Exelon Patch: Πώς Χρησιμοποιείται, Παρενέργειες και Πότε Αλλάζει το Αυτοκόλλητο

Τελευταία ενημέρωση: 17 Αυγούστου 2026

1Τι είναι το Exelon Patch

Το Exelon Patch είναι διαδερμική μορφή του φαρμάκου Exelon και περιέχει ως δραστική ουσία τη ριβαστιγμίνη. Αντί να λαμβάνεται από το στόμα ως κάψουλα ή διάλυμα, η δραστική ουσία περνά σταδιακά από το δέρμα στην κυκλοφορία του αίματος για χρονικό διάστημα περίπου 24 ωρών.

Στην ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, το διαδερμικό Exelon ενδείκνυται για τη συμπτωματική θεραπεία της ήπιας έως μέτριας βαρύτητας άνοιας Alzheimer. Δεν αποτελεί θεραπεία που εξαλείφει τη νόσο και δεν αναστρέφει τη νευροεκφύλιση. Στόχος είναι η υποστήριξη της γνωστικής και καθημερινής λειτουργικότητας για όσο διάστημα υπάρχει κλινικό όφελος.

Το γεγονός ότι είναι «αυτοκόλλητο» μπορεί να δώσει λανθασμένα την εντύπωση ότι πρόκειται για απλή ή ήπια μορφή θεραπείας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για κανονική συστηματική φαρμακευτική αγωγή. Η ριβαστιγμίνη απορροφάται από το δέρμα και μπορεί να προκαλέσει τόσο τοπικές όσο και γενικευμένες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Για αυτό η έναρξη, η δόση, η αύξηση και η διακοπή πρέπει να καθορίζονται από γιατρό με εμπειρία στη διάγνωση και θεραπεία της άνοιας. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρουσία φροντιστή που μπορεί να ελέγχει καθημερινά ότι αφαιρέθηκε το παλιό patch και τοποθετήθηκε μόνο ένα καινούριο.

2Πώς δρα η ριβαστιγμίνη

Η ριβαστιγμίνη ανήκει στους αναστολείς χολινεστεράσης. Αναστέλλει ένζυμα που συμμετέχουν στη διάσπαση της ακετυλοχολίνης, ενός νευροδιαβιβαστή σημαντικού για τη μνήμη, την προσοχή και άλλες γνωστικές λειτουργίες.

Με την αναστολή της ακετυλοχολινεστεράσης και της βουτυρυλοχολινεστεράσης, παραμένει περισσότερη διαθέσιμη ακετυλοχολίνη στις λειτουργικές χολινεργικές συνάψεις. Το αποτέλεσμα μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να είναι μικρή βελτίωση ή σταθεροποίηση γνωστικών και λειτουργικών συμπτωμάτων.

Το αναμενόμενο όφελος δεν πρέπει να συγχέεται με ίαση. Ένας ασθενής μπορεί να εξακολουθεί να παρουσιάζει σταδιακή εξέλιξη της νόσου παρά τη θεραπεία. Η επανεκτίμηση αφορά επομένως όχι μόνο το αν «βελτιώθηκε η μνήμη», αλλά αν διατηρούνται περισσότερο η επικοινωνία, η αυτοεξυπηρέτηση, η προσοχή, η συμμετοχή σε καθημερινές δραστηριότητες και η συνολική λειτουργικότητα.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη συνολική θεραπεία με ριβαστιγμίνη, δείτε τον πλήρη οδηγό Exelon και ριβαστιγμίνης.

3Exelon Patch ή κάψουλες;

Το patch και οι από του στόματος μορφές περιέχουν την ίδια δραστική ουσία, αλλά δεν χρησιμοποιούνται με τον ίδιο τρόπο και οι αριθμοί των mg δεν είναι άμεσα συγκρίσιμοι. Δεν πρέπει επομένως ένας ασθενής ή φροντιστής να προσπαθεί να μετατρέψει μόνος του μία δόση κάψουλας σε αντίστοιχο patch.

Με τη διαδερμική μορφή η ριβαστιγμίνη απελευθερώνεται σταδιακά μέσα στο 24ωρο, με μικρότερες διακυμάνσεις συγκέντρωσης συγκριτικά με την από του στόματος χορήγηση. Στην πράξη αυτό μπορεί να αποτελεί χρήσιμη επιλογή για ορισμένους ασθενείς που δυσκολεύονται με τη λήψη δισκίων ή παρουσιάζουν προβλήματα συμμόρφωσης.

Το patch έχει και ένα πολύ πρακτικό πλεονέκτημα: ο φροντιστής μπορεί να ελέγξει οπτικά αν το φάρμακο έχει τοποθετηθεί. Αυτό όμως δημιουργεί και διαφορετικό κίνδυνο λάθους. Αν δεν αφαιρεθεί το προηγούμενο patch, μπορεί να τοποθετηθεί δεύτερο χωρίς να γίνει αντιληπτό, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη έκθεση στη ριβαστιγμίνη.

Η αλλαγή από κάψουλες ή πόσιμο διάλυμα σε patch είναι καθορισμένη διαδικασία και γίνεται με ιατρική οδηγία. Δεν διακόπτονται απλώς οι κάψουλες και δεν επιλέγεται αυθαίρετα μία περιεκτικότητα patch.

4Ποιες περιεκτικότητες υπάρχουν

Η ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος περιλαμβάνει διαδερμικά έμπλαστρα Exelon με ονομαστική απελευθέρωση:

• 4,6 mg/24 ώρες,
• 9,5 mg/24 ώρες,
• 13,3 mg/24 ώρες.

Η ένδειξη «mg/24 ώρες» αναφέρεται στην ποσότητα ριβαστιγμίνης που απελευθερώνεται από το patch μέσα σε 24 ώρες και όχι απλώς στην ποσότητα φαρμάκου που υπάρχει συνολικά μέσα στο έμπλαστρο.

Τα patches διαφορετικής περιεκτικότητας έχουν διαφορετικό μέγεθος. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεγαλύτερο patch μπορεί να κοπεί για να δημιουργηθεί μικρότερη δόση. Το Exelon Patch δεν πρέπει να κόβεται.

Η επιλογή της περιεκτικότητας γίνεται αποκλειστικά σύμφωνα με το θεραπευτικό σχήμα του γιατρού. Η χρήση δύο patches χαμηλότερης περιεκτικότητας αντί ενός υψηλότερου δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα, ακόμη και αν το άθροισμα των αριθμών φαίνεται ίδιο.

5Πού τοποθετείται το patch

Το Exelon Patch τοποθετείται μία φορά την ημέρα σε καθαρό, στεγνό, άτριχο, άθικτο και υγιές δέρμα. Οι συνιστώμενες περιοχές είναι:

• η άνω ράχη,
• η κάτω ράχη,
• ο άνω βραχίονας,
• ο θώρακας.

Πρέπει να επιλέγεται σημείο στο οποίο το patch δεν θα τρίβεται συνεχώς από στενά ρούχα. Δεν τοποθετείται πάνω σε κόκκινο, ερεθισμένο, τραυματισμένο ή κομμένο δέρμα.

Η εφαρμογή σε κοιλιά ή μηρό δεν συνιστάται στην ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, επειδή έχει παρατηρηθεί χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα της ριβαστιγμίνης όταν το patch τοποθετείται σε αυτές τις περιοχές.

Σε ασθενείς με σημαντική γνωστική έκπτωση συχνά προτιμάται η πλάτη, όταν αυτό είναι πρακτικά εφικτό, επειδή είναι δυσκολότερο για τον ίδιο τον ασθενή να αφαιρέσει κατά λάθος το patch.

6Πώς τοποθετείται σωστά βήμα προς βήμα

Η καθημερινή διαδικασία πρέπει να είναι σταθερή και απλή. Η σωστή σειρά μειώνει σημαντικά την πιθανότητα λάθους.

1. Ελέγξτε πρώτα αν υπάρχει ήδη patch στο σώμα.
2. Αφαιρέστε το patch της προηγούμενης ημέρας.
3. Ελέγξτε την περιεκτικότητα του νέου patch σύμφωνα με τη συνταγή.
4. Επιλέξτε διαφορετικό κατάλληλο σημείο εφαρμογής.
5. Βεβαιωθείτε ότι το δέρμα είναι καθαρό, στεγνό και χωρίς κρέμα, λοσιόν ή πούδρα.
6. Ανοίξτε το ατομικό φακελάκι όταν είστε έτοιμοι να εφαρμόσετε το patch.
7. Μην κόβετε το patch.
8. Αφαιρέστε το προστατευτικό κάλυμμα χωρίς να αγγίζετε υπερβολικά την κολλητική επιφάνεια.
9. Τοποθετήστε το patch στο δέρμα.
10. Πιέστε σταθερά με την παλάμη για τουλάχιστον 30 δευτερόλεπτα, ιδιαίτερα στις άκρες.
11. Ελέγξτε ότι έχει κολλήσει καλά.
12. Πλύνετε τα χέρια μετά τον χειρισμό και ιδιαίτερα μετά την αφαίρεση του χρησιμοποιημένου patch.

Μετά την αφαίρεση, το χρησιμοποιημένο patch εξακολουθεί να περιέχει δραστική ουσία. Πρέπει να διπλώνεται με την κολλητική πλευρά προς τα μέσα και να απορρίπτεται σύμφωνα με τις οδηγίες του φύλλου προϊόντος, μακριά από παιδιά και κατοικίδια.

7Κάθε πότε αλλάζει το Exelon Patch

Το Exelon Patch αλλάζει κάθε 24 ώρες. Η προηγούμενη ημέρα τελειώνει με την αφαίρεση του παλιού patch και η νέα αρχίζει με την εφαρμογή ενός μόνο νέου patch.

Είναι χρήσιμο η αλλαγή να γίνεται περίπου την ίδια ώρα κάθε ημέρα. Για παράδειγμα, αν ο φροντιστής το αλλάζει στις 09:00 το πρωί, μπορεί να διατηρήσει αυτή την ώρα ως καθημερινή ρουτίνα.

Δεν χρειάζεται να μετακινείται σταδιακά η ώρα μέσα στην ημέρα και δεν υπάρχει λόγος να αφαιρείται νωρίτερα για να «ξεκουράζεται το δέρμα», εκτός αν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική οδηγία ή δερματική αντίδραση.

Η σημαντικότερη φράση που πρέπει να θυμάται ο φροντιστής είναι:

Ένα patch – μία ημέρα – αφαίρεση του παλιού πριν από το νέο.

8Τι γίνεται αν ξεκολλήσει

Εάν το Exelon Patch ξεκολλήσει κατά τη διάρκεια της ημέρας, η επίσημη οδηγία δεν είναι να περιμένουμε μέχρι την επόμενη ημέρα.

Τοποθετείται νέο patch για το υπόλοιπο της ημέρας. Την επόμενη ημέρα το patch αντικαθίσταται ξανά στην κανονική, συνηθισμένη ώρα.

Παράδειγμα: το patch τοποθετήθηκε στις 08:00 και στις 16:00 διαπιστώθηκε ότι έχει ξεκολλήσει. Τοποθετείται νέο patch στις 16:00, αλλά την επόμενη ημέρα δεν περιμένουμε μέχρι τις 16:00. Επιστρέφουμε στη συνηθισμένη ώρα των 08:00.

Δεν πρέπει να στερεώνεται με αυτοσχέδιες μεθόδους χωρίς οδηγία, να επαναχρησιμοποιείται patch που έχει αποκολληθεί πλήρως ή να τοποθετούνται δύο patches «για να καλυφθεί ο χαμένος χρόνος».

Αν τα patches αποκολλώνται συχνά, πρέπει να ελέγχεται αν εφαρμόζονται σε κατάλληλο στεγνό δέρμα, αν χρησιμοποιούνται κρέμες ή λοσιόν στην περιοχή και αν υπάρχει συνεχής τριβή από ρούχα.

9Μπάνιο, ντους, ιδρώτας και ζέστη

Το Exelon Patch έχει σχεδιαστεί ώστε να παραμένει στο σώμα κατά τις συνηθισμένες καθημερινές δραστηριότητες. Ο ασθενής μπορεί συνήθως να κάνει μπάνιο ή ντους με το patch και μπορεί να το φορά σε ζεστό καιρό.

Ωστόσο, υπάρχει σημαντική διάκριση ανάμεσα στη φυσιολογική καθημερινή ζέστη και στην παρατεταμένη έκθεση σε εξωτερικές πηγές έντονης θερμότητας.

Το patch δεν πρέπει να εκτίθεται για παρατεταμένο χρόνο σε:

• σάουνα,
• solarium,
• υπερβολική άμεση ηλιακή ακτινοβολία,
• άλλες ισχυρές εξωτερικές πηγές θερμότητας.

Ο λόγος είναι ότι η θερμοκρασία μπορεί να επηρεάσει τη διαδερμική χορήγηση φαρμάκων. Για αυτό δεν χρησιμοποιούμε θερμοφόρα ή θερμαντικό επίθεμα επάνω από το Exelon Patch.

Μετά το μπάνιο είναι χρήσιμο να ελέγχεται ότι όλες οι άκρες παραμένουν καλά κολλημένες. Δεν χρειάζεται όμως να αφαιρείται ένα σωστά προσκολλημένο patch μόνο και μόνο επειδή βράχηκε.

10Γιατί αλλάζουμε σημείο εφαρμογής

Το καινούριο patch πρέπει να τοποθετείται σε διαφορετικό σημείο του δέρματος. Η επανατοποθέτηση στο ίδιο ακριβώς σημείο πρέπει να αποφεύγεται για 14 ημέρες.

Ο βασικός λόγος είναι η μείωση του κινδύνου τοπικού ερεθισμού. Ακόμη και αν το δέρμα φαίνεται φυσιολογικό μετά την αφαίρεση, η καθημερινή εφαρμογή στο ίδιο σημείο μπορεί να οδηγήσει σε αυξανόμενη ερυθρότητα, κνησμό ή δερματίτιδα.

Ένας πρακτικός τρόπος είναι η εναλλαγή δεξιάς και αριστερής πλευράς και διαφορετικών ζωνών του σώματος. Για παράδειγμα:

• Δευτέρα: αριστερή άνω ράχη,
• Τρίτη: δεξιά άνω ράχη,
• Τετάρτη: αριστερός άνω βραχίονας,
• Πέμπτη: δεξιός άνω βραχίονας,
• Παρασκευή: αριστερή κάτω ράχη,
• Σάββατο: δεξιά κάτω ράχη,
• Κυριακή: κατάλληλο σημείο στον θώρακα.

Δεν χρειάζεται να ακολουθείται ακριβώς αυτή η σειρά. Στόχος είναι να υπάρχει οργανωμένη εναλλαγή ώστε να μην χρησιμοποιηθεί ξανά κατά λάθος το ίδιο ακριβώς σημείο πολύ σύντομα.

11Δόση και σταδιακή αύξηση

Η θεραπεία με Exelon Patch δεν ξεκινά συνήθως από την υψηλότερη περιεκτικότητα. Η επίσημη ευρωπαϊκή δοσολογία προβλέπει έναρξη με 4,6 mg/24 ώρες.

Μετά από τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες και εφόσον η θεραπεία είναι καλά ανεκτή, ο θεράπων ιατρός μπορεί να αυξήσει τη δόση στα 9,5 mg/24 ώρες, που αποτελεί τη συνιστώμενη ημερήσια αποτελεσματική δόση.

Η δόση των 13,3 mg/24 ώρες δεν είναι αυτόματο επόμενο βήμα για όλους. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, μπορεί να εξεταστεί από τον θεράποντα ιατρό σε επιλεγμένους ασθενείς που έχουν ανεχθεί τα 9,5 mg/24 ώρες για τουλάχιστον έξι μήνες και παρουσιάζουν ουσιαστική γνωστική ή λειτουργική επιδείνωση παρά τη θεραπεία.

Η τιτλοποίηση είναι σημαντική επειδή οι ανεπιθύμητες ενέργειες της ριβαστιγμίνης είναι συχνά δοσοεξαρτώμενες. Η ναυτία, ο έμετος ή η διάρροια μπορούν να εμφανιστούν κατά την έναρξη ή μετά από αύξηση της δόσης.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με σωματικό βάρος κάτω από 50 kg και σε ασθενείς με σημαντική ηπατική δυσλειτουργία, επειδή μπορεί να εμφανίζουν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

12Τι γίνεται αν ξεχαστεί η αλλαγή

Αν η καθημερινή αλλαγή ξεχαστεί, το σημαντικότερο είναι να μην χρησιμοποιηθεί διπλή δόση για αναπλήρωση.

Δεν τοποθετούνται δύο patches μαζί και δεν προσπαθούμε να «καλύψουμε» τις ώρες κατά τις οποίες ο ασθενής έμεινε χωρίς patch.

Εάν πρόκειται για μεμονωμένη καθυστέρηση και η θεραπεία δεν έχει διακοπεί για περισσότερες από τρεις ημέρες, ακολουθούνται οι οδηγίες του θεράποντος ή του φύλλου οδηγιών για την επανέναρξη. Σε αμφιβολία, ιδιαίτερα όταν δεν είναι γνωστό πόσο διάστημα πέρασε, είναι ασφαλέστερο να επιβεβαιωθεί το σχήμα με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό.

Το πιο επικίνδυνο σενάριο δεν είναι απλώς μία καθυστερημένη αλλαγή. Είναι η περίπτωση όπου ο φροντιστής πιστεύει ότι το προηγούμενο patch αφαιρέθηκε, τοποθετεί καινούριο και τελικά ο ασθενής φορά δύο ή περισσότερα.

13Διακοπή για περισσότερες από 3 ημέρες

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία ασφάλειας.

Εάν η θεραπεία με Exelon Patch έχει διακοπεί για περισσότερες από τρεις ημέρες, δεν πρέπει ο ασθενής να επανεκκινήσει μόνος του την προηγούμενη υψηλή δόση.

Η ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος αναφέρει ότι η θεραπεία πρέπει να επανεκκινείται με 4,6 mg/24 ώρες. Η επαναφορά σε μεγαλύτερη δόση χωρίς νέα προσαρμογή μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών, ιδιαίτερα ναυτίας και εμέτου.

Για αυτό, αν η οικογένεια ανακαλύψει ότι ο ασθενής δεν έχει χρησιμοποιήσει το patch για αρκετές ημέρες, πρέπει να επικοινωνήσει με τον θεράποντα πριν επανέλθει στο προηγούμενο σχήμα.

Το ίδιο ισχύει όταν η θεραπεία διακόπηκε επειδή ο ασθενής ήταν άρρωστος, νοσηλεύτηκε ή παρουσίασε έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα. Η επανέναρξη δεν είναι απλώς συνέχιση από εκεί που σταμάτησε.

14Συχνές παρενέργειες

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες του διαδερμικού Exelon αφορούν το δέρμα στο σημείο εφαρμογής και το γαστρεντερικό σύστημα.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• ερυθρότητα στο σημείο εφαρμογής,
• κνησμός,
• τοπικός ερεθισμός ή δερματίτιδα,
• οίδημα στο σημείο εφαρμογής,
• ναυτία,
• έμετος,
• διάρροια,
• δυσπεψία ή κοιλιακό άλγος,
• μειωμένη όρεξη,
• απώλεια βάρους,
• ζάλη,
• κεφαλαλγία,
• κόπωση ή αδυναμία.

Μπορούν επίσης να εμφανιστούν αλλαγές στη συμπεριφορά ή στο νευρικό σύστημα, όπως διέγερση, άγχος ή σύγχυση. Σε έναν ασθενή με άνοια όμως δεν πρέπει κάθε αλλαγή συμπεριφοράς να αποδίδεται αυτόματα στο Exelon.

Μία ξαφνική επιδείνωση μπορεί να σχετίζεται με λοίμωξη, αφυδάτωση, ηλεκτρολυτική διαταραχή, πόνο, κατακράτηση ούρων, δυσκοιλιότητα, νέο φάρμακο ή άλλη οξεία κατάσταση. Η απότομη αλλαγή στην κατάσταση ενός ηλικιωμένου με άνοια χρειάζεται συνολική κλινική αξιολόγηση.

15Ερεθισμός ή αλλεργική δερματίτιδα;

Μία μικρή ερυθρότητα ακριβώς κάτω από το patch μετά την αφαίρεσή του δεν σημαίνει απαραίτητα αλλεργία. Οι περισσότερες αντιδράσεις στο σημείο εφαρμογής είναι ήπιες ή μέτριες.

Υπάρχουν όμως ορισμένα χαρακτηριστικά που δημιουργούν υποψία για αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής και απαιτούν ιατρική αξιολόγηση.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν:

• η αντίδραση επεκτείνεται πέρα από τα όρια που είχε το patch,
• η ερυθρότητα γίνεται όλο και πιο έντονη,
• εμφανίζεται σημαντικό οίδημα,
• δημιουργούνται βλατίδες ή φυσαλίδες,
• υπάρχει έντονος κνησμός ή πόνος,
• τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται σημαντικά μέσα σε περίπου 48 ώρες μετά την αφαίρεση.

Σε τέτοια εικόνα δεν πρέπει απλώς να μεταφερθεί το patch σε άλλο σημείο και να συνεχιστεί ανεξέλεγκτα η θεραπεία. Η αλλεργική δερματίτιδα στη ριβαστιγμίνη μπορεί να έχει σημασία ακόμη και για πιθανή μελλοντική χρήση της δραστικής ουσίας από το στόμα.

16Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση επικοινωνία με γιατρό

Ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες χρειάζονται ταχύτερη αξιολόγηση, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ή εύθραυστους ασθενείς.

Επικοινωνία με γιατρό χρειάζεται όταν εμφανίζονται:

• επίμονοι ή επανειλημμένοι έμετοι,
• έντονη ή παρατεταμένη διάρροια,
• σημεία αφυδάτωσης,
• σημαντική απώλεια όρεξης ή βάρους,
• έντονη ζάλη,
• λιποθυμία ή σχεδόν λιποθυμικό επεισόδιο,
• πολύ χαμηλές σφύξεις,
• νέες επαναλαμβανόμενες πτώσεις,
• έντονη ή γενικευμένη δερματική αντίδραση,
• φυσαλίδες ή οίδημα γύρω από το patch,
• νέα κρίση σπασμών,
• έντονη μυϊκή αδυναμία,
• αναπνευστική δυσκολία,
• απότομη και ανεξήγητη μεταβολή επιπέδου συνείδησης.

Σε σοβαρή αδιαθεσία, απώλεια συνείδησης, σοβαρή δύσπνοια ή υποψία σημαντικής υπερδοσολογίας χρειάζεται επείγουσα ιατρική αντιμετώπιση.

17Δύο patches μαζί και υπερδοσολογία

Η ταυτόχρονη εφαρμογή περισσότερων από ενός patches αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά και καλά τεκμηριωμένα λάθη κατά τη χρήση της διαδερμικής ριβαστιγμίνης.

Έχουν αναφερθεί περιστατικά στα οποία το παλιό patch δεν αφαιρέθηκε και τοποθετήθηκε νέο από πάνω ή σε άλλο σημείο. Σε άλλες περιπτώσεις βρέθηκαν περισσότερα από δύο patches στο σώμα ασθενούς.

Η κατάσταση μπορεί να προκαλέσει υπερδοσολογία ριβαστιγμίνης. Πιθανά συμπτώματα είναι:

• έντονη ναυτία,
• έμετος,
• διάρροια,
• κοιλιακό άλγος,
• έντονη εφίδρωση,
• αυξημένη σιελόρροια,
• βραδυκαρδία,
• υπόταση ή σε ορισμένες περιπτώσεις υπέρταση,
• ζάλη,
• σύγχυση,
• ψευδαισθήσεις,
• λιποθυμία,
• μυϊκή αδυναμία,
• σπασμοί σε σοβαρότερη δηλητηρίαση.

Εάν διαπιστωθεί ότι ο ασθενής φορά περισσότερα patches από όσα προβλέπονται, αφαιρούνται όλα τα patches και ζητείται άμεσα ιατρική καθοδήγηση. Η επίσημη πληροφορία προϊόντος προβλέπει ότι σε ασυμπτωματική υπερδοσολογία δεν εφαρμόζεται νέο patch για τις επόμενες 24 ώρες, αλλά η πρακτική διαχείριση πρέπει να καθορίζεται από επαγγελματία υγείας ανάλογα με την κατάσταση.

Δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα για να διορθωθεί ένα προφανές λάθος πολλαπλών patches.

18Καρδιά, βραδυκαρδία και αλληλεπιδράσεις

Η ριβαστιγμίνη μπορεί να μειώσει τον καρδιακό ρυθμό. Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία σε ασθενείς που έχουν ήδη βραδυκαρδία, διαταραχές αγωγιμότητας ή λαμβάνουν άλλα φάρμακα που μειώνουν τις σφύξεις.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνυπάρχουν:

• σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου,
• κολποκοιλιακός αποκλεισμός ή άλλη διαταραχή αγωγιμότητας,
• ιστορικό ανεξήγητης συγκοπής,
• πολύ χαμηλός καρδιακός ρυθμός,
• φάρμακα με βραδυκαρδική δράση.

Οι β-αναστολείς είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα φαρμάκων που μπορεί να έχουν αθροιστική επίδραση στις σφύξεις. Προσοχή χρειάζεται επίσης με άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό ή την αγωγιμότητα.

Η ριβαστιγμίνη μπορεί επίσης να έχει σημασία σε ασθενείς με παράγοντες κινδύνου για παράταση QT ή συγκεκριμένες κοιλιακές αρρυθμίες. Σε επιλεγμένους ασθενείς ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται ΗΚΓ ή αναθεώρηση του συνολικού φαρμακευτικού σχήματος.

Επιπλέον, λόγω της χολινεργικής δράσης της, η ριβαστιγμίνη μπορεί να αλληλεπιδρά λειτουργικά με αντιχολινεργικά φάρμακα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στους ηλικιωμένους, όπου ένα φάρμακο για ουρολογικά συμπτώματα, αλλεργία, ύπνο ή ψυχιατρική νόσο μπορεί να έχει αντιχολινεργικές ιδιότητες.

Πριν από γενική αναισθησία, ο αναισθησιολόγος πρέπει επίσης να γνωρίζει ότι ο ασθενής χρησιμοποιεί ριβαστιγμίνη.

19Βάρος, όρεξη, έμετοι και αφυδάτωση

Η παρακολούθηση του σωματικού βάρους είναι σημαντική κατά τη θεραπεία με ριβαστιγμίνη. Η μειωμένη όρεξη, η ναυτία και οι γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια βάρους.

Αυτό έχει μεγαλύτερη κλινική σημασία σε ηλικιωμένους που είναι ήδη αδύνατοι ή εύθραυστοι. Μία απώλεια λίγων κιλών μπορεί να σημαίνει μείωση μυϊκής μάζας, μεγαλύτερο κίνδυνο πτώσεων και χειρότερη αντοχή σε λοιμώξεις ή άλλες οξείες καταστάσεις.

Οι επίμονοι έμετοι ή η διάρροια μπορούν να οδηγήσουν σε αφυδάτωση. Η αφυδάτωση σε ηλικιωμένο ασθενή μπορεί να προκαλέσει:

• πτώση πίεσης,
• ζάλη,
• πτώσεις,
• επιδείνωση νεφρικής λειτουργίας,
• διαταραχές νατρίου ή καλίου,
• οξεία σύγχυση.

Για αυτό μία ξαφνική επιδείνωση της μνήμης ή της συμπεριφοράς μετά από αρκετές ημέρες εμέτων δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως «επιδείνωση Alzheimer». Μπορεί να υπάρχει σημαντική μεταβολική ή υδροηλεκτρολυτική διαταραχή που χρειάζεται αξιολόγηση.

Ο γιατρός μπορεί ανάλογα με την κλινική εικόνα να ζητήσει γενική αίματος, νεφρική λειτουργία, νάτριο, κάλιο, γλυκόζη ή άλλες εξετάσεις. Αυτές δεν μετρούν τα επίπεδα του Exelon, αλλά βοηθούν να αξιολογηθεί η γενική κατάσταση του ασθενούς.

20Πρακτικό ημερολόγιο για τον φροντιστή

Στην άνοια, ένα από τα αποτελεσματικότερα μέτρα ασφάλειας είναι η δημιουργία σταθερής διαδικασίας που δεν βασίζεται στη μνήμη του ασθενούς ή του φροντιστή.

Ένα απλό ημερολόγιο μπορεί να περιλαμβάνει:

• ημερομηνία,
• ώρα αφαίρεσης παλιού patch,
• επιβεβαίωση ότι αφαιρέθηκε,
• ώρα εφαρμογής νέου patch,
• περιεκτικότητα,
• σημείο του σώματος,
• κατάσταση του δέρματος,
• τυχόν ναυτία, έμετο ή διάρροια,
• ζάλη ή πτώση,
• σφύξεις εφόσον υπάρχει σχετική ιατρική οδηγία,
• σωματικό βάρος σε τακτά διαστήματα.

Μία ακόμη χρήσιμη πρακτική είναι ο φροντιστής να μην αρκείται στο «νομίζω ότι το αφαίρεσα». Πριν εφαρμοστεί νέο patch γίνεται γρήγορος οπτικός έλεγχος στα σημεία όπου συνήθως εφαρμόζεται.

Σε σπίτι με περισσότερους από έναν φροντιστές πρέπει να υπάρχει κοινό σύστημα καταγραφής. Το μεγαλύτερο ρίσκο δημιουργείται όταν ο ένας θεωρεί ότι το patch άλλαξε ο άλλος και τελικά εφαρμόζεται δεύτερο.

Η συσκευασία μπορεί επίσης να βοηθήσει στην καταγραφή. Ο φροντιστής μπορεί να σημειώνει την ημερομηνία εφαρμογής σύμφωνα με τις οδηγίες που συνοδεύουν το φάρμακο.

21Πότε το patch είναι πρακτική επιλογή

Το Exelon Patch μπορεί να είναι ιδιαίτερα πρακτικό όταν η καθημερινή λήψη από το στόμα είναι δύσκολη ή όταν ο φροντιστής θέλει να έχει πιο σαφή οπτική επιβεβαίωση ότι χορηγήθηκε το φάρμακο.

Μπορεί να εξεταστεί από τον θεράποντα, για παράδειγμα, όταν υπάρχει:

• δυσκολία κατάποσης δισκίων ή καψουλών,
• δυσκολία τήρησης πολλαπλών από του στόματος δόσεων,
• ανάγκη για απλούστερη καθημερινή ρουτίνα,
• ανάγκη να επιβεβαιώνει ο φροντιστής τη χορήγηση.

Δεν είναι όμως ιδανικό για όλους. Ένας ασθενής που αφαιρεί συνεχώς το patch, έχει σοβαρή δερματική ευαισθησία ή έχει εμφανίσει αντίδραση συμβατή με αλλεργική δερματίτιδα μπορεί να χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση.

Επίσης, η ύπαρξη patch δεν καταργεί την ανάγκη επανεκτίμησης της θεραπείας. Ο γιατρός πρέπει να αξιολογεί σε τακτά διαστήματα αν υπάρχει θεραπευτικό όφελος, αν ο ασθενής ανέχεται τη δόση και αν οι στόχοι της θεραπείας παραμένουν ρεαλιστικοί.

Η θεραπεία της νόσου Alzheimer έχει εξελιχθεί και περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων με διαφορετικό μηχανισμό και διαφορετικές ενδείξεις. Η ριβαστιγμίνη παραμένει συμπτωματική χολινεργική θεραπεία και δεν πρέπει να συγχέεται με νεότερες anti-amyloid θεραπείες που απαιτούν διαφορετική επιλογή ασθενών και διαφορετική παρακολούθηση.

22Συχνές ερωτήσεις και βιβλιογραφία

Συχνές ερωτήσεις

Τι να θυμάται ο φροντιστής

• Ένα patch κάθε φορά.
• Αφαίρεση του παλιού πριν από κάθε νέο.
• Αλλαγή κάθε 24 ώρες.
• Διαφορετικό σημείο καθημερινά.
• Όχι το ίδιο ακριβώς σημείο για 14 ημέρες.
• Δεν κόβουμε το patch.
• Αν ξεκολλήσει, βάζουμε νέο για το υπόλοιπο της ημέρας.
• Αν η θεραπεία διακοπεί πάνω από 3 ημέρες, επικοινωνούμε με τον γιατρό πριν την επανέναρξη.
• Παρακολουθούμε όρεξη, βάρος, έμετο, διάρροια, ζάλη, πτώσεις και δερματικές αντιδράσεις.

Βιβλιογραφία

1. European Medicines Agency (EMA). Exelon – European Public Assessment Report και επίσημες πληροφορίες προϊόντος.
   
2. Novartis Pharmaceuticals. Exelon 4.6 mg/24 h, 9.5 mg/24 h και 13.3 mg/24 h transdermal patch – Summary of Product Characteristics.
   
3. Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων. Απευθείας επικοινωνία με επαγγελματίες υγείας σχετικά με ακατάλληλη χρήση και λάθη κατά τη χρήση του διαδερμικού εμπλάστρου Exelon.
   
4. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA). Rivastigmine (Exelon) transdermal patch: risk of medication errors.
   

Ιατρική σημείωση: Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη οδηγία του θεράποντος ιατρού. Η έναρξη, αλλαγή δόσης, διακοπή ή επανέναρξη ριβαστιγμίνης πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση.