Καλπροτεκτίνη Κοπράνων (Fecal Calprotectin): Πλήρης Οδηγός Εξέτασης & Ερμηνείας Αποτελεσμάτων

1️⃣ Εισαγωγή

Η Καλπροτεκτίνη Κοπράνων αποτελεί σήμερα τη σημαντικότερη μη επεμβατική εξέταση για την ανίχνευση
εντερικής φλεγμονής. Χρησιμοποιείται ευρέως στη διάκριση μεταξύ:

• Φλεγμονωδών νοσημάτων του εντέρου (IBD), όπως Νόσος Crohn & Ελκώδης Κολίτιδα
• Λειτουργικών διαταραχών όπως το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS)

Η εξέταση είναι απλή, ανώδυνη και βασίζεται στη μέτρηση μιας πρωτεΐνης που βρίσκεται αυξημένη στα κόπρανα όταν στο έντερο
αναπτύσσεται φλεγμονή. Η εξέταση καλπροτεκτίνης κοπράνων βοηθά στη διάγνωση και παρακολούθηση των Φλεγμονωδών Νόσων του
Εντέρου (ΦΝΕ / IBD).

Αποτελεί βασικό εργαλείο για γαστρεντερολόγους, παθολόγους και γενικούς ιατρούς, αλλά και για ασθενείς που θέλουν να
παρακολουθούν σωστά τη νόσο τους.

2️⃣ Τι είναι η Καλπροτεκτίνη;

Η καλπροτεκτίνη είναι μια πρωτεΐνη που απελευθερώνεται από τα ουδετερόφιλα λευκά αιμοσφαίρια.
Τα ουδετερόφιλα συγκεντρώνονται στο εντερικό τοίχωμα όταν υπάρχει φλεγμονή, και η καλπροτεκτίνη,
ως μέρος της κυτταρικής τους δομής, καταλήγει στα κόπρανα.

Όσο πιο έντονη η φλεγμονή, τόσο περισσότερα ουδετερόφιλα ενεργοποιούνται → τόσο υψηλότερη η τιμή καλπροτεκτίνης.

Είναι σταθερή πρωτεΐνη, δεν διασπάται εύκολα, και μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια στο εργαστήριο ακόμη και ώρες μετά
τη συλλογή του δείγματος.

3️⃣ Πώς λειτουργεί ως δείκτης φλεγμονής;

Η καλπροτεκτίνη δρα ως άμεσος αντικατοπτρισμός της φλεγμονής στο έντερο.
Δεν μετράει απλώς την ανοσολογική απάντηση, αλλά τη φυσική παρουσία ουδετεροφίλων στη φλεγμονώδη περιοχή.

Ο μηχανισμός:

1. Εμφανίζεται ερέθισμα → το ανοσοποιητικό κινητοποιεί ουδετερόφιλα.
2. Τα ουδετερόφιλα προσκολλώνται στο εντερικό επιθήλιο.
3. Απελευθερώνουν καλπροτεκτίνη στο εντερικό τοίχωμα.
4. Η πρωτεΐνη αποβάλλεται στα κόπρανα → ανίχνευση στο εργαστήριο.

Έτσι, η τιμή της καλπροτεκτίνης αντανακλά ακριβώς τη φλεγμονώδη διεργασία που λαμβάνει χώρα στο παχύ
ή λεπτό έντερο.

Για αυτό η εξέταση αποτελεί αναπόσπαστο εργαλείο παρακολούθησης σε ασθενείς με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

4️⃣ Πότε ζητείται η εξέταση Καλπροτεκτίνης;

Η εξέταση καλπροτεκτίνης κοπράνων αποτελεί πλέον βασικό εργαλείο στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας.
Ζητείται σε οποιαδήποτε κατάσταση όπου χρειάζεται να διαπιστωθεί αν υπάρχει οργανική φλεγμονή στο έντερο.

Οι κυριότερες ενδείξεις είναι:

• Υποψία Φλεγμονωδών Νοσημάτων του Εντέρου (IBD) – Νόσος Crohn ή Ελκώδης Κολίτιδα.
• Διάκριση από IBS (Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου),
  το οποίο δεν προκαλεί αύξηση καλπροτεκτίνης.
• Αξιολόγηση συμπτωμάτων όπως:
  • επίμονη διάρροια
  • βλέννη ή αίμα στα κόπρανα
  • κοιλιακό άλγος
  • ανεξήγητη απώλεια βάρους
  • νυχτερινή αφύπνιση λόγω συμπτωμάτων
• Παρακολούθηση θεραπείας – εκτίμηση ύφεσης ή υποτροπής σε IBD.
• Έλεγχος μετά από έξαρση για να φανεί αν η φλεγμονή υποχωρεί.
• Αποφυγή άσκοπης κολονοσκόπησης
  όταν η τιμή είναι χαμηλή και τα συμπτώματα ήπια.

Σε πολλές περιπτώσεις, η σωστή χρήση της καλπροτεκτίνης μειώνει την ανάγκη για επεμβατικές εξετάσεις.

4.1 Σε ποιους ασθενείς είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η εξέταση;

Η καλπροτεκτίνη κοπράνων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε ασθενείς που παρουσιάζουν συμπτώματα από το γαστρεντερικό,
αλλά η κλινική εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη. Στην πράξη, βοηθά πολύ στις παρακάτω κατηγορίες:

• Νεαρούς ενήλικες με παρατεταμένη διάρροια, κοιλιακό άλγος, απώλεια βάρους ή αίμα στα κόπρανα,
  όπου υπάρχει υποψία για φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.
• Ασθενείς με υποτροπιάζοντα επεισόδια διάρροιας, που μέχρι τώρα είχαν χαρακτηριστεί
  ως «σπαστική κολίτιδα», χωρίς όμως σαφή τεκμηρίωση.
• Άτομα με οικογενειακό ιστορικό IBD, όπου υπάρχει αυξημένη εγρήγορση για εντερική φλεγμονή
  και χρειάζεται ένας μη επεμβατικός δείκτης για έλεγχο.
• Ασθενείς που διστάζουν να κάνουν κολονοσκόπηση, αλλά πρέπει να αποκλειστεί σοβαρή οργανική νόσος
  πριν αποφασιστεί αν είναι ασφαλές να καθυστερήσει η ενδοσκόπηση.
• Άτομα με χρόνια ή διαλείπουσα διάρροια, στους οποίους η κλινική εικόνα δεν επαρκεί για σαφή
  διάγνωση και ο γιατρός χρειάζεται έναν «οδηγό» για το αν πρέπει να προχωρήσει σε περαιτέρω διερεύνηση.

Στις παραπάνω περιπτώσεις, μια χαμηλή καλπροτεκτίνη καθησυχάζει και επιτρέπει μια πιο συντηρητική
προσέγγιση, ενώ μια σημαντικά αυξημένη τιμή καθιστά σχεδόν απαραίτητη την περαιτέρω διερεύνηση
με ενδοσκόπηση.

4.2 Χρήση σε ασθενείς με ήδη διαγνωσμένη IBD

Σε ασθενείς με γνωστή Νόσο Crohn ή Ελκώδη Κολίτιδα, η καλπροτεκτίνη παίζει καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή
παρακολούθηση της νόσου. Δεν χρησιμοποιείται μόνο όταν υπάρχει έξαρση, αλλά και σε περιόδους που ο ασθενής νιώθει
σχετικά καλά.

• Αξιολόγηση πραγματικής ύφεσης: πολλοί ασθενείς μπορεί να νιώθουν κλινικά καλύτερα,
  αλλά να παραμένει «σιωπηλή» φλεγμονή στο έντερο. Η καλπροτεκτίνη βοηθά να διαπιστωθεί αν η ύφεση είναι
  πραγματικά βλεννογονική ή μόνο συμπτωματική.
• Προβλεπτικός ρόλος: η σταδιακή αύξηση της καλπροτεκτίνης στους μήνες πριν από μια κλινική έξαρση
  μπορεί να λειτουργήσει ως «καμπανάκι», δίνοντας τη δυνατότητα έγκαιρης παρέμβασης από τον γαστρεντερολόγο.
• Αξιολόγηση αλλαγής θεραπείας: όταν τροποποιείται η αγωγή (π.χ. έναρξη βιολογικού,
  αύξηση δόσης ή αλλαγή σχήματος), η μείωση της καλπροτεκτίνης μέσα σε μερικούς μήνες αποτελεί ένδειξη ανταπόκρισης.

Έτσι, η εξέταση δεν είναι μόνο διαγνωστική, αλλά και ένα πολύτιμο εργαλείο
μακροχρόνιας παρακολούθησης και εξατομίκευσης της θεραπείας.

5️⃣ Τιμές αναφοράς & Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Η τιμή της καλπροτεκτίνης εκφράζεται σε μg/g κοπράνων. Όσο υψηλότερη η τιμή, τόσο πιθανότερη η ύπαρξη ενεργού
φλεγμονής στο έντερο.

↔️ Σύρετε οριζόντια σε κινητό για να δείτε όλες τις στήλες

Πότε ανησυχούμε περισσότερο;
Τιμές > 250–300 μg/g σχεδόν πάντα υποδηλώνουν οργανική φλεγμονή.
Σε τιμές > 500 μg/g, η πιθανότητα σοβαρής έξαρσης IBD είναι υψηλή.

6️⃣ Αιτίες αυξημένης Καλπροτεκτίνης

Η αυξημένη καλπροτεκτίνη δεν σημαίνει πάντα IBD, αλλά υποδηλώνει ότι υπάρχει κάποιου βαθμού φλεγμονή.

Οι συχνότερες αιτίες περιλαμβάνουν:

• Φλεγμονώδη Νόσο του Εντέρου (IBD) – Νόσος Crohn, Ελκώδης Κολίτιδα.
• Λοιμώξεις του εντέρου – ιογενείς, βακτηριακές, παρασιτικές.
• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (NSAIDs) όπως ιβουπροφαίνη, δικλοφενάκη.
• Εντερικοί πολύποδες (μερικές φορές).
• Καρκίνος παχέος εντέρου – συνήθως σε μεγαλύτερες ηλικίες, με συνοδά συμπτώματα.
• Γαστρεντερίτιδα – συχνή αιτία παροδικής αύξησης.
• Φάρμακα που επηρεάζουν το βλεννογόνο (π.χ. ορισμένα αντιβιοτικά).
• Κοιλιοκάκη σε ενεργό στάδιο.
• Εντεροπάθεια από ΜΣΑΦ.

Σε συμπτώματα που μοιάζουν με IBS αλλά με ήπια αύξηση καλπροτεκτίνης, ακολουθεί επανέλεγχος 4–8 εβδομάδες αργότερα.

🔎 Διαφορική διάγνωση (IBD, IBS & λοιμώξεις)

Η κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα σε IBD και λειτουργικές διαταραχές είναι κρίσιμη για τη σωστή ερμηνεία της καλπροτεκτίνης.

1) IBD (Crohn / Ελκώδης Κολίτιδα)

• Αυξημένη καλπροτεκτίνη: συχνά > 200–300 μg/g
• Αιμορραγικά κόπρανα
• Συστηματικά συμπτώματα: πυρετός, κόπωση, απώλεια βάρους
• Νυχτερινή διάρροια
• Αναιμία/υποθρεψία

2) IBS (Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου)

• Φυσιολογική καλπροτεκτίνη (< 50 μg/g)
• Συμπτώματα συχνά σχετιζόμενα με στρες
• Απουσία νυχτερινών συμπτωμάτων
• Καμία οργανική βλάβη στην ενδοσκόπηση

3) Λοιμώξεις εντέρου

• Αύξηση καλπροτεκτίνης ως απόκριση στη φλεγμονή
• Εμφάνιση βλέννης ή αίματος ανάλογα με τον παθογόνο
• Συνήθως παροδική αύξηση που υποχωρεί με την ίαση

7️⃣ Προετοιμασία & συλλογή δείγματος

7.1 Προετοιμασία για την εξέταση

Η εξέταση καλπροτεκτίνης κοπράνων είναι απλή και δεν απαιτεί περίπλοκη προετοιμασία.
Παρόλα αυτά, υπάρχουν ορισμένες οδηγίες που βελτιώνουν την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.

Τι ΔΕΝ απαιτείται:

• Δεν απαιτείται νηστεία.
• Δεν επηρεάζεται από τα περισσότερα τρόφιμα.
• Δεν χρειάζεται ειδική διατροφή προηγούμενων ημερών.

Τι συνιστάται να αποφεύγεται (εφόσον είναι εφικτό):

• Αντιβιοτικά τις τελευταίες 5–7 ημέρες.
• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (NSAIDs), π.χ. ιβουπροφαίνη.
• Αντιδιαρροϊκά ή καθαρτικά την προηγούμενη ημέρα.

Αν ο ασθενής λαμβάνει θεραπεία για IBD, η εξέταση πραγματοποιείται σε συμφωνία με τον θεράποντα ιατρό.

7.2 Σωστή συλλογή δείγματος κοπράνων

Η σωστή συλλογή του δείγματος είναι πολύ σημαντική για την αξιοπιστία της εξέτασης. Η διαδικασία είναι απλή:

1. Χρησιμοποιήστε καθαρό, στεγνό δοχείο συλλογής που παρέχει το εργαστήριο.
2. Αποφύγετε την επαφή του δείγματος με νερό ή ούρα.
3. Με τη σπάτουλα, συλλέξτε μικρή ποσότητα κοπράνων (μέγεθος περίπου ενός φουντουκιού).
4. Κλείστε καλά το δοχείο.
5. Παραδώστε το δείγμα στο εργαστήριο την ίδια ημέρα.

Το εργαστήριο πραγματοποιεί τη μέτρηση με ανοσολογική μέθοδο, όπως ELISA ή ποσοτική ανοσοχρωματογραφία,
εξασφαλίζοντας ακριβή αποτελέσματα.

8️⃣ Πότε χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης;

Η επανάληψη της εξέτασης εξαρτάται από την κλινική εικόνα και τη διάγνωση. Οι συνηθέστερες συστάσεις:

• Ήπια αυξημένη τιμή (50–200 μg/g): επανέλεγχος σε 4–8 εβδομάδες.
• Σημαντικά αυξημένη τιμή (>200 μg/g): περαιτέρω διερεύνηση, πιθανή ενδοσκόπηση.
• Παρακολούθηση ήδη γνωστής IBD: κάθε 2–3 μήνες ή σύμφωνα με οδηγίες γαστρεντερολόγου.
• Μετά από θεραπευτική αλλαγή: επανέλεγχος για αξιολόγηση ανταπόκρισης.
• Μετά από έξαρση: επανέλεγχος ώστε να επιβεβαιωθεί ότι υποχώρησε η φλεγμονή.

Σε ασθενείς με χρόνια νόσο, η καλπροτεκτίνη λειτουργεί ως “χάρτης πορείας” που βοηθά στην προσαρμογή και εξατομίκευση
της θεραπείας.

9️⃣ Ποιος είναι ο ρόλος της διατροφής;

Η καλπροτεκτίνη δεν επηρεάζεται άμεσα από την καθημερινή διατροφή, όμως η συνολική εντερική υγεία επηρεάζει έντονα τα
επίπεδα φλεγμονής.

Σε άτομα με IBD, βοηθούν:

• Μεσογειακή διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες όταν δεν υπάρχει έξαρση.
• Ω-3 λιπαρά (ψάρια, λιναρόσπορος).
• Μείωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων.
• Αποφυγή αλκοόλ σε περιόδους έξαρσης.
• Μικρά, συχνά γεύματα σε περιόδους συμπτωμάτων.

Σε οξείες εξάρσεις:

• Αποφυγή οσπρίων
• Περιορισμός λαχανικών με ίνες
• Αποφυγή τηγανητών και λιπαρών

📌 Κλινικά παραδείγματα και σενάρια

Τα παρακάτω σενάρια δείχνουν πώς χρησιμοποιείται η καλπροτεκτίνη στην καθημερινή πράξη.

📌 Παράδειγμα 1 — Ύποπτο IBS

Νεαρός ενήλικας με φούσκωμα, διαλείπουσα διάρροια και άγχος.
Καλπροτεκτίνη: 20 μg/g → ένδειξη IBS → δεν χρειάζεται ενδοσκόπηση.

📌 Παράδειγμα 2 — Πιθανή Ελκώδης Κολίτιδα

Άτομο με αίμα στα κόπρανα, βλέννες, συχνοουρία.
Καλπροτεκτίνη: 450 μg/g → υψηλή πιθανότητα IBD → απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.

📌 Παράδειγμα 3 — Παρακολούθηση Crohn

Ασθενής σε θεραπεία βιολογικού παράγοντα.
Καλπροτεκτίνη πριν τη θεραπεία: 680 μg/g.
3 μήνες μετά: 120 μg/g → σημαντική βελτίωση → καλή ανταπόκριση.

📌 Παράδειγμα 4 — Λοίμωξη

Διάρροια 2 ημερών μετά από γεύμα εκτός σπιτιού.
Καλπροτεκτίνη: 160 μg/g → πιθανή λοιμώδης αιτία → επανέλεγχος μετά από 7–10 ημέρες.

🔟 Συμπέρασμα

Η εξέταση καλπροτεκτίνης είναι το πιο αξιόπιστο, μη επεμβατικό εργαλείο για την εκτίμηση της εντερικής φλεγμονής.
Παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για:

• διάγνωση IBD,
• διάκριση από IBS,
• παρακολούθηση της θεραπείας,
• ανίχνευση υποτροπής,
• εκτίμηση θεραπευτικής ανταπόκρισης.

Με σωστή χρήση, η καλπροτεκτίνη μειώνει την ανάγκη για επεμβατικές εξετάσεις και επιτρέπει πιο στοχευμένη
ιατρική φροντίδα.

1️⃣1️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1️⃣2️⃣ Κλείστε Εξέταση Καλπροτεκτίνης

1️⃣3️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές