Lantus – Ινσουλίνη Glargine: Δοσολογία, Υπογλυκαιμία, HbA1c και Εξετάσεις Παρακολούθησης

1

Τι είναι το Lantus

Το Lantus είναι εμπορική ονομασία της ινσουλίνης glargine, ενός αναλόγου ανθρώπινης ινσουλίνης παρατεταμένης δράσης. Η συγκέντρωση του Lantus είναι 100 μονάδες ανά mL και γι’ αυτό συχνά περιγράφεται ως insulin glargine U100.

Ο βασικός του ρόλος είναι να παρέχει σχετικά σταθερή «βασική» κάλυψη ινσουλίνης για πολλές ώρες. Ακόμη και όταν ένας άνθρωπος δεν τρώει, ο οργανισμός χρειάζεται μικρή αλλά συνεχή παρουσία ινσουλίνης ώστε να περιορίζεται η παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ και να διατηρείται η μεταβολική ισορροπία. Αυτή ακριβώς την ανάγκη προσπαθεί να καλύψει η βασική ινσουλίνη.

Το Lantus δεν είναι ινσουλίνη που σχεδιάστηκε για να διορθώνει γρήγορα την αύξηση του σακχάρου μετά από ένα γεύμα. Στον διαβήτη τύπου 1 χρησιμοποιείται συνήθως μαζί με ινσουλίνη ταχείας δράσης πριν ή γύρω από τα γεύματα. Στον διαβήτη τύπου 2 μπορεί να προστεθεί όταν η φυσική παραγωγή ινσουλίνης και τα υπόλοιπα αντιδιαβητικά φάρμακα δεν επαρκούν για τον επιθυμητό γλυκαιμικό έλεγχο.

Στην Ελλάδα το Lantus είναι συνταγογραφούμενο φάρμακο και περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Αποζημιούμενων Φαρμάκων. Η συνταγογράφηση, η επιλογή δόσης και οποιαδήποτε αλλαγή θεραπείας πρέπει να γίνονται από τον θεράποντα ιατρό.

2

Πώς δρα η ινσουλίνη glargine

Η ινσουλίνη επιτρέπει στη γλυκόζη να χρησιμοποιηθεί από τους ιστούς και παράλληλα περιορίζει την παραγωγή νέας γλυκόζης από το ήπαρ. Όταν η δράση της ινσουλίνης είναι ανεπαρκής, η γλυκόζη παραμένει αυξημένη στο αίμα.

Η glargine έχει τροποποιηθεί έτσι ώστε μετά την υποδόρια ένεση να απορροφάται πιο αργά από την απλή ανθρώπινη ινσουλίνη. Μετά την έγχυση στον υποδόριο ιστό δημιουργείται ένα μικροπεριβάλλον από το οποίο απελευθερώνονται σταδιακά μικρές ποσότητες ινσουλίνης.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σχετικά ομαλό προφίλ βασικής δράσης, χωρίς τον έντονο και στενό «κορυφαίο» χρόνο δράσης που χαρακτηρίζει ορισμένες παλαιότερες ινσουλίνες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η δράση είναι απόλυτα ίδια σε κάθε άτομο ή κάθε ημέρα. Η απορρόφηση επηρεάζεται από το σημείο ένεσης, τη φυσική δραστηριότητα, τη θερμοκρασία, την τεχνική ένεσης και ατομικούς παράγοντες.

Επίσης, ο χαρακτηρισμός «24ωρη ινσουλίνη» δεν πρέπει να ερμηνεύεται σαν απόλυτο χρονόμετρο. Η πραγματική διάρκεια και η απαιτούμενη δόση διαφέρουν μεταξύ ασθενών. Για τον λόγο αυτό η ρύθμιση βασίζεται στις πραγματικές μετρήσεις σακχάρου και όχι μόνο στη θεωρητική διάρκεια του φαρμάκου.

3

Σε ποιους χορηγείται το Lantus

Το Lantus έχει ένδειξη για τη θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη σε ενηλίκους, εφήβους και παιδιά ηλικίας 2 ετών και άνω. Η συγκεκριμένη θεραπευτική στρατηγική διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τύπο του διαβήτη.

Στον διαβήτη τύπου 1, ο οργανισμός δεν παράγει επαρκή ποσότητα δικής του ινσουλίνης. Η βασική ινσουλίνη επομένως αποτελεί κρίσιμο τμήμα της καθημερινής θεραπείας και συνδυάζεται με γευματική ινσουλίνη.

Στον διαβήτη τύπου 2, η θεραπεία μπορεί να ξεκινά με αλλαγές στον τρόπο ζωής και διάφορες κατηγορίες φαρμάκων. Με την πάροδο των ετών όμως η παραγωγή ινσουλίνης από το πάγκρεας μπορεί να μειώνεται. Η έναρξη βασικής ινσουλίνης τότε δεν σημαίνει «αποτυχία» του ασθενούς. Αποτελεί φυσιολογική εξέλιξη της θεραπευτικής στρατηγικής όταν οι ανάγκες του οργανισμού αλλάζουν.

Η απόφαση για έναρξη ινσουλίνης επηρεάζεται από την HbA1c, τα καθημερινά επίπεδα γλυκόζης, την παρουσία συμπτωμάτων, το σωματικό βάρος, τη νεφρική λειτουργία, άλλα φάρμακα και τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

4

Lantus στον διαβήτη τύπου 1

Στον διαβήτη τύπου 1 η βασική ινσουλίνη είναι απαραίτητη ακόμη και όταν ο ασθενής δεν καταναλώνει γεύμα. Το ήπαρ συνεχίζει να απελευθερώνει γλυκόζη στην κυκλοφορία και ο οργανισμός χρειάζεται συνεχή παρουσία ινσουλίνης για να ελέγχει αυτή την παραγωγή και να αποτρέπει την ανεξέλεγκτη λιπόλυση και κετογένεση.

Το Lantus χρησιμοποιείται λοιπόν ως το «βασικό» σκέλος ενός σχήματος basal–bolus. Η γευματική ινσουλίνη καλύπτει τους υδατάνθρακες και τις μεταγευματικές αυξήσεις της γλυκόζης, ενώ το Lantus καλύπτει το υπόβαθρο μεταξύ των γευμάτων και τη νύχτα.

Αυτό εξηγεί γιατί ένας ασθενής με τύπου 1 δεν πρέπει να διακόπτει αυθαίρετα τη βασική ινσουλίνη επειδή δεν τρώει, έχει γαστρεντερίτιδα ή εμφανίζει πυρετό. Σε τέτοιες συνθήκες μπορεί να χρειάζονται διαφορετικές δόσεις και συχνότερες μετρήσεις, αλλά η πλήρης διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υπεργλυκαιμία και διαβητική κετοξέωση.

Στις ημέρες ασθένειας χρειάζεται επίσης προσοχή στις κετόνες, ειδικά όταν η γλυκόζη είναι υψηλή ή υπάρχουν ναυτία, έμετοι, κοιλιακός πόνος, γρήγορη αναπνοή ή έντονη αδυναμία.

5

Lantus στον διαβήτη τύπου 2

Στον διαβήτη τύπου 2 η έναρξη βασικής ινσουλίνης εξετάζεται όταν ο γλυκαιμικός έλεγχος δεν είναι επαρκής παρά τη θεραπεία ή όταν η υπεργλυκαιμία είναι τόσο σημαντική ώστε να απαιτείται ισχυρότερη και πιο άμεση παρέμβαση.

Σε αρκετούς ασθενείς το κύριο πρόβλημα είναι υψηλό σάκχαρο το πρωί. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ κατά τη διάρκεια της νύχτας. Μία σωστά ρυθμισμένη βασική ινσουλίνη μπορεί να μειώσει αυτή την παραγωγή και να βελτιώσει τόσο τη γλυκόζη νηστείας όσο και σταδιακά την HbA1c.

Το Lantus μπορεί να συνδυάζεται, ανάλογα με τον ασθενή, με μετφορμίνη και άλλες κατηγορίες αντιδιαβητικών φαρμάκων. Σήμερα η επιλογή της συνολικής θεραπείας δεν βασίζεται μόνο στη HbA1c. Αξιολογούνται επίσης καρδιαγγειακή νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, χρόνια νεφρική νόσος, παχυσαρκία, κίνδυνος υπογλυκαιμίας και άλλοι παράγοντες.

Όταν η βασική ινσουλίνη έχει ρυθμιστεί καλά αλλά η HbA1c παραμένει υψηλή, το πρόβλημα μπορεί να είναι κυρίως οι μεταγευματικές αυξήσεις και όχι ανεπαρκής βασική ινσουλίνη. Η απλή συνεχής αύξηση του Lantus σε αυτή την περίπτωση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο νυχτερινής ή νηστικής υπογλυκαιμίας χωρίς να λύσει το πραγματικό πρόβλημα.

6

Lantus SoloStar, συγκέντρωση και σωστή φύλαξη

Μία ιδιαίτερα γνωστή μορφή είναι η προγεμισμένη πένα Lantus SoloStar 100 μονάδες/mL. Κάθε πένα των 3 mL περιέχει συνολικά 300 μονάδες ινσουλίνης glargine.

Η αναγραφή 100 U/mL έχει μεγάλη σημασία. Οι μονάδες που εμφανίζονται στην πένα αντιστοιχούν στη συγκεκριμένη συγκέντρωση και ο ασθενής δεν πρέπει να επιχειρεί μετατροπές όγκου ή αναρρόφηση της ινσουλίνης από την πένα με σύριγγα.

Οι αχρησιμοποίητες συσκευασίες φυλάσσονται συνήθως σε ψυγείο στους 2–8°C και δεν πρέπει να καταψύχονται. Η ινσουλίνη που έχει παγώσει δεν πρέπει να χρησιμοποιείται. Η πένα που βρίσκεται σε χρήση ακολουθεί διαφορετικές οδηγίες φύλαξης και, σύμφωνα με τις πληροφορίες προϊόντος, διατηρείται για περιορισμένο χρονικό διάστημα εκτός ψυγείου σε θερμοκρασία κάτω από το καθορισμένο όριο, προστατευμένη από θερμότητα και άμεσο φως.

Ο ασθενής πρέπει πάντοτε να ακολουθεί το φύλλο οδηγιών της συγκεκριμένης συσκευασίας και να σημειώνει την ημερομηνία πρώτης χρήσης. Μία πένα που έχει εκτεθεί σε υπερβολική ζέστη, έχει παγώσει ή έχει παραμείνει σε χρήση πέρα από το επιτρεπόμενο διάστημα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται.

7

Πότε γίνεται η ένεση: πρωί ή βράδυ;

Το Lantus χορηγείται μία φορά ημερησίως. Η επίσημη πληροφορία προϊόντος επιτρέπει τη χορήγηση οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, με βασική προϋπόθεση να γίνεται περίπου την ίδια ώρα κάθε ημέρα.

Για ορισμένους ασθενείς είναι πρακτικότερο να γίνεται το βράδυ, για άλλους το πρωί. Η επιλογή εξαρτάται από το καθημερινό πρόγραμμα, τα επίπεδα σακχάρου, τα επεισόδια υπογλυκαιμίας και τη συνολική θεραπεία.

Δεν υπάρχει λόγος ένας ασθενής που είναι καλά ρυθμισμένος το πρωί να μεταφέρει αυθαίρετα την ένεση το βράδυ επειδή έχει ακούσει ότι «η βασική ινσουλίνη γίνεται πριν τον ύπνο». Αντίστοιχα, μία αλλαγή ωραρίου μπορεί να προκαλέσει προσωρινά υπερβολική επικάλυψη ή ανεπαρκή κάλυψη μεταξύ δόσεων.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ταξίδια που περιλαμβάνουν σημαντική αλλαγή ζώνης ώρας. Η διάρκεια της ημέρας μπορεί τότε να γίνει πολύ μεγαλύτερη ή μικρότερη και το πρόγραμμα χορήγησης πρέπει να σχεδιαστεί εκ των προτέρων με τον ιατρό.

8

Δοσολογία και προσαρμογή της δόσης

Δεν υπάρχει μία «σωστή δόση Lantus» που να ισχύει για όλους. Η δόση εξατομικεύεται σύμφωνα με τον τύπο διαβήτη, το σωματικό βάρος, τη γλυκόζη νηστείας, τη HbA1c, την πρόσληψη τροφής, τη φυσική δραστηριότητα, τα υπόλοιπα φάρμακα και τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

Κατά την έναρξη ή την προσαρμογή θεραπείας, ο ιατρός χρησιμοποιεί συνήθως ένα οργανωμένο πλάνο μετρήσεων. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το πρωινό σάκχαρο, αλλά μία μεμονωμένη μέτρηση δεν αρκεί πάντα. Εξετάζεται η τάση αρκετών ημερών και το αν υπάρχουν νυχτερινές υπογλυκαιμίες.

Η δόση μπορεί να χρειαστεί αλλαγή μετά από σημαντική απώλεια βάρους, αλλαγή διατροφής, έναρξη συστηματικής άσκησης, λοίμωξη, χειρουργείο, κορτικοστεροειδή ή επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας.

9

Σωστή τεχνική ένεσης

Το Lantus χορηγείται υποδόρια. Δεν προορίζεται για ενδοφλέβια χορήγηση και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε αντλία συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης.

Πριν από κάθε ένεση πρέπει να ελέγχεται η ετικέτα της πένας. Το συγκεκριμένο βήμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ανθρώπους που χρησιμοποιούν δύο διαφορετικές ινσουλίνες, για παράδειγμα Lantus ως βασική και μία ταχείας δράσης στα γεύματα. Η κατά λάθος χορήγηση της λάθος ινσουλίνης μπορεί να προκαλέσει σοβαρή υπογλυκαιμία ή υπεργλυκαιμία.

Το διάλυμα πρέπει να είναι διαυγές και άχρωμο, χωρίς εμφανή σωματίδια. Χρησιμοποιείται νέα βελόνα σύμφωνα με τις οδηγίες της συσκευής και πραγματοποιείται ο προβλεπόμενος έλεγχος λειτουργίας πριν από τη δόση.

Μετά την ένεση η βελόνα πρέπει να παραμένει στο δέρμα για τον χρόνο που αναφέρει το εγχειρίδιο της πένας, ώστε να χορηγηθεί ολόκληρη η δόση. Η επαναχρησιμοποίηση βελόνων αυξάνει προβλήματα όπως απόφραξη, διαρροή, πόνο και ανακριβή χορήγηση.

Οι πένες ινσουλίνης δεν πρέπει να μοιράζονται μεταξύ διαφορετικών ατόμων, ακόμη και αν αλλάζεται η βελόνα.

10

Σημεία ένεσης, εναλλαγή και λιποδυστροφία

Οι ενέσεις μπορούν να γίνονται σε κατάλληλο υποδόριο ιστό, για παράδειγμα στην κοιλιά, στον μηρό ή σε άλλες περιοχές που έχουν υποδειχθεί από τον επαγγελματία υγείας.

Το σημαντικότερο είναι να μην γίνεται συνεχώς η ένεση στο ίδιο ακριβώς σημείο. Η επαναλαμβανόμενη χρήση ενός μικρού σημείου μπορεί να προκαλέσει λιποϋπερτροφία, δηλαδή πάχυνση του υποδόριου ιστού, ή σπανιότερα άλλες τοπικές αλλοιώσεις.

Η ένεση μέσα σε τέτοιο σημείο μπορεί να γίνει λιγότερο επώδυνη και έτσι μερικοί ασθενείς το προτιμούν. Αυτό όμως είναι λάθος. Η απορρόφηση της ινσουλίνης μπορεί να γίνει ακανόνιστη και να προκαλέσει ανεξήγητες διακυμάνσεις σακχάρου.

Όταν κάποιος που έκανε για μήνες ενέσεις σε λιποϋπερτροφική περιοχή αρχίσει ξαφνικά να χρησιμοποιεί φυσιολογικό δέρμα, η απορρόφηση μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά. Αν συνεχίσει την ίδια δόση, μπορεί να εμφανιστεί υπογλυκαιμία. Για αυτό η αλλαγή χρειάζεται παράλληλη παρακολούθηση του σακχάρου.

11

Σάκχαρο και HbA1c: πώς ελέγχεται αν το Lantus λειτουργεί

Η παρακολούθηση της θεραπείας με Lantus δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση. Οι καθημερινές μετρήσεις γλυκόζης και η HbA1c απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα.

Η γλυκόζη δείχνει τι συμβαίνει σε μία συγκεκριμένη στιγμή. Η HbA1c προσφέρει μία συνολικότερη εικόνα της γλυκαιμικής έκθεσης των τελευταίων περίπου δύο έως τριών μηνών.

Σε θεραπεία με βασική ινσουλίνη η γλυκόζη νηστείας είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Εάν παραμένει συστηματικά υψηλή, μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση της βασικής θεραπείας. Αν όμως η γλυκόζη νηστείας είναι ήδη ικανοποιητική και η HbA1c παραμένει αυξημένη, πρέπει να εξεταστούν οι μεταγευματικές τιμές και η συνολική θεραπεία.

Αυτό αποτρέπει το λεγόμενο «overbasalization», δηλαδή την υπερβολική αύξηση της βασικής ινσουλίνης σε μία προσπάθεια να διορθωθούν προβλήματα που ουσιαστικά εμφανίζονται μετά τα γεύματα.

Σε επιλεγμένους ασθενείς η συνεχής καταγραφή γλυκόζης με αισθητήρα μπορεί να αποκαλύψει νυχτερινές υπογλυκαιμίες και μεταγευματικές αιχμές που δεν γίνονται αντιληπτές με λίγες μεμονωμένες μετρήσεις.

12

Υπογλυκαιμία: η σημαντικότερη παρενέργεια

Η υπογλυκαιμία είναι η σημαντικότερη ανεπιθύμητη ενέργεια της θεραπείας με ινσουλίνη. Γενικά, γλυκόζη κάτω από 70 mg/dL θεωρείται υπογλυκαιμία που απαιτεί προσοχή, ενώ τιμή κάτω από 54 mg/dL θεωρείται κλινικά σημαντική υπογλυκαιμία.

Συμπτώματα μπορεί να είναι:

• τρέμουλο,
• εφίδρωση,
• έντονη πείνα,
• ταχυκαρδία,
• ζάλη ή αδυναμία,
• δυσκολία συγκέντρωσης,
• ευερεθιστότητα ή αλλαγή συμπεριφοράς,
• θολή όραση,
• σύγχυση.

Σε άτομο που είναι ξύπνιο και μπορεί να καταπιεί με ασφάλεια, η υπογλυκαιμία αντιμετωπίζεται με γρήγορα απορροφήσιμο υδατάνθρακα και επανέλεγχο της γλυκόζης. Ο ασθενής πρέπει να έχει συγκεκριμένες οδηγίες από την ιατρική του ομάδα για την αντιμετώπιση των επεισοδίων.

Μετά από ένα σοβαρό ή ανεξήγητο επεισόδιο πρέπει να αναζητείται η αιτία: υπερβολική δόση, παράλειψη γεύματος, άσκηση, αλκοόλ, απώλεια βάρους, νεφρική δυσλειτουργία ή αλλαγή άλλων φαρμάκων.

13

Νυχτερινή υπογλυκαιμία και χαμηλό πρωινό σάκχαρο

Η νυχτερινή υπογλυκαιμία μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Ο ασθενής μπορεί να ξυπνήσει με πονοκέφαλο, έντονη κόπωση, ιδρωμένα ρούχα ή ασυνήθιστα κακό ύπνο χωρίς να έχει συνειδητοποιήσει ότι το σάκχαρο έπεσε κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Ένα συστηματικά χαμηλό πρωινό σάκχαρο σε άτομο που χρησιμοποιεί Lantus είναι σημαντική πληροφορία. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «απόδειξη ότι η ινσουλίνη δουλεύει πολύ καλά». Μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι η βασική δόση είναι μεγαλύτερη από την απαιτούμενη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ηλικιωμένους, ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, άτομα με προηγούμενες σοβαρές υπογλυκαιμίες και όσους έχουν μειωμένη αντίληψη των προειδοποιητικών συμπτωμάτων.

Η συνεχής καταγραφή γλυκόζης είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε τέτοιες περιπτώσεις επειδή μπορεί να δείξει όχι μόνο την πρωινή τιμή αλλά ολόκληρη την καμπύλη κατά τη διάρκεια της νύχτας.

14

Υπεργλυκαιμία, παράλειψη δόσης και κετοξέωση

Η ανεπαρκής βασική ινσουλίνη μπορεί να προκαλέσει επίμονη υπεργλυκαιμία. Πιθανά συμπτώματα είναι έντονη δίψα, συχνουρία, ξηροστομία, κόπωση και θολή όραση.

Εάν ένας ασθενής ξεχάσει τη δόση του Lantus, δεν πρέπει να αυτοσχεδιάσει χορηγώντας διπλή δόση. Η σωστή αντιμετώπιση εξαρτάται από το πόσος χρόνος έχει περάσει, τον τύπο διαβήτη, το επίπεδο γλυκόζης και το υπόλοιπο θεραπευτικό σχήμα.

Στον διαβήτη τύπου 1 η έλλειψη ινσουλίνης μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγή κετονών και διαβητική κετοξέωση. Αν υπάρχουν υψηλή γλυκόζη μαζί με κετόνες, έμετοι, κοιλιακός πόνος, αφυδάτωση, γρήγορη ή βαθιά αναπνοή, υπνηλία ή σύγχυση, απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Το Lantus δεν είναι θεραπεία ταχείας διόρθωσης της διαβητικής κετοξέωσης. Η κετοξέωση είναι επείγουσα κατάσταση που αντιμετωπίζεται σε νοσοκομειακό περιβάλλον με κατάλληλη ινσουλίνη, υγρά, ηλεκτρολύτες και στενή παρακολούθηση.

15

Lantus και νεφρική λειτουργία

Η σύνδεση μεταξύ ινσουλίνης και νεφρικής λειτουργίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι νεφροί συμμετέχουν στον μεταβολισμό και την απομάκρυνση της ινσουλίνης. Καθώς η νεφρική λειτουργία μειώνεται, η ινσουλίνη μπορεί να παραμένει περισσότερο στον οργανισμό και οι ανάγκες σε ινσουλίνη να μειώνονται.

Αυτό σημαίνει ότι ένας ασθενής που ήταν για χρόνια σταθερός σε συγκεκριμένη δόση Lantus μπορεί να αρχίσει να εμφανίζει υπογλυκαιμίες εάν επιδεινωθεί σημαντικά η νεφρική του λειτουργία.

Δεν υπάρχει ένας απλός κανόνας τύπου «σε eGFR Χ μειώνουμε το Lantus κατά Υ μονάδες». Η προσαρμογή είναι εξατομικευμένη και βασίζεται στις πραγματικές τιμές γλυκόζης και στη συνολική κλινική κατάσταση.

Στον τακτικό έλεγχο ενός ασθενούς με διαβήτη συνήθως έχουν σημασία:

• κρεατινίνη και eGFR,
• λόγος λευκωματίνης/κρεατινίνης ούρων (ACR) όπου ενδείκνυται,
• αρτηριακή πίεση,
• γλυκόζη και HbA1c.

Το ότι η νεφρική λειτουργία παρακολουθείται σε έναν ασθενή που λαμβάνει Lantus δεν σημαίνει ότι το Lantus θεωρείται νεφροτοξικό. Ο έλεγχος γίνεται επειδή ο διαβήτης μπορεί να επηρεάσει τους νεφρούς και επειδή η νεφρική λειτουργία επηρεάζει με τη σειρά της τις ανάγκες σε ινσουλίνη.

16

Άσκηση, ασθένεια, νηστεία και αλκοόλ

Οι ανάγκες σε ινσουλίνη δεν είναι σταθερές σε όλη τη ζωή. Η φυσική δραστηριότητα μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη όχι μόνο κατά την άσκηση αλλά και αρκετές ώρες μετά. Για αυτό έντονη ή ασυνήθιστη άσκηση μπορεί να προκαλέσει καθυστερημένη υπογλυκαιμία, ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Αντίθετα, μία οξεία λοίμωξη, υψηλός πυρετός, χειρουργικό στρες ή θεραπεία με κορτικοστεροειδή μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τη γλυκόζη και τις ανάγκες σε ινσουλίνη.

Η μειωμένη πρόσληψη τροφής είναι επίσης σημαντική, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής παίρνει και γευματικές ινσουλίνες ή άλλα φάρμακα που προκαλούν υπογλυκαιμία. Στον τύπου 1 όμως η βασική ινσουλίνη δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα ακόμη και σε περίοδο νηστείας ή ασθένειας.

Το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας και να δυσκολέψει την αναγνώρισή της. Η επίδρασή του μπορεί να εμφανιστεί αρκετές ώρες μετά την κατανάλωση, ειδικά αν έχει προηγηθεί ανεπαρκές γεύμα.

Ασθενείς που χρησιμοποιούν ινσουλίνη πρέπει επομένως να συζητούν με την ιατρική τους ομάδα πώς θα διαχειρίζονται συστηματική άσκηση, νηστεία, ταξίδι, οξεία ασθένεια και κατανάλωση αλκοόλ.

17

Συνδυασμοί και αλληλεπιδράσεις

Στον διαβήτη τύπου 2 το Lantus συχνά αποτελεί ένα μόνο μέρος μιας ευρύτερης θεραπείας. Μπορεί να συνδυάζεται με διάφορα αντιδιαβητικά φάρμακα, ανάλογα με τις ανάγκες και τα συνοδά νοσήματα του ασθενούς.

Όταν όμως προστίθενται ή αφαιρούνται φάρμακα που μειώνουν τη γλυκόζη, οι ανάγκες σε ινσουλίνη μπορεί να αλλάξουν. Ειδικά ο συνδυασμός με φάρμακα που μπορούν από μόνα τους να προκαλέσουν υπογλυκαιμία απαιτεί αυξημένη προσοχή.

Ορισμένα φάρμακα μπορούν αντίθετα να αυξήσουν σημαντικά τη γλυκόζη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα συστηματικά κορτικοστεροειδή. Ένας ασθενής που ξεκινά κορτιζόνη μπορεί να παρουσιάσει απότομη απορρύθμιση ακόμη κι αν προηγουμένως είχε καλή HbA1c.

Οι β-αναστολείς μπορεί να μειώσουν ορισμένα από τα προειδοποιητικά συμπτώματα υπογλυκαιμίας, όπως το αίσθημα παλμών και το τρέμουλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν υπάρχει καρδιολογική ένδειξη, αλλά ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει το θέμα.

Επίσης, σε συνδυασμό ινσουλίνης με πιογλιταζόνη χρειάζεται κλινική προσοχή για κατακράτηση υγρών και καρδιακή ανεπάρκεια σε ευπαθείς ασθενείς.

Για τον λόγο αυτό κάθε νέα φαρμακευτική αγωγή –ακόμη κι αν δίνεται από γιατρό άλλης ειδικότητας– πρέπει να αναφέρεται στον ιατρό που παρακολουθεί τον διαβήτη.

18

Lantus, Toujeo, Tresiba και Awiqli: δεν είναι η ίδια θεραπεία

Το γεγονός ότι δύο σκευάσματα είναι βασικές ινσουλίνες δεν σημαίνει ότι μπορούν να ανταλλάσσονται μονάδα προς μονάδα χωρίς ιατρικό σχεδιασμό.

Lantus και Toujeo περιέχουν και τα δύο ινσουλίνη glargine, αλλά σε διαφορετική συγκέντρωση. Το Lantus είναι 100 U/mL, ενώ το Toujeo είναι 300 U/mL. Οι δύο μορφές δεν είναι βιοϊσοδύναμες και δεν είναι άμεσα εναλλάξιμες.

Κατά τη μετάβαση από glargine 300 U/mL σε Lantus U100 η επίσημη πληροφορία προϊόντος προβλέπει ειδική προσαρμογή της δόσης λόγω κινδύνου υπογλυκαιμίας. Αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί μία αλλαγή πένας δεν πρέπει να γίνεται απλώς με αντιγραφή του προηγούμενου αριθμού μονάδων.

Η ινσουλίνη degludec, όπως στο Tresiba, είναι διαφορετικό ανάλογο βασικής ινσουλίνης με διαφορετικό φαρμακολογικό προφίλ.

Η Awiqli περιέχει insulin icodec και έχει σχεδιαστεί για εβδομαδιαία και όχι καθημερινή χορήγηση. Επομένως διαφέρει θεμελιωδώς από το καθημερινό Lantus ως προς το θεραπευτικό σχήμα και τις απαιτήσεις μετάβασης.

Οποιαδήποτε αλλαγή μεταξύ βασικών ινσουλινών πρέπει να συνοδεύεται από στενότερη παρακολούθηση της γλυκόζης κατά τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες.

19

Παρενέργειες του Lantus

Η συχνότερη και κλινικά σημαντικότερη ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η υπογλυκαιμία. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν η δόση είναι μεγαλύτερη από τις πραγματικές ανάγκες σε ινσουλίνη ή όταν αλλάζουν παράγοντες όπως διατροφή, άσκηση και νεφρική λειτουργία.

Άλλες πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι τοπικές αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης, όπως ερυθρότητα, πόνος, κνησμός ή οίδημα. Συχνά είναι ήπιες και υποχωρούν, αλλά μία έντονη ή επίμονη αντίδραση χρειάζεται αξιολόγηση.

Μπορεί επίσης να εμφανιστούν λιποδυστροφία ή εντοπισμένη συσσώρευση αμυλοειδούς στο σημείο των επαναλαμβανόμενων ενέσεων. Για αυτό η σωστή εναλλαγή σημείων είναι ουσιαστική.

Η έναρξη ή εντατικοποίηση θεραπείας με ινσουλίνη μπορεί να συνοδευτεί από αύξηση βάρους, ιδιαίτερα όταν προηγουμένως υπήρχε σημαντική απώλεια θερμίδων μέσω της γλυκοζουρίας.

Σπανιότερα μπορεί να εμφανιστούν αλλεργικές αντιδράσεις. Συστηματική αντίδραση με δυσκολία στην αναπνοή, έντονο οίδημα, γενικευμένη κνίδωση, πτώση πίεσης ή άλλα συμπτώματα αναφυλαξίας αποτελεί επείγον περιστατικό.

20

Ηλικιωμένοι, παιδιά, εγκυμοσύνη και ηπατική δυσλειτουργία

Στους ηλικιωμένους η θεραπεία με ινσουλίνη χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή επειδή μπορεί να συνυπάρχουν χρόνια νεφρική νόσος, ακανόνιστα γεύματα, πολυφαρμακία και μειωμένη αντίληψη υπογλυκαιμίας. Η επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας μπορεί να μειώσει σταδιακά τις ανάγκες σε ινσουλίνη.

Σε ηπατική δυσλειτουργία οι ανάγκες σε ινσουλίνη μπορεί επίσης να μειωθούν λόγω μειωμένης γλυκονεογένεσης και μειωμένου μεταβολισμού της ινσουλίνης. Από την άλλη πλευρά, οξείες ασθένειες του ήπατος ή άλλες μεταβολικές καταστάσεις μπορούν να κάνουν τον γλυκαιμικό έλεγχο πιο απρόβλεπτο.

Το Lantus έχει εγκεκριμένη χρήση σε παιδιά από 2 ετών και άνω. Η παιδιατρική θεραπεία απαιτεί εξειδικευμένο σχεδιασμό λόγω μεταβαλλόμενων αναγκών με ανάπτυξη, άσκηση, σχολείο, γεύματα και εφηβεία.

Κατά την εγκυμοσύνη η καλή γλυκαιμική ρύθμιση έχει ιδιαίτερη σημασία και οι ανάγκες σε ινσουλίνη μπορούν να αλλάζουν σημαντικά ανά τρίμηνο αλλά και αμέσως μετά τον τοκετό. Η θεραπεία πρέπει να παρακολουθείται στενά από την κατάλληλη ιατρική ομάδα.

21

Συχνές ερωτήσεις για το Lantus

22

Τι πρέπει να θυμάστε για το Lantus

Το Lantus είναι μία από τις πλέον καθιερωμένες βασικές ινσουλίνες και χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια στη θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη. Η σωστή χρήση του όμως απαιτεί πολύ περισσότερα από μία καθημερινή ένεση.

• Περιέχει ινσουλίνη glargine 100 U/mL.
• Χορηγείται υποδόρια συνήθως μία φορά την ημέρα την ίδια ώρα.
• Η δόση είναι εξατομικευμένη και δεν αντιγράφεται από άλλον ασθενή.
• Η βασικότερη ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η υπογλυκαιμία.
• Η HbA1c και οι καθημερινές μετρήσεις γλυκόζης συμπληρώνουν η μία την άλλη.
• Η νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να μειώσει τις ανάγκες σε ινσουλίνη.
• Οι ενέσεις πρέπει να γίνονται με σωστή εναλλαγή σημείων.
• Το Lantus δεν πρέπει να αναμιγνύεται ή να αραιώνεται με άλλες ινσουλίνες.
• Το Lantus και το Toujeo δεν είναι άμεσα εναλλάξιμα.
• Η βασική ινσουλίνη στον διαβήτη τύπου 1 δεν διακόπτεται αυθαίρετα ακόμη και όταν ο ασθενής δεν τρώει.

Επαναλαμβανόμενες υπογλυκαιμίες, σημαντική επιδείνωση του σακχάρου, κετόνες, έμετοι, αφυδάτωση, σύγχυση, δύσπνοια ή απώλεια συνείδησης απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Η καλύτερη ρύθμιση επιτυγχάνεται όταν η δόση της ινσουλίνης αξιολογείται μαζί με τη HbA1c, το ημερολόγιο γλυκόζης ή τις καταγραφές αισθητήρα, τη νεφρική λειτουργία, τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα και τα υπόλοιπα φάρμακα.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Medicines Agency – Lantus EPAR.
2. European Medicines Agency – Lantus, Summary of Product Characteristics and Product Information.
3. American Diabetes Association. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes—2026.
4. American Diabetes Association. Diabetes Technology: Standards of Care in Diabetes—2026.
5. American Diabetes Association. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes—2026.
6. Υπουργείο Υγείας – Θετική Λίστα και Κατάλογος Αποζημιούμενων Φαρμάκων.
7. Υπουργείο Υγείας – Αναθεώρηση Καταλόγου Αποζημιούμενων Φαρμάκων.