Ανοσοχημική Εξέταση Αιμοσφαιρίνης Κοπράνων (Fecal Immunochemical Test – FIT): Τι Δείχνει, Προετοιμασία & Ερμηνεία

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος
Δημοσίευση:

Η ανοσοχημική εξέταση αιμοσφαιρίνης κοπράνων (Fecal Immunochemical Test – FIT) είναι εργαστηριακή εξέταση κοπράνων που ανιχνεύει ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη σε πολύ μικρές ποσότητες αίματος που δεν είναι ορατές με γυμνό μάτι. Χρησιμοποιείται κυρίως στον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και στη διερεύνηση λανθάνουσας αιμορραγίας από το κατώτερο πεπτικό.

Σε αντίθεση με την παλαιότερη δοκιμασία γουαϊακόλης, η ανοσοχημική μέθοδος χρησιμοποιεί αντισώματα ειδικά για την ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη και συνήθως δεν απαιτεί διατροφικούς περιορισμούς. Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει καρκίνο, αλλά απαιτεί ιατρική αξιολόγηση και, όταν χρησιμοποιείται για προσυμπτωματικό έλεγχο, συνήθως διαγνωστική κολονοσκόπηση.[1, 2, 4, 5]

📑 Περιεχόμενα
  1. Τι είναι η ανοσοχημική εξέταση και τι μετρά
  2. Πώς λειτουργεί η ανοσοχημική μέθοδος
  3. Ανοσοχημική εξέταση ή Mayer / gFOBT – ποια η διαφορά;
  4. Πότε ζητείται η εξέταση
  5. Ανοσοχημική εξέταση και προσυμπτωματικός έλεγχος παχέος εντέρου
  6. Προετοιμασία πριν από την εξέταση
  7. Πώς συλλέγεται σωστά το δείγμα
  8. Τι σημαίνει θετικό αποτέλεσμα
  9. Τι σημαίνει αρνητικό αποτέλεσμα
  10. Ποσοτική μέτρηση αιμοσφαιρίνης κοπράνων, μονάδες και όρια θετικότητας
  11. Άλλες αιτίες αίματος στα κόπρανα
  12. Περιορισμοί, ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά
  13. Ανοσοχημική εξέταση σε συμπτώματα και προσυμπτωματικό έλεγχο
  14. Πώς αναφέρεται στην Ελλάδα και στον ΕΟΠΥΥ
  15. Συχνά λάθη στην ερμηνεία
  16. Συχνές ερωτήσεις
  17. Τι να θυμάστε, χρήσιμοι σύνδεσμοι & βιβλιογραφία

1Τι είναι η ανοσοχημική εξέταση και τι μετρά

Η ανοσοχημική εξέταση αιμοσφαιρίνης κοπράνων ανιχνεύει ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη σε δείγμα κοπράνων. Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται ως Fecal Immunochemical Test (FIT). Στόχος της είναι να ανιχνεύσει πολύ μικρές ποσότητες αίματος στα κόπρανα, ακόμη και όταν το αίμα δεν είναι ορατό. Για αυτό συχνά περιγράφεται και ως εξέταση για λανθάνουσα αιμορραγία.

Η μέθοδος χρησιμοποιεί αντισώματα που αναγνωρίζουν την ανθρώπινη σφαιρίνη της αιμοσφαιρίνης. Έτσι διαφέρει από τις παλαιότερες χημικές μεθόδους που ανιχνεύουν την ομάδα της αίμης και μπορούν να επηρεαστούν περισσότερο από τρόφιμα ή άλλες εξωγενείς ουσίες.[4, 5, 6]

Η εξέταση χρησιμοποιείται κυρίως για τον προσυμπτωματικό έλεγχο καρκίνου του παχέος εντέρου, επειδή ορισμένοι πολύποδες και καρκίνοι μπορεί να αιμορραγούν μικροσκοπικά και διαλείποντα. Ωστόσο, θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι υπάρχει καρκίνος: αίμα μπορεί να εμφανιστεί και σε καλοήθεις καταστάσεις, όπως αιμορροΐδες ή άλλες βλάβες του εντέρου.[4, 5]

Βασικό: Η ανοσοχημική εξέταση ανιχνεύει αίμα, όχι καρκινικά κύτταρα. Είναι εξέταση διαλογής/ανίχνευσης και όχι τελική διάγνωση.

2Πώς λειτουργεί η ανοσοχημική μέθοδος

Στο εργαστήριο, το δείγμα κοπράνων έρχεται σε επαφή με αντισώματα που είναι σχεδιασμένα να αναγνωρίζουν την ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη. Αν υπάρχει αρκετή αιμοσφαιρίνη πάνω από το όριο της συγκεκριμένης μεθόδου, το αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται θετικό ή αποδίδεται ως αυξημένη συγκέντρωση σε ποσοτικό σύστημα.

Επειδή η σφαιρίνη της αιμοσφαιρίνης διασπάται καθώς περνά από το ανώτερο πεπτικό, η ανοσοχημική εξέταση είναι περισσότερο προσανατολισμένη σε αιμορραγία από το παχύ έντερο και το ορθό σε σχέση με τη δοκιμασία γουαϊακόλης. Αυτό δεν σημαίνει ότι εντοπίζει με ακρίβεια το σημείο της αιμορραγίας· απλώς το βιολογικό χαρακτηριστικό της μεθόδου το καθιστά ιδιαίτερα κατάλληλο για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του παχέος εντέρου.[3, 6]

Υπάρχουν ποιοτικές ανοσοχημικές μέθοδοι, που αναφέρουν συνήθως θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα, και ποσοτικές ανοσοχημικές μέθοδοι, που μετρούν συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα. Τα ποσοτικά συστήματα επιτρέπουν καλύτερο εργαστηριακό ποιοτικό έλεγχο και προσαρμογή του όριο θετικότητας ανά πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου.[3]

Η ανοσοχημική μέθοδος αναγνωρίζει κυρίως το πρωτεϊνικό τμήμα της ανθρώπινης αιμοσφαιρίνης. Κατά τη διέλευση από το ανώτερο πεπτικό το τμήμα αυτό αποδομείται σταδιακά, γι’ αυτό η εξέταση είναι περισσότερο κατάλληλη για μικρές απώλειες αίματος από το παχύ έντερο και το ορθό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να εντοπίσει ανατομικά την πηγή της αιμορραγίας ούτε ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα αποκλείει αιμορραγία από το στομάχι ή το λεπτό έντερο. Η ερμηνεία πρέπει να ακολουθεί το κλινικό ερώτημα για το οποίο ζητήθηκε η εξέταση.[3, 6]

Στα ποσοτικά συστήματα έχει ιδιαίτερη σημασία ο τρόπος βαθμονόμησης του αναλυτή, ο όγκος του ρυθμιστικού διαλύματος στο σωληνάριο και η μονάδα στην οποία αναφέρεται το αποτέλεσμα. Για τον λόγο αυτό προτιμάται, όταν είναι διαθέσιμη, η έκφραση σε μg αιμοσφαιρίνης ανά g κοπράνων, η οποία περιγράφει καλύτερα τη συγκέντρωση στο αρχικό δείγμα. Ακόμη και τότε, δύο αποτελέσματα από διαφορετικά συστήματα δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα ισοδύναμα χωρίς γνώση της μεθόδου και του ορίου θετικότητας.

3Ανοσοχημική εξέταση ή Mayer / gFOBT – ποια η διαφορά;

Η κλασική εξέταση Mayer κοπράνων και οι δοκιμασίες γουαϊακόλης (gFOBT) βασίζονται σε χημική αντίδραση για την ανίχνευση αίμης. Η ανοσοχημική εξέταση, αντίθετα, χρησιμοποιεί ανοσολογική αναγνώριση της ανθρώπινης αιμοσφαιρίνης.[4, 5]

ΧαρακτηριστικόΑνοσοχημική εξέτασηgFOBT / Mayer
Τι ανιχνεύειΑνθρώπινη αιμοσφαιρίνη με αντισώματαΑίμη μέσω χημικής αντίδρασης
ΔιατροφήΣυνήθως χωρίς ειδικούς περιορισμούςΜπορεί να απαιτούνται περιορισμοί ανά μέθοδο
Αριθμός δειγμάτωνΣυχνά ένα δείγμα, ανά kit/πρόγραμμαΣυχνά περισσότερα δείγματα
Χρήση στον προσυμπτωματικό έλεγχοΠροτιμώμενη σύγχρονη μέθοδος σε πολλά προγράμματαΧρησιμοποιείται λιγότερο σε σύγχρονα οργανωμένα προγράμματα
Στην Ελλάδα: Το Υπουργείο Υγείας έχει διευκρινίσει ότι στο εθνικό πρόγραμμα πρόληψης χρησιμοποιούνται ανοσοχημικές δοκιμασίες/FOB και ότι η παλαιά Mayer δεν είναι ειδική για ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη.[7]

4Πότε ζητείται η εξέταση

Η ανοσοχημική εξέταση ζητείται κυρίως σε δύο διαφορετικά πλαίσια: προσυμπτωματικός έλεγχος σε άτομα χωρίς ενοχλήματα και ιατρική διερεύνηση όταν υπάρχει υποψία απώλειας αίματος από το κατώτερο πεπτικό. Η ερμηνεία δεν είναι ίδια στις δύο περιπτώσεις.

Στον προσυμπτωματικό έλεγχο, η εξέταση χρησιμοποιείται για να εντοπίσει άτομα που χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο με κολονοσκόπηση. Σε διαγνωστικό πλαίσιο, μπορεί να ενταχθεί στην αξιολόγηση σιδηροπενικής αναιμίας, μεταβολών στις κενώσεις ή άλλων ευρημάτων, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να καθυστερήσει ενδοσκοπικό έλεγχο όταν υπάρχουν συμπτώματα υψηλού κινδύνου ή ισχυρή κλινική υποψία.

Προσοχή: Ορατό αίμα στα κόπρανα, ανεξήγητη απώλεια βάρους, επίμονη αλλαγή στις κενώσεις, σημαντική σιδηροπενική αναιμία ή άλλα ανησυχητικά συμπτώματα χρειάζονται ιατρική εκτίμηση. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν «ακυρώνει» τα συμπτώματα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η εξέταση ζητείται στο πλαίσιο σιδηροπενίας ή σιδηροπενικής αναιμίας. Η ανίχνευση αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα μπορεί να προσθέσει πληροφορία για πιθανή απώλεια αίματος από το κατώτερο πεπτικό, αλλά δεν αντικαθιστά την εργαστηριακή επιβεβαίωση της σιδηροπενίας ούτε την ενδοσκοπική διερεύνηση όταν αυτή ενδείκνυται. Η γενική αίματος, η φερριτίνη και οι δείκτες σιδήρου απαντούν διαφορετικό ερώτημα από την αιμοσφαιρίνη κοπράνων και συχνά χρειάζεται να αξιολογούνται μαζί.[12]

5Ανοσοχημική εξέταση και προσυμπτωματικός έλεγχος παχέος εντέρου

Η ανοσοχημική εξέταση αποτελεί μία από τις βασικές μη επεμβατικές στρατηγικές προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Οι συστάσεις διαφέρουν ανά χώρα και πρόγραμμα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή/ECICC προτείνει οργανωμένο πληθυσμιακό προσυμπτωματικό έλεγχο σε ενήλικες μέσου κινδύνου 50–69 ετών και, ως προτιμώμενη προσέγγιση, ανοσοχημικό έλεγχο ανά δύο έτη, με δυνατότητα συνέχισης έως τα 74 έτη στο πλαίσιο οργανωμένου προγράμματος.[1]

Στις ΗΠΑ, η USPSTF περιλαμβάνει την ετήσια ανοσοχημική εξέταση μεταξύ των προτεινόμενων στρατηγικών για άτομα μέσου κινδύνου ηλικίας 45–75 ετών. Οι διαφορές αυτές δείχνουν γιατί δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυθαίρετα ένα διεθνές μεσοδιάστημα σε κάθε χώρα· ακολουθείται το εθνικό πρόγραμμα ή η οδηγία του θεράποντος ιατρού.[2]

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου έχει απευθυνθεί σε πολίτες 50–69 ετών με ΑΜΚΑ και χρησιμοποιεί αυτοδιαγνωστικές δοκιμασίες για ανίχνευση αιμορραγίας, με γαστρεντερολογική αξιολόγηση και διαγνωστική κολονοσκόπηση όταν το αποτέλεσμα είναι θετικό.[7, 9]

Δεν είναι «μια φορά και τελείωσε»: Η ανοσοχημική εξέταση είναι αποτελεσματική ως προσυμπτωματικός έλεγχος όταν επαναλαμβάνεται στο προβλεπόμενο διάστημα και όταν κάθε θετικό αποτέλεσμα ακολουθείται από την απαραίτητη διαγνωστική διερεύνηση.[2, 3]

6Προετοιμασία πριν από την εξέταση

Για την ανοσοχημική εξέταση συνήθως δεν απαιτείται νηστεία και δεν χρειάζεται ειδική δίαιτα. Τρόφιμα όπως κόκκινο κρέας, λαχανικά ή βιταμίνη C, που μπορούν να επηρεάσουν ορισμένες δοκιμασίες γουαϊακόλης, δεν επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο την ανοσοχημική ανίχνευση της ανθρώπινης αιμοσφαιρίνης.[4, 5, 6]

Δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα ασπιρίνη, αντιπηκτικό, αντιαιμοπεταλιακό ή οποιοδήποτε άλλο φάρμακο για να γίνει η εξέταση. Αν λαμβάνετε φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας, ενημερώστε τον ιατρό ή το εργαστήριο και ακολουθήστε τις συγκεκριμένες οδηγίες που σας έχουν δοθεί.

Αν υπάρχει ενεργός εμμηνορρυσία ή εμφανής αιμορραγία από αιμορροΐδες/πρωκτική βλάβη, μπορεί να υπάρξει επιμόλυνση του δείγματος με αίμα. Ανάλογα με τον λόγο της εξέτασης και το κιτ, το εργαστήριο μπορεί να συστήσει αναβολή της συλλογής. Αυτό δεν ισχύει όταν ο ιατρός θέλει να διερευνήσει ενεργή αιμορραγία για συγκεκριμένο κλινικό λόγο.

7Πώς συλλέγεται σωστά το δείγμα

Η συλλογή γίνεται συνήθως στο σπίτι με ειδικό κιτ. Το ακριβές σύστημα διαφέρει ανά κατασκευαστή, αλλά η βασική αρχή είναι ότι λαμβάνεται μικρή ποσότητα από την επιφάνεια των κοπράνων με το ειδικό ραβδί/δειγματολήπτη και τοποθετείται στο σωληνάριο με το κατάλληλο ρυθμιστικό διάλυμα.[4, 6]

  1. Ακολουθήστε τις οδηγίες του συγκεκριμένου κιτ ή του εργαστηρίου.
  2. Μην αφήνετε το δείγμα να αναμειχθεί με ούρα, νερό της λεκάνης ή καθαριστικά.
  3. Χρησιμοποιήστε μόνο τον ειδικό δειγματολήπτη και μην γεμίζετε αυθαίρετα το σωληνάριο με κόπρανα.
  4. Κλείστε καλά το σωληνάριο και αναγράψτε τα στοιχεία/ημερομηνία αν αυτό ζητείται.
  5. Παραδώστε το δείγμα στο χρονικό διάστημα και στις συνθήκες θερμοκρασίας που ορίζει το κιτ ή το εργαστήριο.
Σημαντικό εργαστηριακά: Η ποσότητα δείγματος και ο χρόνος μέχρι την ανάλυση μπορούν να επηρεάσουν την αξιοπιστία. Δεν αντικαθιστούμε τις οδηγίες του κιτ με γενικούς κανόνες.

Η αιμορραγία από έναν πολύποδα ή άλλη βλάβη μπορεί να είναι διαλείπουσα. Επιπλέον, η αιμοσφαιρίνη δεν κατανέμεται υποχρεωτικά ομοιόμορφα σε ολόκληρο το δείγμα κοπράνων. Για αυτό ο αριθμός δειγμάτων και ο ακριβής τρόπος λήψης δεν πρέπει να αποφασίζονται αυθαίρετα από τον ασθενή: ακολουθείται το πρωτόκολλο του συγκεκριμένου συστήματος ή του προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου. Η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας από την προβλεπόμενη δεν κάνει την εξέταση «πιο αξιόπιστη» και μπορεί αντίθετα να αλλοιώσει τη σωστή αναλογία δείγματος προς ρυθμιστικό διάλυμα.

Ο χρόνος και η θερμοκρασία μεταφοράς είναι επίσης προαναλυτικοί παράγοντες. Η αιμοσφαιρίνη μπορεί να αποδομηθεί στο δείγμα, ιδιαίτερα όταν μεσολαβεί μεγάλη καθυστέρηση ή ακατάλληλη θερμοκρασία. Γι’ αυτό το σωληνάριο συλλογής πρέπει να αποθηκεύεται και να παραδίδεται ακριβώς όπως ορίζει ο κατασκευαστής ή το εργαστήριο. Δεν εφαρμόζουμε γενικό κανόνα «ψυγείο» ή «κατάψυξη» χωρίς οδηγία, επειδή τα συστήματα συλλογής και τα ρυθμιστικά διαλύματα διαφέρουν.[3, 6]

8Τι σημαίνει θετικό αποτέλεσμα

Θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι στο δείγμα ανιχνεύθηκε ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη πάνω από το όριο της συγκεκριμένης μεθόδου. Το εύρημα δείχνει ότι υπήρξε αιμορραγία σε κάποιο σημείο που μπορεί να αποτυπωθεί στα κόπρανα, αλλά δεν προσδιορίζει την αιτία και δεν αποδεικνύει καρκίνο.[4, 5]

Στο πλαίσιο προσυμπτωματικού ελέγχου, ένα θετικό αποτέλεσμα πρέπει να ακολουθείται από κολονοσκόπηση για να εντοπιστεί η πηγή του αίματος και να αποκλειστούν ή να αντιμετωπιστούν πολύποδες, καρκίνος ή άλλες βλάβες. Η επανάληψη της εξέτασης για να «δει κανείς αν θα βγει αρνητικό» δεν αντικαθιστά την κολονοσκόπηση μετά από θετική δοκιμασία προσυμπτωματικού ελέγχου.[2, 3, 5]

Το σωστό επόμενο βήμα: Θετικό αποτέλεσμα προσυμπτωματικού ελέγχου → ιατρική αξιολόγηση → κολονοσκόπηση όταν ενδείκνυται. Όχι «ξανακάνω την εξέταση μέχρι να βγει αρνητικό».

9Τι σημαίνει αρνητικό αποτέλεσμα

Αρνητικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι στο συγκεκριμένο δείγμα δεν ανιχνεύθηκε αιμοσφαιρίνη πάνω από το όριο θετικότητας της μεθόδου. Αυτό μειώνει την πιθανότητα σημαντικής αιμορραγούσας βλάβης τη συγκεκριμένη στιγμή, αλλά δεν αποκλείει πλήρως πολύποδα ή καρκίνο.[5, 6]

Οι βλάβες μπορεί να αιμορραγούν διαλείποντα και η εξέταση δεν έχει 100% ευαισθησία, ιδιαίτερα για προχωρημένα αδενώματα. Για αυτό, στον προσυμπτωματικό έλεγχο χρειάζεται επανάληψη στο προβλεπόμενο διάστημα, ενώ σε συμπτωματικό ασθενή μπορεί να απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση παρά το αρνητικό αποτέλεσμα.[2, 5]

Αρνητικό δεν σημαίνει «μηδενικός κίνδυνος». Η σημασία του εξαρτάται από την ηλικία, τα συμπτώματα, το οικογενειακό ιστορικό και το πλαίσιο στο οποίο ζητήθηκε η εξέταση.

10Ποσοτική μέτρηση αιμοσφαιρίνης κοπράνων, μονάδες και όρια θετικότητας

Στις ποσοτικές ανοσοχημικές μεθόδους το αποτέλεσμα μπορεί να εκφράζεται ως συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα, συχνά σε μg Hb ανά g κοπράνων (μg/g). Ορισμένα συστήματα ή αναφορές μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικές μονάδες, όπως συγκέντρωση στο ρυθμιστικό διάλυμα του κιτ, γι’ αυτό οι αριθμοί δεν είναι πάντα άμεσα συγκρίσιμοι.

Δεν υπάρχει ένα παγκόσμιο όριο θετικότητας που να εφαρμόζεται σε όλα τα εργαστήρια και σε όλα τα προγράμματα. Η AGA έχει αναφέρει ότι, για τον προσυμπτωματικό έλεγχο, πολλά προγράμματα χρησιμοποιούν χαμηλά όρια θετικότητας και ότι τιμές γύρω από 20 μg Hb/g αποτελούν συχνό σημείο αναφοράς, αλλά το τελικό όριο εξαρτάται από το συγκεκριμένο τεστ, τις επιδόσεις του και τη στρατηγική του προγράμματος.[3]

Όσο χαμηλότερο είναι το όριο θετικότητας, συνήθως αυξάνεται η ευαισθησία αλλά μειώνεται η ειδικότητα· όσο υψηλότερο, συμβαίνει το αντίστροφο. Για αυτό ο ασθενής πρέπει να διαβάζει το αποτέλεσμα με βάση το όριο αναφοράς που αναγράφει το εργαστήριο και όχι με αριθμούς από άλλον αναλυτή ή από το διαδίκτυο.[3, 8]

Μια υψηλότερη ποσοτική συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης μπορεί, σε επίπεδο πληθυσμού, να συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα σημαντικής βλάβης του παχέος εντέρου. Δεν μεταφράζεται όμως σε «βαθμό καρκίνου», μέγεθος πολύποδα ή ακριβή ποσότητα αιμορραγίας. Η συγκέντρωση επηρεάζεται από το αν η βλάβη αιμορραγούσε τη συγκεκριμένη ημέρα, από τη δειγματοληψία και από προαναλυτικούς παράγοντες. Επομένως, το αριθμητικό αποτέλεσμα χρησιμοποιείται για ταξινόμηση κινδύνου σύμφωνα με τη μέθοδο και το πρόγραμμα και όχι ως αυτόνομος δείκτης βαρύτητας νόσου.

11Άλλες αιτίες αίματος στα κόπρανα

Ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να οφείλεται σε πολλές καταστάσεις εκτός από καρκίνο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται πολύποδες, αιμορροΐδες, ραγάδα, εκκολπωματική νόσος, φλεγμονώδεις βλάβες, αγγειακές βλάβες και άλλες πηγές αιμορραγίας του κατώτερου πεπτικού.

Η ανοσοχημική εξέταση δεν μπορεί να ξεχωρίσει ποια από αυτές τις αιτίες υπάρχει. Για παράδειγμα, η παρουσία αιμορροΐδων μπορεί να εξηγήσει αίμα, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυτόματα ως λόγος να αγνοηθεί ένα θετικό αποτέλεσμα προσυμπτωματικού ελέγχου χωρίς την ενδεδειγμένη διερεύνηση.

Αν υπάρχει διάρροια, πυρετός ή υποψία εντερικής λοίμωξης, μπορεί να χρειαστεί διαφορετικός εργαστηριακός έλεγχος, όπως καλλιέργεια κοπράνων, ανάλογα με την κλινική εικόνα. Η ανοσοχημική εξέταση δεν είναι εξέταση για παθογόνα μικρόβια.

12Περιορισμοί, ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά

Ψευδώς θετικό σημαίνει ότι ανιχνεύεται αίμα αλλά δεν υπάρχει καρκίνος ή προχωρημένη νεοπλασία. Αυτό δεν είναι απαραίτητα «λάθος» του τεστ: η ανοσοχημική εξέταση ανιχνεύει πραγματική αιμοσφαιρίνη, η οποία μπορεί να προέρχεται από καλοήθη αιμορραγία.

Ψευδώς αρνητικό μπορεί να εμφανιστεί όταν μια βλάβη δεν αιμορραγεί τη στιγμή της συλλογής, όταν η ποσότητα αίματος είναι κάτω από το όριο θετικότητας, όταν το δείγμα έχει συλλεχθεί/αποθηκευτεί λανθασμένα ή επειδή η ευαισθησία του τεστ δεν είναι απόλυτη.

Οι επιδόσεις της ανοσοχημικής εξέτασης επηρεάζονται από το χρησιμοποιούμενο κιτ και το όριο θετικότητας. Μελέτες δείχνουν ότι χαμηλότερα όρια θετικότητας αυξάνουν την ευαισθησία για καρκίνο αλλά μειώνουν την ειδικότητα. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που ένα αριθμητικό αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνεύεται εκτός μεθόδου και προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου.[8]

13Ανοσοχημική εξέταση σε συμπτώματα και προσυμπτωματικό έλεγχο

Στον προσυμπτωματικό έλεγχο, ο ασθενής είναι κατά κανόνα ασυμπτωματικός και η ανοσοχημική εξέταση χρησιμοποιείται για να επιλεγούν όσοι χρειάζονται κολονοσκόπηση. Στην κλινική διερεύνηση, η πιθανότητα νόσου έχει ήδη διαμορφωθεί από συμπτώματα, ηλικία, αναιμία, οικογενειακό ιστορικό και άλλα ευρήματα.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία: το ίδιο αρνητικό αποτέλεσμα δεν έχει την ίδια βαρύτητα σε έναν ασυμπτωματικό μέσου κινδύνου και σε έναν ασθενή με επίμονη αιματοχεσία, ανεξήγητη σιδηροπενία ή σημαντική απώλεια βάρους. Στη δεύτερη περίπτωση, η διαγνωστική πορεία καθορίζεται από τον ιατρό και μπορεί να περιλαμβάνει ενδοσκόπηση ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της ανοσοχημικής εξέτασης.

Δεν χρησιμοποιούμε την ανοσοχημική εξέταση ως «άδεια να αγνοήσουμε συμπτώματα». Η εξέταση έχει διαφορετικό ρόλο στον προσυμπτωματικό έλεγχο και διαφορετικό στη διαγνωστική αξιολόγηση.

Η διάκριση αυτή φαίνεται και στις διεθνείς οδηγίες. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο η NICE χρησιμοποιεί ποσοτική ανοσοχημική εξέταση σε συμπτωματικούς ασθενείς για να βοηθήσει στην προτεραιοποίηση της παραπομπής και αναφέρει όριο 10 μg Hb/g κοπράνων σε συγκεκριμένα κλινικά μονοπάτια. Αυτό είναι παράδειγμα χρήσης σε συμπτωματικό πληθυσμό και δεν πρέπει να μεταφέρεται μηχανικά ως «φυσιολογική τιμή» σε κάθε εργαστήριο ή ως όριο του ελληνικού προσυμπτωματικού προγράμματος.[11]

Σε ασθενή με επίμονα ή ανησυχητικά συμπτώματα, η ασφάλεια βασίζεται σε κλινική επανεκτίμηση και όχι μόνο σε ένα αρνητικό αποτέλεσμα. Η επιμονή της αιματοχεσίας, η σιδηροπενική αναιμία, η απώλεια βάρους, η ψηλαφητή μάζα ή η σημαντική αλλαγή στις κενώσεις μπορεί να απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση ακόμη και όταν η συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα βρίσκεται κάτω από το όριο της μεθόδου.[11]

14Πώς αναφέρεται στην Ελλάδα και στον ΕΟΠΥΥ

Στην ελληνική πράξη μπορεί να συναντήσετε όρους όπως ανοσοχημική εξέταση αιμοσφαιρίνης κοπράνων (Fecal Immunochemical Test – FIT), iFOBT, «ανοσοχημική ανίχνευση αιμοσφαιρίνης κοπράνων», «λανθάνουσα αιμορραγία κοπράνων με ανοσοχημική μέθοδο» ή απλώς «αιμοσφαιρίνη κοπράνων». Οι ονομασίες δεν είναι πάντα απολύτως ομοιόμορφες.

Στον επίσημο κατάλογο διαγνωστικών πράξεων του ΕΟΠΥΥ με ημερομηνία ενημέρωσης 21/05/2025 υπάρχει καταχώριση «Αιμοσφαιρίνη κοπράνων» με κωδικό 13 00 00 309.[10]

Η ύπαρξη της πράξης στον κατάλογο δεν σημαίνει ότι κάθε κιτ, κάθε εμπορική μέθοδος ή κάθε χρήση καλύπτεται με τον ίδιο τρόπο. Η ακριβής εκτέλεση, η μέθοδος και η αποζημίωση πρέπει να ελέγχονται με βάση το παραπεμπτικό, τον συμβεβλημένο πάροχο και τους ισχύοντες κανόνες.

Χρήσιμη ονομασία για παραπεμπτικό/κατάλογο: «Αιμοσφαιρίνη κοπράνων – ανοσοχημική μέθοδος (FIT)», όταν αυτό αντιστοιχεί στη μέθοδο που εκτελείται.

15Συχνά λάθη στην ερμηνεία

  • «Θετικό αποτέλεσμα = καρκίνος»: λάθος. Σημαίνει ανίχνευση αίματος και χρειάζεται διερεύνηση.
  • «Αρνητικό αποτέλεσμα = αποκλείεται καρκίνος»: λάθος. Το τεστ δεν έχει 100% ευαισθησία.
  • «Αν βγει θετικό, το ξανακάνω»: στον προσυμπτωματικό έλεγχο, η συνήθης επόμενη εξέταση είναι η κολονοσκόπηση, όχι επαναλαμβανόμενες ανοσοχημικές εξετάσεις.
  • «Πρέπει να κόψω κρέας και λαχανικά»: αυτό αφορά κυρίως παλαιότερες χημικές FOBT· η ανοσοχημική εξέταση συνήθως δεν απαιτεί τέτοιους περιορισμούς.
  • «Όλα τα όρια θετικότητας είναι ίδια»: όχι. Εξαρτώνται από kit, analyzer, μονάδες και πρόγραμμα.
  • «Μπορώ να συγκρίνω οποιοδήποτε ποσοτικό αποτέλεσμα με αριθμό από άλλο εργαστήριο»: όχι χωρίς γνώση της μεθόδου και των μονάδων.

16Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζεται νηστεία για την ανοσοχημική εξέταση;
Όχι συνήθως. Η ίδια η εξέταση κοπράνων δεν απαιτεί νηστεία. Ακολουθήστε τις οδηγίες του συγκεκριμένου κιτ ή του εργαστηρίου.
Πρέπει να αποφεύγω κόκκινο κρέας πριν από την εξέταση;
Συνήθως όχι. Η ανοσοχημική εξέταση ανιχνεύει ειδικά ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη και δεν επηρεάζεται από αιμοσφαιρίνη τροφίμων όπως οι παλαιότερες δοκιμασίες γουαϊακόλης.[4, 5]
Θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι έχω καρκίνο;
Όχι. Μπορεί να οφείλεται σε πολύποδα, αιμορροΐδες ή άλλη πηγή αιμορραγίας. Στον προσυμπτωματικό έλεγχο απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, συνήθως με κολονοσκόπηση.[2, 3, 5]
Αν η ανοσοχημική εξέταση είναι αρνητική, είμαι σίγουρα καλά;
Όχι απόλυτα. Η εξέταση μειώνει την πιθανότητα σημαντικής αιμορραγούσας βλάβης στο συγκεκριμένο δείγμα, αλλά μπορεί να υπάρχουν ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα και δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση συμπτωμάτων.
Πόσο συχνά γίνεται η ανοσοχημική εξέταση για προσυμπτωματικό έλεγχο;
Εξαρτάται από το πρόγραμμα. Η Ευρωπαϊκή ECICC προτείνει ανοσοχημικό έλεγχο ανά δύο έτη στον οργανωμένο προσυμπτωματικό έλεγχο ατόμων μέσου κινδύνου, ενώ η USPSTF περιλαμβάνει ετήσια ανοσοχημική εξέταση στις ΗΠΑ. Ακολουθείται το εθνικό πρόγραμμα και η ιατρική οδηγία.[1, 2]
Μπορώ να επαναλάβω την εξέταση αν το πρώτο αποτέλεσμα είναι θετικό;
Στο πλαίσιο προσυμπτωματικό έλεγχο, μια δεύτερη ανοσοχημική εξέταση δεν χρησιμοποιείται για να αναιρέσει το πρώτο θετικό. Η ενδεδειγμένη επόμενη διερεύνηση είναι συνήθως κολονοσκόπηση.[3, 5]
Η ανοσοχημική εξέταση είναι το ίδιο με Mayer κοπράνων;
Όχι. Η ανοσοχημική εξέταση χρησιμοποιεί αντισώματα ειδικά για την ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη, ενώ η κλασική Mayer/gFOBT βασίζεται σε χημική ανίχνευση αίμης.
Πόσο δείγμα κοπράνων χρειάζεται;
Συνήθως πολύ μικρή ποσότητα που λαμβάνεται με τον ειδικό δειγματολήπτη. Δεν γεμίζουμε το σωληνάριο με κόπρανα· ακολουθούμε ακριβώς τις οδηγίες του κιτ.
Η αιμοσφαιρίνη κοπράνων καλύπτεται από τον ΕΟΠΥΥ;
Στον επίσημο κατάλογο διαγνωστικών πράξεων υπάρχει η πράξη «Αιμοσφαιρίνη κοπράνων». Η ακριβής κάλυψη και εκτέλεση εξαρτώνται από το παραπεμπτικό, τον πάροχο και τη μέθοδο.[10]

17Τι να θυμάστε, χρήσιμοι σύνδεσμοι & βιβλιογραφία

  • Η ανοσοχημική εξέταση αιμοσφαιρίνης κοπράνων ανιχνεύει ανθρώπινη αιμοσφαιρίνη στα κόπρανα με ανοσοχημική μέθοδο.
  • Χρησιμοποιείται κυρίως για προσυμπτωματικό έλεγχο καρκίνου παχέος εντέρου και για στοχευμένη διερεύνηση λανθάνουσας αιμορραγίας.
  • Συνήθως δεν απαιτεί ειδική δίαιτα ή νηστεία.
  • Θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει καρκίνος, αλλά στον προσυμπτωματικό έλεγχο χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση, συνήθως κολονοσκόπηση.
  • Αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει απόλυτα καρκίνο ή πολύποδες και δεν πρέπει να ακυρώνει ανησυχητικά συμπτώματα.
  • Τα αριθμητικά όρια θετικότητας είναι μεθοδοεξαρτώμενα και δεν συγκρίνονται μηχανικά μεταξύ διαφορετικών συστημάτων.
Σχετικές εργαστηριακές εξετάσεις:
Η κατάλληλη εξέταση επιλέγεται ανάλογα με το κλινικό ερώτημα και τα συμπτώματα.
Βιβλιογραφία
1. European Commission Initiative on Colorectal Cancer (ECICC). European guidelines on colorectal cancer screening and diagnosis. Organised population-based screening; FIT every two years as preferred approach for average-risk adults in the recommended age range.
https://cancer-screening-and-care.jrc.ec.europa.eu/en/ecicc/european-colorectal-cancer-guidelines
2. U.S. Preventive Services Task Force. Colorectal Cancer: Screening. Recommendation statement; annual FIT is one of the recommended screening strategies.
https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/colorectal-cancer-screening
3. American Gastroenterological Association. Fecal immunochemical testing (FIT) to screen for colorectal neoplasia. Guidance on quantitative FIT, cut-offs and colonoscopy after a positive test.
https://gastro.org/clinical-guidance/fecal-immunochemical-testing-fit-to-screen-for-colorectal-neoplasia/
4. National Cancer Institute. Screening Tests to Detect Colorectal Cancer and Polyps. FIT uses antibodies to detect human hemoglobin; dietary restrictions are typically not required.
https://www.cancer.gov/types/colorectal/screening-fact-sheet
5. American Cancer Society. Colorectal Cancer Screening Tests. FIT characteristics, lack of dietary restrictions, and colonoscopy after an abnormal stool-based test.
https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/screening-tests-used.html
6. MedlinePlus. Fecal immunochemical test (FIT). Patient instructions, sample collection and interpretation.
https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000704.htm
7. Υπουργείο Υγείας. Ανακοίνωση σχετικά με τα self-test για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου. 26/10/2024.
https://www.moh.gov.gr/articles/ministry/grafeio-typoy/press-releases/12847-anakoinwsh-sxetika-me-ta-self-test-gia-ton-karkino-toy-paxeos-enteroy
8. National Cancer Institute. Colorectal Cancer Screening (PDQ®) – Health Professional Version. FIT performance varies with the positivity threshold.
https://www.cancer.gov/types/colorectal/hp/colorectal-screening-pdq
9. Υπουργείο Υγείας. Ένα βήμα πιο κοντά στην υλοποίηση της δράσης «Προληπτικές Διαγνωστικές Εξετάσεις για τον Καρκίνο του Παχέος Εντέρου».
https://www.moh.gov.gr/articles/ministry/grafeio-typoy/press-releases/12499-ena-bhma-pio-konta-sthn-ylopoihsh-ths-drashs-laquo-prolhptikes-diagnwstikes-eksetaseis-gia-ton-karkino-toy-paxeos-enteroy-raquo-ypegrafh-h-sxetikh-kya
10. ΕΟΠΥΥ. Κατάλογος διαγνωστικών πράξεων – ενημέρωση 21/05/2025. Καταχώριση «Αιμοσφαιρίνη κοπράνων», κωδικός 13 00 00 309.
https://www.eopyy.gov.gr/media/5foju1lw/2662827f-1a8f-4121-9b78-9d15483105fa.pdf
11. NICE. Quantitative faecal immunochemical testing to guide colorectal cancer pathway referral in primary care (DG56) and related 2026 quality indicator. Use of quantitative faecal haemoglobin in symptomatic pathways and the 10 μg Hb/g threshold in the specified UK pathway.
https://www.nice.org.uk/guidance/dg56
12. American Gastroenterological Association. Gastrointestinal evaluation of iron deficiency anemia. Guidance on gastrointestinal evaluation when iron-deficiency anemia is present.
https://gastro.org/clinical-guidance/gastrointestinal-evaluation-of-iron-deficiency-anemia/
Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.