Εξέταση Βιταμίνης Β1 (Θειαμίνης): Πώς Γίνεται, Προετοιμασία, Τιμές & Ερμηνεία

Συντάκτης & Ιατρική επιμέλεια: — Ιατρός Βιοπαθολόγος

Δημοσίευση:   •  Τελευταία ενημέρωση:

Τι να γνωρίζετε με μια ματιά:

Η εξέταση βιταμίνης Β1 (θειαμίνης) στο αίμα χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση πιθανής ανεπάρκειας θειαμίνης, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου όπως σημαντική υποθρεψία, χρόνια μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, δυσαπορρόφηση, βαριατρική επέμβαση, παρατεταμένοι έμετοι ή συμβατά νευρολογικά συμπτώματα.[3]

Για την εργαστηριακή εκτίμηση της κατάστασης θειαμίνης προτιμάται συχνά η μέτρηση της ενεργού μορφής θειαμίνη διφωσφορική (TDP), γνωστής και ως θειαμίνη πυροφωσφορική (TPP), σε ολικό αίμα. Η TDP βρίσκεται κυρίως μέσα στα ερυθροκύτταρα και το ολικό αίμα παρέχει περισσότερο αντιπροσωπευτική εικόνα από τον ορό ή το πλάσμα.[1, 2]

Παρότι για τον εξεταζόμενο πρόκειται για απλή φλεβική αιμοληψία, η Β1 είναι εξέταση με σημαντικές προαναλυτικές απαιτήσεις. Ο τύπος δείγματος, η πρόσφατη λήψη συμπληρωμάτων, η νηστεία, η προστασία από το φως, η θερμοκρασία και η μεταφορά του δείγματος μπορούν να επηρεάσουν την αξιοπιστία της μέτρησης.

Περιεχόμενα – πατήστε για ανάπτυξη
  1. Τι είναι η εξέταση βιταμίνης Β1
  2. Τι ακριβώς μετρά: θειαμίνη, TDP και TPP
  3. Πώς πραγματοποιείται η εξέταση
  4. Ολικό αίμα, ορός ή πλάσμα;
  5. Σωληνάριο, συντήρηση και μεταφορά δείγματος
  6. Χρειάζεται νηστεία;
  7. Συμπληρώματα και φάρμακα πριν την εξέταση
  8. Περιορισμοί και παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα
  9. Τιμές αναφοράς
  10. Τι σημαίνει χαμηλή Β1
  11. Τι σημαίνει φυσιολογική ή αυξημένη τιμή
  12. Πότε ζητείται η εξέταση
  13. Γιατί μπορεί να μειωθεί η Β1
  14. Συμπτώματα ανεπάρκειας
  15. Wernicke και επείγουσα κλινική υποψία
  16. Με ποιες άλλες εξετάσεις συνδυάζεται
  17. Πότε επαναλαμβάνεται η εξέταση
  18. Διατροφή και αντιμετώπιση ανεπάρκειας
  19. Συχνές ερωτήσεις
  20. Τι να θυμάστε
  21. Βιβλιογραφία

Εξέταση Β1 – συνοπτικά στοιχεία
Τα βασικά εργαστηριακά χαρακτηριστικά
Εξέταση
Βιταμίνη Β1 / Θειαμίνη
Προτιμώμενη μορφή
TDP / TPP
Προτιμώμενο δείγμα
Ολικό αίμα
Σωληνάριο
Συχνά EDTA
Μέθοδος
LC-MS/MS ή άλλη επικυρωμένη χρωματογραφική μέθοδος
Κύριος περιορισμός
Πρόσφατη λήψη Β1 μπορεί να επηρεάσει την τιμή

1
Τι είναι η εξέταση βιταμίνης Β1

Η βιταμίνη Β1, ή θειαμίνη, είναι υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος Β και είναι απαραίτητη για σημαντικές αντιδράσεις του ενεργειακού μεταβολισμού. Μέσω των ενεργών παραγώγων της συμμετέχει στη χρησιμοποίηση υδατανθράκων και άλλων θρεπτικών συστατικών για την παραγωγή ενέργειας, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα σημαντική για τον εγκέφαλο, τα περιφερικά νεύρα, τους μύες και την καρδιά.[3]

Η εξέταση αίματος χρησιμοποιείται όταν το κλινικό ερώτημα είναι αν ο οργανισμός διαθέτει επαρκή θειαμίνη. Δεν πρόκειται για εξέταση που χρειάζεται σε κάθε γενικό check-up και δεν υπάρχει λόγος να πραγματοποιείται μαζικά σε άτομα χωρίς συμπτώματα ή παράγοντες κινδύνου.

Η σημασία της εξέτασης είναι μεγαλύτερη σε ασθενείς στους οποίους υπάρχει πραγματική πιθανότητα ανεπάρκειας, όπως μετά από σημαντική υποθρεψία, βαριατρική χειρουργική, επίμονους εμέτους ή σε ορισμένες καταστάσεις χρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ.

Ένα κρίσιμο εργαστηριακό σημείο είναι ότι ο όρος «Β1 αίματος» μπορεί να αναφέρεται σε διαφορετικές μετρήσεις. Η εργαστηριακά πιο χρήσιμη προσέγγιση δεν είναι απλώς να μετρηθεί οποιαδήποτε μορφή θειαμίνης σε οποιοδήποτε δείγμα, αλλά να επιλεγεί η σωστή μορφή και το κατάλληλο βιολογικό υλικό.

2
Τι ακριβώς μετρά η εξέταση: θειαμίνη, TDP και TPP

Η θειαμίνη στον οργανισμό υπάρχει σε περισσότερες από μία χημικές μορφές. Η σημαντικότερη λειτουργικά μορφή είναι η θειαμίνη διφωσφορική – Thiamine Diphosphate (TDP). Η ίδια ένωση αναφέρεται συχνά και ως Thiamine Pyrophosphate (TPP).

Η TDP/TPP είναι η κύρια βιολογικά ενεργός μορφή της βιταμίνης και δρα ως συνένζυμο σε βασικά ενζυμικά συστήματα του ενεργειακού μεταβολισμού. Στο αίμα βρίσκεται κυρίως μέσα στα ερυθροκύτταρα και όχι στο υγρό τμήμα του αίματος.[1, 2]

Σύμφωνα με στοιχεία εργαστηρίων αναφοράς, λιγότερο από το 10% της συνολικής θειαμίνης του αίματος βρίσκεται στο πλάσμα, ενώ η TDP εντοπίζεται κυρίως στα ερυθροκύτταρα. Η Labcorp αναφέρει ότι η TPP αντιπροσωπεύει περίπου το 90% της θειαμίνης του ολικού αίματος.[1, 2]

Αυτό εξηγεί γιατί η σύγχρονη εργαστηριακή προσέγγιση εστιάζει περισσότερο στην TDP σε ολικό αίμα παρά στην απλή θειαμίνη ορού.

Εργαστηριακή γωνία: Όταν βλέπετε αποτέλεσμα «Vitamin B1», ελέγξτε αν αναφέρεται σε ολικό αίμα, TDP/TPP, πλάσμα ή ορό. Δεν είναι απαραίτητα ισοδύναμες εξετάσεις.

3
Πώς πραγματοποιείται η εξέταση βιταμίνης Β1

Για τον εξεταζόμενο η διαδικασία είναι σχετικά απλή: πραγματοποιείται φλεβική αιμοληψία, συνήθως από φλέβα του χεριού. Η ιδιαιτερότητα της εξέτασης βρίσκεται κυρίως στο τι συμβαίνει μετά τη συλλογή του αίματος.

Όταν ζητείται TDP/TPP σε ολικό αίμα, το δείγμα συλλέγεται συνήθως σε σωληνάριο με EDTA. Το αίμα δεν αφήνεται να πήξει για να παραχθεί ορός και δεν διαχωρίζονται τα ερυθροκύτταρα από το πλάσμα. Χρησιμοποιείται το ολικό αίμα επειδή τα ερυθροκύτταρα περιέχουν το μεγαλύτερο μέρος της ενεργού TDP.[1, 2]

Μετά την αιμοληψία, το σωληνάριο αναμιγνύεται με ήπιες αναστροφές ώστε το αντιπηκτικό να κατανεμηθεί σωστά. Ανάλογα με το εργαστήριο αναφοράς, το δείγμα μπορεί στη συνέχεια να χρειάζεται προστασία από το φως, ειδικό δοχείο μεταφοράς και κατάψυξη.

Η Mayo Clinic Laboratories, για παράδειγμα, ζητεί whole blood EDTA, μεταφορά σε προστατευμένο από το φως δοχείο και κατάψυξη εντός 24 ωρών. Η Labcorp επίσης χρησιμοποιεί ολικό αίμα EDTA, χωρίς διαχωρισμό του δείγματος, και απαιτεί μεταφορά κατεψυγμένου υλικού.[1, 2]

Η ανάλυση πραγματοποιείται σε εξειδικευμένο εργαστηριακό σύστημα. Σύγχρονα εργαστήρια αναφοράς χρησιμοποιούν υγρή χρωματογραφία σε συνδυασμό με tandem mass spectrometry – LC-MS/MS, τεχνική με υψηλή αναλυτική ειδικότητα για την ποσοτικοποίηση της TDP.[1, 2]

4
Ολικό αίμα, ορός ή πλάσμα – ποιο δείγμα είναι καλύτερο;

Η επιλογή δείγματος είναι από τα σημαντικότερα σημεία στην εξέταση Β1. Η μέτρηση θειαμίνης σε ορό ή πλάσμα μπορεί να επηρεάζεται περισσότερο από την πρόσφατη διατροφική πρόσληψη και δεν αποτυπώνει με τον ίδιο τρόπο την ενδοκυττάρια κατάσταση της βιταμίνης.

Η Mayo Clinic Laboratories αναφέρει ότι η μέτρηση θειαμίνης σε ορό ή πλάσμα παρουσιάζει χαμηλότερη ευαισθησία και ειδικότητα για την αξιολόγηση της κατάστασης θειαμίνης. Αντίθετα, η άμεση μέτρηση TDP σε ολικό αίμα ή ερυθροκύτταρα θεωρείται περισσότερο αξιόπιστος δείκτης.[1]

Η Labcorp επισημαίνει επίσης ότι η συγκέντρωση θειαμίνης στο πλάσμα αντανακλά περισσότερο την πρόσφατη πρόσληψη παρά τα αποθέματα του οργανισμού, ενώ η TPP αξιολογείται καλύτερα στο ολικό αίμα.[2]

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες.
ΜέτρησηΠλεονέκτημαΠεριορισμός
TDP/TPP ολικού αίματοςΑξιολογεί την κύρια ενεργό ενδοκυττάρια μορφήΑπαιτεί ειδική μέθοδο και σωστή μεταφορά δείγματος
Θειαμίνη πλάσματοςΜπορεί να μετρηθεί σε ορισμένα εργαστήριαΕπηρεάζεται περισσότερο από πρόσφατη πρόσληψη
Ερυθροκυτταρική transketolaseΛειτουργική έμμεση αξιολόγησηΛιγότερο ειδική και με μεγαλύτερες αναλυτικές/προαναλυτικές δυσκολίες

Η transketolase χρησιμοποιήθηκε ιστορικά ως λειτουργικός δείκτης της θειαμίνης. Σήμερα, η άμεση ποσοτικοποίηση TDP με LC-MS/MS θεωρείται περισσότερο ειδική και ακριβής προσέγγιση για τον προσδιορισμό της κατάστασης θειαμίνης.[1]

5
Σωληνάριο, συντήρηση και μεταφορά του δείγματος

Η εξέταση Β1 είναι ένα καλό παράδειγμα του πόσο σημαντικό είναι το προαναλυτικό στάδιο. Ακόμη και μια εξαιρετική αναλυτική μέθοδος δεν μπορεί να διορθώσει ένα ακατάλληλα συλλεγμένο ή κακώς συντηρημένο δείγμα.

Για whole-blood TDP χρησιμοποιείται συνήθως σωληνάριο EDTA. Το δείγμα πρέπει να παραμείνει ολικό αίμα. Η Labcorp αναφέρει ρητά ότι το αίμα δεν πρέπει να διαχωρίζεται, αλλά να μεταφέρεται ως κατεψυγμένο ολικό αίμα.[2]

Σε συγκεκριμένο πρωτόκολλο της Mayo, το δείγμα πρέπει να μεταφέρεται σε κεχριμπαρένιο δοχείο ώστε να προστατεύεται από το φως και να καταψύχεται μέσα σε 24 ώρες. Πηγμένο δείγμα απορρίπτεται για τη συγκεκριμένη μέθοδο.[1]

Οι απαιτήσεις αυτές δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτούσιες σε κάθε εργαστήριο. Η σωστή πρακτική είναι το μικροβιολογικό εργαστήριο που πραγματοποιεί την αιμοληψία να γνωρίζει εκ των προτέρων το πρωτόκολλο του εργαστηρίου στο οποίο θα πραγματοποιηθεί η ανάλυση.

Σημαντικό: Μην θεωρείτε ότι επειδή πρόκειται για «απλή βιταμίνη» μπορεί να ληφθεί οποιοδήποτε σωληνάριο. Η εξέταση Β1 μπορεί να απαιτεί ειδικό δείγμα και συγκεκριμένες συνθήκες μεταφοράς.

6
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση Β1;

Η ασφαλέστερη απάντηση είναι ότι η προετοιμασία είναι method-specific: εξαρτάται από το εργαστήριο και από τη μέθοδο που θα χρησιμοποιηθεί. Δεν είναι σωστό να γράφεται γενικά ότι «η Β1 δεν χρειάζεται νηστεία».

Η Mayo Clinic Laboratories απαιτεί 12 ώρες νηστεία για τη δική της μέθοδο TDP σε ολικό αίμα και επιτρέπει νερό. Η Labcorp συνιστά συλλογή του δείγματος το πρωί πριν από το πρωινό.[1, 2]

Οι διαφορές αυτές δεν είναι αντίφαση. Αντανακλούν διαφορετικά επικυρωμένα εργαστηριακά πρωτόκολλα. Επομένως ο εξεταζόμενος πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες του εργαστηρίου που θα εκτελέσει την εξέταση.

Αν πρόκειται να πραγματοποιηθούν ταυτόχρονα και άλλες εξετάσεις που απαιτούν νηστεία, όπως συγκεκριμένος μεταβολικός ή λιπιδαιμικός έλεγχος, η προετοιμασία μπορεί να καθοριστεί και από αυτές.

7
Συμπληρώματα και φάρμακα πριν από την εξέταση

Η πρόσφατη λήψη θειαμίνης μπορεί να αυξήσει το αποτέλεσμα και να δυσκολέψει την εκτίμηση της κατάστασης του ασθενούς πριν από τη συμπληρωματική χορήγηση.

Το ίδιο ισχύει για B-complex, πολυβιταμινούχα προϊόντα και άλλα σκευάσματα που περιέχουν Β1. Η Mayo Clinic Laboratories ζητεί για τη δική της μέθοδο αποχή από βιταμινούχα συμπληρώματα για 12 ώρες πριν από την αιμοληψία και αναφέρει ότι τα συμπληρώματα μπορούν να προκαλέσουν υψηλότερες συγκεντρώσεις TDP.[1]

Δεν πρέπει όμως να διακόπτεται αυθαίρετα μια ιατρικά απαραίτητη θεραπεία. Ο ασθενής ενημερώνει το εργαστήριο για όλα τα συμπληρώματα και φάρμακα που χρησιμοποιεί και ακολουθεί τις συγκεκριμένες οδηγίες που θα του δοθούν.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αναφερθεί αν έχει προηγηθεί πρόσφατη θεραπευτική χορήγηση θειαμίνης, επειδή τότε η μεταγενέστερη μέτρηση δεν αντιπροσωπεύει την κατάσταση πριν από τη θεραπεία.

Αν χρειάζεστε γενικές πρακτικές οδηγίες πριν από αιμοληψία, μπορείτε να δείτε τους Οδηγούς Ασθενών.

8
Περιορισμοί και παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα

Η εξέταση whole-blood TDP είναι πολύ χρήσιμη για την αξιολόγηση της θειαμίνης, αλλά όπως κάθε εργαστηριακή εξέταση έχει περιορισμούς. Το αποτέλεσμα πρέπει να αξιολογείται μαζί με το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις συνθήκες λήψης του δείγματος.

Πρόσφατη λήψη Β1

Συμπλήρωμα θειαμίνης ή πολυβιταμινούχο μπορεί να αυξήσει τη συγκέντρωση που μετράται και να αποκρύψει μια προηγούμενη χαμηλή κατάσταση. Για τον λόγο αυτό έχει σημασία να γνωρίζουμε πότε λήφθηκε η τελευταία δόση.[1]

Μη νηστικό δείγμα

Σε μεθόδους όπου προβλέπεται νηστεία, πρόσφατη πρόσληψη τροφής μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Η Mayo αναφέρει ότι μη νηστικά δείγματα μπορούν να συνοδεύονται από αυξημένη TDP.[1]

Διαφορετική μέθοδος

Αποτελέσματα από διαφορετικές μεθόδους δεν πρέπει να συγκρίνονται μηχανικά. Whole-blood TDP, θειαμίνη πλάσματος και transketolase δεν μετρούν ακριβώς το ίδιο εργαστηριακό μέγεθος.

Προαναλυτικό σφάλμα

Λανθασμένο αντιπηκτικό, πήξη του δείγματος, ακατάλληλη θερμοκρασία ή παράλειψη των ειδικών οδηγιών μεταφοράς μπορεί να επηρεάσουν την εγκυρότητα ή ακόμη και να οδηγήσουν σε απόρριψη του δείγματος.[1, 2]

Το αποτέλεσμα δεν αντικαθιστά την κλινική διάγνωση

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε επείγουσες καταστάσεις όπως η πιθανή εγκεφαλοπάθεια Wernicke. Η εργαστηριακή μέτρηση μπορεί να υποστηρίξει την εκτίμηση, αλλά δεν χρησιμοποιείται για να αναβάλει θεραπεία σε ασθενή με ισχυρή κλινική υποψία.[4]

9
Τιμές αναφοράς της βιταμίνης Β1

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «φυσιολογικό όριο Β1» που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ανεξάρτητα από τη μέθοδο. Οι τιμές αναφοράς εξαρτώνται από το είδος δείγματος, την αναλυτική τεχνική και τη βαθμονόμηση του συγκεκριμένου εργαστηρίου.

Για παράδειγμα, η Mayo Clinic Laboratories αναφέρει για τη δική της μέθοδο whole-blood TDP εύρος αναφοράς 70–180 nmol/L, ενώ η Labcorp αναφέρει για τη δική της εξέταση whole-blood B1 εύρος 66,5–200,0 nmol/L.[1, 2]

Η διαφορά αυτή δείχνει γιατί δεν πρέπει να αναζητούμε στο διαδίκτυο ένα γενικό φυσιολογικό όριο και να το εφαρμόζουμε σε οποιοδήποτε αποτέλεσμα.

Πρακτικός κανόνας: Χρησιμοποιούμε τα όρια αναφοράς που αναγράφονται στο ίδιο το αποτέλεσμα του εργαστηρίου και τα ερμηνεύουμε σε συνδυασμό με το είδος της μέτρησης.

10
Τι σημαίνει χαμηλή βιταμίνη Β1

Χαμηλή TDP σε ολικό αίμα κάτω από το όριο αναφοράς της συγκεκριμένης μεθόδου υποστηρίζει την παρουσία ανεπάρκειας θειαμίνης. Η σημασία του αποτελέσματος αυξάνεται όταν υπάρχει συμβατό ιστορικό ή κλινική εικόνα.

Για παράδειγμα, μια χαμηλή μέτρηση σε ασθενή με μεγάλη απώλεια βάρους, επίμονους εμέτους μετά από βαριατρική επέμβαση και νευρολογικά συμπτώματα έχει διαφορετικό κλινικό βάρος από μια οριακά χαμηλή τιμή σε ασυμπτωματικό άτομο χωρίς παράγοντες κινδύνου.

Η ανεπάρκεια μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή πρόσληψη, μειωμένη απορρόφηση ή αυξημένες απώλειες. Το NIH αναφέρει ότι έλλειψη θειαμίνης μπορεί να εμφανιστεί όταν ο οργανισμός προσλαμβάνει ανεπαρκή ποσότητα, αποβάλλει περισσότερο ή δεν απορροφά επαρκώς τη βιταμίνη.[3]

Το εργαστηριακό αποτέλεσμα επομένως δεν αποτελεί απλώς αριθμό που πρέπει να «διορθωθεί». Χρειάζεται να διερευνηθεί και ο λόγος για τον οποίο μειώθηκε η θειαμίνη.

11
Τι σημαίνει φυσιολογική ή αυξημένη τιμή

Ένα αποτέλεσμα εντός των ορίων αναφοράς υποστηρίζει ότι η εργαστηριακά μετρούμενη κατάσταση θειαμίνης είναι επαρκής με βάση τη συγκεκριμένη μέθοδο. Η ερμηνεία όμως πρέπει να λαμβάνει υπόψη πότε και υπό ποιες συνθήκες έγινε η αιμοληψία.

Αν έχει προηγηθεί πρόσφατα συμπλήρωμα Β1, B-complex ή πολυβιταμίνη, μια φυσιολογική ή αυξημένη τιμή μπορεί να αντανακλά εν μέρει αυτή την πρόσφατη πρόσληψη.

Η Mayo Clinic Laboratories αναφέρει ότι η συμπληρωματική λήψη βιταμινών και το μη νηστικό δείγμα μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές TDP.[1]

Μια αυξημένη Β1 δεν πρέπει να ερμηνεύεται αυτόματα ως «τοξικότητα». Συνήθως το πρώτο ερώτημα είναι αν υπάρχει πρόσφατη πρόσληψη συμπληρώματος ή αν η αιμοληψία έγινε με διαφορετικές προαναλυτικές συνθήκες.

12
Πότε ζητείται η εξέταση βιταμίνης Β1

Η Β1 δεν αποτελεί εξέταση screening για όλους. Έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία όταν υπάρχει πραγματική πιθανότητα ανεπαρκούς θειαμίνης.

Ο έλεγχος μπορεί να εξεταστεί σε ασθενείς με σοβαρή ή παρατεταμένη υποθρεψία, σημαντική κατανάλωση αλκοόλ, βαριατρική χειρουργική, δυσαπορρόφηση, επαναλαμβανόμενους ή παρατεταμένους εμέτους, ταχεία απώλεια βάρους ή συμβατά νευρολογικά συμπτώματα.

Το NIH αναφέρει ως ομάδες με αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας άτομα με εξάρτηση από αλκοόλ, μεγαλύτερους σε ηλικία, άτομα με HIV/AIDS, διαβήτη και όσους έχουν υποβληθεί σε βαριατρική επέμβαση.[3]

Η εξέταση μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη στην αξιολόγηση ανεξήγητης μυϊκής αδυναμίας, περιφερικής νευροπάθειας, διαταραχής βάδισης ή σύγχυσης όταν το ιστορικό δημιουργεί υποψία διατροφικής ανεπάρκειας.

Δεν είναι όμως σωστό κάθε κόπωση, μούδιασμα ή δυσκολία συγκέντρωσης να αποδίδεται στη Β1. Τα συμπτώματα αυτά έχουν πολλές πιθανές αιτίες και ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να κατευθύνεται από την κλινική εικόνα.

13
Γιατί μπορεί να μειωθεί η βιταμίνη Β1

Οι αιτίες της ανεπάρκειας μπορούν να ταξινομηθούν πρακτικά σε ανεπαρκή πρόσληψη, δυσαπορρόφηση και καταστάσεις με αυξημένες ανάγκες ή απώλειες.

Υποθρεψία και μειωμένη πρόσληψη

Παρατεταμένη πολύ περιορισμένη πρόσληψη τροφής, ανορεξία, σοβαρή νόσος ή χρόνια μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ μπορούν να οδηγήσουν σε ανεπαρκή καθημερινή πρόσληψη θειαμίνης.

Χρόνια κατανάλωση αλκοόλ

Η έλλειψη σε αυτό το πλαίσιο είναι συχνά πολυπαραγοντική: μειωμένη ποιότητα διατροφής, ανεπαρκής πρόσληψη, διαταραγμένη απορρόφηση και μεταβολικές επιδράσεις μπορεί να συνυπάρχουν.

Βαριατρική χειρουργική

Οι βαριατρικές επεμβάσεις αποτελούν αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου, ιδιαίτερα όταν ακολουθούνται από παρατεταμένους εμέτους, δυσκολία σίτισης ή ταχεία απώλεια βάρους.[3, 5]

Δυσαπορρόφηση και γαστρεντερικές παθήσεις

Χρόνια διάρροια, σοβαρές παθήσεις του γαστρεντερικού και άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν την πρόσληψη ή την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανεπάρκεια.

Χρόνια νόσος και απώλειες

Σε επιλεγμένους ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, προχωρημένη ηλικία, συχνές νοσηλείες, υποθρεψία ή μακροχρόνια χρήση διουρητικών έχει περιγραφεί αυξημένος κίνδυνος ανεπαρκούς θειαμίνης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που λαμβάνει διουρητικό πρέπει να ελέγχεται για Β1· η απόφαση εξαρτάται από τη συνολική κλινική εικόνα.[2]

14
Συμπτώματα ανεπάρκειας θειαμίνης

Η ήπια ανεπάρκεια μπορεί να προκαλέσει μη ειδικά συμπτώματα όπως απώλεια όρεξης, κόπωση, μειωμένη αντοχή, ευερεθιστότητα και μυϊκή αδυναμία. Επειδή τα συμπτώματα αυτά συναντώνται σε πολλές άλλες καταστάσεις, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους για τη διάγνωση.

Με σοβαρότερη ανεπάρκεια μπορεί να εμφανιστούν νευρολογικές εκδηλώσεις όπως μούδιασμα, αίσθημα καύσου στα άκρα, απώλεια μυϊκής ισχύος, ελαττωμένα αντανακλαστικά και διαταραχές βάδισης. Το NIH αναφέρει ότι η σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να προκαλέσει beriberi με περιφερικά αισθητικά και μυϊκά συμπτώματα.[3]

Η καρδιακή μορφή, γνωστή παραδοσιακά ως υγρό beriberi, μπορεί να συνοδεύεται από ταχυκαρδία, οίδημα και καρδιακή δυσλειτουργία.

Η σοβαρή νευρολογική ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλοπάθεια Wernicke, κατάσταση που χρειάζεται άμεση αναγνώριση και θεραπεία.

15
Υποψία Wernicke: η εξέταση δεν πρέπει να καθυστερεί την αντιμετώπιση

Η εγκεφαλοπάθεια Wernicke είναι σοβαρή νευρολογική εκδήλωση ανεπάρκειας θειαμίνης. Η κλινική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει διαταραχή νοητικής κατάστασης ή μνήμης, οφθαλμοκινητικές διαταραχές και δυσλειτουργία της ισορροπίας ή του συντονισμού.

Οι ευρωπαϊκές νευρολογικές οδηγίες προτείνουν, όταν είναι δυνατόν, τη λήψη δείγματος αίματος για θειαμίνη αμέσως πριν από τη χορήγηση θεραπείας. Ταυτόχρονα όμως αναφέρουν ότι σε ύποπτη ή επιβεβαιωμένη Wernicke η θεραπεία ενδείκνυται άμεσα.[4]

Πρακτικά, αν μπορεί να ληφθεί αίμα αμέσως χωρίς να καθυστερήσει η αντιμετώπιση, η αιμοληψία πριν από τη θεραπεία έχει διαγνωστική αξία. Αν όμως η λήψη ή η αναμονή του αποτελέσματος πρόκειται να καθυστερήσει την αντιμετώπιση, η θεραπεία δεν περιμένει το εργαστηριακό αποτέλεσμα.

Κλινικά επείγον: Η πιθανή εγκεφαλοπάθεια Wernicke δεν αποκλείεται περιμένοντας «να βγει πρώτα η Β1». Η εργαστηριακή μέτρηση είναι υποστηρικτική και όχι λόγος καθυστέρησης της απαιτούμενης ιατρικής αντιμετώπισης.[4]

16
Με ποιες άλλες εξετάσεις μπορεί να συνδυαστεί

Η εξέταση Β1 συχνά εντάσσεται σε ευρύτερη διερεύνηση όταν υπάρχουν υποθρεψία, απώλεια βάρους, δυσαπορρόφηση ή νευρολογικά συμπτώματα. Οι υπόλοιπες εξετάσεις επιλέγονται με βάση το κλινικό ερώτημα και όχι ως υποχρεωτικό «πακέτο» για όλους.

↔ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες.
ΕξέτασηΤι μπορεί να βοηθήσει να αξιολογηθεί
Γενική ΑίματοςΑναιμία και γενική αιματολογική εικόνα
Βιταμίνη Β12Νευροπάθεια, μακροκυττάρωση, διατροφική ανεπάρκεια
Φυλλικό οξύΥποθρεψία και μεγαλοβλαστικές διαταραχές
ΜαγνήσιοΕυρύτερες διατροφικές/ηλεκτρολυτικές διαταραχές
Λευκωματίνη / ολικές πρωτεΐνεςΣυμπληρωματική εκτίμηση διατροφικής και συστηματικής κατάστασης
Νεφρικός και ηπατικός έλεγχοςΑξιολόγηση υποκείμενης χρόνιας νόσου ή συνολικής κλινικής εικόνας

Η Γενική Αίματος μπορεί να είναι χρήσιμη στο πλαίσιο ευρύτερης διερεύνησης, αλλά δεν αποτελεί ειδικό δείκτη ανεπάρκειας Β1.

Σε ασθενή με νευροπάθεια μπορεί παράλληλα να χρειαστούν Β12, φυλλικό οξύ, γλυκόζη ή HbA1c, TSH και άλλες εξετάσεις ανάλογα με το ιστορικό, επειδή η περιφερική νευροπάθεια έχει πολλές πιθανές αιτίες.

17
Πότε χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης

Δεν υπάρχει καθολική σύσταση για τακτικό επανέλεγχο της Β1 σε όλους. Η ανάγκη επανάληψης εξαρτάται από τον λόγο της αρχικής εξέτασης και από το αν εξακολουθεί να υπάρχει ο παράγοντας κινδύνου.

Ένας επανέλεγχος μπορεί να είναι χρήσιμος όταν είχε βρεθεί χαμηλή τιμή, όταν έχει τροποποιηθεί η διατροφή ή έχει αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία, όταν υπάρχει χρόνια δυσαπορρόφηση ή όταν ο θεράπων θέλει να παρακολουθήσει ασθενή υψηλού κινδύνου.

Μετά από βαριατρική επέμβαση, οι νευρολογικές οδηγίες έχουν τονίσει την ανάγκη παρακολούθησης της κατάστασης θειαμίνης σε άτομα υψηλού κινδύνου, ενώ νεότερη καθοδήγηση εξακολουθεί να αναγνωρίζει την ταχεία απώλεια βάρους και τους παρατεταμένους εμέτους ως σημαντικά κλινικά πλαίσια κινδύνου.[4, 5]

Αν έχει ήδη ξεκινήσει συμπλήρωμα Β1, η χρονική στιγμή επανάληψης επιλέγεται ανάλογα με το ερώτημα. Μια πολύ πρώιμη μέτρηση μπορεί απλώς να καταγράψει την πρόσφατη λήψη της βιταμίνης.

18
Διατροφή και αντιμετώπιση ανεπάρκειας

Η θειαμίνη πρέπει να προσλαμβάνεται τακτικά μέσω της διατροφής. Καλές πηγές περιλαμβάνουν δημητριακά ολικής άλεσης και εμπλουτισμένα δημητριακά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους και χοιρινό κρέας.[3]

Σε μια απλή διατροφική ανεπάρκεια η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει βελτίωση της διατροφής και κατάλληλη συμπληρωματική χορήγηση σύμφωνα με την ιατρική αξιολόγηση.

Σε σημαντική έλλειψη, η θεραπευτική απόφαση εξαρτάται από τη σοβαρότητα, την παρουσία νευρολογικών ή καρδιολογικών εκδηλώσεων, την ικανότητα απορρόφησης από το γαστρεντερικό και το αίτιο της ανεπάρκειας.

Είναι σημαντικό να αντιμετωπίζεται και η υποκείμενη αιτία. Η απλή χορήγηση μιας βιταμίνης χωρίς διερεύνηση επίμονων εμέτων, σοβαρής δυσαπορρόφησης ή υποθρεψίας μπορεί να αφήσει το βασικό πρόβλημα άλυτο.

19
Συχνές ερωτήσεις για την εξέταση Β1

Ποια εξέταση είναι προτιμότερη για τη βιταμίνη Β1;
Για την αξιολόγηση της κατάστασης θειαμίνης, η μέτρηση της ενεργού TDP/TPP σε ολικό αίμα θεωρείται περισσότερο αντιπροσωπευτική από τη μέτρηση σε ορό ή πλάσμα.
Χρειάζεται νηστεία;
Εξαρτάται από τη μέθοδο. Ορισμένα εργαστήρια αναφοράς απαιτούν συγκεκριμένη νηστεία, ενώ άλλα δίνουν διαφορετικές οδηγίες. Ακολουθήστε πάντα την προετοιμασία του εργαστηρίου που θα εκτελέσει την εξέταση.
Μπορώ να πιω νερό πριν την αιμοληψία;
Σε πρωτόκολλα νηστείας όπως αυτό της Mayo επιτρέπεται νερό. Αν όμως πραγματοποιούνται παράλληλα άλλες ειδικές εξετάσεις, ακολουθήστε τις συνολικές οδηγίες που σας έχουν δοθεί.
Πρέπει να σταματήσω το B-complex;
Η πρόσφατη λήψη μπορεί να αυξήσει την τιμή, αλλά δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα οποιαδήποτε θεραπεία. Ρωτήστε το εργαστήριο ή τον γιατρό σας πόσες ώρες αποχής απαιτεί η συγκεκριμένη μέθοδος.
Πονάει η εξέταση;
Όχι περισσότερο από μια συνηθισμένη αιμοληψία. Η λήψη γίνεται από φλέβα του χεριού και διαρκεί λίγα λεπτά.
Γιατί χρησιμοποιείται ολικό αίμα και όχι ορός;
Επειδή η ενεργός TDP βρίσκεται κυρίως στα ερυθροκύτταρα. Ο ορός και το πλάσμα περιέχουν πολύ μικρότερο μέρος της συνολικής θειαμίνης και επηρεάζονται περισσότερο από την πρόσφατη πρόσληψη.
Ποια είναι η φυσιολογική τιμή της Β1;
Δεν υπάρχει ένα εύρος που ισχύει για κάθε εργαστήριο. Η τιμή πρέπει να συγκρίνεται με τα όρια αναφοράς που συνοδεύουν το συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Τι σημαίνει μια υψηλή Β1;
Πρώτα εξετάζεται αν έχει προηγηθεί συμπλήρωμα Β1, B-complex ή πολυβιταμίνη και αν ακολουθήθηκε η προβλεπόμενη προετοιμασία. Η υψηλή εργαστηριακή τιμή δεν σημαίνει αυτόματα κλινική τοξικότητα.
Μπορώ να κάνω Β1 μαζί με Β12 και άλλες εξετάσεις;
Ναι, μπορούν να ληφθούν την ίδια ημέρα. Η Β1 όμως μπορεί να απαιτεί δικό της σωληνάριο και διαφορετική μεταφορά, επομένως δεν σημαίνει ότι όλες οι εξετάσεις εκτελούνται από το ίδιο δείγμα.
Αν υπάρχει υποψία Wernicke, πρέπει να περιμένουμε την εξέταση;
Όχι. Αν μπορεί να ληφθεί αίμα άμεσα πριν από τη θεραπεία είναι χρήσιμο, αλλά η αντιμετώπιση ύποπτης Wernicke δεν πρέπει να καθυστερεί περιμένοντας το εργαστηριακό αποτέλεσμα.

20
Τι να θυμάστε

Η εξέταση Β1 είναι εξειδικευμένη εργαστηριακή εξέταση. Η μέτρηση της TDP/TPP σε ολικό αίμα είναι συνήθως περισσότερο κατάλληλη για την αξιολόγηση της κατάστασης θειαμίνης από τον ορό ή το πλάσμα.

 

Για τον ασθενή πρόκειται για απλή αιμοληψία, αλλά για το εργαστήριο χρειάζεται σωστό EDTA δείγμα, κατάλληλη συντήρηση και μεταφορά σύμφωνα με τις απαιτήσεις της μεθόδου. Η νηστεία και η αποχή από συμπληρώματα δεν είναι ίδιοι κανόνες παντού και πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες του εργαστηρίου που πραγματοποιεί την ανάλυση.

 

Οι τιμές αναφοράς είναι μεθοδοεξαρτώμενες. Μία χαμηλή τιμή ερμηνεύεται μαζί με το ιστορικό, ενώ πρόσφατη λήψη συμπληρώματος μπορεί να αυξήσει το αποτέλεσμα. Σε κλινική υποψία εγκεφαλοπάθειας Wernicke, η εργαστηριακή εξέταση δεν πρέπει να καθυστερήσει την απαιτούμενη αντιμετώπιση.

Εργαστηριακές εξετάσεις & οδηγοί
Δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων ή περισσότερους οδηγούς για την προετοιμασία και την ερμηνεία εργαστηριακών εξετάσεων.

Βιβλιογραφία – πατήστε για ανάπτυξη
1. Mayo Clinic Laboratories. Thiamine (Vitamin B1), Whole Blood – TDP. Methodology, patient preparation, specimen requirements, reference range and interpretation.
Mayo Clinic Laboratories – Thiamine, Whole Blood
2. Labcorp. Vitamin B1, Whole Blood – Test 121186. LC-MS/MS methodology, specimen requirements, limitations and reference range.
Labcorp – Vitamin B1, Whole Blood
3. National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements. Thiamin Fact Sheet. Dietary sources, risk groups and manifestations of deficiency.
NIH ODS – Thiamin
4. Galvin R, Bråthen G, Ivashynka A, et al. EFNS guidelines for diagnosis, therapy and prevention of Wernicke encephalopathy. European Journal of Neurology. 2010;17(12):1408–1418.
PubMed – EFNS Wernicke Guidelines
5. American Society for Metabolic and Bariatric Surgery Wernicke Task Force. Literature review and clinical guidelines on prevention, diagnosis and treatment of Wernicke encephalopathy and Wernicke-Korsakoff syndrome. 2025.
PubMed – ASMBS Wernicke Guidelines
Μικροβιολογικό Λαμία
Επισκόπηση απορρήτου

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για τη σωστή λειτουργία της και, εφόσον δώσετε συγκατάθεση, για την ανάλυση επισκεψιμότητας. Μπορείτε να αλλάξετε τις επιλογές σας οποιαδήποτε στιγμή από τις ρυθμίσεις cookies.