Αίμα στα Ούρα στα Παιδιά: Αιματουρία, Πιθανές Αιτίες και Πότε Χρειάζεται Έλεγχος

Τι σημαίνει αίμα στα ούρα του παιδιού

Αιματουρία σημαίνει παρουσία ερυθρών αιμοσφαιρίων στα ούρα. Μπορεί να είναι ορατή με γυμνό μάτι ή να ανιχνεύεται μόνο στη γενική ούρων και στη μικροσκοπική εξέταση του ιζήματος.

Ένα μεμονωμένο εύρημα δεν αρκεί για να δείξει την αιτία. Σημασία έχει:

• αν η αιματουρία είναι μικροσκοπική ή μακροσκοπική,
• αν υπάρχει πόνος ή τσούξιμο στην ούρηση,
• αν το παιδί έχει πυρετό,
• αν υπάρχει πρωτεΐνη στα ούρα,
• αν υπάρχουν λευκοκύτταρα, νιτρώδη ή βακτήρια,
• αν το εύρημα επιμένει σε επαναληπτικά δείγματα,
• αν υπάρχει οίδημα ή αυξημένη αρτηριακή πίεση,
• αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό νεφρικής νόσου, αιματουρίας ή λίθων.

Για αυτό η αιματουρία αξιολογείται ως μέρος μιας συνολικής εικόνας και όχι ως μεμονωμένος αριθμός.

Μικροσκοπική και μακροσκοπική αιματουρία

Μικροσκοπική αιματουρία

Τα ούρα έχουν φυσιολογικό χρώμα, αλλά η εξέταση δείχνει αίμα ή αυξημένο αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων. Συχνά ανακαλύπτεται τυχαία.

Η ακριβής τιμή με την οποία ένα εργαστήριο χαρακτηρίζει το ίζημα ως παθολογικό εξαρτάται από τη μέθοδο και τα όρια αναφοράς. Για τον λόγο αυτό δεν ερμηνεύουμε το αποτέλεσμα μόνο από έναν απόλυτο αριθμό χωρίς να γνωρίζουμε τη μέθοδο του εργαστηρίου.

Μακροσκοπική αιματουρία

Το αίμα είναι ορατό και τα ούρα μπορεί να φαίνονται ροζ, κόκκινα, καφετιά ή σαν «τσάι». Η μακροσκοπική αιματουρία συνήθως οδηγεί σε πιο άμεσο κλινικό και εργαστηριακό έλεγχο.

Προσοχή: κόκκινα ούρα δεν σημαίνουν πάντα ότι υπάρχουν ερυθρά αιμοσφαίρια. Χρωστικές από τροφές ή φάρμακα, αιμοσφαιρίνη και μυοσφαιρίνη μπορούν επίσης να επηρεάσουν το χρώμα.

Θετικό αίμα στη dipstick: είναι πάντα αιματουρία;

Όχι απαραίτητα. Η χημική ταινία της γενικής ούρων ανιχνεύει τη δραστηριότητα της αίμης. Επομένως μπορεί να γίνει θετική όταν υπάρχουν:

• ερυθρά αιμοσφαίρια,
• ελεύθερη αιμοσφαιρίνη,
• μυοσφαιρίνη.

Για αυτό ένα θετικό αποτέλεσμα «blood» στη dipstick συχνά χρειάζεται να συσχετιστεί με τη μικροσκοπική εξέταση του ιζήματος.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η πλήρης γενική ούρων είναι πιο χρήσιμη από την απομονωμένη ανάγνωση μιας ταινίας.

Συχνές αιτίες αιματουρίας στα παιδιά

Η αιματουρία μπορεί να προέρχεται από οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού συστήματος. Συχνές ή σημαντικές αιτίες είναι:

• ουρολοίμωξη,
• παροδική αιματουρία μετά από λοίμωξη ή πυρετό,
• έντονη άσκηση,
• τραυματισμός της κοιλιάς, της μέσης ή του ουροποιητικού,
• υπερασβεστιουρία και λιθίαση,
• ανατομικές παθήσεις του ουροποιητικού,
• σπειραματονεφρίτιδες,
• IgA νεφροπάθεια και άλλες σπειραματικές παθήσεις,
• κληρονομικές διαταραχές της σπειραματικής βασικής μεμβράνης,
• σπανιότερα αιματολογικά ή συστηματικά νοσήματα.

Στα κορίτσια που έχουν αρχίσει έμμηνο ρύση πρέπει επίσης να αποκλείεται επιμόλυνση του δείγματος με αίμα περιόδου.

Στα νεογνά, οι κρύσταλλοι ουρικού οξέος μπορεί να προκαλέσουν χαρακτηριστική κοκκινωπή ή πορτοκαλί απόχρωση στην πάνα και να παρερμηνευτούν ως αίμα.

Ουρολοίμωξη, πυρετός και τσούξιμο

Η ουρολοίμωξη στα παιδιά είναι μία από τις πρώτες αιτίες που εξετάζονται όταν η αιματουρία συνοδεύεται από:

• τσούξιμο ή πόνο κατά την ούρηση,
• συχνοουρία,
• επιτακτική ανάγκη για ούρηση,
• πόνο χαμηλά στην κοιλιά,
• πυρετό,
• οσφυϊκό ή πλευρικό πόνο,
• λευκοκύτταρα ή νιτρώδη στη γενική ούρων.

Στα βρέφη, η εικόνα μπορεί να είναι πολύ λιγότερο χαρακτηριστική. Πυρετός χωρίς εμφανή εστία, μειωμένη σίτιση, εμετοί ή ευερεθιστότητα μπορεί να αποτελέσουν την κύρια ένδειξη.

Όταν υπάρχει υποψία ουρολοίμωξης, η καλλιέργεια ούρων είναι σημαντική για την επιβεβαίωση και πρέπει να βασίζεται σε όσο γίνεται πιο αξιόπιστα συλλεγμένο δείγμα.

Δείτε αναλυτικά: Πώς Παίρνουμε Ούρα από Βρέφος και Μικρό Παιδί για Καλλιέργεια.

Πέτρες, κρύσταλλοι και υπερασβεστιουρία

Η λιθίαση του ουροποιητικού δεν αφορά μόνο τους ενήλικες. Μπορεί να εμφανιστεί και σε παιδιά και να προκαλέσει:

• αίμα στα ούρα,
• πόνο στη μέση ή στο πλάι,
• κοιλιακό πόνο,
• δυσουρία,
• ναυτία ή εμετούς.

Σε ορισμένα παιδιά υπάρχει υπερασβεστιουρία, δηλαδή αυξημένη αποβολή ασβεστίου στα ούρα, ακόμη και χωρίς να έχει σχηματιστεί εμφανής λίθος. Μπορεί να εκδηλωθεί με μικροσκοπική ή μακροσκοπική αιματουρία.

Ανάλογα με την κλινική εικόνα, ο παιδίατρος ή ο παιδονεφρολόγος μπορεί να ζητήσει λόγο ασβεστίου/κρεατινίνης ούρων, επιπλέον βιοχημικό έλεγχο ή υπερηχογράφημα.

Οι κρύσταλλοι που αναφέρονται στη γενική ούρων δεν σημαίνουν από μόνοι τους ότι το παιδί έχει πέτρα. Η ερμηνεία εξαρτάται από το είδος τους, το pH, τη συγκέντρωση των ούρων και τα συμπτώματα.

Άσκηση και τραυματισμός

Μετά από έντονη ή παρατεταμένη σωματική άσκηση μπορεί να εμφανιστεί παροδική μικροσκοπική αιματουρία. Για αυτό, όταν ένα κατά τα άλλα καλά παιδί εμφανίζει τυχαία μικροσκοπική αιματουρία, έχει σημασία να γνωρίζουμε αν είχε προηγηθεί έντονη προπόνηση ή αθλητικός αγώνας.

Η επανάληψη γίνεται συνήθως σε συνθήκες ηρεμίας, χωρίς έντονη άσκηση πριν από τη συλλογή.

Διαφορετική αντιμετώπιση απαιτεί το τραύμα. Εμφάνιση αίματος στα ούρα μετά από σημαντικό χτύπημα στην κοιλιά, τη μέση ή την πύελο χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να θεωρείται απλώς «αιματουρία από άσκηση».

Αιματουρία μετά από ίωση ή λοίμωξη

Ένα συχνό ερώτημα είναι: «Το παιδί πέρασε ίωση και μετά βρέθηκαν ερυθρά στα ούρα. Συνδέονται;»

Μερικές φορές η μικροσκοπική αιματουρία μπορεί να είναι παροδική κατά τη διάρκεια ή μετά από μια λοίμωξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αιματουρία μετά από ίωση είναι αθώα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν μαζί με το αίμα υπάρχουν:

• πρωτεΐνη στα ούρα,
• πρήξιμο γύρω από τα μάτια ή στα πόδια,
• μειωμένη ποσότητα ούρων,
• αυξημένη αρτηριακή πίεση,
• καφέ ή «σαν τσάι» ούρα,
• αυξημένη κρεατινίνη.

Σε αυτή την περίπτωση εξετάζεται περισσότερο το ενδεχόμενο σπειραματικής συμμετοχής και ο έλεγχος δεν περιορίζεται σε μία απλή επανάληψη της γενικής ούρων.

Σπειραματική αιματουρία: όταν το αίμα προέρχεται από το φίλτρο του νεφρού

Τα σπειράματα είναι οι μικροσκοπικές μονάδες του νεφρού όπου φιλτράρεται το αίμα. Όταν υπάρχει φλεγμονή ή άλλη βλάβη σε αυτό το επίπεδο, ερυθρά αιμοσφαίρια μπορούν να περάσουν στα ούρα.

Ευρήματα που αυξάνουν την υποψία σπειραματικής προέλευσης είναι:

• αιματουρία μαζί με σημαντική πρωτεϊνουρία,
• δυσμορφικά ερυθρά αιμοσφαίρια,
• ερυθροκυτταρικοί κύλινδροι,
• καφέ ή «cola/tea-colored» ούρα,
• οίδημα,
• υπέρταση,
• μειωμένη νεφρική λειτουργία.

Πιθανές σπειραματικές αιτίες περιλαμβάνουν μεταλοιμώδεις σπειραματονεφρίτιδες, IgA νεφροπάθεια, IgA αγγειίτιδα και άλλες νεφρικές παθήσεις. Η διάγνωση όμως δεν μπορεί να γίνει από το χρώμα των ούρων ή ένα μόνο εύρημα.

Αίμα μαζί με πρωτεΐνη στα ούρα: γιατί έχει μεγαλύτερη σημασία

Η συνύπαρξη αιματουρίας και πρωτεϊνουρίας έχει μεγαλύτερη νεφρολογική σημασία από τη μεμονωμένη μικροσκοπική αιματουρία.

Μικρή ποσότητα πρωτεΐνης μπορεί προσωρινά να εμφανιστεί σε λοίμωξη, πυρετό ή ακόμη και λόγω του ίδιου του αίματος στο δείγμα. Όταν όμως η πρωτεΐνη είναι σαφώς αυξημένη ή επιμένει, χρειάζεται ποσοτική αξιολόγηση.

Στα παιδιά χρησιμοποιείται συχνά ο λόγος πρωτεΐνης/κρεατινίνης σε δείγμα ούρων, κατά προτίμηση σε πρώτο πρωινό δείγμα όταν αυτό είναι κατάλληλο για το συγκεκριμένο ερώτημα.

Το αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται με παιδιατρικά όρια και σε συνδυασμό με ηλικία, αρτηριακή πίεση, νεφρική λειτουργία και υπόλοιπο ίζημα.

Δυσμορφικά ερυθρά και κύλινδροι: τι σημαίνουν

Η μικροσκοπική εξέταση του ιζήματος μπορεί να δώσει πληροφορίες όχι μόνο για το πόσα ερυθρά υπάρχουν, αλλά και για τη μορφολογία τους.

Δυσμορφικά ερυθρά

Ερυθρά με σημαντικές αλλοιώσεις στο σχήμα τους — ιδιαίτερα ειδικοί τύποι όπως τα ακανθοκύτταρα — μπορεί να υποστηρίζουν σπειραματική προέλευση της αιματουρίας. Η μορφολογία όμως εξαρτάται από την τεχνική, την εμπειρία και τις συνθήκες εξέτασης του δείγματος.

Ερυθροκυτταρικοί κύλινδροι

Η παρουσία κυλίνδρων που περιέχουν ερυθρά αιμοσφαίρια είναι σημαντικό εύρημα, επειδή κατευθύνει προς νεφρική και κυρίως σπειραματική προέλευση της αιματουρίας.

Δεν ερμηνεύονται απομονωμένα. Συνεκτιμώνται με πρωτεΐνη ούρων, κρεατινίνη, αρτηριακή πίεση και κλινική εικόνα.

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν

Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με αιματουρία όλες τις εξετάσεις. Ο έλεγχος εξαρτάται από το αν η αιματουρία είναι παροδική ή επίμονη, μικροσκοπική ή μακροσκοπική και αν υπάρχουν άλλα ευρήματα.

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να ζητηθούν επιπλέον εξετάσεις, όπως στρεπτοκοκκικά αντισώματα, ANA, ANCA ή άλλοι δείκτες. Αυτές δεν αποτελούν γενικό «panel αιματουρίας» για κάθε παιδί.

Σημαντικό μέρος της αξιολόγησης είναι επίσης η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, του βάρους και της ανάπτυξης του παιδιού.

Πότε επαναλαμβάνεται η γενική ούρων

Σε ένα παιδί που είναι καλά, χωρίς συμπτώματα, χωρίς πρωτεΐνη στα ούρα, χωρίς υπέρταση και χωρίς άλλα παθολογικά ευρήματα, μία μεμονωμένη μικροσκοπική αιματουρία συχνά επιβεβαιώνεται με επαναληπτική γενική ούρων.

Για να έχει αξία η επανάληψη:

• το δείγμα πρέπει να συλλεχθεί σωστά,
• να αποφεύγεται έντονη άσκηση πριν από τη συλλογή,
• σε έφηβες να λαμβάνεται υπόψη η έμμηνος ρύση,
• να έχει παρέλθει μια παροδική εμπύρετη ή οξεία κατάσταση όταν αυτό είναι κλινικά κατάλληλο.

Αν η μικροσκοπική αιματουρία επιμένει σε διαδοχικά δείγματα, ο έλεγχος διευρύνεται ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τα συνοδά ευρήματα.

Δεν είναι σωστό να υπάρχει ένα ενιαίο χρονικό διάστημα επανάληψης για όλα τα παιδιά. Παιδί με αίμα και πρωτεΐνη, υπέρταση ή συμπτώματα δεν αντιμετωπίζεται όπως ένα παιδί με τυχαίο, μεμονωμένο και απολύτως ασυμπτωματικό εύρημα.

Πότε χρειάζεται υπέρηχος νεφρών και ουροποιητικού

Ο υπέρηχος δεν χρειάζεται υποχρεωτικά σε κάθε παιδί με ένα μεμονωμένο επεισόδιο ασυμπτωματικής μικροσκοπικής αιματουρίας.

Μπορεί να έχει μεγαλύτερη θέση όταν υπάρχει:

• μακροσκοπική αιματουρία,
• έντονος ή επαναλαμβανόμενος πόνος,
• υποψία λίθου,
• υποτροπιάζουσα αιματουρία,
• παθολογική κλινική εξέταση,
• γνωστή ή ύποπτη ανατομική ανωμαλία,
• επίμονη αιματουρία που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Το υπερηχογράφημα μπορεί να εξετάσει το μέγεθος και τη μορφολογία των νεφρών, τη διάταση του ουροποιητικού, την ουροδόχο κύστη και ορισμένες περιπτώσεις λιθίασης. Δεν αντικαθιστά όμως τη γενική ούρων και τον εργαστηριακό νεφρικό έλεγχο.

Πότε χρειάζεται παιδονεφρολόγος

Η παραπομπή σε παιδονεφρολόγο γίνεται όταν το ιστορικό ή ο έλεγχος δημιουργεί μεγαλύτερη υποψία νεφρικής προέλευσης ή όταν η αιματουρία επιμένει.

Ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα είναι:

• αιματουρία μαζί με πρωτεϊνουρία,
• αυξημένη αρτηριακή πίεση,
• οίδημα,
• αυξημένη κρεατινίνη ή άλλη ένδειξη μειωμένης νεφρικής λειτουργίας,
• ερυθροκυτταρικοί κύλινδροι ή άλλα ευρήματα νεφρίτιδας,
• επίμονη μικροσκοπική αιματουρία,
• επαναλαμβανόμενα επεισόδια ανώδυνης μακροσκοπικής αιματουρίας,
• οικογενειακό ιστορικό νεφρικής ανεπάρκειας, επίμονης αιματουρίας ή κληρονομικής νεφροπάθειας,
• οικογενειακό ιστορικό αιματουρίας μαζί με διαταραχές ακοής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το παιδί μπορεί να χρειάζεται περισσότερο ουρολογική παρά νεφρολογική εκτίμηση, για παράδειγμα όταν υπάρχει λίθος, απόφραξη ή συγκεκριμένη ανατομική βλάβη.

Πότε χρειάζεται πιο άμεση αξιολόγηση

Η εμφάνιση κόκκινων ούρων σε ένα παιδί είναι εύλογο να προκαλέσει ανησυχία, αλλά το επόμενο βήμα δεν είναι πάντα το ίδιο. Η ηλικία, τα συμπτώματα και τα συνοδά εργαστηριακά ευρήματα καθορίζουν πόσο γρήγορα και πόσο εκτεταμένα πρέπει να γίνει ο έλεγχος.

Συχνές Ερωτήσεις για την Αιματουρία στα Παιδιά

Πατήστε σε κάθε ερώτηση για να ανοίξει η απάντηση.