Ελεύθερη Τεστοστερόνη: Φυσιολογικές Τιμές, Χαμηλή ή Υψηλή, Κόστος & Ερμηνεία
Περιεχόμενα — πατήστε για εμφάνιση / απόκρυψη
1Τι είναι η ελεύθερη τεστοστερόνη
Η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι το τμήμα της ορμόνης που κυκλοφορεί στο αίμα χωρίς να είναι συνδεδεμένο με πρωτεΐνες μεταφοράς. Αντιπροσωπεύει περίπου 1–3% της συνολικής τεστοστερόνης, με διακυμάνσεις ανάλογα με τη συγκέντρωση των πρωτεϊνών και τις συνθήκες του οργανισμού. Η συνολική τεστοστερόνη περιλαμβάνει και το ελεύθερο και το δεσμευμένο κλάσμα.[1]
Στους άνδρες η τεστοστερόνη παράγεται κυρίως στους όρχεις. Στις γυναίκες προέρχεται από τις ωοθήκες, τα επινεφρίδια και την περιφερική μετατροπή πρόδρομων ανδρογόνων. Συμμετέχει στη σεξουαλική λειτουργία, την οστική υγεία, τη μυϊκή μάζα και άλλες μεταβολικές διεργασίες, χωρίς όμως τα συμπτώματα αυτά να εξαρτώνται αποκλειστικά από έναν εργαστηριακό αριθμό.
2Ολική, ελεύθερη και βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη
Η τεστοστερόνη κυκλοφορεί δεσμευμένη κυρίως με τη σφαιρίνη δέσμευσης των φυλετικών ορμονών (SHBG) και τη λευκωματίνη. Η σύνδεση με τη SHBG είναι ισχυρότερη, ενώ η σύνδεση με τη λευκωματίνη είναι ασθενέστερη και αναστρέψιμη. Γι’ αυτό δεν πρέπει να ταυτίζονται η «ελεύθερη» με τη «βιοδιαθέσιμη» τεστοστερόνη.[1]
| Μορφή | Τι περιλαμβάνει | Εργαστηριακή σημασία |
|---|---|---|
| Ολική | Ελεύθερη + δεσμευμένη σε SHBG/λευκωματίνη | Βασική εξέταση πρώτης γραμμής στους άνδρες |
| Ελεύθερη | Μη δεσμευμένη τεστοστερόνη | Χρήσιμη όταν οι πρωτεΐνες δέσμευσης αλλάζουν |
| Βιοδιαθέσιμη | Ελεύθερη + χαλαρά δεσμευμένη στη λευκωματίνη | Διαφορετικό μέγεθος από την ελεύθερη |
Στην καθημερινή πράξη η SHBG εξηγεί γιατί δύο άνθρωποι με παρόμοια ολική τεστοστερόνη μπορεί να έχουν διαφορετική ελεύθερη. Για αναλυτικότερη εργαστηριακή ερμηνεία μπορείς να δεις τον οδηγό SHBG: εξέταση αίματος και φυσιολογικές τιμές.
3Πότε ζητείται η εξέταση σε άνδρες και γυναίκες
Στους άνδρες, η διερεύνηση ξεκινά όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα και σημεία, όπως μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, λιγότερες πρωινές στύσεις, υπογονιμότητα, ανεξήγητη απώλεια οστικής πυκνότητας ή μειωμένη μυϊκή μάζα. Η ελεύθερη τεστοστερόνη προστίθεται όταν η ολική είναι οριακή, ασύμβατη με την εικόνα ή όταν υπάρχει πιθανή μεταβολή της SHBG.[1][3]
Στις γυναίκες, συχνότερη ένδειξη είναι η διερεύνηση υπερανδρογονισμού: υπερτρίχωση, επίμονη ακμή σε συνδυασμό με άλλα ευρήματα, διαταραχές εμμήνου ρύσεως, υπογονιμότητα ή πιθανό σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Η βιοχημική αξιολόγηση προτιμά αξιόπιστη ολική τεστοστερόνη και εκτίμηση της ελεύθερης με κατάλληλη μέθοδο.[2]
4Προετοιμασία και σωστή ώρα αιμοληψίας
Για διερεύνηση ανδρικού υπογοναδισμού, η ολική τεστοστερόνη λαμβάνεται συνήθως το πρωί, περίπου 07:00–10:00, σε δύο διαφορετικές ημέρες εφόσον απαιτείται επιβεβαίωση. Οι οδηγίες της Endocrine Society συστήνουν πρωινή μέτρηση σε νηστεία και αποφυγή ελέγχου κατά τη διάρκεια οξείας νόσου.[1][3]
Η νηστεία δεν είναι καθολική απαίτηση για κάθε μεμονωμένη μέτρηση ελεύθερης τεστοστερόνης. Ακολουθείται το πρωτόκολλο της συγκεκριμένης μεθόδου και του εργαστηρίου· όταν ο έλεγχος γίνεται ταυτόχρονα με ολική τεστοστερόνη στο πλαίσιο υπογοναδισμού, προτιμάται η παραπάνω τυποποίηση.[1]
- Αναφέρετε αν λαμβάνετε τεστοστερόνη, αναβολικά, αντισυλληπτικά, γλυκοκορτικοειδή ή οπιοειδή.
- Προσδιορίστε την ώρα και τη δόση τυχόν ορμονικής θεραπείας, όταν αυτή παρακολουθείται.
- Αποφύγετε τη μέτρηση κατά τη διάρκεια σημαντικής οξείας λοίμωξης, εφόσον δεν υπάρχει επείγουσα ιατρική ένδειξη.
- Μην αλλάξετε μόνοι σας καμία αγωγή ή αντισύλληψη για να «βελτιώσετε» το αποτέλεσμα.
5Πώς μετριέται: άμεση και υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη
Δεν έχουν όλες οι αναγραφές «ελεύθερη τεστοστερόνη» την ίδια αναλυτική σημασία. Η ισορροπία διαπίδυσης αποτελεί μέθοδο αναφοράς για τη μέτρηση του ελεύθερου κλάσματος. Συχνά ακολουθεί ευαίσθητη μέτρηση της τεστοστερόνης με κατάλληλη αναλυτική τεχνική. Η υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη προκύπτει με εξισώσεις από την ολική τεστοστερόνη, τη SHBG και τη λευκωματίνη.[1][4]
Η LC-MS/MS είναι υψηλής ακρίβειας μέθοδος προσδιορισμού της ολικής τεστοστερόνης, ιδίως σε χαμηλές συγκεντρώσεις. Δεν αποτελεί από μόνη της «άμεση μέτρηση του ελεύθερου κλάσματος» χωρίς κατάλληλο προηγούμενο φυσικό διαχωρισμό. Αντίθετα, ορισμένες απευθείας αναλογικές ανοσοδοκιμασίες ελεύθερης τεστοστερόνης έχουν περιορισμένη διαγνωστική ακρίβεια και δεν θεωρούνται ισοδύναμες με ισορροπία διαπίδυσης.[1][2][6]
| Μέθοδος | Πλεονέκτημα / περιορισμός | Πρακτική χρήση |
|---|---|---|
| Ισορροπία διαπίδυσης | Κατάλληλος φυσικός διαχωρισμός ελεύθερου κλάσματος· πιο απαιτητική | Ειδικές και σύνθετες περιπτώσεις |
| Υπολογιζόμενη ελεύθερη | Εξαρτάται από ολική Τ, SHBG, λευκωματίνη και χρησιμοποιούμενη εξίσωση | Συχνά χρήσιμη επιλογή όταν οι είσοδοι είναι αξιόπιστες |
| Άμεση αναλογική ανοσοδοκιμασία | Μεθοδολογικοί περιορισμοί, μη εναλλάξιμα όρια | Απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση· όχι μέθοδος αναφοράς |
6Φυσιολογικές τιμές — γιατί διαφέρουν τόσο
Δεν υπάρχει ένα καθολικό και εναλλάξιμο «φυσιολογικό εύρος» ελεύθερης τεστοστερόνης για κάθε μέθοδο. Η ηλικία, το φύλο, η αναλυτική τεχνική και ο πληθυσμός αναφοράς επηρεάζουν ουσιαστικά τα όρια. Οι διεθνείς οδηγίες αναφέρουν ότι δεν έχει καθιερωθεί εναρμονισμένο όριο για όλες τις μεθόδους.[1]
Για να φανεί η σημασία της μεθόδου, παρατίθενται δύο πραγματικά δημοσιευμένα παραδείγματα σε pg/mL, που δεν πρέπει να συγκρίνονται μεταξύ τους ούτε να χρησιμοποιούνται ως γενικές φυσιολογικές τιμές:
| Εργαστήριο / μέθοδος | Άνδρες | Γυναίκες |
|---|---|---|
| Mayo Clinic Laboratories Ελεύθερη τεστοστερόνη με διαπίδυση, 18–69 ετών | 35–155 pg/mL | 0,1–6,4 pg/mL[4] |
| Labcorp Άμεση ελεύθερη τεστοστερόνη, άνδρες 20–29 ετών / γυναίκες άνω των 19 | 9,3–26,5 pg/mL | 0,0–4,2 pg/mL[5] |
Η τόσο μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανδρικές τιμές δεν σημαίνει ότι κάποιο εργαστήριο έχει λανθασμένα αποτελέσματα. Δείχνει ότι η μέτρηση εκφράζεται και βαθμονομείται διαφορετικά. Το αποτέλεσμα πρέπει να αξιολογείται με τα όρια που αναγράφει το εργαστήριο για τη συγκεκριμένη μέθοδο και όχι με έναν γενικό πίνακα από το διαδίκτυο.[1][4][5]
7Χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη στους άνδρες
Μία χαμηλή τιμή μπορεί να συνυπάρχει με πρωτοπαθή υπογοναδισμό (όρχεις), δευτεροπαθή υπογοναδισμό (υποθάλαμος/υπόφυση), αυξημένη SHBG ή παροδικούς παράγοντες. Συχνά συμπτώματα είναι η μειωμένη επιθυμία, οι λιγότερες πρωινές στύσεις, η υπογονιμότητα και η μειωμένη οστική πυκνότητα. Κόπωση και κακή διάθεση είναι λιγότερο ειδικά ευρήματα.[1][3]
Ο υπογοναδισμός δεν διαγιγνώσκεται από μία μόνο χαμηλή ελεύθερη τιμή. Απαιτείται συμβατό ιστορικό και επαναλαμβανόμενα χαμηλή ολική τεστοστερόνη, με ελεύθερη όταν ενδείκνυται. Η LH και η FSH βοηθούν στη διάκριση πρωτοπαθούς από δευτεροπαθή διαταραχή.[1]
| Πιθανό εύρημα | Τι μπορεί να σημαίνει |
|---|---|
| Χαμηλή ολική Τ + υψηλή LH/FSH | Συμβατό με πρωτοπαθή διαταραχή των όρχεων |
| Χαμηλή ολική Τ + χαμηλές ή μη αναλόγως αυξημένες LH/FSH | Πιθανή κεντρική ή λειτουργική διαταραχή |
| Οριακή ολική Τ + μεταβολή SHBG | Χρειάζεται αξιόπιστη εκτίμηση ελεύθερης Τ |
8Αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη στις γυναίκες
Στις γυναίκες η αυξημένη ελεύθερη τεστοστερόνη συσχετίζεται συχνά με βιοχημικό υπερανδρογονισμό. Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι συχνή αιτία, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει τα συμπτώματα, την περίοδο, την πιθανή λήψη ορμονικών σκευασμάτων και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της μέτρησης.[2]
Η ινσουλινοαντίσταση και η παχυσαρκία μπορεί να μειώνουν τη SHBG. Έτσι, η ελεύθερη ή η υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να είναι αυξημένη ακόμη κι αν η ολική δεν έχει σημαντική απόκλιση.[2]
Σημάδια που χρειάζονται ταχεία διερεύνηση: η απότομη εμφάνιση αρρενοποίησης ή πολύ υψηλή ολική τεστοστερόνη δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε πολυκυστικές ωοθήκες. Οι οδηγίες του 2025 αναφέρουν ότι ολική τεστοστερόνη πάνω από 5 nmol/L, με επιβεβαίωση όπου χρειάζεται με αξιόπιστη μέθοδο, αποτελεί λόγο επείγουσας εξειδικευμένης αξιολόγησης και ενδεχομένως απεικόνισης.[8]
- Συνήθη ευρήματα: υπερτρίχωση, ακανόνιστη περίοδος, ακμή με άλλα στοιχεία υπερανδρογονισμού.
- Κατά περίπτωση ζητούνται DHEA-S, 17-υδροξυπρογεστερόνη και άλλες ορμόνες.
- Ταχεία εμφάνιση αρρενοποίησης, απότομη βράγχος φωνής ή ιδιαίτερα υψηλές τιμές απαιτούν έγκαιρη διερεύνηση για σπανιότερες σοβαρές αιτίες.
9Τι σημαίνει χαμηλή τεστοστερόνη στις γυναίκες
Η χαμηλή συγκέντρωση ελεύθερης τεστοστερόνης στις γυναίκες είναι δύσκολο να ερμηνευθεί εξαιτίας των πολύ χαμηλών συγκεντρώσεων, των μεθοδολογικών διαφορών και της επίδρασης της ηλικίας, των οιστρογόνων και της SHBG. Δεν υπάρχει ένα μεμονωμένο εργαστηριακό όριο που να τεκμηριώνει από μόνο του «ανεπάρκεια ανδρογόνων» στις γυναίκες.[2]
Η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, η κόπωση ή οι αλλαγές στη διάθεση έχουν συχνά πολλούς διαφορετικούς παράγοντες. Η ελεύθερη τεστοστερόνη από μόνη της δεν διαγιγνώσκει την αιτία ούτε δικαιολογεί αυτόματα θεραπεία. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις γυναίκες που λαμβάνουν συνδυασμένα αντισυλληπτικά ή από του στόματος οιστρογόνα.
10SHBG: πότε αυξάνεται και πότε μειώνεται
Η SHBG παράγεται κυρίως στο ήπαρ και δεσμεύει ισχυρά την τεστοστερόνη. Μπορεί να είναι αυξημένη σε υπερθυρεοειδισμό, ορισμένες ηπατοπάθειες, μεγαλύτερη ηλικία, λήψη οιστρογόνων ή συγκεκριμένων αντιεπιληπτικών. Αντίθετα, χαμηλότερη SHBG συναντάται συχνά σε παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση, υποθυρεοειδισμό ή χρήση ανδρογόνων.[1]
| Αιτία | Συνήθης κατεύθυνση SHBG | Πιθανή επίδραση στην ερμηνεία |
|---|---|---|
| Υπερθυρεοειδισμός, οιστρογόνα | Αύξηση | Η ολική Τ μπορεί να μην αντικατοπτρίζει το ελεύθερο κλάσμα |
| Παχυσαρκία, ινσουλινοαντίσταση | Μείωση | Η ολική Τ μπορεί να εμφανίζεται χαμηλή δυσανάλογα προς την ελεύθερη |
| Ορισμένα φάρμακα | Μεταβλητή | Απαιτείται ανασκόπηση αγωγής |
Η κατεύθυνση της SHBG δεν αποδεικνύει από μόνη της αύξηση ή μείωση της ελεύθερης συγκέντρωσης· σημασία έχουν και η παραγωγή της ορμόνης, το βιολογικό υπόβαθρο και η αναλυτική μέθοδος.
11Υπολογισμένη ελεύθερη τεστοστερόνη και δείκτης FAI
Η υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη (cFT) προκύπτει από μαθηματικό μοντέλο με δεδομένα την ολική τεστοστερόνη, τη SHBG και τη λευκωματίνη. Εξισώσεις όπως η Vermeulen χρησιμοποιούνται ευρέως, αλλά ο υπολογισμός επηρεάζεται από το σφάλμα των επιμέρους μετρήσεων και τις παραδοχές του μοντέλου.[1]
Ο δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων (FAI) εκφράζεται συνήθως ως ολική τεστοστερόνη (nmol/L) / SHBG (nmol/L) × 100. Είναι δείκτης αναλογίας και δεν είναι το ίδιο πράγμα με την άμεσα μετρούμενη ελεύθερη τεστοστερόνη. Οι οδηγίες PCOS τον αναφέρουν ως δυνατότητα εκτίμησης βιοχημικού υπερανδρογονισμού, με επίγνωση των περιορισμών του.[2]
Περιορισμός του FAI: όταν η SHBG είναι ιδιαίτερα χαμηλή (κάτω από περίπου 30 nmol/L), ο δείκτης μπορεί να υπερεκτιμά τον βιοχημικό υπερανδρογονισμό. Σε τέτοιες περιπτώσεις η υπολογισμένη ελεύθερη τεστοστερόνη από αξιόπιστη ολική τεστοστερόνη, SHBG και λευκωματίνη είναι συχνά καταλληλότερη για την ερμηνεία.[8]
12Ποιες εξετάσεις συνδυάζονται για σωστή διάγνωση
Η επιλογή συνοδών εξετάσεων εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα. Δεν χρειάζεται όλοι οι ασθενείς να υποβάλλονται στο ίδιο «ορμονικό πακέτο». Σε οριακή ολική τεστοστερόνη, η SHBG και η λευκωματίνη μπορούν να βοηθήσουν στον υπολογισμό της ελεύθερης. Εάν τεκμηριωθεί υπογοναδισμός, η LH/FSH καθοδηγεί την αιτιολογική διερεύνηση.[1][3]
| Κλινική περίπτωση | Ενδεικτικές εξετάσεις | Σκοπός |
|---|---|---|
| Άνδρας με συμπτώματα και οριακή ολική Τ | Ολική Τ επαναληπτικά, SHBG, λευκωματίνη, cFT | Επιβεβαίωση ορμονικής κατάστασης |
| Πιθανός υπογοναδισμός | LH, FSH, ± προλακτίνη και άλλες κατά περίπτωση | Πρωτοπαθής ή κεντρική αιτιολογία |
| Γυναίκα με υπερτρίχωση/διαταραχή κύκλου | Ολική Τ με αξιόπιστη μέθοδο, cFT/FAI, ± DHEA-S, 17-OH προγεστερόνη | Διερεύνηση υπερανδρογονισμού |
| Πιθανή διαταραχή SHBG | TSH/FT4, μεταβολικός ή ηπατικός έλεγχος κατά περίπτωση | Αναζήτηση υποκείμενων αιτίων |
Για τη θεραπευτική απόφαση και την παρακολούθηση όταν πράγματι διαγνωστεί ανδρικός υπογοναδισμός, δες το άρθρο Θεραπεία με τεστοστερόνη: πότε χρειάζεται.
13Φάρμακα, αντισυλληπτικά και παροδικές μεταβολές
Ανδρογόνα, αναβολικά, κορτικοστεροειδή, οπιοειδή, συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά και ορισμένα αντιεπιληπτικά μπορεί να επηρεάζουν είτε τη σύνθεση της τεστοστερόνης είτε τη SHBG και επομένως την εργαστηριακή εικόνα. Παροδική επιβάρυνση μπορεί να προκληθεί και από οξεία νόσο ή μεγάλη μεταβολή σωματικού βάρους.[1][2]
Στις γυναίκες, η λήψη αντισυλληπτικών μπορεί να δυσκολεύει την αξιόπιστη αξιολόγηση βιοχημικού υπερανδρογονισμού. Οι διεθνείς οδηγίες συζητούν περίοδο χωρίς συνδυασμένα αντισυλληπτικά όταν η μέτρηση είναι απολύτως απαραίτητη, αλλά μια τέτοια αλλαγή πρέπει να γίνει μόνο με ιατρικό σχέδιο και εναλλακτική αντισύλληψη.[2]
Χρόνος επανεκτίμησης: όταν είναι απαραίτητη η βιοχημική διερεύνηση υπερανδρογονισμού υπό συνδυασμένη ορμονική αντισύλληψη, οι οδηγίες PCOS αναφέρουν πιθανή διακοπή για τουλάχιστον τρεις μήνες με κατάλληλη εναλλακτική αντισύλληψη. Αυτό αποφασίζεται αποκλειστικά από τον θεράποντα ιατρό, όχι από την ασθενή για να πραγματοποιήσει μια εξέταση.[2]
14Πότε και γιατί επαναλαμβάνεται η μέτρηση
Η ολική τεστοστερόνη στους άνδρες μεταβάλλεται από ημέρα σε ημέρα. Η διάγνωση υπογοναδισμού απαιτεί κατά κανόνα τουλάχιστον δύο πρωινές μετρήσεις σε διαφορετικές ημέρες, όταν η πρώτη είναι χαμηλή. Ελεύθερη τεστοστερόνη ζητείται επιπλέον όπου υπάρχει ένδειξη, όχι υποχρεωτικά ως επαναληπτικό τεστ για κάθε ασθενή.[1][3]
Η επανάληψη πρέπει να πραγματοποιείται με όσο γίνεται ίδια μέθοδο, συγκρίσιμη ώρα και παρόμοιες κλινικές συνθήκες. Δεν υπάρχει υποχρεωτικό γενικό διάστημα «2–4 εβδομάδων» για όλους: ο χρόνος καθορίζεται από τη θεραπεία, τη βαρύτητα και το διαγνωστικό ερώτημα.
Σημαντική εξαίρεση: σε οξεία σοβαρή νόσο ή κατά τη νοσηλεία, η τεστοστερόνη μπορεί να μειωθεί παροδικά. Όταν δεν υπάρχει επείγουσα κλινική ανάγκη, ο έλεγχος για χρόνιο υπογοναδισμό είναι προτιμότερο να γίνεται μετά την ανάρρωση.[3]
15Τιμή ιδιωτικά στην Ελλάδα
Η εξέταση ελεύθερης τεστοστερόνης διατίθεται ιδιωτικά. Ως ενδεικτικό εύρος κόστους μπορεί να υπολογίζεται περίπου 20–30 € για μία εξέταση, ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο. Το εύρος αυτό αποτελεί πρακτική εκτίμηση και όχι επίσημο ενιαίο τιμολόγιο ή τεκμηριωμένο εύρος τιμών από συγκριτική έρευνα.
16Παραδείγματα ερμηνείας εργαστηριακών αποτελεσμάτων
Παράδειγμα 1 — Άνδρας με οριακή ολική τεστοστερόνη. Άνδρας με μειωμένη ερωτική επιθυμία έχει ολική τεστοστερόνη κοντά στο κατώτερο όριο. Γίνεται δεύτερη πρωινή μέτρηση και SHBG/λευκωματίνη. Η αξιόπιστη ελεύθερη τεστοστερόνη βοηθά να αποφευχθεί η εσφαλμένη ταξινόμηση από μία μόνο οριακή ολική τιμή.[1]
Παράδειγμα 2 — Γυναίκα με ακανόνιστη περίοδο. Υπάρχει υπερτρίχωση και χαμηλή SHBG. Ο δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων ή η υπολογιζόμενη ελεύθερη τεστοστερόνη μπορεί να αναδείξει υπερανδρογονισμό ακόμη και όταν η ολική τεστοστερόνη δεν είναι έντονα αυξημένη. Απαιτείται συνολική κλινική διερεύνηση, όχι αυτόματη διάγνωση PCOS.[2]
Παράδειγμα 3 — Δύο διαφορετικές μέθοδοι. Αποτέλεσμα 19 pg/mL από αναλογική ανοσοδοκιμασία δεν συγκρίνεται αριθμητικά με 90 pg/mL από διαπίδυση σαν να είναι μετρήσεις της ίδιας μεθόδου. Το αναγραφόμενο εργαστηριακό εύρος και η μέθοδος προσδιορίζουν την ερμηνεία.[4][5]
17Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η φυσιολογική τιμή ελεύθερης τεστοστερόνης;
Δεν υπάρχει ενιαίο όριο για όλες τις μεθόδους. Χρησιμοποιήστε το εύρος αναφοράς της συγκεκριμένης εξέτασης και λάβετε υπόψη ηλικία, φύλο και μέθοδο.[1]
Η χαμηλή ελεύθερη τεστοστερόνη σημαίνει σίγουρα υπογοναδισμό;
Όχι. Χρειάζεται συμβατή κλινική εικόνα, ολική τεστοστερόνη σε επανάληψη και, όπου απαιτείται, SHBG και συμπληρωματικός ορμονικός έλεγχος.[1]
Μπορεί να είναι φυσιολογική η ολική και χαμηλή η ελεύθερη;
Ναι, κυρίως όταν η SHBG είναι αυξημένη. Πρέπει ωστόσο να ελέγχεται η αξιοπιστία της μεθόδου και η συνολική εικόνα.
Χρειάζεται νηστεία;
Στην αρχική διερεύνηση ανδρικού υπογοναδισμού προτιμώνται πρωινές, νηστικές μετρήσεις ολικής τεστοστερόνης. Για μια μεμονωμένη εξέταση ελεύθερης ισχύουν οι οδηγίες του συγκεκριμένου εργαστηρίου.[1]
Ποια είναι η καλύτερη μέθοδος;
Η ισορροπία διαπίδυσης αποτελεί αξιόπιστη μέθοδο για ελεύθερη τεστοστερόνη. Η υπολογιζόμενη ελεύθερη είναι χρήσιμη όταν οι επιμέρους μετρήσεις είναι ποιοτικές.[1]
Η LC-MS/MS μετρά απευθείας ελεύθερη τεστοστερόνη;
Η LC-MS/MS χρησιμοποιείται για ποσοτικό προσδιορισμό τεστοστερόνης. Για να χαρακτηριστεί η μέτρηση ελεύθερη απαιτείται σωστός διαχωρισμός του μη δεσμευμένου κλάσματος ή τεκμηριωμένη διαδικασία.
Τι είναι ο δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων FAI;
Είναι λόγος της ολικής τεστοστερόνης προς τη SHBG, πολλαπλασιασμένος επί 100 σε ίδιες μονάδες. Δεν είναι συγκέντρωση ελεύθερης τεστοστερόνης.[2]
Μπορούν τα αντισυλληπτικά να αλλοιώσουν την εξέταση;
Ναι. Αυξάνουν συχνά τη SHBG και επηρεάζουν την παραγωγή ανδρογόνων. Δεν διακόπτονται χωρίς ιατρική οδηγία και σχέδιο αντισύλληψης.[2]
Πόσο κοστίζει ιδιωτικά;
Ενδεικτικά περίπου 20–30 € για τη μεμονωμένη εξέταση, ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο. Ελέγξτε αν η ολική τεστοστερόνη και η SHBG χρεώνονται χωριστά.
Μπορώ να κάνω υπολογιζόμενη ελεύθερη με SHBG;
Συνήθως ναι, εφόσον υπάρχουν αξιόπιστες τιμές ολικής τεστοστερόνης, SHBG και λευκωματίνης και χρησιμοποιείται κατάλληλη εξίσωση.[1]
18Βιβλιογραφία
Προβολή των 9 επιστημονικών πηγών
- Bhasin S, et al. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103:1715–1744.
- Teede HJ, et al. Recommendations From the 2023 International Evidence-based Guideline for PCOS. J Clin Endocrinol Metab. 2023;108:2447–2469.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Hypogonadism (2026).
- Mayo Clinic Laboratories. Testosterone, Free (Dialysis) and Total, MS — FFTFT: μέθοδος και όρια αναφοράς.
- Labcorp. Testosterone, Free, Direct (144980): όρια αναφοράς αναλογικής ανοσοδοκιμασίας (διαφορετική μέθοδος).
- CDC. Steroid Hormones Standardization Programs: Analytical accuracy of testosterone assays.
- Travison TG, et al. Harmonized Reference Ranges for Circulating Testosterone Levels in Men. J Clin Endocrinol Metab. 2017.
- Elhassan YS, et al. Society for Endocrinology Clinical Practice Guideline for the Evaluation of Androgen Excess in Women. Clinical Endocrinology. 2025;103:540–566. doi:10.1111/cen.15265.
- Endocrine Society. Statement on Testosterone Replacement Therapy (16 Ιουλίου 2026): ορθή διάγνωση και αποφυγή ελέγχου χωρίς ένδειξη.
Ιατρική επισήμανση: Το κείμενο παρέχει ενημέρωση και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ιατρική εξέταση, διάγνωση ή οδηγία θεραπείας. Τα εργαστηριακά αποτελέσματα ερμηνεύονται σύμφωνα με τη μέθοδο και το ιστορικό.