Μικροοργανισμοί στη Γενική Ούρων: Τι Σημαίνουν και Πότε Χρειάζεται Καλλιέργεια

1Τι σημαίνει «μικροοργανισμοί» στη γενική ούρων;

Στη γενική ούρων, ο όρος μικροοργανισμοί χρησιμοποιείται συνήθως για σωματίδια που αναγνωρίζονται στο ίζημα ως βακτήρια ή, λιγότερο συχνά, ως ζυμομύκητες. Ανάλογα με το εργαστήριο και τον αναλυτή, το αποτέλεσμα μπορεί να αναγράφεται ως «λίγα», «αρκετά», «πολλά», «βακτήρια/οπτικό πεδίο» ή ως αριθμητική συγκέντρωση.

Η αναφορά αυτή είναι μορφολογικό ή αριθμητικό εύρημα. Δεν ταυτοποιεί το είδος του μικροβίου, δεν δείχνει αν είναι παθογόνο και δεν αποδεικνύει ότι προέρχεται από την ουροδόχο κύστη. Για παράδειγμα, βακτήρια του δέρματος ή της γεννητικής περιοχής μπορεί να περάσουν στο δοχείο κατά τη συλλογή χωρίς να υπάρχει λοίμωξη.

Γι’ αυτό το αποτέλεσμα πρέπει να διαβάζεται μέσα στο σύνολο της γενικής ούρων και όχι ως μεμονωμένη διάγνωση.

2Πώς ανιχνεύονται οι μικροοργανισμοί στα ούρα;

Οι μικροοργανισμοί μπορεί να εκτιμηθούν με μικροσκόπηση του ιζήματος ή με αυτοματοποιημένους αναλυτές σωματιδίων. Η ταινία ούρων δεν μετρά άμεσα τα βακτήρια. Ανιχνεύει όμως παραμέτρους που μπορεί να συνδέονται με λοίμωξη, κυρίως τη λευκοκυτταρική εστεράση και τα νιτρώδη.

3Γιατί οι μικροοργανισμοί δεν σημαίνουν πάντα ουρολοίμωξη;

Η ουρολοίμωξη είναι κλινική διάγνωση που προκύπτει από τον συνδυασμό συμπτωμάτων και εργαστηριακών ευρημάτων. Τα βακτήρια στη γενική ούρων μπορεί να αντιπροσωπεύουν:

• πραγματική βακτηριουρία από λοίμωξη του ουροποιητικού,
• ασυμπτωματική βακτηριουρία, δηλαδή βακτήρια χωρίς συμπτώματα λοίμωξης,
• επιμόλυνση από δέρμα, κόλπο, ουρήθρα ή δοχείο,
• υπερανάπτυξη μετά τη συλλογή, όταν το δείγμα παραμένει για ώρα σε ακατάλληλη θερμοκρασία,
• αποικισμό καθετήρα ή ουρολογικής συσκευής.

Η πιθανότητα πραγματικής λοίμωξης αυξάνεται όταν συνυπάρχουν δυσουρία, συχνουρία, επιτακτική ούρηση, υπερηβικό άλγος, πυρετός ή πόνος στη μέση, αλλά ακόμη και τότε η ανάγκη για καλλιέργεια εξαρτάται από την κλινική περίπτωση.

4Πότε το εύρημα υποδηλώνει επιμόλυνση του δείγματος;

Η επιμόλυνση είναι συχνή αιτία εμφάνισης μικροοργανισμών στη γενική ούρων. Είναι πιθανότερη όταν το δείγμα δεν είναι μέσης ούρησης, όταν το εσωτερικό του δοχείου ή του καπακιού αγγίχθηκε, όταν υπάρχει επαφή με κολπικές εκκρίσεις ή αίμα περιόδου, ή όταν χρησιμοποιήθηκε ακατάλληλο δοχείο.

Ευρήματα που μπορεί να ενισχύσουν την υποψία επιμόλυνσης είναι:

• πολλά πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα,
• βακτήρια χωρίς αντίστοιχη πυουρία ή συμπτώματα,
• μικτή χλωρίδα στην καλλιέργεια,
• χαμηλή ή αμφίβολη ανάπτυξη πολλών διαφορετικών μικροοργανισμών,
• ασυμφωνία μεταξύ γενικής ούρων και κλινικής εικόνας.

Τα πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα είναι ένδειξη, όχι απόδειξη επιμόλυνσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχει πραγματική λοίμωξη, γι’ αυτό η απόφαση για επανάληψη ή καλλιέργεια γίνεται εξατομικευμένα.

5Μικροοργανισμοί μαζί με λευκοκύτταρα ή πυοσφαίρια

Τα λευκοκύτταρα στα ούρα υποδηλώνουν φλεγμονώδη αντίδραση και συχνά αναφέρονται ως πυοσφαίρια. Όταν υπάρχουν μαζί με βακτήρια και συμβατά συμπτώματα, η υποψία ουρολοίμωξης ενισχύεται. Ωστόσο, η πυουρία δεν είναι ειδική μόνο για βακτηριακή λοίμωξη.

Λευκοκύτταρα μπορεί επίσης να παρατηρηθούν σε:

• επιμόλυνση από κολπικά υγρά,
• λίθο ή απόφραξη του ουροποιητικού,
• πρόσφατη αντιβίωση με μερικώς κατασταλμένη καλλιέργεια,
• ουρηθρίτιδα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη,
• μη λοιμώδη φλεγμονή,
• σπανιότερα, ειδικές λοιμώξεις που δεν αναπτύσσονται στη συνήθη καλλιέργεια.

Αν υπάρχουν πολλά λευκοκύτταρα αλλά η καλλιέργεια είναι αρνητική, το αποτέλεσμα δεν πρέπει να αγνοείται ούτε να οδηγεί αυτόματα σε εμπειρική αντιβίωση. Χρειάζεται έλεγχος του τρόπου συλλογής, των συμπτωμάτων και του ιστορικού.

6Μικροοργανισμοί και νιτρώδη στα ούρα

Τα θετικά νιτρώδη δημιουργούνται όταν ορισμένα βακτήρια μετατρέπουν τα νιτρικά των ούρων σε νιτρώδη. Όταν συνυπάρχουν θετικά νιτρώδη, λευκοκύτταρα και βακτήρια, η εικόνα είναι περισσότερο συμβατή με βακτηριακή ουρολοίμωξη, ιδιαίτερα αν υπάρχουν συμπτώματα.

Παρόλα αυτά, τα αρνητικά νιτρώδη δεν αποκλείουν λοίμωξη. Μπορεί να είναι αρνητικά όταν:

• το υπεύθυνο μικρόβιο δεν παράγει νιτρώδη,
• τα ούρα δεν παρέμειναν αρκετές ώρες στην κύστη,
• υπάρχει πολύ συχνή ούρηση,
• η βακτηριακή συγκέντρωση είναι χαμηλή,
• υπάρχουν αναλυτικοί ή προαναλυτικοί παράγοντες που επηρεάζουν την ταινία.

Για πλήρη εξήγηση δείτε τον επιβεβαιωμένο οδηγό Νιτρώδη στα Ούρα.

7Επιθηλιακά κύτταρα, βακτήρια και «μικτή χλωρίδα»

Τα πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα προέρχονται κυρίως από την ουρήθρα και τη γεννητική περιοχή. Όταν είναι πολλά και συνοδεύονται από βακτήρια, αυξάνεται η πιθανότητα ότι το δείγμα δεν αντιπροσωπεύει καθαρά τα ούρα της κύστης.

Η ένδειξη «μικτή χλωρίδα» εμφανίζεται συνήθως στην καλλιέργεια όταν αναπτύσσονται περισσότερα από ένα είδη χωρίς σαφή επικράτηση. Συχνά υποδηλώνει επιμόλυνση, αλλά η ερμηνεία είναι πιο σύνθετη σε ασθενείς με καθετήρα, ανατομικές ανωμαλίες, ουρολογικές επεμβάσεις ή χρόνια προβλήματα του ουροποιητικού.

8Πότε χρειάζεται καλλιέργεια ούρων;

Η καλλιέργεια δεν απαιτείται για κάθε τυχαία αναφορά βακτηρίων. Έχει μεγαλύτερη αξία όταν το αποτέλεσμα μπορεί να αλλάξει τη διάγνωση ή τη θεραπεία.

Συχνές ενδείξεις είναι:

• συμπτώματα ουρολοίμωξης με αμφίβολη ή παθολογική γενική ούρων,
• πυρετός, ρίγος, πόνος στη μέση ή υποψία συστηματικής ουρολοίμωξης,
• άτυπα συμπτώματα ή ασαφής διάγνωση,
• επιμονή ή υποτροπή συμπτωμάτων μετά τη θεραπεία,
• εγκυμοσύνη,
• ανδρικό φύλο, παιδική ηλικία ή σύνθετο ουρολογικό ιστορικό, ανάλογα με την κλινική εκτίμηση,
• καθετήρας, απόφραξη, λίθοι, πρόσφατη ουρολογική πράξη ή αυξημένος κίνδυνος ανθεκτικού μικροβίου,
• ανάγκη ταυτοποίησης μικροβίου και αντιβιογράμματος.

Η καλλιέργεια ούρων πρέπει να συλλέγεται πριν από την έναρξη αντιβίωσης, όταν αυτό είναι εφικτό και ασφαλές. Σε σοβαρή κλινική εικόνα δεν καθυστερεί η αναγκαία ιατρική αντιμετώπιση μόνο για να ληφθεί δείγμα.

9Τι δείχνει η καλλιέργεια που δεν δείχνει η γενική ούρων;

Η καλλιέργεια επιτρέπει στο εργαστήριο να εκτιμήσει αν αναπτύσσεται μικροοργανισμός, σε ποια ποσότητα και ποιο είναι το είδος του. Όταν απομονώνεται κλινικά σημαντικό βακτήριο, μπορεί να ακολουθήσει αντιβιόγραμμα.

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό όριο CFU/mL που να ερμηνεύεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Η σημασία εξαρτάται από τα συμπτώματα, το είδος του δείγματος, το μικρόβιο, το φύλο, την εγκυμοσύνη, τον καθετήρα και το ιστορικό.

Για την ερμηνεία των ενδείξεων S, I και R δείτε τον οδηγό Αντιβιόγραμμα.

10Μικροοργανισμοί στα ούρα χωρίς συμπτώματα

Όταν η καλλιέργεια δείχνει βακτήρια αλλά ο ασθενής δεν έχει συμπτώματα από το ουροποιητικό, μπορεί να πρόκειται για ασυμπτωματική βακτηριουρία. Στους περισσότερους μη εγκύους ενήλικες δεν συνιστάται θεραπεία μόνο και μόνο επειδή βρέθηκαν βακτήρια.

Η άσκοπη αντιβίωση μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, να διαταράξει τη φυσιολογική χλωρίδα και να ευνοήσει την ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων. Επομένως, η παρουσία βακτηρίων χωρίς συμπτώματα δεν πρέπει να οδηγεί σε αυτοθεραπεία.

Οι βασικές εξαιρέσεις στις οποίες γίνεται ειδικός έλεγχος και θεραπευτική αξιολόγηση είναι κυρίως:

• η εγκυμοσύνη,
• πριν από ουρολογική πράξη που τραυματίζει τον βλεννογόνο.

Υπάρχουν και ειδικές κλινικές καταστάσεις στις οποίες η απόφαση λαμβάνεται από τον θεράποντα ιατρό με βάση κατευθυντήριες οδηγίες και ατομικούς παράγοντες κινδύνου.

11Εγκυμοσύνη, παιδιά, άνδρες και καθετήρας

Εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη η ασυμπτωματική βακτηριουρία έχει διαφορετική σημασία. Ο προγεννητικός έλεγχος περιλαμβάνει καλλιέργεια σύμφωνα με τις οδηγίες του μαιευτήρα, και μια θετική καλλιέργεια χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση ακόμη και χωρίς ενοχλήματα.

Παιδιά

Στα παιδιά, ιδιαίτερα στα βρέφη, η συλλογή του δείγματος και η ερμηνεία εξαρτώνται από την ηλικία και τον τρόπο λήψης. Δείγμα από σακουλάκι μπορεί να έχει υψηλό κίνδυνο επιμόλυνσης και δεν πρέπει να ερμηνεύεται όπως ένα κατάλληλα συλλεγμένο δείγμα για καλλιέργεια.

Άνδρες

Στους άνδρες, συμπτώματα ουρολοίμωξης ή βακτηριουρία χρειάζονται συνήθως πιο προσεκτική αξιολόγηση, επειδή μπορεί να συνυπάρχει προστατική ή άλλη ουρολογική συμμετοχή.

Καθετήρας

Σε μακροχρόνιο καθετήρα η βακτηριουρία είναι συχνή και δεν ισοδυναμεί πάντα με συμπτωματική λοίμωξη. Όταν απαιτείται καλλιέργεια, το δείγμα λαμβάνεται με άσηπτη τεχνική από το κατάλληλο σημείο δειγματοληψίας και όχι από τον σάκο συλλογής.

12Τι αλλάζει αν έχει προηγηθεί αντιβίωση;

Η λήψη αντιβιοτικού πριν από τη συλλογή μπορεί να μειώσει ή να καταστείλει την ανάπτυξη του μικροβίου. Έτσι μπορεί να παρατηρηθούν λευκοκύτταρα ή συμπτώματα, αλλά η καλλιέργεια να είναι αρνητική ή να εμφανίζει χαμηλότερη ανάπτυξη.

Ενημερώστε το εργαστήριο και τον γιατρό για:

• το όνομα του αντιβιοτικού,
• την ώρα της τελευταίας δόσης,
• πόσες ημέρες λαμβάνεται,
• αν τα συμπτώματα βελτιώθηκαν ή επιμένουν.

Μην διακόπτετε συνταγογραφημένο αντιβιοτικό για να κάνετε καλλιέργεια χωρίς ιατρική οδηγία. Σε υποτροπές ή αποτυχία θεραπείας, ο γιατρός θα αποφασίσει πότε και πώς πρέπει να ληφθεί νέο δείγμα.

13Πώς συλλέγεται σωστά το δείγμα;

Για να μειωθεί η επιμόλυνση, ακολουθούνται οι οδηγίες του εργαστηρίου. Για ενήλικα χωρίς καθετήρα συνήθως προτιμάται καθαρό δείγμα μέσης ούρησης:

1. Πλύνετε τα χέρια.
2. Χρησιμοποιήστε καθαρό ή αποστειρωμένο δοχείο, ανάλογα με την εξέταση.
3. Ακολουθήστε τις οδηγίες τοπικής καθαριότητας του εργαστηρίου.
4. Αρχίστε την ούρηση στην τουαλέτα.
5. Χωρίς να διακόψετε τη ροή, συλλέξτε το μέσο τμήμα στο δοχείο.
6. Μην αγγίξετε το εσωτερικό του δοχείου ή του καπακιού.
7. Κλείστε αμέσως και παραδώστε το δείγμα γρήγορα.

Αν προβλέπεται καθυστέρηση, απαιτείται συντήρηση σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου. Η παραμονή σε θερμοκρασία δωματίου μπορεί να επιτρέψει την υπερανάπτυξη βακτηρίων και να αλλοιώσει την εικόνα.

Δείτε αναλυτικά τη Σωστή Συλλογή Ούρων.

14Πότε χρειάζεται επανάληψη της γενικής ή της καλλιέργειας;

Η επανάληψη είναι συχνά προτιμότερη από ένα βιαστικό συμπέρασμα όταν:

• υπάρχουν βακτήρια αλλά πολλά πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα,
• η καλλιέργεια αναφέρει μικτή χλωρίδα ή πιθανή επιμόλυνση,
• το δείγμα παρέμεινε πολλές ώρες πριν αναλυθεί,
• η γενική ούρων δεν συμφωνεί με τα συμπτώματα,
• έχει προηγηθεί αντιβίωση,
• τα συμπτώματα επιμένουν παρά αρνητική καλλιέργεια,
• ο γιατρός χρειάζεται επιβεβαίωση πριν από θεραπεία ή ειδική πράξη.

Η επανάληψη πρέπει να γίνεται με σαφείς οδηγίες και όχι απλώς με νέο τυχαίο δείγμα. Σε εγκυμοσύνη, παιδιά, καθετήρα ή σοβαρή κλινική εικόνα, η διαδικασία καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.

15Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;

Η παρουσία μικροοργανισμών χρειάζεται ταχύτερη αξιολόγηση όταν συνοδεύεται από:

• πυρετό, ρίγος ή έντονη κακουχία,
• πόνο στη μέση ή στα πλευρά,
• ναυτία ή εμέτους,
• ορατό αίμα στα ούρα,
• δυσκολία ή αδυναμία ούρησης,
• εγκυμοσύνη,
• συμπτώματα σε βρέφος ή μικρό παιδί,
• ανοσοκαταστολή, σοβαρή νεφρική νόσο ή πρόσφατη ουρολογική επέμβαση,
• σύγχυση, υπόταση ή σημεία γενικευμένης λοίμωξης.

Ο πυρετός με πόνο στη μέση μπορεί να υποδηλώνει λοίμωξη ανώτερου ουροποιητικού και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο με επανάληψη μιας γενικής ούρων.

16Συχνές ερωτήσεις

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία