Σάκχαρο και HbA1c στα Παιδιά: Γλυκόζη, Συμπτώματα και Πότε Ανησυχούμε

Τι δείχνουν το σάκχαρο και η HbA1c στα παιδιά

Η γλυκόζη αίματος δείχνει πόσο σάκχαρο υπάρχει στο αίμα τη συγκεκριμένη στιγμή της αιμοληψίας. Η τιμή της επηρεάζεται από το αν το παιδί έχει φάει, από την ώρα της ημέρας, από οξεία νόσο, από ορισμένα φάρμακα και από άλλους παράγοντες.

Η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη ή HbA1c δίνει μια πιο μακροχρόνια εικόνα της γλυκαιμίας. Δεν αντικαθιστά όμως τη γλυκόζη όταν ένα παιδί εμφανίζει συμπτώματα που δημιουργούν υποψία σακχαρώδους διαβήτη.

Οι δύο εξετάσεις είναι επομένως συμπληρωματικές και η σημασία τους αλλάζει ανάλογα με το αν εξετάζουμε ένα ασυμπτωματικό παιδί στο πλαίσιο screening ή ένα παιδί με πολυουρία, πολυδιψία ή απώλεια βάρους.

Ποια συμπτώματα πρέπει να μας κινητοποιήσουν

Τα κλασικά συμπτώματα υπεργλυκαιμίας στα παιδιά μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

• Πολυουρία: το παιδί ουρεί πολύ συχνότερα ή σε μεγαλύτερη ποσότητα.
• Πολυδιψία: ζητά συνεχώς νερό ή ξυπνά τη νύχτα για να πιει.
• Απώλεια βάρους: ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει προσπάθεια αδυνατίσματος.
• Έντονη κόπωση ή μειωμένη ενεργητικότητα.
• Επανεμφάνιση νυχτερινής ενούρησης σε παιδί που είχε σταματήσει να βρέχει το κρεβάτι.
• Θολή όραση ή δυσκολία συγκέντρωσης.
• Αυξημένη πείνα παρά την απώλεια βάρους.

Ο συνδυασμός πολυουρίας + πολυδιψίας + απώλειας βάρους είναι ιδιαίτερα σημαντικός και χρειάζεται άμεσο έλεγχο γλυκόζης.

Γλυκόζη αίματος: νηστείας ή τυχαία;

Η γλυκόζη νηστείας μετράται μετά από τουλάχιστον 8 ώρες χωρίς θερμιδική πρόσληψη και είναι χρήσιμη σε προγραμματισμένο εργαστηριακό έλεγχο.

Η τυχαία γλυκόζη μπορεί να μετρηθεί οποιαδήποτε ώρα, ανεξάρτητα από το πότε έφαγε το παιδί. Σε παιδί με κλασικά συμπτώματα δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε την επόμενη ημέρα ώστε να γίνει εξέταση νηστείας.

Τι είναι η HbA1c

Η HbA1c δημιουργείται όταν η γλυκόζη συνδέεται με την αιμοσφαιρίνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όσο υψηλότερη είναι η μέση γλυκόζη στο αίμα, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό αιμοσφαιρίνης γίνεται γλυκοζυλιωμένο.

Η εξέταση:

• δεν απαιτεί νηστεία,
• δεν επηρεάζεται σημαντικά από το τι έφαγε το παιδί λίγο πριν την αιμοληψία,
• χρησιμοποιείται τόσο στη διάγνωση όσο και στην παρακολούθηση του διαβήτη,
• δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα όταν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία.

Σε ένα παιδί στο οποίο η υπεργλυκαιμία έχει εμφανιστεί γρήγορα, η άμεση μέτρηση της γλυκόζης έχει ιδιαίτερη σημασία.

Διαγνωστικά όρια γλυκόζης και HbA1c

Όταν δεν υπάρχει σαφής υπεργλυκαιμία ή χαρακτηριστικά συμπτώματα, μία μεμονωμένη παθολογική τιμή συνήθως χρειάζεται επιβεβαίωση με δεύτερη μέτρηση ή άλλο κατάλληλο διαγνωστικό τεστ.

Τα όρια δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αποκομμένα από την ηλικία, τα συμπτώματα και το συνολικό κλινικό πλαίσιο του παιδιού.

HbA1c ή γλυκόζη: ποια εξέταση χρειάζεται;

Δεν υπάρχει μία εξέταση που είναι πάντοτε «καλύτερη».

Σε συμπτωματικό παιδί, η άμεση γλυκόζη αίματος έχει προτεραιότητα επειδή απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: υπάρχει τώρα σημαντική υπεργλυκαιμία;

Σε προγραμματισμένο έλεγχο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν γλυκόζη νηστείας, HbA1c ή, όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη, δοκιμασία ανοχής γλυκόζης.

Η HbA1c προσθέτει πληροφορία για το προηγούμενο χρονικό διάστημα, αλλά μια τιμή που δεν φαίνεται ιδιαίτερα αυξημένη δεν πρέπει να καθησυχάζει όταν η κλινική εικόνα είναι ύποπτη.

Το συμπτωματικό παιδί δεν είναι screening

Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες διαφορές στην ερμηνεία των εξετάσεων.

Δεν περιμένουμε να συμπληρωθεί ένα «προληπτικό panel» όταν υπάρχουν σημεία που μπορεί να αντιστοιχούν σε νέο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1.

Πότε η κατάσταση είναι επείγουσα

Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 στα παιδιά μπορεί να πρωτοεμφανιστεί με διαβητική κετοξέωση, η οποία αποτελεί επείγουσα κατάσταση.

Άμεση ιατρική αξιολόγηση απαιτείται όταν ένα παιδί με πιθανή υπεργλυκαιμία παρουσιάζει:

• επαναλαμβανόμενους εμέτους,
• κοιλιακό πόνο,
• έντονη αφυδάτωση ή πολύ ξηρό στόμα,
• γρήγορη ή βαθιά αναπνοή,
• έντονη αδυναμία ή υπνηλία,
• σύγχυση ή μειωμένο επίπεδο συνείδησης,
• χαρακτηριστική οσμή ακετόνης στην αναπνοή.

Κετόνες και επιπλέον εξετάσεις

Όταν διαπιστώνεται σημαντική υπεργλυκαιμία σε παιδί, ιδιαίτερα μαζί με συμπτώματα, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος για κετόνες.

Σε πιθανή κετοξέωση η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στη γλυκόζη και στην HbA1c. Ανάλογα με την κλινική εικόνα μπορεί να χρειαστούν:

• κετόνες αίματος ή ούρων,
• ηλεκτρολύτες,
• νεφρική λειτουργία,
• διττανθρακικά και αξιολόγηση οξεοβασικής ισορροπίας,
• άλλες εξετάσεις ανάλογα με την κατάσταση του παιδιού.

Αυτές οι εξετάσεις αποτελούν μέρος της ιατρικής αξιολόγησης του παιδιού και όχι απλώς ενός προληπτικού check-up.

Screening για διαβήτη τύπου 2

Δεν χρειάζεται κάθε υγιές παιδί να κάνει HbA1c ή γλυκόζη επανειλημμένα χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη.

Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, screening για προδιαβήτη ή διαβήτη τύπου 2 εξετάζεται συνήθως μετά την έναρξη της ήβης ή από την ηλικία των 10 ετών, όποιο συμβεί πρώτο, όταν το παιδί έχει υπέρβαρο ή παχυσαρκία και τουλάχιστον έναν επιπλέον παράγοντα κινδύνου.

Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να περιλαμβάνουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, κλινικές ενδείξεις αντίστασης στην ινσουλίνη ή καταστάσεις που συνδέονται με αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο.

Εάν ο αρχικός έλεγχος είναι φυσιολογικός, το πότε θα επαναληφθεί εξαρτάται από τον κίνδυνο και την πορεία του βάρους του παιδιού.

Παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη και HbA1c

Η παιδική παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο αντίστασης στην ινσουλίνη και διαβήτη τύπου 2, αλλά η παχυσαρκία από μόνη της δεν σημαίνει ότι το παιδί έχει διαβήτη.

Στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γλυκόζη ή HbA1c, ενώ συχνά αξιολογούνται παράλληλα και άλλοι μεταβολικοί δείκτες, όπως το λιπιδαιμικό προφίλ και οι ηπατικές τρανσαμινάσες.

Η μέτρηση ινσουλίνης δεν αντικαθιστά τη γλυκόζη ή την HbA1c για τη διάγνωση του σακχαρώδους διαβήτη και δεν χρειάζεται ως γενικό «ορμονικό panel» σε κάθε παιδί με αυξημένο βάρος.

Διαβήτης τύπου 1 ή τύπου 2;

Η γλυκόζη και η HbA1c μπορούν να τεκμηριώσουν την παρουσία διαβήτη, αλλά δεν καθορίζουν από μόνες τους τον τύπο του διαβήτη.

Στην παιδική ηλικία πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερα σοβαρά υπόψη ο διαβήτης τύπου 1, ειδικά όταν υπάρχει:

• αιφνίδια έναρξη συμπτωμάτων,
• πολυουρία και πολυδιψία,
• απώλεια βάρους,
• κέτωση ή κετοξέωση.

Ο διαβήτης τύπου 2 εμφανίζεται επίσης σε παιδιά και εφήβους, ιδιαίτερα όταν υπάρχει παχυσαρκία και αντίσταση στην ινσουλίνη.

Όταν χρειάζεται να διευκρινιστεί ο τύπος του διαβήτη, η παιδιατρική ή παιδοενδοκρινολογική αξιολόγηση μπορεί να περιλάβει εξειδικευμένες εξετάσεις, όπως παγκρεατικά αυτοαντισώματα και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, C-peptide.

Υψηλό σάκχαρο σε ίωση ή πυρετό

Σε οξεία νόσο, έντονο στρες για τον οργανισμό ή κατά τη χρήση ορισμένων φαρμάκων, ιδιαίτερα κορτικοστεροειδών, μπορεί να εμφανιστεί παροδική υπεργλυκαιμία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αυξημένη γλυκόζη κατά τη διάρκεια μιας ίωσης ισοδυναμεί με σακχαρώδη διαβήτη.

Η σημασία της τιμής εξαρτάται από:

• το πόσο αυξημένη είναι η γλυκόζη,
• αν υπάρχουν πολυουρία, πολυδιψία ή απώλεια βάρους,
• την HbA1c,
• το αν η υπεργλυκαιμία επιμένει μετά την ανάρρωση,
• το συνολικό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου.

Όταν η τιμή είναι σημαντικά αυξημένη ή υπάρχουν χαρακτηριστικά συμπτώματα, δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην ίωση.

Πότε η HbA1c μπορεί να είναι παραπλανητική

Η σωστή ερμηνεία της HbA1c προϋποθέτει φυσιολογική σχέση ανάμεσα στη γλυκόζη και στη διάρκεια ζωής των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Ασυμφωνία μεταξύ HbA1c και επανειλημμένων μετρήσεων γλυκόζης μπορεί να παρατηρηθεί σε καταστάσεις όπως:

• αιμοσφαιρινοπάθειες ή ορισμένες παραλλαγές αιμοσφαιρίνης,
• αιμόλυση ή άλλες καταστάσεις που μειώνουν τη διάρκεια ζωής των ερυθρών,
• πρόσφατη σημαντική αιμορραγία ή μετάγγιση,
• ορισμένες αναιμίες και διαταραχές του μεταβολισμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Για αυτό, όταν η HbA1c «δεν ταιριάζει» με τις τιμές γλυκόζης ή με την κλινική εικόνα, χρειάζεται διερεύνηση της ασυμφωνίας και όχι απλή αποδοχή ενός μόνο αριθμού.

Οριακές τιμές και επανάληψη εξέτασης

Μία HbA1c 5,7–6,4% ή γλυκόζη νηστείας 100–125 mg/dL βρίσκεται στην περιοχή αυξημένου κινδύνου και χρειάζεται αξιολόγηση στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.

Σε ασυμπτωματικό παιδί η απόφαση για επανάληψη, OGTT ή περαιτέρω έλεγχο εξαρτάται από την ηλικία, το βάρος, το οικογενειακό ιστορικό και άλλους παράγοντες κινδύνου.

Αντίθετα, σε παιδί με έντονη πολυουρία, πολυδιψία ή απώλεια βάρους η αντιμετώπιση δεν πρέπει να βασιστεί σε μια λογική «θα επαναλάβουμε την HbA1c σε μερικούς μήνες».

Χρειάζεται νηστεία;

Σε μικρά παιδιά αποφεύγεται η άσκοπη ή υπερβολικά παρατεταμένη νηστεία. Η προετοιμασία πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες του παιδιάτρου και του εργαστηρίου για τη συγκεκριμένη εξέταση.

Πρακτικός αλγόριθμος για τον γονέα

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η εξέταση αίματος πρέπει να επιλέγεται με βάση το γιατί εξετάζεται το παιδί. Άλλο ο προληπτικός έλεγχος ενός ασυμπτωματικού παιδιού και άλλο η διερεύνηση ενός παιδιού που εμφανίζει κλασικά συμπτώματα υπεργλυκαιμίας.