημα
Τυποποιημένο ξηρό εκχύλισμαΠοσότητα τριτερπενικών γλυκοζιτών ή αισκίνηςΟι αριθμοί διαφέρουν ανά αναλυτική μέθοδο
Απλή σκόνη σπόρωνΠροέλευση, επεξεργασία και έλεγχος ασφάλειαςΔεν είναι ισοδύναμη με μελετημένο εκχύλισμα
Συνδυαστικό προϊόνΠραγματική ποσότητα κάθε συστατικούΜπορεί να περιέχει πολύ μικρή δόση ιπποκαστανιάς
γέλη ή κρέμαΣυγκέντρωση, οδηγίες εφαρμογής και έκδοχαΔεν αντικαθιστά το πόσιμο εκχύλισμα ή την ιατρική θεραπεία

Παρενέργειες της ιπποκαστανιάς

Τα τυποποιημένα εκχυλίσματα ήταν γενικά καλά ανεκτά στις βραχυχρόνιες μελέτες. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι:[1], [4]

  • ναυτία ή δυσπεψία,
  • κοιλιακή ενόχληση,
  • διάρροια,
  • πονοκέφαλος,
  • ζάλη ή ίλιγγος,
  • κνησμός,
  • εξάνθημα ή αλλεργική αντίδραση.

Τα τοπικά προϊόντα μπορεί να προκαλέσουν ερυθρότητα, κνησμό, κάψιμο ή αλλεργική δερματίτιδα στο σημείο εφαρμογής.[1]

Η χρήση πρέπει να διακόπτεται και να ζητείται άμεση βοήθεια όταν εμφανιστούν δυσκολία στην αναπνοή, πρήξιμο προσώπου ή λαιμού, γενικευμένη κνίδωση, λιποθυμική τάση ή άλλη έντονη αλλεργική αντίδραση.

Αντενδείξεις και πιθανές αλληλεπιδράσεις

Το προϊόν δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από άτομο με γνωστή υπερευαισθησία στην ιπποκαστανιά ή σε κάποιο από τα έκδοχά του.[1]

Η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν αναφέρει κλινικά τεκμηριωμένες φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις. Ωστόσο, η απουσία καταγεγραμμένης αλληλεπίδρασης δεν αποδεικνύει ότι κάθε συνδυασμός είναι ασφαλής, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται συμπλήρωμα αβέβαιης σύνθεσης.[1]

Χρειάζεται προηγούμενη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού όταν ο ασθενής:[1], [5]

  • λαμβάνει αντιπηκτικό ή αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο,
  • έχει ιστορικό αιμορραγίας ή διαταραχής πήξης,
  • πρόκειται να χειρουργηθεί ή να υποβληθεί σε επεμβατική πράξη,
  • λαμβάνει πολλά φάρμακα ή άλλα φυτικά προϊόντα,
  • έχει σημαντική νεφρική, ηπατική ή καρδιακή νόσο,
  • έχει ενεργό έλκος, φλεβίτιδα, δερματική λοίμωξη ή ανοιχτή πληγή στο πόδι.

Τα συνταγογραφούμενα αντιπηκτικά δεν πρέπει να διακόπτονται για να ξεκινήσει φυτικό προϊόν. Η συνολική αγωγή πρέπει να αξιολογείται από τον θεράποντα.

Για τη συνδυασμένη χρήση με αντιπηκτικά, η ανησυχία είναι κυρίως προληπτική, επειδή λείπουν επαρκή δεδομένα για συγκεκριμένες αλληλεπιδράσεις. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι τα εγκεκριμένα εκχυλίσματα αυξάνουν υποχρεωτικά το INR. Σε ασθενείς που λαμβάνουν ασενοκουμαρόλη ή βαρφαρίνη, οποιαδήποτε αλλαγή συμπληρωμάτων και η ανάγκη για έλεγχο INR συζητούνται με τον θεράποντα.[1], [5]

Εγκυμοσύνη, θηλασμός και παιδιά

Η ασφάλεια των φαρμακευτικών ποσοτήτων ιπποκαστανιάς κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς. Η EMA δεν συνιστά τη χρήση της στις περιόδους αυτές λόγω έλλειψης επαρκών δεδομένων.[1]

Το πρήξιμο των ποδιών στην εγκυμοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα με συμπλήρωμα. Ξαφνικό ή έντονο οίδημα, ιδιαίτερα όταν είναι μονόπλευρο ή συνοδεύεται από υψηλή αρτηριακή πίεση, πονοκέφαλο, διαταραχές όρασης ή δύσπνοια, χρειάζεται άμεση μαιευτική αξιολόγηση.[7], [8]

Η πόσιμη χρήση δεν συνιστάται σε παιδιά και εφήβους κάτω των 18 ετών λόγω ανεπαρκών δεδομένων. Για ορισμένα τοπικά παρασκευάσματα η μονογραφία περιλαμβάνει διαφορετικά ηλικιακά όρια, αλλά πρέπει να ακολουθείται αυστηρά το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος.[1]

Για τη χρήση σε εφήβους, η ίδια μονογραφία κάνει διαφορετικές αναφορές ανά θεραπευτική ένδειξη και φαρμακοτεχνική μορφή. Η εφαρμογή για συγκεκριμένα σημεία μώλωπα μπορεί να έχει διαφορετικά όρια από τη λήψη για φλεβική ανεπάρκεια· καθοριστικό παραμένει το φύλλο οδηγιών.[1]

Ιπποκαστανιά, Cyclo 3 Fort ή Daflon;

Και οι τρεις επιλογές χρησιμοποιούνται για συμπτώματα φλεβικής ανεπάρκειας, αλλά έχουν διαφορετική σύνθεση και δεν είναι μεταξύ τους ισοδύναμες.[6], [10]

ΧαρακτηριστικόΙπποκαστανιάCyclo 3 FortDaflon
Κύρια σύνθεσηΤυποποιημένο εκχύλισμα σπόρων με αισκίνηεκχύλισμα λαγομηλιάς, εσπεριδίνη μεθυλοχαλκόνη και βιταμίνη CΜικρονισμένο φλαβονοειδές κλάσμα με διοσμίνη και εσπεριδίνη
ΚατηγορίαΦυτικό εκχύλισμα ή φυτικό φάρμακο, ανά προϊόνΦλεβοτονικό φάρμακοΦλεβοτονικό και αγγειοπροστατευτικό φάρμακο
Κύρια χρήσηΣυμπτωματική αντιμετώπιση χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειαςΒοηθητική αντιμετώπιση εκδηλώσεων χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειαςΑκολουθούνται οι εγκεκριμένες ενδείξεις του συγκεκριμένου προϊόντος
Κύρια προσοχήΤυποποίηση και αποφυγή ωμού φυτούΔιάρροια και ειδικές αντενδείξεις λόγω βιταμίνης CΔοσολογία, γαστρεντερικές ενοχλήσεις και προειδοποιήσεις του προϊόντος

Δεν υπάρχει μία επιλογή που να είναι καλύτερη για όλους. Η απόφαση εξαρτάται από τη διάγνωση, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, τις αντενδείξεις, τα υπόλοιπα φάρμακα, την ποιότητα του προϊόντος και την ανάγκη για συμπιεστική ή επεμβατική θεραπεία.[6]

Δείτε επίσης:

Τι άλλο βοηθά τα βαριά και πρησμένα πόδια

Το φυτικό εκχύλισμα έχει βοηθητικό ρόλο. Η αντιμετώπιση της χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας στηρίζεται επίσης σε καθημερινά μέτρα που περιορίζουν τη φλεβική στάση:[6], [7]

  • Τακτικό περπάτημα: ενεργοποιεί τη μυϊκή αντλία της γάμπας.
  • Διαλείμματα από την ορθοστασία: μικρή κίνηση ανά τακτά διαστήματα.
  • Κινήσεις ποδοκνημικής: κάμψεις, εκτάσεις και κυκλικές κινήσεις όταν απαιτείται καθιστική εργασία.
  • Ανύψωση ποδιών: ιδίως στο τέλος της ημέρας.
  • Έλεγχος σωματικού βάρους: όπου υπάρχει αυξημένο βάρος.
  • Περιορισμός υπερβολικής ζέστης: πολύ ζεστό μπάνιο, σάουνα και παρατεταμένη έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία μπορεί να επιδεινώνουν τα συμπτώματα.
  • Κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης: με σωστό μέγεθος και κατάλληλο βαθμό συμπίεσης μετά από αξιολόγηση.

Οι κάλτσες συμπίεσης δεν πρέπει να επιλέγονται τυχαία όταν υπάρχει πιθανότητα σημαντικής περιφερικής αρτηριακής νόσου, ψυχρό άκρο, μη επουλωμένη πληγή ή πόνος κατά τη βάδιση.[7]

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση

Η αυτοθεραπεία με ιπποκαστανιά δεν είναι κατάλληλη όταν το σύμπτωμα είναι νέο, ανεξήγητο ή έντονο. Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν υπάρχει:[1], [8]

  • ξαφνικό πρήξιμο, ιδιαίτερα μόνο στο ένα πόδι,
  • πόνος στη γάμπα, θερμότητα ή ερυθρότητα,
  • σκληρή και επώδυνη φλέβα,
  • δύσπνοια, πόνος στο στήθος ή αιμόπτυση,
  • φλεβικό έλκος ή πληγή που δεν επουλώνεται,
  • έντονη δερματική φλεγμονή ή λοίμωξη,
  • πρήξιμο και στα δύο πόδια με δύσπνοια ή ταχεία αύξηση βάρους,
  • γνωστή καρδιακή ή νεφρική ανεπάρκεια,
  • επιδείνωση ή απουσία βελτίωσης παρά τη θεραπεία.

Επείγον σύμπτωμα

Πόνος και πρήξιμο στο ένα πόδι μαζί με δύσπνοια ή πόνο στο στήθος μπορεί να υποδηλώνουν εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση και πνευμονική εμβολή. Χρειάζεται επείγουσα ιατρική βοήθεια και όχι λήψη φυτικού σκευάσματος.[8], [9]

Η εκτίμηση της πιθανότητας θρόμβωσης προηγείται κάθε εξέτασης. Η D-διμερής χρησιμοποιείται σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με βάση την κλινική πιθανότητα· δεν είναι προληπτική εξέταση για κάθε άτομο με κιρσούς ή βάρος στα πόδια.[7], [9]

Πώς διερευνάται το οίδημα και ποιες εξετάσεις έχουν θέση

Η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια αξιολογείται κυρίως με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και, όταν υπάρχει ένδειξη, υπερηχογράφημα φλεβών με έλεγχο παλινδρόμησης. Το υπερηχογράφημα μπορεί να αναδείξει ανεπαρκείς φλεβικές βαλβίδες και να καθοδηγήσει την αντιμετώπιση. Δεν υπάρχει εξέταση αίματος που από μόνη της να επιβεβαιώνει χρόνια φλεβική ανεπάρκεια.[6], [7]

Εάν το οίδημα είναι αμφοτερόπλευρο, επίμονο ή συνοδεύεται από ενδείξεις συστηματικής νόσου, ο ιατρός μπορεί να επιλέξει στοχευμένες εξετάσεις. Οι εξετάσεις δεν απαιτούνται απλώς επειδή κάποιος χρησιμοποιεί ιπποκαστανιά.[7]

Κλινική υποψίαΕνδεχόμενος έλεγχος
Νεφρική νόσος ή κατακράτηση υγρώνΚρεατινίνη, ηλεκτρολύτες, γενική ούρων ή λόγος πρωτεΐνης/κρεατινίνης ούρων
Καρδιακή ανεπάρκειαΝατριουρητικά πεπτίδια και κατά περίπτωση καρδιολογικός έλεγχος
Ηπατική νόσος, χαμηλή λευκωματίνηΛευκωματίνη και ηπατικές εξετάσεις ανά περίπτωση
ΘυρεοειδοπάθειαTSH και, όταν ενδείκνυται, ελεύθερη Τ4
Ύποπτη εν τω βάθει φλεβική θρόμβωσηΆμεση κλινική εκτίμηση, υπερηχογράφημα και D-διμερή μόνο στο κατάλληλο διαγνωστικό πλαίσιο

Η αιφνίδια μονόπλευρη διόγκωση με πόνο χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η D-διμερής έχει θέση μόνο με βάση την εκτίμηση της κλινικής πιθανότητας, όχι ως γενική εξέταση ελέγχου σε όλους τους ανθρώπους με κιρσούς.[7], [8], [9]

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί η ιπποκαστανιά να εξαφανίσει τους κιρσούς;
Όχι. Ορισμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα μπορούν να μειώσουν προσωρινά το βάρος, τον πόνο και το οίδημα, αλλά δεν αποκαθιστούν τις ανεπαρκείς φλεβικές βαλβίδες και δεν εξαφανίζουν τους κιρσούς.[4], [6]
Ποια είναι η δοσολογία σύμφωνα με την EMA;
Για συγκεκριμένο ξηρό εκχύλισμα, 21 mg τριτερπενικών γλυκοζιτών υπολογισμένων ως πρωτοαισκιγενίνη, δύο φορές την ημέρα. Δεν ισχύει για κάθε σκόνη, βάμμα ή συμπλήρωμα.[1]
Σε πόσο χρόνο μπορεί να βοηθήσει;
Μπορεί να χρειαστούν τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες για ορατή βελτίωση. Αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή το οίδημα είναι νέο, δεν περιμένουμε να περάσουν τέσσερις εβδομάδες για να ζητήσουμε αξιολόγηση.[1]
Είναι το ίδιο η πόσιμη κάψουλα και η γέλη;
Όχι. Η πόσιμη τυποποιημένη μορφή διαθέτει τεκμηρίωση για χρόνια φλεβική ανεπάρκεια. Οι συγκεκριμένες τοπικές μορφές καλύπτονται κυρίως ως παραδοσιακά φυτικά φάρμακα για ήπιες ενοχλήσεις.[1], [3]
Μπορώ να καταναλώσω ωμούς σπόρους ιπποκαστανιάς;
Όχι. Οι ωμοί σπόροι και άλλα μη επεξεργασμένα μέρη του φυτού είναι τοξικά όταν καταναλώνονται. Δεν είναι τα βρώσιμα κάστανα.[5]
Αυξάνει το INR σε άτομα που λαμβάνουν Sintrom;
Δεν έχει αποδειχθεί ότι το τυποποιημένο εκχύλισμα αυξάνει υποχρεωτικά το INR. Επειδή τα στοιχεία αλληλεπιδράσεων είναι περιορισμένα, η χρήση μαζί με ασενοκουμαρόλη ή βαρφαρίνη πρέπει να αξιολογείται από τον θεράποντα.[1], [5]
Επιτρέπεται στην εγκυμοσύνη ή στον θηλασμό;
Δεν συνιστάται η φαρμακευτική χρήση, λόγω ανεπαρκών δεδομένων ασφάλειας. Ξαφνικό ή μονόπλευρο πρήξιμο κατά την εγκυμοσύνη χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.[1]
Πρέπει να κάνω εξετάσεις αίματος πριν τη λήψη;
Δεν υπάρχει υποχρεωτική εξέταση για κάθε χρήστη. Αν το οίδημα είναι ανεξήγητο, η επιλογή εξετάσεων βασίζεται στο ιστορικό και στις πιθανές νεφρικές, καρδιακές, ηπατικές ή θυρεοειδικές αιτίες.[7]
Αν πρηστεί ξαφνικά μόνο το ένα πόδι, να χρησιμοποιήσω ιπποκαστανιά;
Όχι ως αρχική αντιμετώπιση. Απαιτείται άμεση κλινική αξιολόγηση για πιθανή θρόμβωση ή άλλη οξεία αιτία. Αν συνυπάρχουν δύσπνοια ή πόνος στο στήθος, απαιτείται επείγουσα βοήθεια.[8]
Μπορώ να αντικαταστήσω τις κάλτσες συμπίεσης;
Όχι χωρίς αξιολόγηση. Η συμπίεση αποτελεί βασική συντηρητική παρέμβαση όταν ενδείκνυται. Μία παλαιά κλινική δοκιμή δεν αποδεικνύει γενική ισοδυναμία του εκχυλίσματος με τη συμπίεση.[4], [7]
Ποια είναι η διαφορά από το Daflon ή το Cyclo 3 Fort;
Περιέχουν διαφορετικά δραστικά συστατικά και έχουν δικές τους ενδείξεις και προειδοποιήσεις. Η επιλογή εξαρτάται από τη διάγνωση και δεν γίνεται με απλή σύγκριση της ποσότητας σε mg.[6]
Είναι κατάλληλη η ιπποκαστανιά για φλεβικό έλκος;
Όχι ως υποκατάστατο ειδικής θεραπείας. Το φλεβικό έλκος χρειάζεται κλινική αξιολόγηση, κατάλληλη φροντίδα και, όπου επιτρέπεται, αντιμετώπιση της φλεβικής νόσου.[6], [10]
Πρέπει να διακόπτεται πριν από χειρουργείο;
Πρέπει να ενημερώνεται η χειρουργική και αναισθησιολογική ομάδα για τη χρήση. Η απόφαση σχετικά με τη διακοπή λαμβάνεται με βάση το σκεύασμα, την επέμβαση και τα υπόλοιπα φάρμακα.[5]

Συμπέρασμα και επιστημονική βιβλιογραφία

Το τυποποιημένο εκχύλισμα σπόρων ιπποκαστανιάς μπορεί να μειώνει συμπτώματα χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας, με ισχυρότερη τεκμηρίωση για τα ειδικά πόσιμα ξηρά εκχυλίσματα. Δεν διορθώνει ανατομικές βλάβες, δεν καταργεί τη σημασία της συμπίεσης ή της αγγειολογικής αξιολόγησης και δεν θεραπεύει θρόμβωση.[1], [4], [6]

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αξιολόγηση των φυτικών προϊόντων, δείτε τον οδηγό Βότανα: τεκμηρίωση και ασφάλεια. Η χρήση εκχυλισμάτων πρέπει να γίνεται με σεβασμό στην ένδειξη, στην πραγματική σύνθεση του προϊόντος και στη συνολική φαρμακευτική αγωγή.

Επιστημονική βιβλιογραφία (10 πηγές)
  1. Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA). Ευρωπαϊκή μονογραφία για τον σπόρο ιπποκαστανιάς, αναθεώρηση 1 (2020). Πηγή 1
  2. EMA. Έκθεση επιστημονικής αξιολόγησης του σπόρου ιπποκαστανιάς, αναθεώρηση 1. Πηγή 2
  3. EMA. Ιπποκαστανιά: περίληψη για τις φαρμακευτικές χρήσεις και τους περιορισμούς. Πηγή 3
  4. Pittler MH, Ernst E. Horse chestnut seed extract for chronic venous insufficiency. Cochrane Database Syst Rev. 2012;CD003230. Πηγή 4
  5. National Center for Complementary and Integrative Health. Horse Chestnut: Usefulness and Safety. Πηγή 5
  6. NICE. Varicose veins: diagnosis and management, οδηγία CG168. Πηγή 6
  7. Patel H, Skok CJ, DeMarco A. Peripheral Edema: Evaluation and Management in Primary Care. Am Fam Physician. 2022;106:557–564. Πηγή 7
  8. NHS. Deep vein thrombosis: συμπτώματα και επείγουσα αξιολόγηση. Πηγή 8
  9. NICE. Venous thromboembolic diseases: diagnosis, management and thrombophilia testing, NG158. Πηγή 9
  10. NICE. Referring patients with symptomatic varicose veins for specialist evaluation. QS67. Πηγή 10

Αποποίηση ευθύνης

Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική διάγνωση, αξιολόγηση ή θεραπεία. Μην ξεκινάτε, διακόπτετε ή τροποποιείτε φάρμακα και φυτικά σκευάσματα χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό ή φαρμακοποιό. Νέο, έντονο ή μονόπλευρο οίδημα και συμπτώματα όπως δύσπνοια ή πόνος στο στήθος απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.

Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.