Ψευδομονάδα στα Ούρα: Συμπτώματα, Θεραπεία και Αντιβιόγραμμα

1Τι είναι η ψευδομονάδα και τι σημαίνει στα ούρα

Ο όρος ψευδομονάδα περιγράφει βακτήρια του γένους Pseudomonas, τα οποία βρίσκονται στο νερό, στο έδαφος και σε υγρά περιβάλλοντα. Το είδος με τη μεγαλύτερη κλινική σημασία είναι η Pseudomonas aeruginosa. Μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις στο ουροποιητικό, στους πνεύμονες, στο αίμα, σε χειρουργικά τραύματα ή εγκαύματα, κυρίως σε νοσοκομειακό περιβάλλον και σε ευάλωτους ασθενείς.

Όταν ένα αποτέλεσμα αναγράφει «Pseudomonas spp.», σημαίνει ότι απομονώθηκε μικροοργανισμός του συγκεκριμένου γένους. Όταν αναγράφει «Pseudomonas aeruginosa», έχει γίνει ταυτοποίηση του είδους. Η ανεύρεση στη καλλιέργεια ούρων πρέπει να συσχετίζεται με την κλινική εικόνα: άλλο είναι η συμπτωματική ουρολοίμωξη και άλλο η ασυμπτωματική παρουσία βακτηρίων.

2Θετική καλλιέργεια: λοίμωξη, αποικισμός ή επιμόλυνση;

Η ουροκαλλιέργεια μπορεί να είναι θετική σε τρεις διαφορετικές καταστάσεις. Η διάκριση είναι ουσιαστική, επειδή μόνο η πραγματική λοίμωξη — και ορισμένες ειδικές περιπτώσεις ασυμπτωματικής βακτηριουρίας — χρειάζονται αντιμικροβιακή θεραπεία.

Η ποσότητα ανάπτυξης, η καθαρότητα της καλλιέργειας, η παρουσία λευκοκυττάρων και τα συμπτώματα βοηθούν στην εκτίμηση, αλλά κανένα μεμονωμένο στοιχείο δεν αρκεί πάντοτε. Ιδίως σε ασθενείς με καθετήρα, η πυουρία, τα θολά ούρα ή η έντονη οσμή δεν αποδεικνύουν από μόνα τους λοίμωξη.

Για γενικότερη ερμηνεία της ένδειξης «βακτήρια» ή «μικροοργανισμοί» στη γενική ούρων, δείτε τον οδηγό Μικροοργανισμοί στη Γενική Ούρων.

3Συμπτώματα ουρολοίμωξης από ψευδομονάδα

Η ουρολοίμωξη από ψευδομονάδα δεν έχει ένα μοναδικό σύμπτωμα που να την ξεχωρίζει από άλλες βακτηριακές ουρολοιμώξεις. Η ταυτοποίηση γίνεται με καλλιέργεια. Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το αν η λοίμωξη περιορίζεται στην κύστη ή έχει επεκταθεί προς τους νεφρούς και τη συστηματική κυκλοφορία.

Τα δύσοσμα ή θολά ούρα χωρίς δυσουρία, πυρετό, πόνο ή άλλη κλινική μεταβολή δεν αρκούν για διάγνωση ουρολοίμωξης, ιδιαίτερα σε άτομα με καθετήρα. Επίσης, ένας ηλικιωμένος με σύγχυση χρειάζεται συνολική διερεύνηση και όχι αυτόματη απόδοση του συμπτώματος σε θετική καλλιέργεια.

Δείτε επίσης τον κεντρικό οδηγό Ουρολοίμωξη: συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία.

4Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο;

Η Pseudomonas aeruginosa είναι πιο πιθανό να προκαλέσει ουρολοίμωξη όταν υπάρχουν παράγοντες που ευνοούν την είσοδο, την παραμονή ή την επιλογή ανθεκτικών βακτηρίων. Η ανεύρεσή της σε εξωνοσοκομειακό ασθενή χωρίς προφανή παράγοντα κινδύνου χρειάζεται προσεκτική κλινική συσχέτιση και, ανάλογα με την περίπτωση, αναζήτηση προδιαθεσικής αιτίας.

• ουροκαθετήρας, ουρητηρικός καθετήρας ή νεφροστομία
• πρόσφατη νοσηλεία, παραμονή σε μονάδα φροντίδας ή ουρολογική επέμβαση
• πρόσφατη ή επαναλαμβανόμενη λήψη αντιβιοτικών
• απόφραξη, κατακράτηση ούρων, νευρογενής κύστη ή σημαντικό υπόλειμμα ούρων
• λίθοι, ανατομικές ανωμαλίες ή επανειλημμένες επεμβάσεις στο ουροποιητικό
• ανοσοκαταστολή, βαριά συνοδά νοσήματα ή κρίσιμη νόσος
• υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις και ιστορικό ανθεκτικών μικροβίων

5Διάγνωση: γενική ούρων, καλλιέργεια και κλινική συσχέτιση

Η διάγνωση δεν γίνεται από τη γενική ούρων μόνη της. Η γενική ούρων μπορεί να δείξει λευκοκύτταρα, λευκοκυτταρική εστεράση, αίμα, πρωτεΐνη ή νιτρώδη, αλλά δεν ταυτοποιεί με βεβαιότητα το μικρόβιο. Η καλλιέργεια ούρων απομονώνει τον οργανισμό και, όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, ακολουθεί αντιβιόγραμμα.

Τα νιτρώδη στα ούρα μπορεί να είναι θετικά, αλλά ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει ουρολοίμωξη. Σε συστηματική εικόνα μπορεί να χρειάζονται γενική αίματος, CRP, νεφρική λειτουργία, αιμοκαλλιέργειες και απεικόνιση για απόφραξη, λίθο ή απόστημα.

6Σωστή συλλογή δείγματος για αξιόπιστη καλλιέργεια

Η λανθασμένη συλλογή μπορεί να προκαλέσει επιμόλυνση ή παραπλανητικό αποτέλεσμα. Για δείγμα μέσου ρεύματος χρησιμοποιείται αποστειρωμένο δοχείο, γίνεται ήπιος καθαρισμός της περιοχής σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου, απορρίπτεται η αρχική ροή και συλλέγεται το μέσο τμήμα χωρίς να αγγίξει το εσωτερικό του δοχείου το δέρμα.

1. Συλλέξτε το δείγμα πριν από την έναρξη αντιβιοτικού, όταν είναι ιατρικά ασφαλές και εφικτό.
2. Κλείστε αμέσως το δοχείο και παραδώστε το γρήγορα στο εργαστήριο.
3. Αν υπάρξει καθυστέρηση, ακολουθήστε τις οδηγίες του εργαστηρίου για ψύξη ή συντηρητικό.
4. Ενημερώστε για αντιβίωση, εγκυμοσύνη, καθετήρα, πυρετό και πρόσφατη νοσηλεία.

Δείγμα από ασθενή με ουροκαθετήρα

Το δείγμα δεν λαμβάνεται από τον σάκο συλλογής. Λαμβάνεται με άσηπτη τεχνική από τη θύρα δειγματοληψίας ή, όταν ο καθετήρας πρόκειται να αντικατασταθεί, από τον νέο καθετήρα σύμφωνα με το κλινικό πρωτόκολλο. Η διαδικασία πρέπει να εκτελείται από επαγγελματία υγείας.

Αναλυτικές οδηγίες υπάρχουν στο άρθρο Σωστή Συλλογή Ούρων.

7Αντιβιόγραμμα: τι σημαίνουν S, I και R

Η ψευδομονάδα έχει σύνθετους μηχανισμούς αντοχής, επομένως το αντιβιόγραμμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν υπάρχει ένδειξη θεραπείας. Το εργαστήριο ελέγχει το συγκεκριμένο στέλεχος έναντι κατάλληλων αντιβιοτικών και το ερμηνεύει με σύγχρονα κλινικά όρια ευαισθησίας.

Το «S» δεν σημαίνει ότι το συγκεκριμένο φάρμακο είναι κατάλληλο για κάθε ασθενή. Ο ιατρός λαμβάνει υπόψη το σημείο της λοίμωξης, τη νεφρική λειτουργία, την ηλικία, την εγκυμοσύνη, τις αλλεργίες, τις αλληλεπιδράσεις, τη βαρύτητα και το αν απαιτείται από του στόματος ή ενδοφλέβια αγωγή.

8Θεραπεία της ψευδομονάδας στα ούρα

Η θεραπεία εξαρτάται πρώτα από το αν υπάρχει πραγματική λοίμωξη. Σε συμπτωματική κυστίτιδα, πυελονεφρίτιδα ή συστηματική ουρολοίμωξη, ο ιατρός επιλέγει αγωγή με βάση το αντιβιόγραμμα, τη βαρύτητα και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς. Σε βαριά νόσο μπορεί να αρχίσει εμπειρική αντιψευδομοναδική αγωγή μετά τη λήψη καλλιεργειών και να προσαρμοστεί μόλις εκδοθούν τα αποτελέσματα.

Ποια αντιβιοτικά μπορεί να έχουν δράση;

Ανάλογα με την ευαισθησία, μπορεί να αξιολογηθούν αντιψευδομοναδικές β-λακτάμες, ορισμένες κεφαλοσπορίνες, πιπερακιλλίνη/ταζομπακτάμη, καρβαπενέμες με δράση στην ψευδομονάδα, φθοριοκινολόνες, αμινογλυκοσίδες ή νεότεροι παράγοντες για ανθεκτικά στελέχη. Τα περισσότερα από αυτά χρησιμοποιούνται σε νοσοκομειακό πλαίσιο και πολλά απαιτούν ενδοφλέβια χορήγηση.

Δεν υπάρχει ένα «καλύτερο αντιβιοτικό» για όλες τις περιπτώσεις. Φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνά σε απλή κυστίτιδα δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως δραστικά έναντι της ψευδομονάδας. Η αυτοθεραπεία ή η χρήση παλιού αντιβιοτικού μπορεί να αποτύχει και να επιλέξει μεγαλύτερη αντοχή.

Για τον ρόλο της καλλιέργειας στη θεραπευτική απόφαση, δείτε και τον οδηγό Αντιβιοτικά για Ουρολοίμωξη και Αντιβιόγραμμα.

9Ψευδομονάδα χωρίς συμπτώματα: χρειάζεται αντιβίωση;

Συνήθως όχι. Η ασυμπτωματική βακτηριουρία είναι ανάπτυξη βακτηρίων στην καλλιέργεια χωρίς συμπτώματα που αποδίδονται στο ουροποιητικό. Στους περισσότερους μη εγκύους ενήλικες, στους ηλικιωμένους, σε άτομα με διαβήτη και σε ασθενείς με μόνιμο καθετήρα, η θεραπεία της ασυμπτωματικής βακτηριουρίας δεν έχει αποδεδειγμένο όφελος και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες, λοίμωξη από Clostridioides difficile και επιλογή ανθεκτικών στελεχών.

10Ψευδομονάδα και ουροκαθετήρας

Ο ουροκαθετήρας δημιουργεί επιφάνεια πάνω στην οποία τα βακτήρια σχηματίζουν βιοϋμένιο. Όσο παραμένει, η βακτηριουρία γίνεται ολοένα συχνότερη. Για αυτό η θετική καλλιέργεια σε καθετηριασμένο ασθενή είναι συχνά αποικισμός και όχι καθετηρο-σχετιζόμενη ουρολοίμωξη.

• Δεν γίνεται συνήθως προληπτική καλλιέργεια σε ασυμπτωματικό καθετηριασμένο ασθενή.
• Η πυουρία, η οσμή ή τα θολά ούρα δεν αρκούν μόνα τους για διάγνωση.
• Σε συμπτωματική λοίμωξη λαμβάνεται σωστό δείγμα πριν από την αγωγή, χωρίς να καθυστερεί επείγουσα θεραπεία.
• Ο καθετήρας αφαιρείται όταν δεν χρειάζεται ή αντικαθίσταται όταν ενδείκνυται, επειδή το βιοϋμένιο μπορεί να συντηρεί τη λοίμωξη.
• Δεν χορηγείται προφυλακτικά αντιβίωση μόνο και μόνο επειδή υπάρχει καθετήρας.

11Ψευδομονάδα στην εγκυμοσύνη και στα παιδιά

Εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη γίνεται έλεγχος για ασυμπτωματική βακτηριουρία με καλλιέργεια νωρίς στην κύηση, επειδή η μη θεραπευμένη βακτηριουρία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πυελονεφρίτιδας. Αν απομονωθεί ψευδομονάδα, χρειάζεται επιβεβαίωση ότι το δείγμα είναι αξιόπιστο και επιλογή αγωγής από τον μαιευτήρα ή τον θεράποντα ιατρό με βάση το αντιβιόγραμμα και την ασφάλεια του φαρμάκου στην κύηση.

Δεν υπάρχει γενικός κανόνας ότι κάθε έγκυος πρέπει να κάνει καλλιέργεια σε κάθε τρίμηνο μετά από αρχικά αρνητικό αποτέλεσμα. Η ανάγκη επανάληψης εξατομικεύεται ανάλογα με προηγούμενη βακτηριουρία, υποτροπές, συμπτώματα και μαιευτική οδηγία.

Παιδιά

Η ψευδομονάδα είναι λιγότερο συχνό αίτιο ουρολοίμωξης στην κοινότητα στα παιδιά. Η ανεύρεσή της μπορεί να σχετίζεται με προηγούμενη νοσηλεία, αντιβιοτικά, καθετηριασμό ή ανωμαλία του ουροποιητικού. Σε παιδί με πυρετό, κακή γενική κατάσταση, δυσουρία ή θετική καλλιέργεια απαιτείται παιδιατρική αξιολόγηση. Η ασυμπτωματική βακτηριουρία στα παιδιά δεν ελέγχεται ούτε θεραπεύεται συνήθως χωρίς ειδική ένδειξη.

12Ψευδομονάδα και φυσική αντιμετώπιση

Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη φυσική αντιμετώπιση που να εκριζώνει ενεργή ουρολοίμωξη από Pseudomonas aeruginosa. Βότανα, αιθέρια έλαια, μαγειρική σόδα, συμπληρώματα ή «φυσικά αντιβιοτικά» δεν αντικαθιστούν την καλλιέργεια, το αντιβιόγραμμα και την ιατρική θεραπεία όταν αυτή ενδείκνυται.

Η ποσότητα υγρών δεν είναι ίδια για όλους. Άτομα με καρδιακή ή νεφρική ανεπάρκεια πρέπει να ακολουθούν το εξατομικευμένο όριο του θεράποντα ιατρού. Επίσης, το ότι μία ασυμπτωματική καλλιέργεια δεν θεραπεύεται δεν σημαίνει ότι «έφυγε φυσικά»· σημαίνει ότι δεν υπήρχε αποδεδειγμένο όφελος από αντιβιοτικά στη συγκεκριμένη κατάσταση.

13Αντοχή στα αντιβιοτικά, βιοϋμένιο και υποτροπές

Η Pseudomonas aeruginosa μπορεί να είναι ανθεκτική μέσω μειωμένης διαπερατότητας της εξωτερικής μεμβράνης, αντλιών εκροής, μεταβολών στους στόχους των αντιβιοτικών, παραγωγής β-λακταμασών και απώλειας πορινών. Παράλληλα, σχηματίζει βιοϋμένιο σε καθετήρες και άλλες ξένες επιφάνειες, όπου τα βακτήρια προστατεύονται καλύτερα από το ανοσοποιητικό και τα αντιβιοτικά.

Δεν είναι κάθε στέλεχος πολυανθεκτικό. Ο όρος MDR αφορά αντοχή σε πολλαπλές κατηγορίες, ενώ η «δυσχερώς θεραπεύσιμη αντοχή» αφορά απουσία ευαισθησίας σε βασικές αντιψευδομοναδικές επιλογές. Αυτές οι περιπτώσεις χρειάζονται εξειδικευμένη αντιμετώπιση και συχνά νοσοκομειακή αγωγή.

Γιατί μπορεί να υποτροπιάσει;

• παραμονή καθετήρα ή άλλου ξένου σώματος
• απόφραξη, λίθος, νεκρωμένος ιστός ή απόστημα
• ανεπαρκής συγκέντρωση του φαρμάκου στο σημείο λοίμωξης
• ανθεκτικό στέλεχος ή μη κατάλληλη αγωγή
• πρόωρη διακοπή ή αδυναμία τήρησης του σχήματος
• νέα λοίμωξη με διαφορετικό στέλεχος

14Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική ή νοσοκομειακή εκτίμηση;

Η ψευδομονάδα μπορεί να προκαλέσει από εντοπισμένη κυστίτιδα έως πυελονεφρίτιδα και ουροσήψη. Άμεση αξιολόγηση χρειάζεται όταν υπάρχουν:

• πυρετός με ρίγος ή έντονη κακουχία
• πόνος στη μέση ή στα πλευρά
• έμετοι ή αδυναμία λήψης υγρών και φαρμάκων
• σύγχυση, υπνηλία, δύσπνοια, ταχυκαρδία ή πτώση πίεσης
• ολιγουρία ή επιδείνωση νεφρικής λειτουργίας
• κύηση με συμπτώματα ουρολοίμωξης ή πυρετό
• παιδί, ανοσοκατεσταλμένος ή βαριά πάσχων με πυρετό
• γνωστή απόφραξη, νεφροστομία, ουρητηρικός καθετήρας ή πρόσφατη ουρολογική επέμβαση
• επιδείνωση ή μη βελτίωση μετά την έναρξη αγωγής

15Επανέλεγχος και πρόληψη υποτροπών

Δεν χρειάζεται σε όλους καλλιέργεια «για να δούμε αν καθάρισε» μετά το τέλος της θεραπείας. Όταν ο ασθενής είναι κλινικά καλά και δεν έχει συμπτώματα, η γενική επανάληψη καλλιέργειας συνήθως δεν προσφέρει όφελος. Η απόφαση αλλάζει όταν υπάρχουν επίμονα συμπτώματα, υποτροπή, εγκυμοσύνη, σύνθετο ουρολογικό ιστορικό ή οδηγία του θεράποντα.

Επανέλεγχος είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν:

• δεν υπάρχει σαφής κλινική βελτίωση μέσα στο αναμενόμενο χρονικό διάστημα
• τα συμπτώματα επανέρχονται μετά τη θεραπεία
• υπάρχει πυρετός ή συστηματική εικόνα
• το στέλεχος είναι πολυανθεκτικό
• παραμένει καθετήρας, απόφραξη, λίθος ή άλλη προδιαθεσική αιτία
• η εγκυμοσύνη ή ειδικό ιστορικό επιβάλλει στενότερη παρακολούθηση

Πρακτικά μέτρα πρόληψης

• αποφυγή άσκοπων αντιβιοτικών και λήψη μόνο με ιατρική οδηγία
• ελαχιστοποίηση της διάρκειας καθετηριασμού
• σωστή φροντίδα καθετήρα και κλειστό σύστημα συλλογής
• αντιμετώπιση απόφραξης, κατακράτησης ή λίθων όταν υπάρχουν
• σωστή συλλογή δείγματος πριν από νέα θεραπεία σε υποτροπή
• τήρηση της συνταγογραφημένης διάρκειας και επανεκτίμηση αν δεν υπάρχει βελτίωση

Για οργανωμένη πλοήγηση σε καλλιέργεια, αντιβιόγραμμα, μικρόβια και σχετικά άρθρα, δείτε τον κόμβο Οδηγοί Ουρολοίμωξης.

16Συχνές ερωτήσεις για την ψευδομονάδα στα ούρα

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας πραγματοποιούνται γενική ούρων, καλλιέργεια ούρων, ταυτοποίηση μικροβίου και αντιβιόγραμμα, με ιατρική αξιολόγηση του αποτελέσματος στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30