Microfer: Δοσολογία, Παρενέργειες, Σωστή Λήψη και Εξετάσεις Σιδήρου

1Τι είναι το Microfer

Το Microfer είναι φάρμακο σιδήρου σε σκληρό καψάκιο ελεγχόμενης αποδέσμευσης. Η δραστική ουσία του είναι ο ξηρός θειικός δισθενής σίδηρος, μία από τις περισσότερο καθιερωμένες μορφές για από του στόματος αναπλήρωση σιδήρου.

Χρησιμοποιείται θεραπευτικά σε ασθενείς με σιδηροπενία ή σιδηροπενική αναιμία και προληπτικά σε ορισμένες καταστάσεις αυξημένων αναγκών ή χρόνιας απώλειας αίματος, πάντοτε σύμφωνα με ιατρική οδηγία.

Η ελεγχόμενη αποδέσμευση σημαίνει ότι ο σίδηρος απελευθερώνεται σταδιακά από το καψάκιο. Αυτό μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ασθενείς στην ανεκτικότητα, αλλά δεν αποκλείει γαστρεντερικές ενοχλήσεις και δεν σημαίνει ότι το φάρμακο είναι κατάλληλο για κάθε μορφή αναιμίας.

2Κυκλοφορεί το Microfer στην Ελλάδα;

Ναι. Το Microfer είναι εγκεκριμένο και καταχωρημένο στην ελληνική ηλεκτρονική συνταγογράφηση με ένδειξη ότι βρίσκεται σε κυκλοφορία. Περιλαμβάνεται στη θετική λίστα αποζημιούμενων φαρμάκων.

Η διαθέσιμη συσκευασία περιλαμβάνει 30 σκληρά καψάκια ελεγχόμενης αποδέσμευσης σε blister. Κάτοχος της άδειας κυκλοφορίας είναι η ΒΙΑΝΕΞ Α.Ε.

Η καταχώριση ως «σε κυκλοφορία» δεν εγγυάται ότι κάθε φαρμακείο διαθέτει άμεσα απόθεμα. Η διαθεσιμότητα μπορεί να διαφέρει ανά περιοχή και χρονική περίοδο.

3Τι σημαίνει η περιεκτικότητα 150 (47) mg;

Η ένδειξη 150 (47) mg συχνά προκαλεί σύγχυση. Τα 150 mg αναφέρονται στην ποσότητα ξηρού θειικού σιδήρου που περιέχει το καψάκιο. Η ποσότητα του πραγματικού ή στοιχειακού σιδήρου που παρέχεται είναι 47 mg.

Η σύγκριση διαφορετικών σκευασμάτων πρέπει να γίνεται με βάση τον στοιχειακό σίδηρο και όχι μόνο τον αριθμό που αναγράφεται με μεγάλα γράμματα στη συσκευασία.

Δύο προϊόντα μπορεί να περιέχουν διαφορετικά άλατα ή σύμπλοκα σιδήρου και να έχουν διαφορετικό συνολικό βάρος, αλλά παρόμοια ή διαφορετική ποσότητα στοιχειακού σιδήρου.

4Πώς δρα ο θειικός σίδηρος

Ο σίδηρος απορροφάται κυρίως στο δωδεκαδάκτυλο και στο αρχικό τμήμα της νήστιδας. Μετά την απορρόφηση δεσμεύεται με την τρανσφερρίνη και μεταφέρεται στον μυελό των οστών για την παραγωγή αιμοσφαιρίνης.

Η αιμοσφαιρίνη βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και είναι απαραίτητη για τη μεταφορά οξυγόνου. Όταν ο διαθέσιμος σίδηρος δεν επαρκεί, η παραγωγή αιμοσφαιρίνης περιορίζεται και μπορεί να εμφανιστούν μικροκυττάρωση, χαμηλό MCH και τελικά αναιμία.

Μέρος του απορροφημένου σιδήρου αποθηκεύεται ως φερριτίνη. Για αυτό η θεραπεία συχνά συνεχίζεται και μετά την αποκατάσταση της αιμοσφαιρίνης, ώστε να αναπληρωθούν και οι αποθήκες.

5Σε ποιες περιπτώσεις χορηγείται το Microfer;

Το Microfer μπορεί να χορηγηθεί θεραπευτικά σε σιδηροπενία και σιδηροπενική αναιμία διαφορετικής αιτιολογίας, αφού πρώτα επιβεβαιωθεί ότι η έλλειψη σιδήρου αποτελεί την πραγματική αιτία ή σημαντικό μέρος του προβλήματος.

Ενδεικτικές καταστάσεις είναι:

• έντονη ή παρατεταμένη έμμηνος ρύση,
• αυξημένες ανάγκες κατά την εγκυμοσύνη,
• χρόνια μικρή απώλεια αίματος από το γαστρεντερικό σύστημα,
• ανεπαρκής πρόσληψη σιδήρου από τη διατροφή,
• αυξημένες ανάγκες κατά την ανάπτυξη,
• ανάρρωση μετά από αιμορραγία ή αιμοδοσία,
• ορισμένες καταστάσεις μετά από γαστρική επέμβαση, όταν εξακολουθεί να υπάρχει επαρκής δυνατότητα απορρόφησης.

Η θεραπεία δεν πρέπει να περιορίζεται στην αναπλήρωση του σιδήρου. Πρέπει να αναζητείται η αιτία της έλλειψης, ιδιαίτερα σε άνδρες, μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και ασθενείς με υποτροπιάζουσα αναιμία.

6Ποια είναι η δοσολογία του Microfer;

Κάθε καψάκιο Microfer παρέχει 47 mg στοιχειακού σιδήρου. Η κατάλληλη ημερήσια δόση εξαρτάται από το αν το φάρμακο χορηγείται θεραπευτικά ή προληπτικά, από τη βαρύτητα της έλλειψης και από την ανεκτικότητα.

Στις γενικές οδηγίες του θειικού σιδήρου αναφέρεται θεραπευτική ημερήσια πρόσληψη περίπου 60–200 mg στοιχειακού σιδήρου και προληπτική πρόσληψη περίπου 60 mg την ημέρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να λαμβάνουν την ίδια ποσότητα ή ότι η δόση πρέπει να μετατρέπεται από τον ασθενή σε αριθμό καψακίων χωρίς ιατρική οδηγία.

Οι σύγχρονες στρατηγικές από του στόματος σιδήρου μπορεί να χρησιμοποιούν χαμηλότερη δόση, μία λήψη ημερησίως ή λήψη ανά δεύτερη ημέρα σε επιλεγμένους ασθενείς. Η επιλογή εξαρτάται από την ανοχή, τη βαρύτητα της αναιμίας και την ανταπόκριση και δεν πρέπει να αλλάζει χωρίς συνεννόηση με τον ιατρό.

7Πώς λαμβάνεται σωστά το Microfer;

Το καψάκιο λαμβάνεται από το στόμα με επαρκή ποσότητα νερού. Επειδή είναι ελεγχόμενης αποδέσμευσης, πρέπει κατά κανόνα να καταπίνεται ολόκληρο και να μην συνθλίβεται ή μασιέται.

Η λήψη πρέπει να γίνεται ενώ ο ασθενής βρίσκεται σε όρθια ή καθιστή θέση. Δεν είναι καλή πρακτική να λαμβάνεται το καψάκιο με ελάχιστο νερό αμέσως πριν από την κατάκλιση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει δυσκολία στην κατάποση.

Αν υπάρχει δυσκολία κατάποσης, πρέπει να ζητηθεί συμβουλή από ιατρό ή φαρμακοποιό. Δεν πρέπει να ανοίγεται αυτοβούλως το καψάκιο, επειδή η φαρμακοτεχνική μορφή έχει σχεδιαστεί για ελεγχόμενη αποδέσμευση.

8Το Microfer λαμβάνεται πριν ή μετά το φαγητό;

Η απορρόφηση του σιδήρου είναι συνήθως καλύτερη όταν λαμβάνεται μακριά από το φαγητό. Ωστόσο, η λήψη με άδειο στομάχι μπορεί να προκαλέσει περισσότερη ναυτία, πόνο ή καούρα.

Οι ελληνικές οδηγίες του θειικού σιδήρου επιτρέπουν τη λήψη κατά τη διάρκεια ή μετά τα γεύματα για καλύτερη ανεκτικότητα. Επομένως, η πρακτική επιλογή είναι:

• μακριά από το φαγητό, όταν είναι καλά ανεκτό και αυτό έχει συστηθεί,
• με ή αμέσως μετά από ελαφρύ γεύμα, όταν εμφανίζονται γαστρεντερικές ενοχλήσεις,
• όχι μαζί με τρόφιμα ή φάρμακα που δεσμεύουν τον σίδηρο.

Η καλύτερη θεραπεία δεν είναι εκείνη με τη θεωρητικά μέγιστη απορρόφηση, αλλά εκείνη που ο ασθενής μπορεί να ακολουθήσει σταθερά και που αποδεικνύεται αποτελεσματική στον εργαστηριακό επανέλεγχο.

9Καφές, τσάι, γάλα, ασβέστιο και Microfer

Ορισμένα τρόφιμα και ροφήματα μειώνουν την απορρόφηση του θειικού σιδήρου. Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο όταν καταναλώνονται την ίδια ώρα με το καψάκιο.

Η βιταμίνη C μπορεί να αυξήσει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου, αλλά δεν χρειάζεται κάθε ασθενής ξεχωριστό συμπλήρωμα βιταμίνης C. Ένα φρούτο ή μικρή ποσότητα χυμού μπορεί να είναι αρκετή, εφόσον δεν υπάρχει αντένδειξη.

10Αλληλεπιδράσεις του Microfer με άλλα φάρμακα

Ο θειικός σίδηρος μπορεί να μειώσει την απορρόφηση άλλων φαρμάκων ή να επηρεαστεί ο ίδιος από αυτά. Για αυτό είναι σημαντικό να δηλώνονται όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που λαμβάνονται.

Δεν υπάρχει μία απόσταση που ισχύει για όλα τα φάρμακα. Η λεβοθυροξίνη συνήθως απαιτεί μεγαλύτερο διάστημα από τα γεύματα ή τα συμπληρώματα μετάλλων, ενώ τα αντιβιοτικά έχουν διαφορετικές οδηγίες ανά δραστική ουσία.

11Τι γίνεται αν ξεχαστεί μία δόση;

Αν ξεχαστεί μία δόση, μπορεί να ληφθεί όταν το θυμηθεί ο ασθενής, εκτός αν πλησιάζει η ώρα της επόμενης. Σε αυτή την περίπτωση παραλείπεται η ξεχασμένη δόση και συνεχίζεται το κανονικό πρόγραμμα.

Δεν πρέπει να λαμβάνεται διπλή δόση για αναπλήρωση. Η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας αυξάνει τον κίνδυνο ναυτίας, κοιλιακού πόνου, εμέτου, δυσκοιλιότητας και σοβαρής τοξικότητας.

Αν ληφθούν κατά λάθος πολλά καψάκια ή αν υπάρχει πιθανότητα κατάποσης από παιδί, απαιτείται άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή μετάβαση σε Τμήμα Επειγόντων, ακόμη και αν δεν υπάρχουν ακόμη συμπτώματα.

12Πόσο διαρκεί η θεραπεία με Microfer;

Η διάρκεια εξαρτάται από τη βαρύτητα της αναιμίας, την αιτία της έλλειψης, την ημερήσια δόση και την ανταπόκριση. Η αιμοσφαιρίνη μπορεί να βελτιωθεί πριν αναπληρωθούν πλήρως οι αποθήκες σιδήρου.

Συχνά η θεραπεία συνεχίζεται για μερικούς μήνες και για ένα διάστημα μετά την ομαλοποίηση της αιμοσφαιρίνης. Στόχος δεν είναι μόνο να αυξηθεί η Hb, αλλά και να διορθωθούν η φερριτίνη και ο κορεσμός τρανσφερρίνης.

Η μακροχρόνια λήψη χωρίς εξετάσεις δεν είναι ασφαλής. Αν υπάρχει συνεχιζόμενη απώλεια αίματος, μπορεί να απαιτείται μεγαλύτερη διάρκεια, αλλά παράλληλα πρέπει να αντιμετωπιστεί η αιτία.

13Πότε αρχίζει να δρα το Microfer;

Η ανταπόκριση του μυελού μπορεί να αρχίσει μέσα στις πρώτες ημέρες. Τα δικτυοερυθροκύτταρα μπορεί να αυξηθούν μέσα στην πρώτη εβδομάδα, εφόσον η έλλειψη σιδήρου είναι η βασική αιτία και η θεραπεία απορροφάται επαρκώς.

Η αιμοσφαιρίνη συνήθως αρχίζει να αυξάνεται μέσα σε δύο έως τέσσερις εβδομάδες. Η κόπωση, η δύσπνοια στην προσπάθεια και η μειωμένη αντοχή μπορεί να βελτιωθούν σταδιακά, αλλά η ταχύτητα διαφέρει σημαντικά.

Απουσία εργαστηριακής βελτίωσης μπορεί να σημαίνει λανθασμένη λήψη, αλληλεπίδραση, δυσαπορρόφηση, συνεχιζόμενη αιμορραγία, φλεγμονή, νεφρική νόσο ή άλλη αιτία αναιμίας.

14Ποιες εξετάσεις χρειάζονται πριν από τη θεραπεία;

Η έναρξη του Microfer πρέπει να βασίζεται σε εργαστηριακή και κλινική αξιολόγηση. Ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως:

Η χαμηλή φερριτίνη με φυσιολογικό αιματοκρίτη μπορεί να αντιστοιχεί σε πρώιμη σιδηροπενία, αλλά η δόση και η ανάγκη θεραπείας εξακολουθούν να καθορίζονται από το συνολικό κλινικό πλαίσιο.

15Πότε επαναλαμβάνονται οι εξετάσεις;

Ο πρώτος επανέλεγχος της γενικής αίματος γίνεται συχνά μετά από περίπου τέσσερις εβδομάδες, ανάλογα με τη βαρύτητα της αναιμίας και την κλινική κατάσταση. Σε σοβαρότερη αναιμία μπορεί να χρειαστεί νωρίτερη αξιολόγηση.

Η αιμοσφαιρίνη δείχνει αν υπάρχει ανταπόκριση, αλλά η φερριτίνη και ο TSAT είναι απαραίτητοι για να εκτιμηθεί αν οι αποθήκες αναπληρώθηκαν. Η θεραπεία δεν πρέπει να διακόπτεται αυτόματα μόλις η Hb περάσει μέσα στα φυσιολογικά όρια.

16Ποιες είναι οι συχνότερες παρενέργειες;

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες του Microfer αφορούν το γαστρεντερικό σύστημα και σχετίζονται με την παρουσία μη απορροφημένου σιδήρου στον αυλό του εντέρου.

• ναυτία,
• επιγαστρικός πόνος ή καούρα,
• κοιλιακές κράμπες,
• δυσκοιλιότητα,
• διάρροια,
• έμετος,
• μετεωρισμός,
• σκούρα ή μαύρα κόπρανα.

Η λήψη μετά το φαγητό μπορεί να βελτιώσει την ανοχή, αλλά ενδέχεται να μειώσει την απορρόφηση. Μερικές φορές ο ιατρός τροποποιεί τη συχνότητα, τη δόση ή το σκεύασμα αντί να διακοπεί εντελώς η θεραπεία.

Αλλεργικές αντιδράσεις είναι πολύ σπάνιες. Εξάνθημα, οίδημα, έντονος κνησμός ή δυσκολία στην αναπνοή απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

17Μαύρα κόπρανα από τον σίδηρο ή αιμορραγία;

Ο από του στόματος σίδηρος προκαλεί συχνά σκουρόχρωμα ή μαύρα κόπρανα. Πρόκειται συνήθως για αναμενόμενη και αβλαβή αλλαγή από τον μη απορροφημένο σίδηρο.

Ωστόσο, η μέλαινα κένωση από αιμορραγία του ανώτερου πεπτικού μπορεί επίσης να είναι μαύρη. Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση όταν τα μαύρα κόπρανα είναι κολλώδη και σαν πίσσα ή συνοδεύονται από:

• ζάλη ή λιποθυμική τάση,
• αδυναμία ή ταχυκαρδία,
• έντονο κοιλιακό πόνο,
• εμετό με αίμα ή υλικό σαν κατακάθι καφέ,
• αιφνίδια πτώση της αιμοσφαιρίνης.

Η αλλαγή του χρώματος από το Microfer δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εξήγηση για κάθε μαύρη κένωση όταν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα.

18Αντενδείξεις και ειδικές προφυλάξεις

Το Microfer δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε αναιμία που δεν σχετίζεται με έλλειψη σιδήρου, εκτός αν έχει αποδειχθεί ότι συνυπάρχει σιδηροπενία.

Αντενδείκνυται ή χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε:

• αιμοχρωμάτωση, αιμοσιδήρωση ή άλλη υπερφόρτωση σιδήρου,
• σιδηροβλαστική, αιμολυτική ή μεγαλοβλαστική αναιμία χωρίς σιδηροπενία,
• θαλασσαιμία ή άλλη αιμοσφαιρινοπάθεια με αυξημένα αποθέματα σιδήρου,
• σοβαρή φλεγμονώδη νόσο ή στένωση του γαστρεντερικού σωλήνα,
• ενεργό πεπτικό έλκος, ανάλογα με την κλινική κατάσταση,
• πολλαπλές μεταγγίσεις,
• γνωστή υπερευαισθησία στο φάρμακο ή στα έκδοχα.

Το Microfer περιέχει σακχαρόζη. Ασθενείς με σπάνια κληρονομικά προβλήματα δυσανεξίας σε ορισμένα σάκχαρα πρέπει να συμβουλεύονται τον ιατρό ή τον φαρμακοποιό τους.

19Κύηση, θηλασμός και χρήση σε παιδιά

Κύηση: Οι ανάγκες σε σίδηρο αυξάνονται κατά την εγκυμοσύνη και το Microfer μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη ή σαφής προληπτική ένδειξη. Δεν πρέπει όμως να λαμβάνεται αυτόματα από κάθε έγκυο χωρίς έλεγχο γενικής αίματος και φερριτίνης.

Η δοσολογία στην εγκυμοσύνη εξατομικεύεται. Παράλληλα αξιολογούνται το φυλλικό οξύ, η Β12, η αιμοσφαιρίνη και η ανοχή. Σε σοβαρή αναιμία, δυσαπορρόφηση ή αδυναμία λήψης από του στόματος θεραπείας μπορεί να εξεταστεί ενδοφλέβιος σίδηρος.

Θηλασμός: Ο από του στόματος θειικός σίδηρος μπορεί γενικά να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχει ένδειξη, επειδή η λήψη θεραπευτικών δόσεων από τη μητέρα δεν αναμένεται να προκαλέσει επιβάρυνση του βρέφους μέσω του γάλακτος.

Παιδιά: Η δοσολογία του σιδήρου στα παιδιά υπολογίζεται με βάση το βάρος και την ηλικία. Η συγκεκριμένη κάψουλα ελεγχόμενης αποδέσμευσης δεν είναι κατάλληλη για μικρά παιδιά που δεν μπορούν να την καταπιούν με ασφάλεια. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται παιδιατρικό σχήμα χωρίς σαφή ιατρική οδηγία.

20Microfer ή άλλο σκεύασμα σιδήρου;

Η επιλογή δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην εμπορική ονομασία. Σημαντικά χαρακτηριστικά είναι η μορφή του σιδήρου, η ποσότητα στοιχειακού σιδήρου, η φαρμακοτεχνική μορφή, η ανοχή και η ευκολία λήψης.

Δεν πρέπει να αντικαθίσταται ένα σκεύασμα με άλλο θεωρώντας ότι ένα καψάκιο ισοδυναμεί πάντα με ένα δισκίο. Η ποσότητα στοιχειακού σιδήρου και το συνταγογραφημένο σχήμα πρέπει να επανυπολογίζονται.

21Συχνές ερωτήσεις για το Microfer

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Ιατρική επισήμανση: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση από ιατρό. Η ένδειξη, η ημερήσια δόση, η διάρκεια θεραπείας και ο χρόνος επανελέγχου καθορίζονται εξατομικευμένα.