Τεστ Γρίπης και Tamiflu: Χρειάζεται Θετικό Τεστ πριν Ξεκινήσει η Θεραπεία;

1Χρειάζεται θετικό τεστ γρίπης πριν ξεκινήσει Tamiflu;

Δεν απαιτείται σε κάθε περίπτωση θετικό τεστ γρίπης πριν από την έναρξη αντιιικής θεραπείας. Η απόφαση εξαρτάται από την πιθανότητα να πρόκειται πραγματικά για γρίπη, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη βαρύτητα της νόσου και κυρίως από το αν ο ασθενής έχει αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.

Σε έναν υγιή ενήλικα με ήπια συμπτώματα, το τεστ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να τεκμηριωθεί καλύτερα η αιτία πριν ληφθεί θεραπευτική απόφαση. Σε έναν ηλικιωμένο, έγκυο, ανοσοκατεσταλμένο ή ασθενή με σοβαρή ή εξελισσόμενη εικόνα, η λογική είναι διαφορετική: όταν η κλινική υποψία γρίπης είναι ισχυρή, η αντιιική θεραπεία μπορεί να χρειάζεται να ξεκινήσει χωρίς να αναμένεται πρώτα θετικό εργαστηριακό αποτέλεσμα. ^[1]

Αυτό δεν σημαίνει ότι το τεστ «δεν χρειάζεται». Μπορεί να εξακολουθεί να είναι πολύ χρήσιμο για επιβεβαίωση της διάγνωσης, διάκριση από άλλους αναπνευστικούς ιούς και λήψη περαιτέρω αποφάσεων.

2Τι ακριβώς δείχνει το τεστ γρίπης;

Τα σύγχρονα τεστ γρίπης αναζητούν στοιχεία του ίδιου του ιού σε δείγμα από το αναπνευστικό, συνήθως ρινικό ή ρινοφαρυγγικό δείγμα. Ανάλογα με τη μέθοδο, ανιχνεύεται είτε ιικό αντιγόνο είτε γενετικό υλικό του ιού.

Τα περισσότερα κλινικά τεστ μπορούν να διακρίνουν τουλάχιστον:

• Influenza A
• Influenza B

Ορισμένες μοριακές εξετάσεις μπορούν παράλληλα να ελέγχουν RSV, SARS-CoV-2 και άλλους αναπνευστικούς ιούς. Για πιο αναλυτική παρουσίαση αυτών των εξετάσεων υπάρχει ο ξεχωριστός οδηγός PCR Αναπνευστικών Ιών και Multiplex Panel.

Το αποτέλεσμα πρέπει πάντοτε να ερμηνεύεται μαζί με τα συμπτώματα, τον χρόνο από την έναρξή τους και την επιδημιολογική κυκλοφορία της γρίπης.

3Rapid antigen, rapid molecular ή PCR: ποια είναι η διαφορά;

Η λέξη «rapid» μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση, επειδή δεν περιγράφει πάντα την ίδια τεχνολογία.

Rapid antigen test

Ανιχνεύει πρωτεΐνες του ιού. Είναι γρήγορο και πρακτικό, όμως έχει γενικά μικρότερη ευαισθησία από τις μοριακές τεχνικές. Για αυτό ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει πάντοτε τη γρίπη. ^[2]

Rapid molecular test

Ανιχνεύει γενετικό υλικό του ιού με μοριακή τεχνική και μπορεί να δώσει αποτέλεσμα σχετικά γρήγορα. Γενικά έχει καλύτερη διαγνωστική απόδοση από ένα απλό rapid αντιγόνου.

RT-PCR / NAAT

Οι μοριακές τεχνικές, όπως η RT-PCR, έχουν υψηλότερη ευαισθησία και αποτελούν σημαντικό εργαλείο όταν απαιτείται μεγαλύτερη διαγνωστική βεβαιότητα, ιδιαίτερα σε σοβαρή νόσο ή όταν ένα αρνητικό rapid δεν συμβαδίζει με την κλινική εικόνα.

4Πότε μπορεί να ξεκινήσει Tamiflu χωρίς να περιμένουμε θετικό τεστ;

Η πιθανότητα έναρξης θεραπείας χωρίς να αναμένεται εργαστηριακή επιβεβαίωση αυξάνεται όταν συνδυάζονται:

• τυπική κλινική εικόνα γρίπης,
• γνωστή κυκλοφορία influenza στην κοινότητα,
• πρόσφατη έναρξη συμπτωμάτων,
• υψηλός κίνδυνος επιπλοκών,
• σοβαρή ή προοδευτικά επιδεινούμενη νόσος,
• πνευμονία ή ανάγκη νοσηλείας.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες του CDC επισημαίνουν ότι η εργαστηριακή επιβεβαίωση δεν πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για αντιιική θεραπεία σε ασθενείς για τους οποίους υπάρχει ισχυρή κλινική ένδειξη, ιδιαίτερα στις ομάδες υψηλού κινδύνου. ^[1]

Για το πότε χρησιμοποιείται το Tamiflu, τις δόσεις, τη διάρκεια, τις παρενέργειες και τις ειδικές ομάδες, δείτε το κεντρικό άρθρο Tamiflu (Oseltamivir): Πότε Χρειάζεται και Ποια Λάθη Πρέπει να Αποφεύγονται.

5Ποιοι ασθενείς έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για έγκαιρη απόφαση;

Η διάκριση είναι σημαντικότερη όταν η καθυστέρηση της θεραπείας μπορεί να έχει μεγαλύτερο κόστος. Στις ομάδες αυξημένου κινδύνου περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:

• ηλικιωμένοι,
• πολύ μικρά παιδιά,
• έγκυες και γυναίκες στην πρώιμη λοχεία,
• άτομα με χρόνια καρδιολογικά ή αναπνευστικά νοσήματα,
• ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ή σημαντικά μεταβολικά νοσήματα,
• άτομα με χρόνια νεφρική νόσο,
• ασθενείς με ανοσοκαταστολή,
• ασθενείς με σοβαρή παχυσαρκία ή άλλα σημαντικά συνοδά νοσήματα.

Στους ασθενείς αυτούς, το ερώτημα συχνά δεν είναι «έχω θετικό rapid;», αλλά «πόσο πιθανή είναι η γρίπη και πόσο επικίνδυνο είναι να καθυστερήσει η θεραπευτική απόφαση;».

6Αρνητικό rapid test αποκλείει τη γρίπη;

Όχι πάντα. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο στην ερμηνεία των rapid antigen tests.

Ένα αρνητικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι το τεστ δεν ανίχνευσε επαρκή ποσότητα αντιγόνου του ιού στο συγκεκριμένο δείγμα. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι ο ιός απουσιάζει.

Τα rapid antigen tests έχουν μικρότερη ευαισθησία από τις μοριακές εξετάσεις και μπορούν να δώσουν ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα, ιδιαίτερα όταν η γρίπη κυκλοφορεί έντονα στην κοινότητα. ^[2]

Αν η κλινική υποψία παραμένει υψηλή και η απάντηση έχει θεραπευτική σημασία, μπορεί να χρειαστεί μοριακή εξέταση ή επανεκτίμηση από γιατρό.

7Γιατί μπορεί ένα τεστ γρίπης να είναι ψευδώς αρνητικό;

Υπάρχουν αρκετοί πιθανοί λόγοι:

1. Χρονισμός της εξέτασης

Η ποσότητα του ιού στο αναπνευστικό μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της λοίμωξης. Η χρονική στιγμή της λήψης μπορεί επομένως να επηρεάσει την πιθανότητα ανίχνευσης.

2. Ποιότητα του δείγματος

Ένα ανεπαρκές ή επιφανειακό δείγμα μπορεί να περιέχει μικρότερη ποσότητα ιού από αυτή που χρειάζεται η εξέταση.

3. Τύπος του τεστ

Ένα rapid antigen test έχει διαφορετική ευαισθησία από ένα rapid molecular test ή μια RT-PCR.

4. Συνθήκες μεταφοράς και επεξεργασίας

Η σωστή διαχείριση του δείγματος αποτελεί μέρος της συνολικής ποιότητας του εργαστηριακού αποτελέσματος.

5. Έντονη κυκλοφορία γρίπης

Όταν η γρίπη είναι πολύ συχνή στην κοινότητα, ένα αρνητικό αποτέλεσμα από εξέταση χαμηλότερης ευαισθησίας πρέπει να ερμηνεύεται πιο προσεκτικά. ^[3]

8Rapid ή PCR: ποια εξέταση είναι πιο αξιόπιστη;

Η «καλύτερη» εξέταση δεν είναι πάντοτε αυτή με τη μεγαλύτερη τεχνική ευαισθησία. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το πόσο γρήγορα χρειάζεται η απάντηση και από το αν το αποτέλεσμα πρόκειται να αλλάξει ουσιαστικά τη θεραπεία.

9Πότε πρέπει να γίνεται το τεστ γρίπης;

Τα δείγματα για διάγνωση γρίπης είναι γενικά πιο χρήσιμα όταν λαμβάνονται σχετικά νωρίς στην πορεία της νόσου, όταν υπάρχει επαρκής ιική παρουσία στο αναπνευστικό. Το CDC αναφέρει ότι τα rapid influenza diagnostic tests αποδίδουν καλύτερα σε δείγματα που λαμβάνονται μέσα στις πρώτες ημέρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. ^[4]

Αυτό δεν σημαίνει ότι μετά από συγκεκριμένο αριθμό ημερών το τεστ γίνεται αυτομάτως άχρηστο. Σε σοβαρή νόσο, νοσηλεία ή ανοσοκαταστολή, η εργαστηριακή διερεύνηση μπορεί να παραμένει σημαντική και αργότερα.

Η σωστή ερώτηση επομένως είναι: «Το αποτέλεσμα τώρα θα με βοηθήσει να πάρω καλύτερη κλινική απόφαση;»

10Θετικό Influenza A ή Influenza B: έχει ρόλο το Tamiflu και στα δύο;

Ναι. Το oseltamivir χρησιμοποιείται έναντι της γρίπης τύπου A και της γρίπης τύπου B. Η ευρωπαϊκή πληροφορία του Tamiflu το εντάσσει στη θεραπεία και πρόληψη της γρίπης με βάση τις εγκεκριμένες ενδείξεις. ^[5]

Ένα θετικό αποτέλεσμα επομένως μπορεί να επιβεβαιώσει ότι υπάρχει ιός στον οποίο το φάρμακο έχει δράση. Η απόφαση χορήγησης όμως εξακολουθεί να εξαρτάται από τον ασθενή, τη βαρύτητα της νόσου και τον χρόνο έναρξης.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τύπο Α μπορείτε να δείτε τον οδηγό Γρίπη Α: H1N1 και H3N2, ενώ υπάρχει ξεχωριστός οδηγός για τη Γρίπη Β.

11Γρίπη, COVID-19 και RSV: γιατί το τεστ μπορεί να έχει ιδιαίτερη αξία;

Τα συμπτώματα των αναπνευστικών ιώσεων αλληλεπικαλύπτονται σημαντικά. Πυρετός, βήχας, πονόλαιμος, κεφαλαλγία, μυαλγίες και κόπωση δεν αρκούν πάντοτε για ασφαλή διάκριση.

Αυτό έχει άμεση θεραπευτική σημασία, επειδή το Tamiflu δεν αποτελεί θεραπεία για COVID-19 ή RSV. Αν η αιτία είναι άλλος ιός, η λήψη oseltamivir δεν δημιουργεί γενική «αντιική κάλυψη».

Σε περιόδους ταυτόχρονης κυκλοφορίας πολλών ιών, ένα συνδυασμένο τεστ ή ένα multiplex molecular panel μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να δώσει πιο χρήσιμη κλινική πληροφορία.

12Σοβαρή γρίπη και νοσηλεία: γιατί αλλάζει η στρατηγική;

Σε νοσηλευόμενους ασθενείς ή σε άτομα με σοβαρή ή εξελισσόμενη αναπνευστική νόσο, η ανάγκη για γρήγορη και αξιόπιστη διάγνωση είναι μεγαλύτερη.

Τα απλά rapid antigen tests έχουν χαμηλότερη ευαισθησία και δεν αποτελούν την προτιμώμενη διαγνωστική προσέγγιση όταν χρειάζεται υψηλή βεβαιότητα σε νοσηλευόμενο ασθενή. Οι μοριακές τεχνικές προτιμώνται λόγω καλύτερης διαγνωστικής απόδοσης. ^[6]

Παράλληλα, όταν υπάρχει ισχυρή υποψία σοβαρής γρίπης, η έναρξη αντιιικής θεραπείας δεν πρέπει να καθυστερεί μόνο και μόνο για να φτάσει το εργαστηριακό αποτέλεσμα.

Δύσπνοια, χαμηλός κορεσμός οξυγόνου, πόνος στο στήθος, σύγχυση, σημαντική αφυδάτωση ή επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο με αυτοδιαγνωστικά τεστ στο σπίτι.

13Τεστ γρίπης και Tamiflu στα παιδιά

Στα παιδιά, η ανάγκη για τεστ εξαρτάται από την ηλικία, τη βαρύτητα της εικόνας, τα συνοδά νοσήματα και το αν το αποτέλεσμα αναμένεται να αλλάξει την αντιμετώπιση.

Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με πυρετό να υποβάλλεται σε τεστ γρίπης. Η εξέταση έχει μεγαλύτερη αξία όταν:

• το παιδί είναι πολύ μικρό,
• υπάρχει χρόνια νόσος ή ανοσοκαταστολή,
• η εικόνα είναι σοβαρή,
• χρειάζεται διάκριση από άλλο αναπνευστικό παθογόνο,
• το αποτέλεσμα θα επηρεάσει αντιιική θεραπεία ή άλλη κλινική απόφαση.

Ένα αρνητικό rapid σε παιδί με πολύ χαρακτηριστική εικόνα δεν αποκλείει υποχρεωτικά influenza. Αν η διάγνωση έχει ουσιαστική σημασία, μπορεί να χρειάζεται πιο ευαίσθητη μοριακή μέθοδος.

Η δοσολογία του Tamiflu στα παιδιά είναι ξεχωριστό ζήτημα και εξαρτάται από ηλικία και βάρος. Για να μη δημιουργείται επικάλυψη, αναλύεται στον πλήρη οδηγό Tamiflu.

14Εγκυμοσύνη: πρέπει να περιμένουμε το τεστ πριν από θεραπεία;

Η εγκυμοσύνη αποτελεί κατάσταση αυξημένου κινδύνου για επιπλοκές από γρίπη. Για αυτό, όταν υπάρχει συμβατή κλινική εικόνα, η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται έγκαιρα.

Το CDC αναφέρει ότι η απόφαση για αντιιική θεραπεία σε έγκυο με ύποπτη γρίπη δεν πρέπει να εξαρτάται από την αναμονή θετικού εργαστηριακού αποτελέσματος όταν υπάρχει κλινική ένδειξη θεραπείας. ^[7]

Το τεστ παραμένει χρήσιμο, αλλά δεν πρέπει να λειτουργεί ως αιτία καθυστέρησης όταν ο γιατρός θεωρεί ότι η πιθανότητα γρίπης και ο κίνδυνος είναι αρκετά υψηλοί.

15Πότε το τεστ αλλάζει πραγματικά τη θεραπεία;

Ένα εργαστηριακό τεστ έχει τη μεγαλύτερη κλινική αξία όταν η απάντησή του μπορεί να αλλάξει κάτι.

Για παράδειγμα, μπορεί να βοηθήσει:

• να επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για influenza και όχι άλλη ίωση,
• να αποφευχθεί άσκοπη χρήση φαρμάκου για έναν άλλο ιό,
• να υποστηριχθεί η απόφαση για αντιιική θεραπεία,
• να διερευνηθεί σοβαρή αναπνευστική λοίμωξη,
• να ληφθούν κατάλληλα μέτρα σε ευπαθή άτομα ή κλειστές δομές,
• να γίνει διάκριση μεταξύ influenza A, influenza B και άλλων ιών.

Αντίθετα, σε έναν νέο, κατά τα άλλα υγιή ασθενή με ήπια νόσο που ήδη βελτιώνεται και στον οποίο το αποτέλεσμα δεν θα αλλάξει καμία θεραπευτική απόφαση, η χρησιμότητα της εξέτασης μπορεί να είναι μικρότερη.

16Συχνά λάθη με το τεστ γρίπης και το Tamiflu

Λάθος 1: «Το rapid είναι αρνητικό, άρα αποκλείεται η γρίπη»

Ένα αρνητικό rapid antigen test δεν έχει απόλυτη αρνητική προγνωστική αξία, ιδιαίτερα όταν η γρίπη κυκλοφορεί έντονα.

Λάθος 2: «Πρέπει οπωσδήποτε να έχω θετικό τεστ πριν από θεραπεία»

Σε ομάδες υψηλού κινδύνου ή σοβαρή νόσο, η θεραπευτική απόφαση μπορεί να χρειάζεται να ληφθεί πριν υπάρξει εργαστηριακή επιβεβαίωση.

Λάθος 3: «Αφού έχω πυρετό, παίρνω Tamiflu μήπως είναι γρίπη»

Το oseltamivir αφορά influenza και δεν είναι γενικό αντιιικό για κάθε λοίμωξη του αναπνευστικού.

Λάθος 4: «Rapid και PCR είναι το ίδιο»

Υπάρχουν rapid antigen tests αλλά και rapid molecular tests. Η τεχνολογία και η διαγνωστική τους απόδοση διαφέρουν.

Λάθος 5: «Έκανα τεστ οποιαδήποτε ημέρα, άρα το αποτέλεσμα είναι απόλυτο»

Ο χρόνος λήψης, η ποιότητα του δείγματος και το είδος της εξέτασης επηρεάζουν το αποτέλεσμα.

Λάθος 6: «Αν βγει γρίπη, αποκλείεται να υπάρχει κάτι άλλο»

Η ανίχνευση influenza μπορεί να εξηγεί την εικόνα, αλλά δεν αποκλείει πάντοτε συνύπαρξη ή μεταγενέστερη εμφάνιση άλλης λοίμωξης ή επιπλοκής.

17Συχνές ερωτήσεις

18Τι να θυμάστε

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές