Υψηλή γ-GT με Φυσιολογικές Τρανσαμινάσες: Τι Μπορεί να Σημαίνει

1Τι σημαίνει υψηλή γ-GT με φυσιολογικές τρανσαμινάσες

Η υψηλή γ-GT με φυσιολογικές AST και ALT είναι ένα εργαστηριακό μοτίβο στο οποίο η γ-GT βρίσκεται πάνω από το όριο αναφοράς, αλλά οι βασικές τρανσαμινάσες δεν είναι αυξημένες.

Οι εξετάσεις αυτές δεν μετρούν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Οι ALT και AST συνδέονται κυρίως με βλάβη ή διαταραχή της ακεραιότητας των ηπατικών κυττάρων. Η γ-GT βρίσκεται ιδιαίτερα στο ήπαρ και στο επιθήλιο των χοληφόρων και μπορεί να αυξηθεί από ενζυμική επαγωγή, χολόσταση, αλκοόλ, φάρμακα και μεταβολικές καταστάσεις.

Επομένως, ο συνδυασμός δεν σημαίνει ότι οι εξετάσεις «διαφωνούν». Μπορεί απλώς να δείχνει ότι:

• δεν υπάρχει εμφανής ηπατοκυτταρική βλάβη τη συγκεκριμένη στιγμή,
• η γ-GT έχει επηρεαστεί από αλκοόλ ή φαρμακευτική αγωγή,
• υπάρχει μεταβολικό ή λιπώδες ήπαρ χωρίς αύξηση των τρανσαμινασών,
• υπάρχει ήπια ή πρώιμη επιβάρυνση των χοληφόρων,
• η μεταβολή είναι παροδική και χρειάζεται επιβεβαίωση.

2Τι δείχνει η γ-GT

Η γ-GT ή γ-γλουταμυλοτρανσφεράση είναι ένζυμο που συμμετέχει στον μεταβολισμό της γλουταθειόνης και στη μεταφορά αμινοξέων. Υπάρχει σε διάφορους ιστούς, αλλά η μέτρησή της στο αίμα χρησιμοποιείται κυρίως για την αξιολόγηση του ήπατος και των χοληφόρων.

Η εξέταση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε:

• κατανάλωση αλκοόλ,
• φαρμακευτική ενζυμική επαγωγή,
• χολόσταση ή ερεθισμό των χοληφόρων,
• λιπώδη διήθηση του ήπατος,
• μεταβολικές διαταραχές,
• διάφορες ηπατοχολικές παθήσεις.

Η μεγάλη ευαισθησία της αποτελεί ταυτόχρονα πλεονέκτημα και περιορισμό. Μπορεί να αυξηθεί σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις και, επομένως, έχει χαμηλή ειδικότητα όταν αξιολογείται μόνη της.

Η γ-GT είναι επίσης χρήσιμη όταν η αλκαλική φωσφατάση είναι αυξημένη. Αν αυξάνονται και οι δύο, ενισχύεται η πιθανότητα η ALP να προέρχεται από το ήπαρ ή τα χοληφόρα και όχι από τα οστά.

3Τι δείχνουν οι τρανσαμινάσες AST και ALT

Οι τρανσαμινάσες AST και ALT είναι ένζυμα που απελευθερώνονται στο αίμα όταν επηρεάζεται η ακεραιότητα των κυττάρων.

Η ALT βρίσκεται κυρίως στο ήπαρ και θεωρείται περισσότερο ηπατικά ειδική. Η AST υπάρχει επίσης στους μυς, στην καρδιά και σε άλλους ιστούς. Για αυτό η αύξηση της AST δεν οφείλεται υποχρεωτικά στο ήπαρ.

Φυσιολογικές AST και ALT σημαίνουν ότι δεν διαπιστώνεται εμφανής αύξηση των συγκεκριμένων δεικτών ηπατοκυτταρικής βλάβης. Δεν σημαίνουν όμως ότι:

• όλες οι λειτουργίες του ήπατος είναι φυσιολογικές,
• αποκλείεται λιπώδες ήπαρ,
• αποκλείεται νόσος των χοληφόρων,
• αποκλείεται χρόνια ηπατική νόσος,
• δεν χρειάζεται αξιολόγηση μιας επίμονης γ-GT.

Οι τρανσαμινάσες είναι περισσότερο δείκτες κυτταρικής βλάβης παρά άμεσες μετρήσεις της συνολικής λειτουργίας του ήπατος.

4Γιατί μπορεί να αυξάνεται μόνο η γ-GT

Η γ-GT μπορεί να αυξηθεί χωρίς μεταβολή των τρανσαμινασών επειδή αντιδρά σε διαφορετικά ερεθίσματα. Ειδικά το αλκοόλ και ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή του ενζύμου χωρίς να προκαλούν απαραίτητα αρκετή κυτταρική βλάβη ώστε να αυξηθούν οι AST και ALT.

Πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν:

• ενζυμική επαγωγή: αυξημένη παραγωγή γ-GT από το ήπαρ,
• ήπιος ερεθισμός των χοληφόρων: χωρίς σημαντική ηπατοκυτταρική βλάβη,
• πρώιμη ή χαμηλού βαθμού μεταβολική επιβάρυνση: πριν αυξηθούν οι τρανσαμινάσες,
• χρονική διαφορά: οι δείκτες μπορεί να μεταβάλλονται και να επανέρχονται με διαφορετικό ρυθμό,
• ατομική βιολογική διακύμανση: οι τιμές και η απόκριση διαφέρουν μεταξύ ανθρώπων.

Για αυτό η απομονωμένη αύξηση της γ-GT χρειάζεται συστηματική αλλά όχι πανικόβλητη αξιολόγηση.

5Πόσο αυξημένη είναι η γ-GT

Η ερμηνεία επηρεάζεται από το πόσο υπερβαίνει η τιμή το ανώτερο όριο αναφοράς του εργαστηρίου. Τα φυσιολογικά όρια διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο, το φύλο, την ηλικία και το εργαστήριο.

Δεν υπάρχει ένας αριθμός γ-GT που να δείχνει από μόνος του συγκεκριμένη νόσο. Η πορεία και ο συνδυασμός με τις υπόλοιπες εξετάσεις είναι σημαντικότεροι από μία απομονωμένη τιμή.

6Κατανάλωση αλκοόλ και αυξημένη γ-GT

Η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί συχνή αιτία αύξησης της γ-GT. Το ένζυμο μπορεί να αυξηθεί λόγω επαγωγής της παραγωγής του από το ήπαρ, ακόμη και όταν οι AST και ALT παραμένουν εντός ορίων.

Η σχέση δεν είναι ίδια σε όλους. Επηρεάζεται από:

• τη συνολική ποσότητα αλκοόλ,
• τη συχνότητα κατανάλωσης,
• τη διάρκεια της συνήθειας,
• το φύλο και τη σωματική σύσταση,
• τη συνύπαρξη παχυσαρκίας ή λιπώδους ήπατος,
• τη λήψη φαρμάκων,
• γενετικούς και μεταβολικούς παράγοντες.

Η αυξημένη γ-GT δεν αποδεικνύει από μόνη της υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Υπάρχουν πολλές άλλες αιτίες και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως «τεστ αλκοολισμού» χωρίς ιστορικό.

Αν το αλκοόλ θεωρείται πιθανός παράγοντας, ο γιατρός μπορεί να συστήσει αποχή και επανέλεγχο. Η πτώση της τιμής υποστηρίζει τη σχέση, αλλά δεν αποκλείει ταυτόχρονη μεταβολική ή άλλη ηπατική επιβάρυνση.

7Λιπώδες ήπαρ και μεταβολικοί παράγοντες

Η μεταβολική στεατωτική νόσος του ήπατος, γνωστή συχνά ως λιπώδες ήπαρ, μπορεί να υπάρχει με φυσιολογικές τρανσαμινάσες. Σε ορισμένους ανθρώπους η γ-GT είναι η μόνη εμφανώς αυξημένη εξέταση.

Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα περιλαμβάνουν:

• αυξημένο σωματικό βάρος ή κοιλιακή παχυσαρκία,
• σακχαρώδη διαβήτη ή προδιαβήτη,
• ινσουλινοαντίσταση,
• υψηλά τριγλυκερίδια,
• χαμηλή HDL χοληστερόλη,
• αρτηριακή υπέρταση,
• μεταβολικό σύνδρομο,
• καθιστική ζωή.

Οι φυσιολογικές AST και ALT δεν αποκλείουν στεάτωση ούτε σημαντική ίνωση. Η εκτίμηση μπορεί να περιλαμβάνει υπερηχογράφημα, αιμοπετάλια, δείκτες όπως FIB-4 και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ελαστογραφία.

Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στη διαχείριση βάρους, γλυκόζης, λιπιδίων, αρτηριακής πίεσης, φυσικής δραστηριότητας και κατανάλωσης αλκοόλ.

8Φάρμακα και συμπληρώματα

Πολλά φάρμακα και προϊόντα μπορούν να επηρεάσουν τα ηπατικά ένζυμα. Μερικά προκαλούν ενζυμική επαγωγή και αυξάνουν κυρίως τη γ-GT, ενώ άλλα μπορεί να προκαλέσουν ηπατοκυτταρικό ή χολοστατικό μοτίβο.

Παραδείγματα κατηγοριών που μπορεί να χρειάζονται αξιολόγηση περιλαμβάνουν:

• ορισμένα αντιεπιληπτικά,
• φάρμακα που επηρεάζουν τα μικροσωμιακά ένζυμα του ήπατος,
• ορισμένα αντιβιοτικά και αντιμυκητιασικά,
• αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά,
• στατίνες και άλλα υπολιπιδαιμικά φάρμακα,
• ορμονικές θεραπείες,
• φυτικά σκευάσματα, προϊόντα αδυνατίσματος και συμπληρώματα γυμναστηρίου.

Η παρουσία ενός φαρμάκου στη λίστα δεν σημαίνει ότι προκαλεί υποχρεωτικά την αύξηση. Χρειάζεται να εξεταστούν η χρονική σχέση, η δόση, η διάρκεια, οι υπόλοιπες εξετάσεις και εναλλακτικές αιτίες.

9Χολή, χοληφόρα και αλκαλική φωσφατάση

Η γ-GT συνδέεται στενά με τα χοληφόρα. Όταν υπάρχει δυσκολία στη ροή της χολής ή ερεθισμός του χοληφόρου δέντρου, μπορεί να αυξηθεί μαζί με την αλκαλική φωσφατάση.

Η φυσιολογική ALP κάνει μια σημαντική απόφραξη των χοληφόρων λιγότερο πιθανή, αλλά δεν αποκλείει κάθε πρώιμη ή διαλείπουσα κατάσταση. Η χολερυθρίνη και τα συμπτώματα προσθέτουν σημαντικές πληροφορίες.

10Χολόλιθοι και πιθανή απόφραξη των χοληφόρων

Οι χολόλιθοι μπορεί να υπάρχουν χωρίς να επηρεάζουν τις εξετάσεις. Αν όμως ένας λίθος μετακινηθεί και παρεμποδίσει προσωρινά ή μόνιμα τη ροή της χολής, μπορεί να μεταβληθούν η γ-GT, η ALP και η χολερυθρίνη.

Η εικόνα εξαρτάται από:

• τη θέση του λίθου,
• τη διάρκεια της απόφραξης,
• αν η απόφραξη είναι πλήρης ή διαλείπουσα,
• αν συνυπάρχει φλεγμονή της χοληδόχου κύστης ή των χοληφόρων,
• τη χρονική στιγμή της αιμοληψίας.

Συμπτώματα που μπορεί να κατευθύνουν προς χοληφόρα είναι ο πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς, ιδιαίτερα μετά από λιπαρό γεύμα, η ναυτία, ο έμετος, ο ίκτερος, τα σκούρα ούρα, τα ανοιχτόχρωμα κόπρανα και ο κνησμός.

Απομονωμένη ήπια γ-GT χωρίς συμπτώματα και με φυσιολογική ALP και χολερυθρίνη δεν αποδεικνύει απόφραξη. Αν υπάρχει σχετική κλινική υποψία, το υπερηχογράφημα είναι συνήθως η πρώτη απεικονιστική εξέταση.

11Κάπνισμα, ηλικία και άλλοι παράγοντες

Η γ-GT μπορεί να επηρεάζεται και από παράγοντες που δεν αποτελούν από μόνοι τους συγκεκριμένη ηπατική διάγνωση. Σε πληθυσμιακές μελέτες έχουν παρατηρηθεί συσχετίσεις με:

• κάπνισμα,
• αυξημένο σωματικό βάρος,
• ηλικία,
• ανδρικό φύλο, ανάλογα με τα εργαστηριακά όρια,
• σακχαρώδη διαβήτη,
• υπερτριγλυκεριδαιμία,
• μεταβολικό σύνδρομο.

Οι παράγοντες αυτοί δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να αγνοηθεί μια επίμονη αύξηση. Αντίθετα, βοηθούν να οργανωθεί η συνολική εκτίμηση καρδιομεταβολικού και ηπατικού κινδύνου.

Η έντονη σωματική άσκηση επηρεάζει περισσότερο την AST και την CK λόγω μυϊκής καταπόνησης και συνήθως δεν αποτελεί βασική εξήγηση για απομονωμένη γ-GT.

12Αποκλείουν οι φυσιολογικές τρανσαμινάσες την ηπατική νόσο;

Όχι. Οι AST και ALT μπορεί να παραμένουν φυσιολογικές σε ορισμένους ανθρώπους με λιπώδες ήπαρ, χρόνια ηπατική νόσο, χοληφόρο νόσο ή ακόμη και προχωρημένη ίνωση.

Αυτό συμβαίνει επειδή οι τρανσαμινάσες δείχνουν κυρίως την τρέχουσα απελευθέρωση ενζύμων από τα κύτταρα και όχι άμεσα:

• την ποσότητα λίπους στο ήπαρ,
• την έκταση της ίνωσης,
• την πλήρη συνθετική ικανότητα του ήπατος,
• τη βατότητα όλων των χοληφόρων,
• την παρουσία κάθε χρόνιας ηπατικής πάθησης.

Για την εκτίμηση της λειτουργίας και της βαρύτητας χρησιμοποιούνται και άλλες παράμετροι, όπως χολερυθρίνη, λευκωματίνη, INR, αιμοπετάλια, υπερηχογράφημα και, όπου χρειάζεται, ελαστογραφία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απομονωμένη γ-GT κρύβει σοβαρή νόσο. Σημαίνει ότι η ερμηνεία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στις τρανσαμινάσες.

13Ποια συμπτώματα αλλάζουν την αξιολόγηση

Η ίδια τιμή γ-GT μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε έναν άνθρωπο χωρίς συμπτώματα και σε έναν ασθενή με ίκτερο, πόνο ή σημαντική απώλεια βάρους.

Ο γιατρός συνήθως αναζητεί:

• πόνο στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• ναυτία ή εμέτους,
• ίκτερο στο δέρμα ή στα μάτια,
• σκούρα ούρα,
• πολύ ανοιχτόχρωμα κόπρανα,
• γενικευμένο κνησμό,
• πυρετό ή ρίγος,
• απώλεια όρεξης ή ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• επίμονη κόπωση,
• πρήξιμο στην κοιλιά ή στα πόδια,
• εύκολες μελανιές ή αιμορραγίες.

Η απουσία συμπτωμάτων είναι καθησυχαστική, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη ελέγχου όταν η γ-GT είναι σημαντικά ή επίμονα αυξημένη.

14Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση

Η απομονωμένη αύξηση της γ-GT χωρίς συμπτώματα συνήθως δεν αποτελεί επείγον περιστατικό. Άμεση αξιολόγηση χρειάζεται όμως όταν συνυπάρχουν:

• έντονος ή συνεχής πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• ίκτερος,
• πυρετός με ρίγος και κοιλιακό πόνο,
• επίμονοι έμετοι ή αδυναμία λήψης υγρών,
• σύγχυση, υπνηλία ή αλλαγή επιπέδου συνείδησης,
• αιματέμεση ή μαύρα κόπρανα,
• γρήγορη αύξηση χολερυθρίνης ή άλλων ηπατικών εξετάσεων,
• ύποπτη λήψη υπερβολικής δόσης φαρμάκου ή τοξικής ουσίας.

15Ποιες εξετάσεις συζητούνται συνήθως στη συνέχεια

Δεν χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε κάθε ασθενή. Η επιλογή εξαρτάται από την τιμή της γ-GT, την ηλικία, τα συμπτώματα, το αλκοόλ, τα φάρμακα και τους μεταβολικούς παράγοντες.

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να συζητηθούν αυτοαντισώματα, ανοσοσφαιρίνες, ελαστογραφία ή άλλες εξετάσεις. Δεν ζητούνται όμως αδιακρίτως μόνο λόγω μιας ήπιας μεμονωμένης αύξησης.

Δείτε τον ολοκληρωμένο οδηγό για τον ηπατικό έλεγχο και τις εξετάσεις ήπατος.

16Χρειάζεται υπερηχογράφημα ήπατος και χοληφόρων;

Δεν χρειάζεται κάθε μικρή και πρώτη αύξηση της γ-GT άμεσο υπερηχογράφημα. Η εξέταση γίνεται περισσότερο χρήσιμη όταν:

• η γ-GT παραμένει αυξημένη σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις,
• συνυπάρχουν αυξημένη ALP ή χολερυθρίνη,
• υπάρχει πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• υπάρχουν μεταβολικοί παράγοντες και υποψία λιπώδους ήπατος,
• υπάρχει ιστορικό χολόλιθων,
• οι τιμές αυξάνονται προοδευτικά,
• δεν εντοπίζεται προφανής αιτία από το ιστορικό.

Το υπερηχογράφημα μπορεί να δείξει στεάτωση, χολόλιθους, διάταση χοληφόρων και μορφολογικές μεταβολές. Δεν μπορεί όμως να αποκλείσει κάθε ηπατική πάθηση ούτε να σταδιοποιήσει με ακρίβεια την ίνωση.

Σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο ίνωσης μπορεί να χρειαστούν υπολογιστικοί δείκτες ή ελαστογραφία, ανάλογα με την ιατρική αξιολόγηση.

17Γιατί και πότε χρειάζεται επανέλεγχος

Μία μεμονωμένη μέτρηση δεν δείχνει αν η αύξηση είναι προσωρινή, σταθερή ή προοδευτική. Ο επανέλεγχος μπορεί να ξεχωρίσει μια παροδική μεταβολή από ένα επίμονο εύρημα.

Ο χρόνος επανάληψης καθορίζεται από:

• το ύψος της γ-GT,
• τις υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις,
• την παρουσία συμπτωμάτων,
• την κατανάλωση αλκοόλ,
• τη φαρμακευτική αγωγή,
• το μεταβολικό ιστορικό,
• τυχόν αλλαγές που έγιναν μετά την πρώτη μέτρηση.

Ο επανέλεγχος μπορεί να δείξει:

• ομαλοποίηση: πιθανή παροδική αιτία ή απομάκρυνση του ερεθίσματος,
• σταθερή ήπια αύξηση: ανάγκη συσχέτισης με μεταβολικούς και φαρμακευτικούς παράγοντες,
• προοδευτική αύξηση: ανάγκη πιο οργανωμένης διερεύνησης,
• νέα μεταβολή ALP, AST, ALT ή χολερυθρίνης: αλλαγή του εργαστηριακού μοτίβου που μπορεί να απαιτεί διαφορετική προσέγγιση.

18Προετοιμασία πριν από την επανάληψη

Για τη γ-GT, τις AST και ALT δεν απαιτείται πάντα αυστηρή νηστεία όταν εξετάζονται μόνες τους. Αν όμως ο έλεγχος περιλαμβάνει γλυκόζη, τριγλυκερίδια ή άλλες μεταβολικές εξετάσεις, μπορεί να ζητηθεί νηστεία.

Πριν από την αιμοληψία είναι χρήσιμο:

• να αναφερθούν όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα,
• να αναφερθεί με ακρίβεια η κατανάλωση αλκοόλ,
• να μην αλλάξει ή διακοπεί φάρμακο χωρίς ιατρική οδηγία,
• να ενημερωθεί το εργαστήριο για πρόσφατη ασθένεια ή νοσηλεία,
• να ακολουθηθούν οι ίδιες συνθήκες και, όταν είναι εφικτό, το ίδιο εργαστήριο για καλύτερη σύγκριση.

Αν ο γιατρός συστήσει περίοδο αποχής από αλκοόλ πριν από τον επανέλεγχο, πρέπει να τηρηθεί το διάστημα που έχει ορίσει. Δεν αρκεί η αποφυγή μόνο την προηγούμενη ημέρα για να αξιολογηθεί μια χρόνια επίδραση.

Η έντονη άσκηση μπορεί να επηρεάσει κυρίως AST και CK. Αν ζητείται πλήρης επανεκτίμηση ηπατικών και μυϊκών ενζύμων, μπορεί να συστηθεί αποφυγή πολύ έντονης άσκησης πριν από την αιμοληψία.

19Πώς μπορεί να μειωθεί η γ-GT

Δεν υπάρχει ειδικό φάρμακο που να χορηγείται απλώς για να «ρίξει» τη γ-GT. Η τιμή μειώνεται όταν αντιμετωπιστεί ή απομακρυνθεί ο παράγοντας που την αυξάνει.

Ανάλογα με την αιτία, μπορεί να συζητηθούν:

• περιορισμός ή αποχή από αλκοόλ,
• σταδιακή απώλεια βάρους όταν υπάρχει αυξημένο βάρος,
• τακτική σωματική δραστηριότητα,
• ρύθμιση σακχάρου και τριγλυκεριδίων,
• αναθεώρηση φαρμάκων ή συμπληρωμάτων από τον γιατρό,
• αντιμετώπιση χοληφόρου ή άλλης ηπατικής πάθησης,
• διακοπή καπνίσματος και βελτίωση συνολικού μεταβολικού κινδύνου.

Οι «αποτοξινώσεις», τα βότανα και τα μη ελεγμένα συμπληρώματα δεν αποτελούν ασφαλή θεραπεία. Ορισμένα προϊόντα μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν ηπατική βλάβη.

Στόχος δεν είναι μόνο η βελτίωση του αριθμού, αλλά η αναγνώριση και η αντιμετώπιση της πραγματικής αιτίας.

20Συχνά λάθη στην ερμηνεία

21Συχνές ερωτήσεις

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Επιστημονικές πηγές