Αυξημένα Ηωσινόφιλα στα Παιδιά: EOS, Αλλεργίες, Παράσιτα και Πότε Χρειάζεται Έλεγχος

Τι είναι τα ηωσινόφιλα και τι σημαίνει EOS

Τα ηωσινόφιλα είναι ένας τύπος λευκών αιμοσφαιρίων. Στη γενική αίματος μπορεί να εμφανίζονται ως EOS, EO, eosinophils ή «ηωσινόφιλα». Αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος και συμμετέχουν ιδιαίτερα σε ορισμένες αλλεργικές αντιδράσεις, στην άμυνα απέναντι σε συγκεκριμένα παράσιτα και σε διάφορες φλεγμονώδεις διεργασίες.

Στο αποτέλεσμα της Γενικής Αίματος στα Παιδιά συνήθως αναγράφονται τόσο το ποσοστό των EOS όσο και ο απόλυτος αριθμός τους. Για την πραγματική εκτίμηση της ηωσινοφιλίας, ο δεύτερος είναι συνήθως ο σημαντικότερος.

Μία μικρή απόκλιση δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Πρέπει να συνεκτιμηθούν η ηλικία, τα συμπτώματα, το υπόλοιπο λευκοκυτταρικό τύπο, προηγούμενες εξετάσεις, φάρμακα, αλλεργικό ιστορικό και πιθανές εκθέσεις.

Απόλυτος αριθμός ηωσινοφίλων ή ποσοστό;

Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να αξιολογείται μόνο το EOS %. Το ποσοστό μπορεί να φαίνεται αυξημένο επειδή έχουν αλλάξει άλλοι πληθυσμοί λευκών αιμοσφαιρίων, χωρίς ο πραγματικός αριθμός των ηωσινοφίλων να είναι ιδιαίτερα υψηλός.

Ο απόλυτος αριθμός μπορεί να υπολογιστεί από τον συνολικό αριθμό λευκών και το ποσοστό των ηωσινοφίλων:

Απόλυτα ηωσινόφιλα = WBC × EOS % ÷ 100

Παράδειγμα: WBC 10.000/μL και EOS 8% αντιστοιχούν σε περίπου 800 ηωσινόφιλα/μL.

Για αυτό ένα αποτέλεσμα «EOS 8%» δεν πρέπει να ερμηνεύεται χωρίς να γνωρίζουμε και τα συνολικά λευκά.

Ήπια, μέτρια και έντονη ηωσινοφιλία

Στην κλινική πράξη χρησιμοποιείται συχνά μια ενδεικτική ταξινόμηση με βάση τον απόλυτο αριθμό ηωσινοφίλων. Στα παιδιά όμως πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη το ηλικιακό reference interval του εργαστηρίου, επειδή ιδιαίτερα στα βρέφη και στα μικρότερα παιδιά τα φυσιολογικά όρια μπορεί να είναι διαφορετικά από εκείνα των ενηλίκων.

Δεν αποφασίζουμε μόνο από το νούμερο. Ένα παιδί με μέτρια αύξηση αλλά χωρίς συμπτώματα έχει διαφορετική προτεραιότητα από ένα παιδί με μικρότερη αύξηση που παρουσιάζει δύσπνοια, πυρετό, απώλεια βάρους ή άλλα ανησυχητικά σημεία.

Γιατί η ηλικία του παιδιού έχει σημασία

Οι φυσιολογικές τιμές αρκετών παραμέτρων της γενικής αίματος αλλάζουν σημαντικά κατά την παιδική ηλικία. Αυτό ισχύει για WBC, ουδετερόφιλα, λεμφοκύτταρα, αιμοσφαιρίνη και σε μικρότερο βαθμό για τον αποδεκτό αριθμό ηωσινοφίλων.

Τα μικρά παιδιά μπορεί να έχουν υψηλότερα ανώτερα φυσιολογικά όρια από εφήβους και ενήλικες. Για αυτό η ένδειξη «H» δίπλα στα EOS πρέπει να διαβάζεται μαζί με:

• την ακριβή ηλικία του παιδιού,
• το reference interval του συγκεκριμένου εργαστηρίου,
• τον απόλυτο αριθμό EOS,
• παλαιότερες γενικές αίματος,
• τα υπόλοιπα λευκά αιμοσφαίρια.

Για περισσότερα σχετικά με τις ηλικιακές διαφορές δείτε και τον Κεντρικό Οδηγό για Βρέφη & Παιδιά.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες αυξημένων ηωσινοφίλων στα παιδιά

Οι αιτίες είναι πολλές και το ιστορικό συνήθως καθορίζει ποια κατεύθυνση έχει πραγματικά νόημα.

Αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα και ατοπία

Οι αλλεργικές και ατοπικές παθήσεις είναι από τις συχνότερες εξηγήσεις για ήπια ηωσινοφιλία στην παιδική ηλικία.

Το εύρημα έχει μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει συμβατό ιστορικό, όπως:

• επαναλαμβανόμενα φτερνίσματα και καταρροή,
• μπούκωμα ή κνησμός στη μύτη,
• εποχικότητα των συμπτωμάτων,
• βήχας ή συριγμός,
• διάγνωση άσθματος,
• έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα,
• ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ατοπίας.

Τα αυξημένα ηωσινόφιλα μπορούν να υποστηρίξουν την εικόνα, αλλά δεν δείχνουν ποιο αλλεργιογόνο ευθύνεται και δεν αποδεικνύουν ότι τα συμπτώματα είναι αλλεργικά.

Για στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο δείτε τον οδηγό IgE, RAST και ALEX.

Έκζεμα και ατοπική δερματίτιδα

Παιδιά με ατοπική δερματίτιδα μπορεί να εμφανίζουν αυξημένα ηωσινόφιλα, ιδιαίτερα όταν η νόσος είναι ενεργή ή συνυπάρχουν άλλες ατοπικές εκδηλώσεις.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε έξαρση εκζέματος οφείλεται σε τροφική αλλεργία. Η αδιάκριτη διενέργεια μεγάλων panels τροφικών αλλεργιογόνων μπορεί να βρει ευαισθητοποιήσεις χωρίς πραγματική κλινική αλλεργία και να οδηγήσει σε αδικαιολόγητους αποκλεισμούς τροφών.

Η επιλογή ειδικών IgE πρέπει να καθοδηγείται από το ιστορικό: ποια τροφή προηγήθηκε, πόσο γρήγορα εμφανίστηκαν συμπτώματα, αν το επεισόδιο έχει επαναληφθεί και ποια ακριβώς συμπτώματα εμφανίστηκαν.

Τροφική αλλεργία και ηωσινόφιλα

Η τροφική αλλεργία μπορεί να συνυπάρχει με ηωσινοφιλία, ιδιαίτερα σε παιδιά με γενικότερο ατοπικό υπόβαθρο. Παρ’ όλα αυτά, ο αριθμός των EOS δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τροφική αλλεργία.

Περισσότερο ύποπτο ιστορικό είναι μία επαναλαμβανόμενη αντίδραση μετά από συγκεκριμένη τροφή, με συμπτώματα όπως:

• κνίδωση ή έντονος κνησμός,
• οίδημα χειλιών ή βλεφάρων,
• εμετός αμέσως ή σύντομα μετά την τροφή,
• βήχας, συριγμός ή δυσκολία στην αναπνοή,
• συστηματική αλλεργική αντίδραση.

Σε αυτή την περίπτωση ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει στοχευμένη ειδική IgE / RAST, δερματικά τεστ ή άλλες εξετάσεις που επιλέγονται με βάση το ιστορικό.

Αυξημένα ηωσινόφιλα σημαίνουν αλλεργία;

Η αλλεργία είναι μία συχνή αιτία, ιδιαίτερα όταν η ηωσινοφιλία είναι ήπια και το παιδί έχει ρινίτιδα, άσθμα ή έκζεμα. Υπάρχουν όμως και άλλες πιθανότητες, όπως συγκεκριμένες παρασιτικές λοιμώξεις, φάρμακα, ηωσινοφιλικές παθήσεις και σπανιότερα ανοσολογικά ή αιματολογικά αίτια.

Αντίστοιχα, ένα παιδί μπορεί να έχει πραγματική αλλεργία και φυσιολογικά ηωσινόφιλα.

Επομένως:

• EOS ↑ ≠ διάγνωση αλλεργίας
• φυσιολογικά EOS ≠ αποκλεισμός αλλεργίας
• υψηλή IgE ≠ αυτόματα συγκεκριμένη αλλεργία
• θετική ειδική IgE ≠ πάντα κλινική αντίδραση

Το ιστορικό και η κλινική εικόνα παραμένουν καθοριστικά.

Παράσιτα και ηωσινοφιλία στα παιδιά

Η σύνδεση «ηωσινόφιλα = παράσιτα» είναι υπεραπλουστευμένη. Η ηωσινοφιλία σχετίζεται κυρίως με ορισμένους έλμινθες, ιδιαίτερα όταν το παράσιτο ή οι προνύμφες του μεταναστεύουν μέσα στους ιστούς.

Αντίθετα, πολλά εντερικά πρωτόζωα δεν προκαλούν συνήθως σημαντική ηωσινοφιλία.

Η πιθανότητα παρασιτικής λοίμωξης αυξάνεται όταν υπάρχει κατάλληλο επιδημιολογικό ιστορικό, όπως:

• πρόσφατο ή παλαιότερο ταξίδι σε ενδημική περιοχή,
• διαμονή σε χώρα όπου συγκεκριμένες ελμινθιάσεις είναι συχνές,
• στενή επαφή με χώμα ή συνθήκες κακής υγιεινής,
• κατανάλωση συγκεκριμένων ωμών ή ανεπαρκώς μαγειρεμένων τροφών,
• επίμονα γαστρεντερικά συμπτώματα σε κατάλληλο πλαίσιο,
• ειδικές περιβαλλοντικές εκθέσεις.

Απουσία τέτοιου ιστορικού, ένα τυχαίο ήπιο EOS ↑ δεν σημαίνει ότι το παιδί χρειάζεται αυτόματα παρασιτολογική εξέταση.

Φάρμακα που μπορεί να αυξήσουν τα EOS

Ορισμένες φαρμακευτικές αντιδράσεις μπορούν να συνοδεύονται από ηωσινοφιλία. Για αυτό, όταν το εύρημα είναι νέο, είναι σημαντικό να καταγράφονται όλα τα φάρμακα που ξεκίνησαν τις προηγούμενες εβδομάδες.

Μεταξύ των φαρμάκων που μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνδέονται με ηωσινοφιλία περιλαμβάνονται:

• ορισμένα αντιβιοτικά,
• αντιεπιληπτικά,
• αντιφλεγμονώδη ή άλλα φάρμακα,
• σπανιότερα άλλες συστηματικές θεραπείες.

Η πιθανότητα φαρμακευτικής αντίδρασης αυξάνεται ιδιαίτερα όταν μαζί με τα αυξημένα EOS εμφανιστούν εξάνθημα, πυρετός, οίδημα προσώπου, λεμφαδενοπάθεια ή διαταραχές ηπατικών/νεφρικών εξετάσεων.

Σε τέτοια εικόνα απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Δεν διακόπτουμε ούτε επαναχορηγούμε αυθαίρετα φάρμακο χωρίς οδηγία του θεράποντος ιατρού.

Πρόσφατη λοίμωξη και ηωσινόφιλα

Οι κοινές ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις δεν αποτελούν την κλασική αιτία επίμονης ηωσινοφιλίας. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια οξείας λοίμωξης τα ηωσινόφιλα μπορεί προσωρινά να μειωθούν.

Κατά την ανάρρωση όμως μπορεί να παρατηρηθούν παροδικές μεταβολές στον λευκοκυτταρικό τύπο. Επίσης, ένα παιδί που αρρώστησε πρόσφατα μπορεί να έχει λάβει αντιβιοτικό ή άλλο φάρμακο, οπότε πρέπει να διαχωριστεί η επίδραση της ίδιας της λοίμωξης από πιθανή φαρμακευτική αντίδραση.

Για αυτό, σε ένα κατά τα άλλα καλά παιδί με μικρή απομονωμένη αύξηση, ο παιδίατρος μπορεί να επιλέξει απλώς επανάληψη της γενικής αίματος σε κατάλληλο χρόνο αντί για μεγάλο άμεσο εργαστηριακό έλεγχο.

Πότε χρειάζεται IgE, ειδική IgE, RAST ή ALEX

Τα αυξημένα ηωσινόφιλα δεν αποτελούν από μόνα τους λόγο για να ζητηθεί ολόκληρο αλλεργιολογικό panel. Ο έλεγχος αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Το βασικό ερώτημα δεν είναι «ποιο panel να κάνω;» αλλά «ποια αλλεργική αντίδραση προσπαθούμε να επιβεβαιώσουμε;».

Πότε χρειάζεται έλεγχος κοπράνων για παράσιτα

Ο παρασιτολογικός έλεγχος κοπράνων έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι χρήσιμος όταν υπάρχει συνδυασμός ηωσινοφιλίας με συμβατό ιστορικό έκθεσης ή γαστρεντερικά συμπτώματα.

Δεν είναι απαραίτητο κάθε παιδί με EOS 6% ή 8% να κάνει αυτόματα έλεγχο κοπράνων.

Επιπλέον, πρέπει να γνωρίζουμε ότι:

• δεν ανιχνεύονται όλα τα παράσιτα με την ίδια εξέταση,
• η αποβολή αυγών ή κύστεων μπορεί να είναι διαλείπουσα,
• σε ορισμένες λοιμώξεις τα κόπρανα μπορεί να είναι αρνητικά σε πρώιμη φάση,
• για ορισμένα παράσιτα μπορεί να απαιτείται ειδική εξέταση ή ορολογικός έλεγχος.

Επομένως, η επιλογή πρέπει να γίνεται στοχευμένα και όχι ως γενικό «screening για παράσιτα».

Αν συνυπάρχει επίμονη διάρροια, δείτε επίσης τον οδηγό Διάρροια στα Παιδιά: Καλλιέργεια Κοπράνων και Εξετάσεις.

Επίμονη ή σημαντική ηωσινοφιλία: πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση

Μία ήπια μεμονωμένη αύξηση σε παιδί χωρίς συμπτώματα έχει διαφορετική σημασία από μια τιμή που παραμένει αυξημένη σε διαδοχικές εξετάσεις.

Ως υπερηωσινοφιλία χρησιμοποιείται συχνά ο όρος για απόλυτο αριθμό ηωσινοφίλων ≥1.500/μL σε τουλάχιστον δύο μετρήσεις με χρονική απόσταση, ή όταν υπάρχει σημαντική ηωσινοφιλική διήθηση ιστών. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιμένουμε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα όταν το παιδί έχει ανησυχητικά συμπτώματα.

Η περαιτέρω αξιολόγηση αποκτά μεγαλύτερη προτεραιότητα όταν υπάρχει:

• επίμονος απόλυτος αριθμός EOS ≥1.500/μL,
• EOS >5.000/μL,
• σταδιακή αύξηση σε επαναληπτικές εξετάσεις,
• αναιμία, θρομβοπενία ή άλλες διαταραχές της γενικής αίματος,
• άτυπα κύτταρα ή παθολογικό επίχρισμα περιφερικού αίματος,
• παρατεταμένος ή ανεξήγητος πυρετός,
• απώλεια βάρους ή σημαντική κακουχία,
• διογκωμένοι λεμφαδένες ή ηπατοσπληνομεγαλία,
• δύσπνοια, θωρακικό άλγος ή επίμονος βήχας,
• νευρολογικά συμπτώματα,
• έντονο ή επίμονο εξάνθημα,
• χρόνιος κοιλιακός πόνος, έμετοι, δυσφαγία ή προβλήματα σίτισης.

Τι μπορεί να περιλαμβάνει ο επόμενος έλεγχος;

Ανάλογα με την εικόνα, ο γιατρός μπορεί να επιλέξει επανάληψη γενικής αίματος με τύπο λευκών, επίχρισμα, δείκτες φλεγμονής, ηπατική και νεφρική λειτουργία, IgE ή ειδικές IgE, στοχευμένο παρασιτολογικό έλεγχο ή άλλες εξετάσεις.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί παιδοαλλεργιολόγος, παιδογαστρεντερολόγος, παιδολοιμωξιολόγος, παιδοαιματολόγος ή άλλος ειδικός.

Συχνές ερωτήσεις

Τι να θυμάστε

• Στα αυξημένα EOS κοιτάμε κυρίως τον απόλυτο αριθμό ηωσινοφίλων και όχι μόνο το ποσοστό.
• Οι φυσιολογικές τιμές στα παιδιά επηρεάζονται από την ηλικία.
• Η ατοπία, η αλλεργική ρινίτιδα, το άσθμα και το έκζεμα είναι συχνές αιτίες ήπιας ηωσινοφιλίας.
• Αυξημένα ηωσινόφιλα δεν σημαίνουν αυτόματα αλλεργία.
• Δεν σημαίνουν επίσης αυτόματα παράσιτα.
• Η ειδική IgE / RAST έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο ύποπτο αλλεργιογόνο.
• Το ALEX δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας μόνο επειδή τα EOS είναι υψηλά.
• Ο έλεγχος κοπράνων για παράσιτα πρέπει να καθοδηγείται από ιστορικό, συμπτώματα και εκθέσεις.
• Φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν ηωσινοφιλία, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται νέο εξάνθημα ή πυρετός.
• Επίμονη, μέτρια ή σοβαρή αύξηση χρειάζεται συστηματικότερη διερεύνηση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Schwartz JT, Fulkerson PC. An Approach to the Evaluation of Persistent Hypereosinophilia in Pediatric Patients. Frontiers in Immunology. Διαβάστε την ανασκόπηση.
2. Centers for Disease Control and Prevention. Post-Travel Parasitic Disease Including Evaluation of Eosinophilia. CDC Yellow Book. CDC.
3. Santos AF, et al. EAACI guidelines on the diagnosis of IgE-mediated food allergy. Allergy. 2023;78:3057–3076. DOI.
4. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Allergy Testing and IgE-related resources. AAAAI.
5. Μικροβιολογικό Λαμία – Γενική Αίματος στα Παιδιά: WBC, NEUT, LYM, Hb και Τιμές ανά Ηλικία.
6. Μικροβιολογικό Λαμία – Αλλεργιολογικός Έλεγχος Αίματος: IgE, RAST και ALEX.