Τρανσαμινάσες-ALT-AST-γ-GT-ALP.jpg

Τρανσαμινάσες (ALT/AST), γ-GT & ALP: Οδηγός για Ασθενείς 🏥

Τι είναι οι «ηπατικές δοκιμασίες», γιατί ανεβαίνουν, πώς να προετοιμαστείτε για την εξέταση, τι σημαίνουν τα αποτελέσματα και πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό. Απλά, κατανοητά και φιλικά προς τον/την ασθενή.

1️⃣ Τι είναι ALT/AST, γ-GT και ALP;

Οι «τρανσαμινάσες» είναι ένζυμα του ήπατος: ALT (SGPT) και AST (SGOT).
Ανεβαίνουν όταν τα ηπατικά κύτταρα ερεθίζονται ή τραυματίζονται (π.χ. φλεγμονή, λιπώδες ήπαρ, φάρμακα, ιώσεις).

  • ALT: πιο «ειδική» για το ήπαρ. Συχνά ανεβαίνει πρώτη σε ηπατικές καταστάσεις.
  • AST: βρίσκεται και σε άλλους ιστούς (μύες, καρδιά). Η αύξησή της δεν είναι πάντα μόνο από το ήπαρ.
  • γ-GT (γ-γλουταμυλτρανσφεράση): ευαίσθητη σε αλκοόλ και σε φάρμακα. Συχνά ανεβαίνει μαζί με ALP σε «χολόσταση» (δυσκολία ροής της χολής).
  • ALP (αλκαλική φωσφατάση): προέρχεται από χοληφόρα και οστά. Αυξημένη ALP με αυξημένη γ-GT δείχνει συνήθως ηπατοχολική αιτία· αυξημένη ALP με φυσιολογική γ-GT μπορεί να είναι οστική αιτία.

👉 Με απλά λόγια:

  • ALT/AST = «φλεγμονή/ερεθισμός» στο ήπαρ.
  • γ-GT/ALP = «ροή χολής» και πιθανή χολόσταση.
  • Ένας γιατρός «βλέπει το μοτίβο» και τα υπόλοιπα ευρήματα για να βγάλει συμπέρασμα.

2️⃣ Γιατί μου τα ζητά ο/η γιατρός;

📌 Συνήθεις λόγοι:

  • Προληπτικός έλεγχος σε check-up ή πριν από θεραπεία.
  • Κόπωση, βάρος στο δεξί υποχόνδριο, ναυτία, απώλεια όρεξης.
  • Κίτρινη χροιά δέρματος/ματιών (ίκτερος), σκουρόχρωμα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
  • Παχυσαρκία/μεταβολικό σύνδρομο (ύποπτο για μη αλκοολική λιπώδη νόσο ήπατος).
  • Κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση φαρμάκων που επηρεάζουν το ήπαρ.
  • Παρακολούθηση γνωστής ηπατοπάθειας ή μετά από ιογενή ηπατίτιδα.

3️⃣ Πώς γίνεται η εξέταση & προετοιμασία

  • Δείγμα: Αίμα από φλέβα.
  • Νηστεία: Συνήθως δεν απαιτείται για μόνο ηπατικά ένζυμα, αλλά αν γίνονται μαζί λιπίδια/γλυκόζη, μπορεί να ζητηθεί 8–12 ώρες νηστείας.
  • Αλκοόλ: Αποφύγετε 24–48 ώρες πριν (μπορεί να ανεβάσει γ-GT/ALT).
  • Φάρμακα/συμπληρώματα: Μην τα διακόπτετε μόνοι σας. Αναφέρετε όλα τα σκευάσματα (βότανα, παρακεταμόλη, στατίνες, αντιβιοτικά κ.λπ.).
  • Άσκηση: Πολύ έντονη άσκηση την προηγούμενη μπορεί να αυξήσει AST/ALT παροδικά.
💡 Tip: Αν τα ένζυμα βγουν αυξημένα, συχνά προτείνεται επανάληψη σε λίγες εβδομάδες με προσοχή σε αλκοόλ/φάρμακα πριν ξεκινήσει εκτεταμένος έλεγχος.

4️⃣ Τι μπορεί να δείξουν (σε απλή γλώσσα)

Τα ηπατικά ένζυμα δεν είναι διάγνωση από μόνα τους· είναι «συναγερμός» ότι κάτι συμβαίνει. Με απλά λόγια:

  • Υψηλές ALT/AST: ερεθισμός ή φλεγμονή ήπατος – συχνές αιτίες: λιπώδες ήπαρ, αλκοόλ, ιογενείς ηπατίτιδες, φάρμακα/συμπληρώματα, αυτοάνοσα.
  • Υψηλές γ-GT/ALP: πρόβλημα στη ροή της χολής (χολόσταση) – χολόλιθοι, στένωση χοληφόρων, φάρμακα, αλκοόλ. Αν η ALP είναι υψηλή αλλά η γ-GT φυσιολογική, μπορεί να είναι οστική αιτία.
  • Πολύ υψηλές ALT/AST (π.χ. >10×): οξεία φλεγμονή (ιώσεις, τοξικότητα) – θέλει άμεση αξιολόγηση.

Ο/Η γιατρός συσχετίζει τα ένζυμα με χολερυθρίνη, αλβουμίνη, INR, υπέρηχο, ιστορικό και συμπτώματα.

5️⃣ Ενδεικτικές τιμές αναφοράς (πίνακας)

Οι τιμές αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο/μέθοδο. Ο πίνακας είναι ενδεικτικός.

ΠαράμετροςΕνήλικες (ενδεικτικά)Σχόλιο
ALT (SGPT)~ 7–40 IU/LΠιο «ειδική» για ήπαρ
AST (SGOT)~ 10–40 IU/LΕπίσης σε μύες/καρδιά
γ-GT~ 10–50 IU/LΕυαίσθητη σε αλκοόλ/φάρμακα
ALP~ 40–130 IU/LΑπό χοληφόρα & οστά
Ολική Χολερυθρίνη~ 0,2–1,2 mg/dLΊκτερος αν υψηλή

Σημείωση: Οι φυσιολογικές τιμές ποικίλλουν· ακολουθείτε πάντα τα όρια του δικού σας εργαστηρίου.

6️⃣ Πρότυπα αύξησης & συχνές αιτίες (πίνακας)

ΠρότυποΠιθανές αιτίεςΤι βοηθά στη διάγνωση
ALT≫AST (ήπια–μέτρια αύξηση)Μη αλκοολική λιπώδης νόσος ήπατος (NAFLD), φάρμακα, ιογενής ηπατίτιδαΥπέρηχος ήπατος, ιολογικός έλεγχος, ιστορικό φαρμάκων
AST>ALT (συχνά >2:1)Αλκοολική ηπατοπάθεια, μυϊκή βλάβηΙστορικό αλκοόλ, CK (μυϊκό ένζυμο)
ALP & γ-GT υψηλές>>ALT/ASTΧολόσταση: λίθοι χοληφόρων, στένωση, φάρμακαΥπέρηχος χοληφόρων, MRCP/ERCP κατά περίπτωση
ALP υψηλή με φυσιολογική γ-GTΟστική αιτία (π.χ. νόσος οστών, κύηση εφηβεία)Οστικά ένζυμα (ALP ισοένζυμα), βιτ. D, ακτινολογικός έλεγχος
ALT/AST >10×Οξεία ιογενής ηπατίτιδα, τοξικότητα (π.χ. παρακεταμόλη), ισχαιμική ηπατίτιδαΕπείγουσα εκτίμηση, ιολογικός/φαρμακολογικός έλεγχος

7️⃣ Φάρμακα & συνήθειες που επηρεάζουν

⛔ Πιθανοί «ένοχοι» (ενδεικτικά):

  • Αλκοόλ – ανεβάζει γ-GT, μπορεί και ALT/AST.
  • Παρακεταμόλη (υψηλές δόσεις), ορισμένα αντιβιοτικά, αντισυλληπτικά, αντισπασμωδικά, στατίνες (σπάνια κλινικά σημαντικές αυξήσεις).
  • Βότανα/συμπληρώματα (π.χ. πράσινο τσάι σε υψηλές δόσεις, κάποια «αδυνατιστικά»).
  • Πολύ έντονη άσκηση (κυρίως AST), παχυσαρκία, διαβήτης, υπερτριγλυκεριδαιμία.

Σημαντικό: Μην διακόπτετε φάρμακα χωρίς οδηγία. Ενημερώστε τον/την γιατρό για ό,τι λαμβάνετε.

8️⃣ Ανεβασμένες τιμές: τι να κάνω βήμα–βήμα

  1. Επαναλάβετε την εξέταση σε 2–6 εβδομάδες, αποφεύγοντας αλκοόλ και έντονη άσκηση 48 ώρες πριν.
  2. Καταγράψτε φάρμακα/συμπληρώματα/βότανα που πήρατε τον τελευταίο μήνα.
  3. Αξιολογήστε με τον/την γιατρό σας συμπτώματα, ιστορικό, οικογενειακό ιστορικό.
  4. Συμπληρωματικός έλεγχος (ανά περίπτωση): χολερυθρίνη, αλβουμίνη, INR, ιολογικός για ηπατίτιδες, υπέρηχος ήπατος/χοληφόρων.
  5. Τρόπος ζωής: μείωση αλκοόλ, απώλεια 5–10% βάρους, μεσογειακή διατροφή, έλεγχος διαβήτη/λιπιδίων.

9️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

❓ Έχω ελαφρώς αυξημένες ALT/AST. Να ανησυχώ;
👉 Όχι απαραίτητα. Συχνά οφείλεται σε παροδικούς παράγοντες. Συνήθως συστήνεται επανάληψη και έλεγχος τρόπου ζωής/φαρμάκων.

❓ Τι σημαίνει υψηλή γ-GT με σχεδόν φυσιολογικά ALT/AST;
👉 Συνήθως σχετίζεται με αλκοόλ, φάρμακα ή χολόσταση. Συζητήστε για υπέρηχο/εκτίμηση.

❓ Η ALP μου είναι υψηλή αλλά η γ-GT φυσιολογική. Από το συκώτι είναι;
👉 Όχι πάντα. Μπορεί να είναι οστική προέλευση. Ο/Η γιατρός θα ζητήσει σχετικά τεστ.

❓ Μπορώ να παίρνω στατίνη με αυξημένες τρανσαμινάσες;
👉 Εξαρτάται από το επίπεδο αύξησης και την ένδειξη. Οι ήπιες αυξήσεις συχνά παρακολουθούνται. Απόφαση μόνο από τον/την θεράποντα.

❓ Πονάει η εξέταση;
👉 Είναι απλή αιμοληψία λίγων λεπτών.

❓ Με βοηθά διατροφή/απώλεια βάρους;
👉 Ναι, ειδικά στο λιπώδες ήπαρ. Ακόμη και 5–10% απώλεια βάρους βελτιώνει έντονα τα ένζυμα.

❓ Πόσο γρήγορα «πέφτουν» τα ένζυμα;
👉 Αν η αιτία είναι παροδική (π.χ. αλκοόλ), μπορεί σε εβδομάδες. Άλλες αιτίες θέλουν στοχευμένη αντιμετώπιση και χρόνο.

🔟 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε

  • ALT/AST δείχνουν ερεθισμό/φλεγμονή του ήπατος.
  • γ-GT/ALP δείχνουν κυρίως ροή χολής (χολόσταση).
  • Η αιτία φαίνεται από το μοτίβο, τα συμπτώματα και τις πρόσθετες εξετάσεις.
  • Αποφύγετε αλκοόλ, προσοχή σε φάρμακα/βότανα, στοχεύστε σε υγιές βάρος.
  • Μην αυτοδιαγνώσκεστε – μιλήστε με τον/την γιατρό σας.

1️⃣1️⃣ Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό

  • Έντονος ίκτερος (κιτρίνισμα), σκουρόχρωμα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
  • Πόνος/πρήξιμο άνω δεξιάς κοιλίας, πυρετός, εμετοί.
  • ALT/AST πολύ υψηλές, γρήγορη επιδείνωση ή σύγχυση/υπνηλία.
  • Υποψία υπερδοσολογίας παρακεταμόλης ή τοξικότητας φαρμάκου.

Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων γίνεται από τον/την θεράποντα ιατρό.

🔎 Θέλετε να μάθετε περισσότερα;

Δείτε αναλυτικά για τις ηπατικές δοκιμασίες (ALT/AST, γ-GT, ALP), πώς γίνονται και πώς να προετοιμαστείτε.


👉 Δείτε περισσότερα εδώ

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΤΕ ΜΑΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ !!

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

 


LDH.jpg

LDH (Γαλακτική Αφυδρογονάση): Τι Είναι, Φυσιολογικές Τιμές, Αύξηση & Κλινική Ερμηνεία

📅 Αρχική δημοσίευση: 12 Ιουνίου 2025 • 🔄 Τελευταία ενημέρωση: 24 Δεκεμβρίου 2025
🧪 Σε 1 λεπτό – Τι πρέπει να ξέρετε για την LDH
  • LDH (Lactate Dehydrogenase) είναι ένζυμο που απελευθερώνεται στο αίμα όταν καταστρέφονται κύτταρα.
  • Δεν είναι ειδική για ένα όργανο – δείχνει γενική κυτταρική βλάβη.
  • Αυξημένη LDH παρατηρείται σε καρκίνο, καρδιακή βλάβη, αιμόλυση, ηπατική ή μυϊκή νόσο, λοιμώξεις (π.χ. COVID-19).
  • Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις (CK, τροπονίνη, AST/ALT κ.ά.).
  • Η ανάλυση ισοενζύμων LDH (LDH-1 έως LDH-5) βοηθά στον εντοπισμό της προέλευσης.

📚 Περιεχόμενα Άρθρου


🧪 Τι είναι η LDH;

Η γαλακτική αφυδρογονάση, γνωστή και ως LDH (Lactate Dehydrogenase), είναι ένα ένζυμο που εντοπίζεται σχεδόν σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού, όπως:

  • 🫀 Καρδιά
  • 🧬 Ήπαρ
  • 🧠 Εγκέφαλος
  • 🫁 Πνεύμονες
  • 💪 Σκελετικοί Μύες
  • 🩸 Αίμα (ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια)

Το ένζυμο αυτό παίζει βασικό ρόλο στον αναερόβιο μεταβολισμό της ενέργειας, μετατρέποντας το γαλακτικό οξύ σε πυροσταφυλικό και το αντίστροφο, ανάλογα με τις ανάγκες του κυττάρου.

⚠️ Όταν τα κύτταρα υποστούν βλάβη ή καταστραφούν, η LDH απελευθερώνεται στο αίμα, με αποτέλεσμα την αύξηση της συγκέντρωσής της στον ορό.

Η εξέταση LDH είναι χρήσιμη για την ανίχνευση κυτταρικής βλάβης και χρησιμοποιείται σε πολλές διαγνωστικές εφαρμογές, όπως:

  • 🔎 Παρακολούθηση καρκίνου
  • 🫀 Διάγνωση καρδιολογικών επεισοδίων
  • 🧬 Εκτίμηση ηπατικής ή μυϊκής βλάβης
  • 🦠 Εκτίμηση φλεγμονωδών και λοιμωδών καταστάσεων όπως COVID-19

📌 Σημαντικό: Η LDH δεν είναι ειδική για κάποια νόσο. Η αύξησή της αποτελεί ένδειξη βλάβης, αλλά απαιτείται συσχετισμός με άλλες εξετάσεις για ακριβή διάγνωση.

LDH-τι είναι

🧠 Ρόλος της LDH στον Οργανισμό

Η γαλακτική αφυδρογονάση (LDH) είναι ένζυμο που συμμετέχει στη μετατροπή του γαλακτικού οξέος σε πυροσταφυλικό κατά τη διαδικασία της γλυκόλυσης. Αυτή η αντίδραση είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τη διάρκεια αναερόβιων συνθηκών (π.χ. έντονη άσκηση, ισχαιμία, υποξία), όταν η παραγωγή ενέργειας από οξείδωση είναι περιορισμένη.

Η LDH υπάρχει σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού και «απελευθερώνεται» στην κυκλοφορία του αίματος όταν υπάρχει κυτταρική βλάβη ή καταστροφή των ιστών.

  • 🔴 Κατάσταση κυττάρων: Αυξημένη LDH υποδηλώνει λυμένα κύτταρα ή φλεγμονή.
  • ⚙️ Μεταβολική δραστηριότητα: Παίζει ρόλο στον αναερόβιο μεταβολισμό, ειδικά σε μύες, εγκέφαλο και αιμοφόρα κύτταρα.
  • 🩸 Διαγνωστικός δείκτης: Χρησιμοποιείται σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των καρδιοπαθειών, αιματολογικών καρκίνων, ηπατικών βλαβών και λοιμώξεων.

👉 Η αυξημένη LDH δεν υποδεικνύει από μόνη της μία συγκεκριμένη νόσο, αλλά αποτελεί μη ειδικό δείκτη ιστικής βλάβης που καθοδηγεί τη διαγνωστική διαδικασία σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις.

LDH-ισοένζυμα

🧬 Ισοένζυμα LDH – Τύποι & Όργανα

Η LDH δεν είναι ενιαίο μόριο, αλλά οικογένεια 5 ισοενζύμων με διαφορετική κατανομή στους ιστούς. Τα ισοένζυμα σχηματίζονται από συνδυασμούς δύο τύπων υπομονάδων (H και M) και κατηγοριοποιούνται ως εξής:

ΙσοένζυμοΥπομονάδεςΌργανο-στόχος
LDH-1 (H4)4 υπομονάδες H (Heart)🫀 Καρδιά, Ερυθρά αιμοσφαίρια, Νεφροί
LDH-2 (H3M1)3 H + 1 M🧠 Λευκά αιμοσφαίρια
LDH-3 (H2M2)2 H + 2 M🫁 Πνεύμονες, Εγκέφαλος
LDH-4 (H1M3)1 H + 3 M🧬 Ήπαρ, Σκελετικοί μύες
LDH-5 (M4)4 υπομονάδες M (Muscle)💪 Ήπαρ, Σκελετικοί μύες

🔎 Η μέτρηση των ισοενζύμων LDH (LDH electrophoresis) μπορεί να βοηθήσει στη διαφορική διάγνωση βλαβών σε συγκεκριμένα όργανα.

  • 📈 LDH-1↑: Συχνό σε έμφραγμα μυοκαρδίου
  • 📈 LDH-5↑: Σε ηπατικές βλάβες, αλκοολική ηπατίτιδα
  • 📈 LDH-3↑: Σε πνευμονική εμβολή

👉 Οι γιατροί χρησιμοποιούν τη σχετική αναλογία των ισοενζύμων (LDH-1/LDH-2 ratio) ως διαγνωστικό εργαλείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως οξεία καρδιακά επεισόδια.

📆 Πότε Γίνεται η Εξέταση LDH;

Η εξέταση της γαλακτικής αφυδρογονάσης (LDH) πραγματοποιείται σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υποψία για βλάβη κυττάρων ή ιστών. Επειδή η LDH απελευθερώνεται στο αίμα όταν καταστρέφονται κύτταρα, η μέτρησή της παρέχει ενδείξεις για την κατάσταση των ιστών του οργανισμού.

Συνήθεις περιπτώσεις όπου ζητείται η LDH:

  • 🩸 Έλεγχος για αιμόλυση (καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων)
  • 🫀 Ύποπτο έμφραγμα του μυοκαρδίου
  • 🧬 Έλεγχος ηπατικής λειτουργίας (π.χ. ηπατίτιδα, κίρρωση)
  • 🦠 Εκτίμηση φλεγμονής σε ιογενείς λοιμώξεις (όπως COVID-19)
  • 🧫 Παρακολούθηση κακοήθειας (π.χ. λέμφωμα, λευχαιμία, καρκίνος όρχεων)
  • 💪 Εκτίμηση μυϊκής βλάβης (π.χ. ραβδομυόλυση)
  • 🤰 Παρακολούθηση προεκλαμψίας ή HELLP συνδρόμου στην εγκυμοσύνη

Η LDH χρησιμοποιείται συχνά ως συνοδευτική εξέταση και όχι ως μοναδικός δείκτης, καθώς δεν είναι ειδική για κάποιο όργανο.

💉 Πώς Γίνεται η Εξέταση;

Η εξέταση LDH πραγματοποιείται με δειγματοληψία αίματος από φλέβα, συνήθως από τον αγκώνα ή τον καρπό. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία από τον εξεταζόμενο, εκτός εάν δοθεί οδηγία από τον γιατρό.

Βασικά στοιχεία:

  • 📌 Τύπος δείγματος: Ορός αίματος
  • Διάρκεια λήψης: 2-5 λεπτά
  • 📅 Συχνότητα: Αναλόγως κλινικής κατάστασης ή παρακολούθησης νόσου

⚠️ Η αιμόλυση κατά τη δειγματοληψία (δηλαδή η καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων μέσα στο σωληνάριο) μπορεί να ψευδοαυξήσει τα επίπεδα LDH, οπότε απαιτείται σωστός χειρισμός του δείγματος.

💡 Για ειδικές διαγνωστικές περιπτώσεις, όπως η διαφοροποίηση μεταξύ καλοήθους και κακοήθους νόσου, μπορεί να ζητηθεί και κατανομή των ισοενζύμων LDH (LDH electrophoresis).

📊 Φυσιολογικές Τιμές LDH

Οι φυσιολογικές τιμές LDH διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και το εργαστήριο. Παρακάτω παρατίθεται ενδεικτικός πίνακας αναφοράς:

Ηλικιακή ΟμάδαΤιμές Αναφοράς (U/L)
Νεογνά (0–4 εβδομάδων)225 – 600
Βρέφη (1–12 μηνών)180 – 435
Παιδιά (1–10 ετών)145 – 365
Έφηβοι (11–17 ετών)120 – 330
Ενήλικες άνδρες125 – 220
Ενήλικες γυναίκες115 – 210

📌 Οι τιμές ενδέχεται να ποικίλουν ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης και το αναλυτικό σύστημα κάθε εργαστηρίου.

⚠️ Μικρές αποκλίσεις από τις φυσιολογικές τιμές μπορεί να μην έχουν κλινική σημασία, γι’ αυτό και η ερμηνεία πρέπει πάντα να γίνεται από γιατρό, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό και τα άλλα ευρήματα.

📈 Αυξημένη LDH – Πιθανές Αιτίες

Η αύξηση της LDH στο αίμα υποδηλώνει κυτταρική καταστροφή ή αυξημένο κυτταρικό μεταβολισμό. Δεν είναι ειδική για κάποιο όργανο, αλλά μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη διάγνωση και παρακολούθηση παθήσεων.

Συχνές αιτίες αυξημένης LDH:

  • 🫀 Έμφραγμα του μυοκαρδίου
  • 🧫 Καρκίνος (ιδίως λέμφωμα, λευχαιμία, όρχεων, ήπατος, πνεύμονα)
  • 🧬 Ηπατικές βλάβες: Ηπατίτιδα, κίρρωση, χολόσταση
  • 💪 Μυϊκές βλάβες: Μυοσίτιδα, ραβδομυόλυση, καταστροφή ιστών
  • 🩸 Αιμόλυση: Ενδοαγγειακή ή εξωαγγειακή
  • 🫁 Πνευμονική εμβολή
  • 🧠 Εγκεφαλικά επεισόδια ή κρανιοεγκεφαλική κάκωση
  • 🤰 Προεκλαμψία / HELLP σύνδρομο
  • 🦠 COVID-19: Συσχετίζεται με σοβαρότητα νόσου και υπερφλεγμονή

🚨 Η LDH συχνά χρησιμοποιείται σε μονάδες εντατικής θεραπείας, σε παρακολούθηση κακοήθειας, καθώς και σε αθλητές με σοβαρές μυϊκές καταπονήσεις.

💡 Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατανομή των ισοενζύμων LDH βοηθά στη διαφορική διάγνωση (π.χ. LDH-1↑ σε έμφραγμα, LDH-5↑ σε ηπατική βλάβη).

🧫 LDH και Καρκίνος

Η LDH θεωρείται σημαντικός δείκτης κυτταρικού μεταβολισμού και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στη διάγνωση και παρακολούθηση νεοπλασιών. Σε πολλά είδη καρκίνου, η αυξημένη LDH σχετίζεται με αυξημένη παραγωγή ενέργειας από γλυκόλυση (γνωστό ως Warburg effect), ακόμα και παρουσία οξυγόνου.

Τι δείχνει η αυξημένη LDH στον καρκίνο:

  • 📈 Υψηλή κυτταρική δραστηριότητα ή πολλαπλασιασμός
  • 🧬 Νεκρωτικό φορτίο όγκου – ενδείξεις νέκρωσης εντός όγκων
  • 🧪 Κακή πρόγνωση: Συνδέεται με επιθετική ή μεταστατική νόσο
  • 🩸 Κακοήθειες αίματος: Σημαντικός δείκτης σε λέμφωμα Hodgkin & μη-Hodgkin, λευχαιμίες, πολλαπλό μυέλωμα

Χρήσεις LDH στον ογκολογικό τομέα:

  • 📊 Παρακολούθηση ανταπόκρισης στη θεραπεία
  • 🔍 Στάδιο & πρόγνωση καρκίνου (ιδίως σε λέμφωμα)
  • 🧭 Καθοδήγηση στρατηγικής θεραπείας

💡 Στα σεμινώματα όρχεων, η LDH αποτελεί έναν από τους τρεις βασικούς δείκτες μαζί με β-hCG και AFP (αλφα-φετοπρωτεΐνη).

⚠️ Η LDH μπορεί να είναι αυξημένη χωρίς κακοήθεια – γι’ αυτό χρειάζεται συνδυαστική ερμηνεία με άλλους δείκτες (CEA, CA 19-9, κ.λπ.).

💪 LDH και Μυϊκές Κακώσεις

Η LDH παράγεται σε μεγάλο βαθμό στους σκελετικούς μύες και αυξάνεται στο αίμα όταν υπάρχει μυϊκή βλάβη ή καταστροφή μυϊκών κυττάρων. Σε συνδυασμό με άλλες μυϊκές ενδείξεις (π.χ. CPK/CK, μυοσφαιρίνη), παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τη μυϊκή λειτουργία.

Καταστάσεις που προκαλούν αυξημένη LDH λόγω μυϊκής βλάβης:

  • 🏃 Έντονη άσκηση (ιδίως σε μη προπονημένα άτομα)
  • ⚠️ Ραβδομυόλυση – οξεία καταστροφή μυών με σοβαρή αύξηση LDH
  • 💉 Τραύμα ή χειρουργείο – απελευθέρωση LDH από κατεστραμμένους ιστούς
  • 🧬 Κληρονομικές μυοπάθειες – όπως δυστροφία Duchenne
  • 💊 Φαρμακογενής μυοπάθεια – στατίνες, κορτικοστεροειδή

Χρήση LDH σε αθλητές:

  • 📈 Παρακολούθηση επιβάρυνσης / overtraining
  • ⚠️ Ανίχνευση κακώσεων πριν εμφανιστούν συμπτώματα

💡 Η συνδυαστική μέτρηση LDH και CPK/CK θεωρείται πιο αξιόπιστη για εκτίμηση μυϊκής βλάβης.

🩸 LDH, Αίμα και Αιμόλυση

Η LDH βρίσκεται σε μεγάλη συγκέντρωση μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Σε καταστάσεις όπου τα κύτταρα αυτά καταστρέφονται (αιμόλυση), το ένζυμο απελευθερώνεται στο πλάσμα, οδηγώντας σε σημαντική αύξηση των επιπέδων LDH στο αίμα.

Καταστάσεις που προκαλούν αιμόλυση και αυξημένη LDH:

  • 🧬 Αιμολυτική αναιμία: Συγγενής ή επίκτητη
  • 🦠 Λοιμώξεις: Π.χ. ελονοσία
  • 💉 Μετάγγιση με ασυμβατό αίμα
  • ☣️ Τοξίνες και φάρμακα που καταστρέφουν RBCs
  • 💊 Ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων (π.χ. πενικιλίνες)

📌 Σε αυτές τις περιπτώσεις, η LDH χρησιμοποιείται μαζί με άλλες αιματολογικές παραμέτρους όπως:

  • 🔬 Απελευθέρωση ελεύθερης αιμοσφαιρίνης
  • 📉 Μείωση αιματοκρίτη
  • 🧪 Αυξημένη χολερυθρίνη (ιδίως η έμμεση)
  • 🦴 Αυξημένη ερυθροποιητίνη

⚠️ Η LDH μπορεί να ψευδοαυξηθεί εάν το δείγμα αιμολυθεί κατά τη λήψη ή μεταφορά του. Για αυτό απαιτείται προσεκτικός χειρισμός από το εργαστήριο.

🫀 LDH και Καρδιά

Η LDH-1 είναι το κυρίαρχο ισοένζυμο στο μυοκάρδιο. Όταν υποστεί βλάβη το καρδιακό μυϊκό κύτταρο (όπως σε έμφραγμα), η LDH-1 απελευθερώνεται στην κυκλοφορία.

LDH και Έμφραγμα του Μυοκαρδίου:

  • 📈 Η LDH-1 αυξάνεται 12–24 ώρες μετά το επεισόδιο
  • ⏳ Φθάνει σε peak 2–3 ημέρες μετά
  • 📉 Επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα σε 7–10 ημέρες

💡 Παλαιότερα η LDH ήταν κύριος δείκτης εμφράγματος, μαζί με την CK-MB. Σήμερα, έχει αντικατασταθεί κυρίως από τις τροπονίνες, αλλά παραμένει χρήσιμη σε περιπτώσεις όπου αυτές δεν είναι διαθέσιμες ή όταν το έμφραγμα έχει συμβεί >3 ημερών.

Άλλες καταστάσεις με αυξημένη LDH στην καρδιά:

  • 💔 Μυοκαρδίτιδα
  • 💉 Χειρουργικές επεμβάσεις καρδιάς
  • 🫀 Καρδιακή ανεπάρκεια

📌 Η μέτρηση του λόγου LDH-1 / LDH-2 (κανονικά <1) είναι χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο. Όταν LDH-1 > LDH-2, υποδηλώνει ισχυρή πιθανότητα εμφράγματος.

🧬 LDH και Ήπαρ

Το ήπαρ περιέχει κυρίως τα ισοένζυμα LDH-4 και LDH-5, τα οποία απελευθερώνονται στο αίμα σε περιπτώσεις ηπατικής βλάβης ή καταστροφής των ηπατοκυττάρων.

Καταστάσεις με αυξημένη LDH λόγω ηπατικής συμμετοχής:

  • 🦠 Οξεία ή χρόνια ηπατίτιδα (ιογενής, αυτοάνοση, φαρμακογενής)
  • 🍷 Αλκοολική ηπατίτιδα
  • 🧬 Κίρρωση
  • 🚫 Χολόσταση / απόφραξη χοληφόρων
  • 🧫 Ηπατοκυτταρικός καρκίνος
  • 💉 Τοξική ηπατοπάθεια

📌 Αν και η LDH δεν είναι ειδικός δείκτης ήπατος (σε αντίθεση με ALT, AST, γ-GT), η αυξημένη LDH σε συνδυασμό με άλλες τιμές ηπατικής λειτουργίας μπορεί να υποδηλώνει:

  • 📈 Βαρύτητα της ηπατικής βλάβης
  • 🧪 Παρουσία νεκρωτικών αλλοιώσεων
  • 🧫 Προοδευτική ηπατική ανεπάρκεια

💡 Η LDH-5 είναι συχνά η πιο αυξημένη ισομορφή σε περιπτώσεις αλκοολικής ηπατίτιδας και τοξικής βλάβης.

🤰 LDH στην Εγκυμοσύνη

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η LDH μπορεί να παρακολουθείται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ως δείκτης παθολογικών καταστάσεων που σχετίζονται με τον πλακούντα ή τα αγγεία.

Καταστάσεις όπου η LDH είναι αυξημένη στην κύηση:

  • ⚠️ Προεκλαμψία
  • 🩸 HELLP σύνδρομο (Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets)
  • 🧬 Αποκόλληση πλακούντα

Στο HELLP σύνδρομο, η LDH συχνά αυξάνεται >600 U/L και αποτελεί μέρος των διαγνωστικών κριτηρίων μαζί με:

  • 📉 Χαμηλά αιμοπετάλια
  • 🧪 Αυξημένες τρανσαμινάσες (AST, ALT)
  • 🩸 Αιμολυτικές παραμέτρους

📈 Η παρακολούθηση της LDH είναι κρίσιμη για την πρόγνωση και λήψη απόφασης για πρόωρο τοκετό ή εισαγωγή σε μονάδα υψηλού κινδύνου.

💡 Σε φυσιολογική κύηση, τα επίπεδα LDH δεν παρουσιάζουν σημαντικές μεταβολές και παραμένουν εντός των φυσιολογικών ορίων.

👶 LDH στα Παιδιά

Η LDH είναι φυσιολογικά υψηλότερη στα παιδιά σε σχέση με τους ενήλικες, ιδιαίτερα στα βρέφη και τα νεογνά. Αυτό σχετίζεται με την αυξημένη κυτταρική δραστηριότητα και τον ταχύ ρυθμό ανάπτυξης των ιστών.

Ενδεικτικές φυσιολογικές τιμές LDH στα παιδιά:

  • 👶 Νεογνά: 225 – 600 U/L
  • 🍼 Βρέφη: 180 – 435 U/L
  • 👧 Παιδιά 1–10 ετών: 145 – 365 U/L

Καταστάσεις που προκαλούν παθολογική αύξηση LDH σε παιδιά:

  • 🩸 Αιμολυτικές αναιμίες (συγγενείς ή αυτοάνοσες)
  • 🧬 Οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ALL)
  • 🧫 Λέμφωμα ή άλλες νεοπλασίες
  • 💪 Μυϊκές δυστροφίες
  • 🦠 Λοιμώξεις (ιογενείς ή βακτηριακές)

📌 Στην παιδιατρική, η LDH χρησιμοποιείται ως μέρος της διερεύνησης αιματολογικών και μυϊκών νοσημάτων. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη σωστή ερμηνεία των τιμών με βάση την ηλικία.

🦠 LDH και COVID-19

Η πανδημία του κορωνοϊού SARS-CoV-2 ανέδειξε την LDH ως χρήσιμο προγνωστικό δείκτη σοβαρότητας σε νοσηλευόμενους ασθενείς.

📈 Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η αυξημένη LDH συσχετίζεται με:

  • ⚠️ Αναπνευστική ανεπάρκεια
  • 📉 Μείωση κορεσμού οξυγόνου (SpO₂)
  • 🧪 Σοβαρή πνευμονική φλεγμονή / διήθηση
  • 🏥 Ανάγκη για ΜΕΘ / διασωλήνωση
  • ☠️ Αυξημένη θνητότητα

Μηχανισμός αύξησης LDH: προέρχεται από την εκτεταμένη κυτταρική καταστροφή λόγω πνευμονικής φλεγμονής, κυτταροκίνης καταιγίδας και ιστικής υποξίας.

💡 H LDH περιλαμβάνεται σε αρκετά predictive scoring systems COVID-19, μαζί με δείκτες όπως D-dimers, φερριτίνη, CRP και IL-6.

📌 Επίπεδα LDH >250 U/L συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών. Η παρακολούθηση των τιμών μπορεί να βοηθήσει στη δυναμική εκτίμηση της πορείας του ασθενούς.

💊 Φάρμακα που Επηρεάζουν την LDH

Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν παροδική ή μόνιμη αύξηση της LDH λόγω ηπατικής, μυϊκής ή αιματολογικής τοξικότητας. Η ανίχνευση αυξημένων τιμών LDH σε ασθενή που λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση.

Κατηγορίες φαρμάκων που συχνά επηρεάζουν τα επίπεδα LDH:

  • 🩺 Στατίνες: Μπορεί να προκαλέσουν μυοπάθεια ή ραβδομυόλυση
  • 🧪 Αντινεοπλασματικά: Χημειοθεραπευτικά φάρμακα, ανοσοθεραπείες
  • 💊 Αντιβιοτικά: Ριφαμπικίνη, πενικιλίνες (προκαλούν αιμόλυση)
  • 🧬 Αντιεπιληπτικά: Βαλπροϊκό νάτριο – ηπατοτοξικότητα
  • ☣️ Παρακεταμόλη (σε υπερδοσολογία): Οξεία ηπατική βλάβη
  • 🩸 Ανοσοκατασταλτικά: Κυκλοσπορίνη, μεθοτρεξάτη

📌 Πριν από την ερμηνεία αυξημένης LDH, είναι σημαντικό να αναφερθούν όλα τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής. Σε πολλές περιπτώσεις, η LDH μειώνεται με τη διακοπή του υπαίτιου φαρμάκου.

💡 Ανάλογα με το φάρμακο, η αύξηση μπορεί να συνοδεύεται και από άλλες διαταραχές (π.χ. ALT/AST, CPK).

🥦 Διατροφή και LDH

Αν και η LDH δεν επηρεάζεται άμεσα από τη διατροφή, υπάρχουν διατροφικές στρατηγικές που μπορούν να υποστηρίξουν την υγεία των οργάνων που σχετίζονται με την παραγωγή και απομάκρυνση της LDH (όπως το ήπαρ, οι μύες και το αίμα).

Τροφές που προστατεύουν το ήπαρ και τον μυϊκό ιστό:

  • 🥬 Πράσινα φυλλώδη λαχανικά (π.χ. σπανάκι, σέσκουλα)
  • 🍇 Αντιοξειδωτικά φρούτα (π.χ. μύρτιλα, ρόδι, σταφύλια)
  • 🫒 Ελαιόλαδο – πλούσιο σε πολυφαινόλες
  • 🐟 Λιπαρά ψάρια – Ω3 λιπαρά οξέα
  • 🥜 Ξηροί καρποί & σπόροι – μαγνήσιο, σελήνιο

Τροφές που πρέπει να αποφεύγονται σε περιπτώσεις αυξημένης LDH:

  • 🍟 Τρανς λιπαρά και υπερβολικά κορεσμένα λίπη
  • 🍺 Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
  • 🍬 Τροφές με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη
  • 🥩 Υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος

💡 Η ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε αντιοξειδωτικά, μπορεί να μειώσει το οξειδωτικό στρες και να υποστηρίξει τη φυσιολογική ιστική λειτουργία.

🧪 Χρήση LDH στη Διάγνωση & Παρακολούθηση

Η LDH χρησιμοποιείται σε πολλές κλινικές καταστάσεις τόσο για διαγνωστικούς όσο και για παρακολούθησης λόγους. Επειδή είναι δείκτης κυτταρικής βλάβης, μπορεί να υποδείξει:

  • 🔍 Παρουσία ή έκταση ιστικής νέκρωσης
  • 📈 Δυναμική εξέλιξη οξείας νόσου (π.χ. COVID-19, μυοκαρδιακή βλάβη)
  • 🧫 Παρακολούθηση ανταπόκρισης σε θεραπεία (ιδίως σε καρκίνο)
  • 🩸 Ενδείξεις αιμόλυσης ή μυοπάθειας

Παραδείγματα χρήσης στην κλινική πράξη:

  • 🧬 Σε ασθενή με λέμφωμα: μείωση LDH → ανταπόκριση στη θεραπεία
  • 🧪 Σε υποψία αιμολυτικής αναιμίας: LDH + χολερυθρίνη + haptoglobin
  • 🫀 Σε έμφραγμα: LDH-1 ↑ μετά από 2–3 ημέρες → υποστήριξη διάγνωσης
  • 🤰 Σε HELLP σύνδρομο: LDH > 600 U/L → ανάγκη πρόωρης παρέμβασης

📌 Η LDH από μόνη της δεν είναι διαγνωστική, αλλά αποκτά υψηλή αξία σε συνδυασμό με άλλους δείκτες και κλινικά δεδομένα.

📊 Σύγκριση με Άλλους Δείκτες

Η LDH αποτελεί μη ειδικό δείκτη κυτταρικής βλάβης και συχνά συγκρίνεται ή συνδυάζεται με άλλους βιοδείκτες για πληρέστερη κλινική εικόνα.

ΔείκτηςΌργανο-στόχοςΧρήσηΕιδικότητα
LDHΠολλαπλάΓενική βλάβη κυττάρωνΧαμηλή
CPK / CKΜύες, ΚαρδιάΜυϊκή ή καρδιακή βλάβηΜέση
AST / ALTΉπαρΗπατική βλάβηΥψηλή
TroponinΚαρδιάΈμφραγμαΠολύ Υψηλή
CRP / IL-6ΓενικήΦλεγμονήΜέση

💡 Η LDH ξεχωρίζει για την ευαισθησία της (ανιχνεύει καταστροφή), αλλά όχι για την ειδικότητα της. Είναι πολύτιμη ως μέρος πολυπαραγοντικής αξιολόγησης.

📌 Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🔎 Τι είναι η LDH και γιατί τη μετράμε;

Η LDH (γαλακτική αφυδρογονάση) είναι ένζυμο που απελευθερώνεται στο αίμα όταν καταστρέφονται κύτταρα. Η μέτρησή της χρησιμοποιείται ως δείκτης βλάβης οργάνων όπως η καρδιά, οι πνεύμονες, το ήπαρ, οι μύες, καθώς και σε περιπτώσεις αιμόλυσης ή καρκίνου.

📈 Ποιο είναι το φυσιολογικό εύρος τιμών της LDH;

Στους ενήλικες, οι φυσιολογικές τιμές κυμαίνονται μεταξύ 115–220 U/L, ανάλογα με το εργαστήριο. Στα παιδιά, οι τιμές είναι υψηλότερες. Οι τιμές διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και το φύλο.

📉 Πότε η LDH θεωρείται παθολογικά αυξημένη;

Τιμές >250 U/L θεωρούνται αυξημένες. Τιμές >600 U/L απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση, ειδικά σε συνδυασμό με άλλα παθολογικά ευρήματα.

🩸 Ποια η σχέση της LDH με την αιμόλυση;

Η LDH βρίσκεται μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Όταν αυτά καταστρέφονται (αιμόλυση), η LDH απελευθερώνεται στο πλάσμα, οδηγώντας σε αύξηση της τιμής της.

🧬 Η LDH μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση καρκίνου;

Ναι. Η αυξημένη LDH συνδέεται με υψηλό κυτταρικό μεταβολισμό και νέκρωση όγκων. Σε λεμφώματα και λευχαιμίες χρησιμοποιείται για στάδιο-πρόγνωση. Στον καρκίνο των όρχεων, αποτελεί έναν από τους βασικούς δείκτες.

💉 Πώς γίνεται η εξέταση LDH;

Με αιμοληψία από φλέβα. Δεν απαιτείται νηστεία ή ιδιαίτερη προετοιμασία. Προσοχή απαιτείται στη σωστή λήψη, γιατί η αιμόλυση δείγματος οδηγεί σε ψευδή αύξηση.

⚠️ Ποια φάρμακα επηρεάζουν την LDH;

Στατίνες, αντιβιοτικά (ριφαμπικίνη, πενικιλίνες), χημειοθεραπευτικά, βαλπροϊκό νάτριο και παρακεταμόλη (σε υπερδοσολογία) μπορεί να αυξήσουν τη LDH.

🤰 Ποια είναι η σημασία της LDH στην εγκυμοσύνη;

Η LDH παρακολουθείται σε προεκλαμψία και HELLP σύνδρομο. Τιμές >600 U/L αποτελούν ένδειξη σοβαρής κατάστασης και μπορεί να απαιτούν πρόωρο τοκετό.

🏃 Η άσκηση επηρεάζει την LDH;

Ναι. Έντονη άσκηση προκαλεί μικροτραυματισμούς στους μύες, οδηγώντας σε παροδική αύξηση της LDH (και της CPK). Σε αθλητές, χρησιμοποιείται για έλεγχο overtraining.

🧠 Ποια ισοένζυμα LDH σχετίζονται με ποια όργανα;
  • LDH-1 → Καρδιά, ερυθρά αιμοσφαίρια
  • LDH-2 → Λευκά αιμοσφαίρια
  • LDH-3 → Πνεύμονες, εγκέφαλος
  • LDH-4 → Ήπαρ, σκελετικοί μύες
  • LDH-5 → Ήπαρ, σκελετικοί μύες

Η ανάλυση ισοενζύμων (LDH electrophoresis) βοηθά στη διαφορική διάγνωση.

🔬 Υπάρχει τρόπος να γίνει διάκριση της προέλευσης της αυξημένης LDH;

Ναι, μέσω κατανομής ισοενζύμων (LDH-1 έως LDH-5). Επίσης, η συσχέτιση με άλλους δείκτες (ALT/AST, CK, troponin, CEA κ.λπ.) βοηθά στον εντοπισμό της προέλευσης.

📆 Κάθε πότε πρέπει να παρακολουθείται η LDH;

Σε χρόνια νοσήματα, κακοήθειες ή εντατική θεραπεία, μπορεί να παρακολουθείται εβδομαδιαία ή και συχνότερα. Σε σταθερούς ασθενείς, κάθε 3–6 μήνες ή κατ’ εκτίμηση γιατρού.

.

📚 Βιβλιογραφία

1. Lab Tests Online. Lactate Dehydrogenase (LDH).
Available online.

2. Mayo Clinic Laboratories. LDH – Clinical and Interpretive Information.
Mayo Clinic Labs.

3. National Institutes of Health (NIH). LDH and cancer – clinical significance.
PubMed.

4. Ελληνική Εταιρεία Αιματολογίας (ΕΕΑ).
www.eea.gr.

5. Ελληνική Εταιρεία Παθολογίας Κύησης. Κατευθυντήριες οδηγίες για προεκλαμψία και HELLP σύνδρομο.

6. ΕΟΔΥ. COVID-19: Εργαστηριακοί δείκτες βαρύτητας.
eody.gov.gr.

7. McPherson RA, Pincus MR. Henry’s Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods. 23rd ed. Elsevier; 2017.

8. Medscape. Lactate Dehydrogenase (LDH): Overview.
Medscape Reference.

9. American Cancer Society. Understanding tumor markers – LDH.
American Cancer Society.

Κλείστε εύκολα εξέταση LDH ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

cholerythrini-exetasi-aimatos-times-ermineia-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

Χολερυθρίνη: Εξέταση Αίματος, Φυσιολογικές Τιμές, Υψηλή ή Χαμηλή & Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Τελευταία ενημέρωση:

Τι να θυμάστε: Η χολερυθρίνη είναι προϊόν διάσπασης της αιμοσφαιρίνης και αποτελεί βασικό δείκτη για ήπαρ, χοληφόρα και αιμόλυση. Η ερμηνεία της γίνεται πάντα μαζί με ALT, AST, ALP και γ-GT.



1

Τι είναι η Χολερυθρίνη

Η χολερυθρίνη είναι προϊόν διάσπασης της αιμοσφαιρίνης και χρησιμοποιείται ως βασικός βιοδείκτης για τη λειτουργία του ήπατος, των χοληφόρων και για καταστάσεις αυξημένης καταστροφής ερυθρών αιμοσφαιρίων (αιμόλυση).

Παράγεται κυρίως στο δικτυοενδοθηλιακό σύστημα (σπλήνας και ήπαρ) μετά τη φυσιολογική αποδόμηση των γερασμένων ερυθρών αιμοσφαιρίων και στη συνέχεια μεταφέρεται στο ήπαρ, όπου υφίσταται μεταβολισμό πριν αποβληθεί μέσω της χολής.

Σε φυσιολογικές συνθήκες, η χολερυθρίνη δεν συσσωρεύεται στο αίμα. Όταν όμως διαταραχθεί οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγής, μεταφοράς, σύζευξης ή απέκκρισής της, εμφανίζεται αύξηση στις εργαστηριακές τιμές και ενδεχομένως κλινικά σημεία όπως ίκτερος.

Κλινικά, η μέτρηση της χολερυθρίνης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ηπατικού ελέγχου και αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με ALT, AST, ALP και γ-GT ώστε να καθοριστεί αν η διαταραχή είναι αιμολυτική, ηπατοκυτταρική ή αποφρακτική.


2

Τύποι Χολερυθρίνης

Η εξέταση χολερυθρίνης διαχωρίζει τρεις διαφορετικές μορφές, οι οποίες βοηθούν τον ιατρό να εντοπίσει το σημείο της διαταραχής στον μεταβολικό κύκλο της:

  • Ολική χολερυθρίνη: αντιπροσωπεύει το συνολικό ποσό στο αίμα (άμεση + έμμεση).
  • Άμεση (συζευγμένη): έχει υποστεί επεξεργασία από τα ηπατοκύτταρα, είναι υδατοδιαλυτή και αυξάνεται κυρίως σε χολόσταση ή απόφραξη χοληφόρων.
  • Έμμεση (ασύζευκτη): προέρχεται από τη διάσπαση της αιμοσφαιρίνης, είναι λιποδιαλυτή, μεταφέρεται δεσμευμένη με λευκωματίνη και αυξάνεται σε αιμόλυση ή σύνδρομο Gilbert.

Η αναλογία άμεσης προς έμμεση χολερυθρίνη είναι συχνά πιο διαγνωστικά χρήσιμη από την ολική τιμή, καθώς επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ αιμολυτικού, ηπατικού και αποφρακτικού ίκτερου.

Για παράδειγμα, επικράτηση της έμμεσης μορφής παραπέμπει σε αυξημένη παραγωγή ή μειωμένη σύζευξη, ενώ επικράτηση της άμεσης μορφής υποδηλώνει διαταραχή στην αποβολή της χολής.


3

Πώς παράγεται και μεταβολίζεται

Η χολερυθρίνη σχηματίζεται καθημερινά από τη φυσιολογική καταστροφή περίπου 1% των ερυθρών αιμοσφαιρίων και ακολουθεί έναν αυστηρά ρυθμιζόμενο μεταβολικό κύκλο, γνωστό ως κύκλος της χολερυθρίνης. Ο κύκλος αυτός εξηγεί γιατί η αύξηση μπορεί να είναι έμμεση, άμεση ή ανάμεικτη.
Συνοπτικά, ο μεταβολισμός ακολουθεί τα εξής στάδια:

  1. Καταστροφή γερασμένων ερυθρών αιμοσφαιρίων → απελευθέρωση αιμοσφαιρίνης
  2. Μετατροπή της αίμης σε έμμεση (ασύζευκτη) χολερυθρίνη στο δικτυοενδοθηλιακό σύστημα
  3. Δέσμευση με λευκωματίνη και μεταφορά μέσω αίματος προς το ήπαρ
  4. Σύζευξη στα ηπατοκύτταρα μέσω του ενζύμου UGT1A1άμεση (συζευγμένη) χολερυθρίνη
  5. Έκκριση στη χολή και είσοδος στο έντερο
  6. Μετατροπή σε ουροχολινογόνο και τελική απέκκριση με κόπρανα και ούρα

Οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτά τα στάδια μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της χολερυθρίνης στο αίμα. Πρακτικά:

  • Αυξημένη αιμόλυση → άνοδος της έμμεσης χολερυθρίνης
  • Μειωμένη σύζευξη (π.χ. σύνδρομο Gilbert) → έμμεση αύξηση με φυσιολογικά ένζυμα
  • Χολόσταση ή απόφραξη χοληφόρων → συσσώρευση άμεσης χολερυθρίνης
  • Ηπατοκυτταρική βλάβη → ανάμεικτο πρότυπο

Σημαντικό ρόλο παίζει και η γενετική δραστηριότητα του ενζύμου UGT1A1, η οποία εξηγεί περιπτώσεις όπως το σύνδρομο Gilbert, όπου η σύζευξη είναι μειωμένη χωρίς οργανική ηπατική βλάβη.


4

Φυσιολογικές Τιμές

Οι φυσιολογικές τιμές χολερυθρίνης αντικατοπτρίζουν την ισορροπία μεταξύ παραγωγής και αποβολής της. Αποκλίσεις από αυτά τα όρια απαιτούν ερμηνεία σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό και τις υπόλοιπες ηπατικές δοκιμασίες.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΕίδοςΤιμή Αναφοράς
Ολική0,3 – 1,2 mg/dL
Άμεση< 0,3 mg/dL
Έμμεση0,2 – 0,9 mg/dL

Οι τιμές μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς ανά εργαστήριο.

Μονάδες μέτρησης: Η χολερυθρίνη αναφέρεται συνήθως σε mg/dL ή μmol/L.
Για μετατροπή: 1 mg/dL ≈ 17,1 μmol/L.
Παράδειγμα: ολική χολερυθρίνη 1,2 mg/dL αντιστοιχεί περίπου σε 20,5 μmol/L.

Σε νεογνά και πρόωρα βρέφη ισχύουν διαφορετικά όρια, καθώς ο ηπατικός μεταβολισμός δεν έχει πλήρως ωριμάσει — γεγονός που εξηγεί τον συχνό νεογνικό ίκτερο και την ανάγκη ηλικιακά προσαρμοσμένης ερμηνείας.


5

Υψηλή Χολερυθρίνη – Τι σημαίνει

Η υψηλή χολερυθρίνη σημαίνει ότι ο οργανισμός δεν μπορεί να επεξεργαστεί ή να αποβάλει φυσιολογικά τη χολερυθρίνη και συνήθως υποδηλώνει αιμόλυση, ηπατική δυσλειτουργία ή απόφραξη των χοληφόρων.

Ανάλογα με το ποιο κλάσμα αυξάνεται, η διαταραχή ταξινομείται σε τρεις βασικούς μηχανισμούς:

  • Έμμεση αύξηση: αυξημένη παραγωγή ή μειωμένη σύζευξη (αιμόλυση, σύνδρομο Gilbert, σοβαρή σήψη).
  • Άμεση αύξηση: διαταραχή αποβολής χολής (χολόσταση, ιογενής ή φαρμακευτική ηπατίτιδα, απόφραξη χοληφόρων, νεοπλάσματα).
  • Ανάμεικτη αύξηση: συνδυασμός ηπατοκυτταρικής βλάβης και χολόστασης.

Στην πράξη, τιμές ολικής χολερυθρίνης έως περίπου 2 mg/dL θεωρούνται συνήθως ήπιες, ενώ υψηλότερα επίπεδα απαιτούν συστηματική διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από αυξημένα ALT/AST ή ALP/γ-GT.

Κλινικά, η αυξημένη χολερυθρίνη μπορεί να εκδηλωθεί με:

  • ίκτερο (κιτρινωπή χροιά δέρματος και σκληρών)
  • σκουρόχρωμα ούρα
  • αποχρωματισμένα κόπρανα
  • κόπωση, ναυτία ή κοιλιακό άλγος

Η ερμηνεία γίνεται πάντα συνδυαστικά με τις υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις και το κλινικό ιστορικό του ασθενούς.


6

Χαμηλή Χολερυθρίνη

Η χαμηλή χολερυθρίνη σχεδόν πάντα αποτελεί τυχαίο εργαστηριακό εύρημα και δεν έχει παθολογική σημασία.

Μπορεί να παρατηρηθεί μετά από αυξημένη ενυδάτωση, ενδοφλέβια υγρά ή σε καταστάσεις αιμοαραίωσης και δεν σχετίζεται με συγκεκριμένα νοσήματα.

Όταν όλες οι υπόλοιπες αιματολογικές και ηπατικές παράμετροι είναι φυσιολογικές, δεν απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση ή παρακολούθηση.


7

Σύνδρομο Gilbert

Το σύνδρομο Gilbert είναι καλοήθης κληρονομική κατάσταση κατά την οποία το ήπαρ εμφανίζει μειωμένη ικανότητα σύζευξης της έμμεσης χολερυθρίνης λόγω χαμηλής δραστηριότητας του ενζύμου UGT1A1.

Αποτέλεσμα είναι ήπια, διαλείπουσα αύξηση της έμμεσης χολερυθρίνης, με φυσιολογικά ηπατικά ένζυμα και απουσία οργανικής ηπατικής νόσου. Η κατάσταση δεν εξελίσσεται σε ηπατική ανεπάρκεια και δεν απαιτεί θεραπεία.

Η αύξηση εμφανίζεται συχνότερα σε καταστάσεις όπως νηστεία, έντονο στρες, αφυδάτωση, λοιμώξεις ή έντονη σωματική κόπωση και μπορεί να συνοδεύεται από ήπιο παροδικό ίκτερο.

Κλινικό «μαργαριτάρι»: σε νέο άτομο με απομονωμένη αύξηση έμμεσης χολερυθρίνης και φυσιολογικά ALT/AST, το σύνδρομο Gilbert αποτελεί την πιο συχνή διάγνωση.

📌 Αναλυτικός οδηγός:

Σύνδρομο Gilbert – Οδηγός Ασθενών


8

Ίκτερος και Χολερυθρίνη

Ο ίκτερος είναι η κιτρινωπή χροιά δέρματος και σκληρών που προκαλείται από εναπόθεση χολερυθρίνης στους ιστούς και γίνεται ορατός συνήθως όταν η ολική χολερυθρίνη υπερβεί τα 2–3 mg/dL.

Ανάλογα με τον παθοφυσιολογικό μηχανισμό, διακρίνεται σε:

  • Αιμολυτικό ίκτερο (επικράτηση έμμεσης χολερυθρίνης)
  • Ηπατικό ίκτερο (ανάμεικτος τύπος)
  • Αποφρακτικό ίκτερο (επικράτηση άμεσης χολερυθρίνης)

Η σωστή ταξινόμηση βασίζεται στον τύπο χολερυθρίνης και στον συνδυασμό με ALT, AST, ALP και γ-GT, ενώ ταυτόχρονα λαμβάνονται υπόψη συμπτώματα όπως σκουρόχρωμα ούρα, αποχρωματισμένα κόπρανα και κοιλιακό άλγος.

Σημαντικό: ο ίκτερος λόγω Gilbert είναι συνήθως ήπιος και παροδικός, σε αντίθεση με τον αποφρακτικό ίκτερο που απαιτεί άμεση διερεύνηση.


9

Χολερυθρίνη στην Εγκυμοσύνη

Κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να παρατηρηθούν ήπιες μεταβολές της χολερυθρίνης, κυρίως στο τρίτο τρίμηνο, οι οποίες συνήθως δεν έχουν κλινική σημασία όταν οι υπόλοιπες ηπατικές δοκιμασίες παραμένουν φυσιολογικές.

Ωστόσο, αύξηση της άμεσης χολερυθρίνης απαιτεί διερεύνηση για καταστάσεις όπως:

  • ενδοηπατική χολόσταση κύησης
  • προεκλαμψία / σύνδρομο HELLP
  • οξεία ιογενή ή φαρμακευτική ηπατίτιδα

Σε περιπτώσεις ενδοηπατικής χολόστασης κύησης, η αντιμετώπιση περιλαμβάνει συχνά χολικά άλατα (ουρσοδεοξυχολικό οξύ), τα οποία μειώνουν τον κνησμό και βελτιώνουν τη ροή της χολής, με στενή μαιευτική και εργαστηριακή παρακολούθηση.

Κλινικά συμπτώματα όπως έντονος κνησμός, σκουρόχρωμα ούρα, αποχρωματισμένα κόπρανα ή δεξιό υποχόνδριο άλγος αποτελούν κόκκινες σημαίες και επιβάλλουν άμεσο εργαστηριακό έλεγχο.

Σε εγκύους με προϋπάρχον σύνδρομο Gilbert, μπορεί να εμφανιστεί παροδική αύξηση έμμεσης χολερυθρίνης χωρίς παθολογική σημασία.


9a

Χολερυθρίνη στα Νεογνά

Η νεογνική υπερχολερυθριναιμία είναι ιδιαίτερα συχνή τις πρώτες ημέρες ζωής και οφείλεται κυρίως στην ανωριμότητα του ηπατικού μεταβολισμού σε συνδυασμό με τη φυσιολογικά αυξημένη καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Για αναλυτική παρουσίαση των αιτίων, της διάγνωσης και της αντιμετώπισης, δείτε τον πλήρη οδηγό:
Ίκτερος Νεογνών – Αίτια, διάγνωση και αντιμετώπιση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για φυσιολογικό νεογνικό ίκτερο, ο οποίος εμφανίζεται συνήθως μεταξύ 2ης–5ης ημέρας ζωής και υποχωρεί αυτόματα.

Τι να θυμάστε: Στα νεογνά αξιολογείται κυρίως η έμμεση χολερυθρίνη. Οι φυσιολογικές τιμές αυξάνονται προοδευτικά τις πρώτες ημέρες ζωής και στη συνέχεια μειώνονται. Πολύ υψηλές ή ταχέως αυξανόμενες τιμές απαιτούν άμεση παιδιατρική εκτίμηση.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Ηλικία νεογνούΕνδεικτικά φυσιολογικά όρια (mg/dL)
24 ώρες< 6
48 ώρες< 10
72 ώρες< 12
4–5 ημέρες< 12–13

Τα όρια είναι ενδεικτικά και διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία κύησης, το βάρος γέννησης και τη συνολική κλινική εικόνα.

Τιμές ≥20 mg/dL θεωρούνται υψηλού κινδύνου για πυρηνικό ίκτερο, ανάλογα με ηλικία κύησης και συνοδούς παράγοντες.

Παθολογική αύξηση μπορεί να παρατηρηθεί σε περιπτώσεις:

  • ασυμβατότητας ομάδων αίματος (ABO ή Rhesus)
  • συγγενών αιμολυτικών αναιμιών
  • νεογνικών λοιμώξεων
  • πρόωρων νεογνών

Ιδιαίτερη σημασία έχει η έμμεση χολερυθρίνη, καθώς πολύ υψηλές συγκεντρώσεις ενδέχεται να προκαλέσουν πυρηνικό ίκτερο (bilirubin encephalopathy), μια σοβαρή νευρολογική επιπλοκή.

Η παρακολούθηση πραγματοποιείται με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και, όταν απαιτείται, εφαρμόζεται φωτοθεραπεία ή αφαιμαξομετάγγιση σύμφωνα με διεθνή θεραπευτικά πρωτόκολλα.

Κάθε ίκτερος που εμφανίζεται εντός των πρώτων 24 ωρών ζωής ή παρουσιάζει ταχεία επιδείνωση απαιτεί άμεση παιδιατρική αξιολόγηση.


10

Φάρμακα που επηρεάζουν τη Χολερυθρίνη

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν τη χολερυθρίνη είτε προκαλώντας ηπατοκυτταρική βλάβη είτε παρεμβαίνοντας στη μεταφορά και απέκκρισή της μέσω της χολής.

  • Παρακεταμόλη (ιδίως σε υψηλές ή χρόνιες δόσεις)
  • Αντιβιοτικά: ριφαμπικίνη, ερυθρομυκίνη
  • Αμοξυκιλλίνη/κλαβουλανικό
  • Στατίνες
  • Ορμονικά αντισυλληπτικά και αναβολικά στεροειδή

Σε αυτές τις περιπτώσεις παρατηρείται συνήθως παράλληλη αύξηση ALT/AST ή ALP/γ-GT, γεγονός που βοηθά στη διάκριση του μηχανισμού.

Πρακτικά, κάθε ανεξήγητη αύξηση χολερυθρίνης σε άτομο που λαμβάνει νέα φαρμακευτική αγωγή πρέπει να οδηγεί σε επανεκτίμηση της θεραπείας και επανάληψη ηπατικού ελέγχου.

Σημείωση: Αντίθετα με τα παραπάνω, τα χολικά άλατα (ουρσοδεοξυχολικό οξύ) χρησιμοποιούνται θεραπευτικά σε καταστάσεις χολόστασης και δεν αυξάνουν τη χολερυθρίνη.


11

Διάγνωση και Εργαστηριακός Έλεγχος

Η διαγνωστική προσέγγιση της αυξημένης χολερυθρίνης ξεκινά πάντα με μέτρηση ολικής και κλασματικής χολερυθρίνης και ακολουθεί συστηματικός έλεγχος για να εντοπιστεί το επίπεδο της διαταραχής.

Ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει:

  • ALT, AST: δείκτες ηπατοκυτταρικής βλάβης
  • ALP, γ-GT: δείκτες χολόστασης ή απόφραξης χοληφόρων
  • LDH, αιματοκρίτης, δικτυοερυθροκύτταρα: έλεγχος για αιμόλυση

Η ερμηνεία βασίζεται σε πρότυπα:

  • επικράτηση έμμεσης χολερυθρίνης + αυξημένη LDH → αιμόλυση
  • επικράτηση άμεσης χολερυθρίνης + αυξημένη ALP/γ-GT → χολόσταση
  • ανάμεικτο πρότυπο + αυξημένες ALT/AST → ηπατοκυτταρική βλάβη

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί υπερηχογράφημα άνω κοιλίας, ιολογικός έλεγχος ή αυτοάνοσα αντισώματα, ανάλογα με τα ευρήματα.

Ο συνδυασμός όλων των παραμέτρων επιτρέπει τη σαφή διάκριση μεταξύ αιμολυτικού, ηπατικού και αποφρακτικού ίκτερου.


12

Διαφορική Διάγνωση – Gilbert vs Ηπατίτιδα vs Αιμόλυση

Ο παρακάτω συγκριτικός πίνακας συνοψίζει τα πιο χαρακτηριστικά εργαστηριακά πρότυπα των τριών συχνότερων αιτιών αυξημένης χολερυθρίνης:

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
ΠαράμετροςΣύνδρομο GilbertΟξεία ΗπατίτιδαΑιμολυτικός Ίκτερος
Τύπος χολερυθρίνηςΈμμεσηΆμεση / ΑνάμεικτηΈμμεση
ALT / ASTΦυσιολογικάΣημαντικά αυξημέναΦυσιολογικά
ALP / γ-GTΦυσιολογικάΉπια αύξησηΦυσιολογικά
LDHΦυσιολογικήΦυσιολογικήΑυξημένη
ΑιματοκρίτηςΦυσιολογικόςΦυσιολογικόςΧαμηλός
ΑιμοσφαιρίνηΦυσιολογικήΦυσιολογικήΜειωμένη
Άλλες ενδείξειςΥποτροπές χωρίς συμπτώματαΚόπωση, ίκτεροςΣκούρα ούρα, αυξημένα δικτυοερυθροκύτταρα

Η σωστή αναγνώριση του προτύπου αποτρέπει περιττές εξετάσεις και επιταχύνει την ορθή διάγνωση.


13

Τύπος Αύξησης Χολερυθρίνης & Πιθανές Αιτίες

Ο τύπος της αυξημένης χολερυθρίνης καθοδηγεί άμεσα τη διαγνωστική σκέψη και επιτρέπει γρήγορη στόχευση του πιθανού μηχανισμού.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Τύπος ΑύξησηςΠιθανές Αιτίες
ΈμμεσηΑιμόλυση, σύνδρομο Gilbert, σοβαρή σήψη
ΆμεσηΧολόσταση, ιογενής ή φαρμακευτική ηπατίτιδα, καρκίνος χοληφόρων
ΑνάμεικτηΗπατοκυτταρική βλάβη, ίκτερος από φάρμακα

Στην καθημερινή πράξη, επικράτηση της έμμεσης μορφής κατευθύνει προς αιμόλυση ή Gilbert, ενώ επικράτηση της άμεσης μορφής εγείρει υποψία χολόστασης ή απόφραξης χοληφόρων και απαιτεί απεικονιστικό έλεγχο.


14

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση

Ορισμένες καταστάσεις με αυξημένη χολερυθρίνη αποτελούν επείγον και απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση:

  • ταχεία άνοδος χολερυθρίνης με έντονο ίκτερο
  • νεογνικός ίκτερος (κίνδυνος πυρηνικού ίκτερου)
  • σκουρόχρωμα ούρα σε συνδυασμό με αποχρωματισμένα κόπρανα
  • πυρετός, κοιλιακό άλγος ή διαταραχή επιπέδου συνείδησης
  • υποψία πλήρους απόφραξης χοληφόρων

Αντίθετα, ήπια απομονωμένη αύξηση έμμεσης χολερυθρίνης με φυσιολογικά ένζυμα συχνά επιτρέπει προγραμματισμένο έλεγχο και όχι επείγουσα αντιμετώπιση.


15

Συχνές Ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό να αυξάνεται η χολερυθρίνη μετά από νηστεία;

Ναι — κυρίως η έμμεση χολερυθρίνη μπορεί να αυξηθεί παροδικά, ιδιαίτερα σε άτομα με σύνδρομο Gilbert.

Τι είναι το σύνδρομο Gilbert;

Καλοήθης κληρονομική κατάσταση με διαλείπουσα αύξηση έμμεσης χολερυθρίνης και φυσιολογικά ηπατικά ένζυμα.

Πότε χρειάζεται έλεγχος χολερυθρίνης;

Σε ίκτερο, σκουρόχρωμα ούρα, αποχρωματισμένα κόπρανα, κόπωση ή αυξημένα ηπατικά ένζυμα.

Ποια είναι η διαφορά άμεσης και έμμεσης χολερυθρίνης;

Η άμεση είναι επεξεργασμένη από το ήπαρ, ενώ η έμμεση προέρχεται από τη διάσπαση των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Μπορεί η χολερυθρίνη να αυξηθεί χωρίς ηπατική νόσο;

Ναι — σε αιμόλυση ή σύνδρομο Gilbert μπορεί να υπάρχει αύξηση χωρίς οργανική ηπατική βλάβη.

Ποια επίπεδα θεωρούνται ανησυχητικά;

Σημαντική αύξηση (>2–3 mg/dL) ή ταχεία άνοδος απαιτούν πάντοτε ιατρική αξιολόγηση.

Μπορεί να επηρεαστεί από φάρμακα;

Ναι — παρακεταμόλη (σε υψηλές δόσεις), ριφαμπικίνη, αντισυλληπτικά και αναβολικά μπορεί να αυξήσουν τις τιμές.

Ο ίκτερος είναι πάντα επικίνδυνος;

Όχι — μπορεί να είναι καλοήθης (π.χ. Gilbert), αλλά ο αποφρακτικός ίκτερος αποτελεί επείγουσα κατάσταση.

Πώς συνδυάζεται με τις υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις;

Ερμηνεύεται πάντα μαζί με ALT, AST, ALP και γ-GT ώστε να προσδιοριστεί αν πρόκειται για αιμόλυση, ηπατική βλάβη ή χολόσταση.

Πότε θεωρείται επικίνδυνη η χολερυθρίνη στα νεογνά;

Όταν εμφανίζεται ίκτερος τις πρώτες 24 ώρες ζωής, όταν οι τιμές αυξάνονται ταχέως ή υπερβαίνουν τα αναμενόμενα όρια για την ηλικία κύησης, απαιτείται άμεση παιδιατρική εκτίμηση λόγω κινδύνου πυρηνικού ίκτερου.

Μέχρι πότε θεωρείται φυσιολογικός ο νεογνικός ίκτερος;

Συνήθως υποχωρεί μέσα στις πρώτες 7–10 ημέρες στα τελειόμηνα νεογνά· παραμονή πέραν αυτού απαιτεί παιδιατρικό έλεγχο.


16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξέταση Χολερυθρίνης ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30


17

Βιβλιογραφία

1. Evaluation of jaundice in adults. UpToDate
https://www.uptodate.com
2. Κατάλογος Εξετάσεων – Μικροβιολογικό Λαμία
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
3. EASL Clinical Practice Guidelines. J Hepatol
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33485764/
4. Gilbert syndrome. Mol Genet Metab
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11161819/
Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

a-fetoproteini-afp-exetasi-aimatos-ipar-egkymosyni-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

Α-Φετοπρωτεΐνη (AFP): Οδηγός Ασθενών για Τιμές, Ερμηνεία, Ήπαρ, Καρκινικό Δείκτη & Εγκυμοσύνη

Τελευταία ενημέρωση:

Τι να θυμάστε:
Η α-φετοπρωτεΐνη (AFP) είναι πρωτεΐνη της εμβρυϊκής ζωής που στους ενήλικες χρησιμοποιείται κυρίως ως βιοδείκτης ήπατος και σε όγκους γεννητικών κυττάρων, ενώ στην κύηση αποτελεί βασικό κομμάτι του προγεννητικού ελέγχου (MSAFP).
Το αποτέλεσμα δεν «βγάζει διάγνωση» από μόνο του: η αξία της AFP προκύπτει από τον συνδυασμό με το ιστορικό, τις ηπατικές δοκιμασίες, τους άλλους δείκτες και τις απεικονίσεις (υπέρηχο/MRI/CT), ή με το μαιευτικό πλαίσιο στην εγκυμοσύνη.



1

Τι είναι η α-φετοπρωτεΐνη (AFP)

Η α-φετοπρωτεΐνη (AFP) είναι μία γλυκοπρωτεΐνη (πρωτεΐνη με σάκχαρα) που λειτουργεί κυρίως στην εμβρυϊκή ζωή.
Μπορείς να τη σκεφτείς σαν την «εμβρυϊκή εκδοχή» της αλβουμίνης: μεταφέρει μόρια στο αίμα του εμβρύου και συμμετέχει σε ρυθμίσεις ανάπτυξης.
Μετά τη γέννηση, η παραγωγή της μειώνεται απότομα και στους υγιείς ενήλικες παραμένει σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις.

Στην ιατρική, η AFP έχει αξία όχι επειδή είναι ειδική, αλλά επειδή σε ορισμένες καταστάσεις αλλάζει σημαντικά:

  • Στην εγκυμοσύνη, ως μέρος του προγεννητικού ελέγχου (MSAFP, τριπλό/τετραπλό τεστ).
  • Στους ενήλικες, ως βιοδείκτης που μπορεί να αυξηθεί σε ηπατοκυτταρικό καρκίνο (HCC) ή σε όγκους γεννητικών κυττάρων (κυρίως μη σεμινωματώδεις).
  • Σε χρόνια ηπατοπάθεια, όπου ήπιες/μέτριες αυξήσεις μπορεί να σχετίζονται με φλεγμονή/αναγέννηση ηπατικών κυττάρων.
Κλινική ιδέα-κλειδί:
Ένα «μεμονωμένο» αποτέλεσμα AFP έχει περιορισμένη αξία. Αυτό που πραγματικά μετράει είναι το πλαίσιο (κύηση ή όχι, ιστορικό ήπατος, συμπτώματα, απεικονίσεις) και η τάση στο χρόνο (αν ανεβαίνει, πέφτει ή μένει σταθερή).


2

Πού παράγεται η AFP και ποιος είναι ο «φυσιολογικός» ρόλος της

Κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη, η AFP παράγεται κυρίως από:

  • Το ήπαρ του εμβρύου (η κυριότερη πηγή όσο προχωρά η κύηση).
  • Τον κρόκο του ωαρίου (yolk sac) στα αρχικά στάδια.
  • Τον γαστρεντερικό σωλήνα του εμβρύου σε μικρότερο βαθμό.

Ο ακριβής ρόλος της δεν είναι ένας και μοναδικός, αλλά συνολικά αφορά λειτουργίες «υποστήριξης» της ανάπτυξης:

  • Μεταφορά ουσιών (λιπαρά οξέα, ορισμένες ορμόνες και μικρά μόρια), παρόμοια με άλλες πρωτεΐνες-φορείς στο αίμα.
  • Ρύθμιση ανάπτυξης και συμμετοχή σε περιβάλλον ισορροπίας ορμονών.
  • Ανοσολογική «ανοχή»: θεωρείται ότι συμβάλλει στο να μην απορρίπτεται το έμβρυο από τον οργανισμό της μητέρας, αν και ο μηχανισμός είναι πολυπαραγοντικός.

Μετά τη γέννηση, η παραγωγή της AFP καταστέλλεται και σταδιακά τα επίπεδα φτάνουν στα χαμηλά όρια των ενηλίκων.
Γι’ αυτό οι πολύ υψηλές τιμές σε νεογνά μπορεί να είναι φυσιολογικές, ενώ η ίδια τιμή σε ενήλικα θα ήταν παθολογική.

Συχνό κλινικό λάθος:
Να συγκρίνεται τιμή AFP νεογνού ή βρέφους με «όρια ενηλίκων». Η AFP στα πρώτα στάδια ζωής είναι φυσιολογικά πολύ υψηλότερη και μειώνεται προοδευτικά.


3

Φυσιολογικές τιμές AFP και μονάδες

Η AFP συνήθως αναφέρεται σε ng/mL (νανογραμμάρια ανά mL).
Στην εγκυμοσύνη, συχνά χρησιμοποιείται και η έννοια MoM (Multiples of the Median), δηλαδή «πόσες φορές πάνω/κάτω από τη διάμεσο» για την ίδια εβδομάδα κύησης.
Αυτό είναι κρίσιμο γιατί οι τιμές στην κύηση αλλάζουν φυσιολογικά με την ηλικία κύησης.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Ηλικία / ΚατάστασηΕνδεικτική τιμήΣχόλιο
Νεογνά (0–30 ημέρες)πολύ υψηλή (συχνά χιλιάδες–δεκάδες χιλιάδες ng/mL)φυσιολογική πτώση εβδομάδα με εβδομάδα
Βρέφη (μετά τον 1ο μήνα)μειώνεται προοδευτικάη ηλικία έχει μεγάλη σημασία
Ενήλικεςσυνήθως <10 ng/mLτο ακριβές όριο ποικίλλει ανά μέθοδο/εργαστήριο
Κύηση (2ο τρίμηνο)αυξάνει φυσιολογικά με τις εβδομάδεςερμηνεία με εβδομάδα κύησης + MoM

Σημείωση: Τα «φυσιολογικά» όρια μπορεί να διαφέρουν, ανάλογα με τη μέθοδο (αναλυτής/αντιδραστήρια) και το εργαστήριο.
Σε αμφιβολία, δώσε μεγαλύτερη βαρύτητα στην αναφορά-εύρος που συνοδεύει το δικό σου αποτέλεσμα.


4

AFP σε ενήλικες: πότε ζητείται στην πράξη

Στους ενήλικες, η AFP δεν είναι «screening» εξέταση για όλους. Συνήθως ζητείται όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος:

  • Παρακολούθηση σε χρόνια ηπατοπάθεια (π.χ. χρόνια ηπατίτιδα B/C, κίρρωση), ειδικά όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος για HCC.
  • Διερεύνηση/παρακολούθηση ύποπτου οζιδίου στο ήπαρ που φάνηκε σε υπέρηχο ή άλλη απεικόνιση.
  • Διερεύνηση και παρακολούθηση όγκων γεννητικών κυττάρων (όρχεις, ωοθήκες), συνήθως μαζί με άλλους δείκτες.
  • Παρακολούθηση μετά θεραπεία (χειρουργείο, τοπικές θεραπείες, συστηματική θεραπεία) για να αξιολογείται η τάση της AFP.

Είναι σημαντικό να ξέρεις ότι:

  • μια ήπια αύξηση μπορεί να σχετίζεται με φλεγμονή/αναγέννηση ηπατικού ιστού και δεν σημαίνει αυτόματα καρκίνο,
  • μια πολύ υψηλή τιμή ή μια σταθερά ανοδική τάση είναι πιο ανησυχητική και συνήθως οδηγεί σε στοχευμένο απεικονιστικό έλεγχο,
  • το «σωστό» δεν είναι μόνο το νούμερο, αλλά το τι κάνουμε μετά με βάση το συνολικό κλινικό προφίλ.
Πρακτικό:
Αν η AFP ζητείται για παρακολούθηση, έχει μεγαλύτερη αξία να γίνεται με την ίδια μέθοδο (ίδιο εργαστήριο/ίδιο σύστημα), ώστε οι μικρές τεχνικές διαφορές να μη μπερδεύουν την ερμηνεία.


5

Πότε αυξάνεται η AFP: καλοήθεις αιτίες και κακοήθειες

Η αύξηση της AFP στους ενήλικες μπορεί να συμβεί τόσο σε καλοήθεις όσο και σε κακοήθεις καταστάσεις.
Το κλειδί είναι η ένταση της αύξησης, η τάση στο χρόνο και το κλινικό πλαίσιο.

Καλοήθεις/μη νεοπλασματικές καταστάσεις

  • Χρόνια ηπατίτιδα (B ή C): η ενεργή φλεγμονή και η αναγέννηση ηπατοκυττάρων μπορεί να δώσει ήπια έως μέτρια αύξηση.
  • Κίρρωση: συχνά συνυπάρχουν διακυμάνσεις, ιδίως αν υπάρχει ενεργότητα νόσου ή επιπλοκές.
  • Οξεία ηπατική βλάβη/έξαρση (π.χ. έξαρση ηπατίτιδας): μπορεί να εμφανιστεί παροδική αύξηση.
  • Καλοήθεις ηπατικοί όζοι: συνήθως δεν δίνουν μεγάλες τιμές, αλλά μπορεί να υπάρχουν μικρές αυξήσεις.

Κακοήθειες (όπου η AFP έχει κλινική «δύναμη»)

  • Ηπατοκυτταρικός καρκίνος (HCC): κλασική ένδειξη χρήσης, ειδικά σε ασθενείς με χρόνια ηπατοπάθεια.
  • Μη σεμινωματώδεις όγκοι όρχεων (germ cell tumors): η AFP ανεβαίνει συχνά και παρακολουθείται μαζί με β-hCG και LDH.
  • Όγκοι ωοθηκών εμβρυϊκού τύπου (π.χ. yolk sac tumor): μπορεί να δώσουν υψηλές τιμές.
  • Μεταστατική νόσος στο ήπαρ: σπανιότερα, και συνήθως όχι τόσο ειδικά όσο στο HCC.

Μια πολύ χρήσιμη πρακτική ιδέα είναι ότι μια επιθετική/εκτεταμένη κακοήθεια τείνει να δίνει μεγαλύτερες και συχνά προοδευτικά αυξανόμενες τιμές, ενώ οι καλοήθεις αιτίες συχνότερα δίνουν ήπιες/μέτριες αυξήσεις που σχετίζονται με την ενεργότητα της ηπατικής νόσου.

Τι να κρατήσεις:
Η AFP μπορεί να είναι αυξημένη χωρίς καρκίνο — αλλά μια πολύ υψηλή τιμή ή μια σταθερή ανοδική τάση απαιτεί πιο επιθετικό διερευνητικό έλεγχο (ιδίως απεικόνιση ήπατος).


6

AFP και εγκυμοσύνη (MSAFP): τι σημαίνει πραγματικά

Στην εγκυμοσύνη, η AFP μετριέται στο αίμα της μητέρας ως MSAFP (Maternal Serum Alpha-Fetoprotein), συνήθως στο 2ο τρίμηνο (περίπου 15η–20ή εβδομάδα).
Αποτελεί μέρος του τριπλού ή τετραπλού τεστ (με β-hCG, uE3 ± inhibin A).
Ο στόχος δεν είναι να μπει διάγνωση, αλλά να γίνει εκτίμηση κινδύνου.

Τι «ελέγχει» η MSAFP

Η MSAFP βοηθά να εντοπιστούν κυήσεις με αυξημένη πιθανότητα για:

  • Ανωμαλίες νευρικού σωλήνα (π.χ. δισχιδής ράχη/spina bifida, ανευγκεφαλία) – συχνότερα με υψηλή AFP.
  • Ορισμένες κοιλιακές/εμβρυϊκές ανωμαλίες (π.χ. ομφαλοκήλη) – επίσης μπορεί να συνδέονται με υψηλή AFP.
  • Χρωμοσωμικές ανωμαλίες (π.χ. τρισωμία 21/Down, τρισωμία 18) – στο πλαίσιο του τριπλού/τετραπλού τεστ συχνότερα με χαμηλότερη AFP, σε συνδυασμό με τα άλλα μόρια.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Εύρημα (MSAFP)Πιθανή ένδειξηΣυχνή «εναλλακτική» εξήγηση
ΥψηλήΑνωμαλίες νευρικού σωλήνα, ομφαλοκήλη, άλλες εμβρυϊκές ανωμαλίεςΛάθος ηλικία κύησης, πολλαπλή κύηση, αιμορραγία/επιπλοκές, ατομική διακύμανση
ΧαμηλήΑυξημένος κίνδυνος για τρισωμίες (π.χ. 21/18) στο πλαίσιο του τεστΛάθος ηλικία κύησης, βάρος μητέρας, εργαστηριακές/στατιστικές παράμετροι

Τι πρέπει να έχεις σωστό πριν ερμηνεύσεις

Η αξιολόγηση της MSAFP είναι «ευαίσθητη» σε παράγοντες που αλλάζουν τη στατιστική εκτίμηση κινδύνου.
Γι’ αυτό, πριν βγει συμπέρασμα, ελέγχονται:

  • Η ακριβής ηλικία κύησης (επιβεβαίωση με υπερηχογράφημα).
  • Η πολλαπλότητα κύησης (δίδυμα κ.λπ.).
  • Το βάρος της εγκύου (επηρεάζει την αραίωση/κατανομή).
  • Ιδιαίτερες καταστάσεις (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, κάπνισμα, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή) ανάλογα με το πρωτόκολλο του κέντρου.
Απολύτως κρίσιμο:
Η MSAFP είναι δεικτική, όχι διαγνωστική. Αν το αποτέλεσμα βγει «εκτός», το επόμενο βήμα είναι στοχευμένος υπερηχογραφικός έλεγχος και, όπου χρειάζεται, εξειδικευμένη αξιολόγηση (και όχι πανικός από έναν αριθμό).

7

AFP ως καρκινικός δείκτης ήπατος (HCC)

Η πιο κλασική χρήση της AFP στους ενήλικες είναι στον ηπατοκυτταρικό καρκίνο (HCC), ιδιαίτερα σε άτομα με
χρόνια ηπατίτιδα B/C ή κίρρωση.
Σε αυτές τις ομάδες, η AFP λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο παρακολούθησης και όχι ως αυτόνομο διαγνωστικό τεστ.

Στην πράξη, η AFP χρησιμοποιείται:

  • για να ενισχύσει την υποψία HCC όταν υπάρχει απεικονιστικό εύρημα στο ήπαρ,
  • για παρακολούθηση ασθενών υψηλού κινδύνου σε τακτά χρονικά διαστήματα,
  • για εκτίμηση ανταπόκρισης στη θεραπεία (πτώση της AFP),
  • και για έγκαιρη ανίχνευση υποτροπής (εκ νέου άνοδος μετά από αρχική πτώση).

Δεν εμφανίζουν όλοι οι HCC υψηλή AFP.
Υπάρχουν όγκοι με φυσιολογική ή οριακά αυξημένη AFP, γι’ αυτό και η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην
απεικόνιση (υπέρηχος, αξονική, μαγνητική) και όχι στον δείκτη μόνο.

Κλινικό νόημα:
AFP >400–500 ng/mL σε ασθενή με χρόνια ηπατοπάθεια θεωρείται ισχυρά ύποπτη για HCC, αλλά πάντα απαιτείται απεικονιστική επιβεβαίωση.


8

Όγκοι γεννητικών κυττάρων: πώς ερμηνεύεται η AFP

Η AFP αποτελεί βασικό δείκτη στους μη σεμινωματώδεις όγκους γεννητικών κυττάρων, κυρίως στους όρχεις και σπανιότερα στις ωοθήκες.
Στους άνδρες, χρησιμοποιείται σχεδόν πάντα σε συνδυασμό με β-hCG και LDH.

  • Αύξηση AFP → υποστηρίζει μη σεμινωματώδη τύπο (π.χ. yolk sac tumor, εμβρυϊκό καρκίνωμα).
  • Φυσιολογική AFP → πιο συμβατή με σεμίνωμα (η AFP συνήθως δεν αυξάνεται στα σεμινώματα).

Μετά από χειρουργείο ή συστηματική θεραπεία, η πτώση της AFP αποτελεί ένδειξη ανταπόκρισης,
ενώ η επανεμφάνιση ή νέα άνοδος μπορεί να σημαίνει υπολειπόμενη νόσο ή υποτροπή.

Πρακτικό:
Στους όγκους γεννητικών κυττάρων η AFP έχει μεγάλη αξία γιατί ακολουθεί σχετικά προβλέψιμη κινητική.
Η σύγκριση διαδοχικών μετρήσεων είναι πιο σημαντική από μία μεμονωμένη τιμή.


9

Τιμές-όρια AFP: 10, 100, 500, 1000 ng/mL

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
AFP (ng/mL)Συχνή ερμηνεία
<10Συνήθως φυσιολογικό σε ενήλικες
10–100Χρόνια ηπατοπάθεια, φλεγμονή, ήπια αναγέννηση
100–500Ύποπτο για HCC ή εξελισσόμενη κίρρωση
>500Ισχυρή ένδειξη HCC ή όγκου γεννητικών κυττάρων
>1000Συχνά προχωρημένη ή επιθετική νόσος

Τα όρια είναι ενδεικτικά. Αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία είναι η μεταβολή στο χρόνο και η συσχέτιση με απεικονίσεις.


10

AFP στη μεταθεραπευτική παρακολούθηση

  • Πτώση AFP → συνήθως ένδειξη ανταπόκρισης.
  • Σταθεροποίηση → πιθανή στασιμότητα νόσου.
  • Νέα άνοδος → υποψία υποτροπής ή εξέλιξης.

Η AFP λειτουργεί σαν «βιοχημικός καθρέφτης» της νόσου, αλλά δεν αντικαθιστά τον απεικονιστικό έλεγχο.


11

Πώς μετράται η AFP: δείγμα & προετοιμασία

Η μέτρηση της α-φετοπρωτεΐνης γίνεται με ανοσοχημικές μεθόδους σε δείγμα φλεβικού αίματος και αποτελεί εξέταση ρουτίνας τόσο στον προγεννητικό έλεγχο όσο και στην ογκολογική παρακολούθηση.

  • Τύπος δείγματος: Ορός αίματος από απλή φλεβοληψία.
  • Νηστεία: Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία.
  • Χρονισμός: Σε παρακολούθηση νόσου, συνιστάται η αιμοληψία να γίνεται περίπου την ίδια ώρα της ημέρας.
  • Συνέπεια εργαστηρίου: Ιδανικά οι επαναληπτικές μετρήσεις να πραγματοποιούνται στο ίδιο εργαστήριο και με την ίδια μέθοδο.
Σημαντικό:
Σε εγκύους, η AFP μετράται στο μητρικό αίμα (MSAFP) και τα αποτελέσματα ερμηνεύονται πάντα σε σχέση με την ακριβή ηλικία κύησης και το υπερηχογράφημα.


12

Παράγοντες που επηρεάζουν την AFP

Οι τιμές της α-φετοπρωτεΐνης δεν επηρεάζονται μόνο από κακοήθεια. Υπάρχουν αρκετοί φυσιολογικοί και παθολογικοί παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν παροδικές ή μόνιμες μεταβολές:

  • Ηλικία: Πολύ υψηλές τιμές στα νεογνά και στα βρέφη, με σταδιακή πτώση τους πρώτους μήνες ζωής.
  • Ηπατική λειτουργία: Σε χρόνια ηπατίτιδα, κίρρωση ή ενεργή φλεγμονή του ήπατος παρατηρούνται συχνά μέτριες αυξήσεις χωρίς κακοήθεια.
  • Αναγέννηση ηπατικού ιστού: Μετά από οξεία ηπατική βλάβη ή χειρουργική παρέμβαση μπορεί να εμφανιστεί παροδική άνοδος της AFP.
  • Φαρμακευτική αγωγή: Χημειοθεραπεία, ανοσοκατασταλτικά ή θεραπείες που επηρεάζουν το ήπαρ μπορούν να τροποποιήσουν τις τιμές.
  • Εγκυμοσύνη: Φυσιολογική προοδευτική αύξηση από το 2ο τρίμηνο λόγω παραγωγής AFP από το έμβρυο.
  • Τεχνικοί παράγοντες: Διαφορετικές μέθοδοι μέτρησης ή αλλαγή εργαστηρίου μπορεί να δώσουν μικρές αποκλίσεις.
Πρακτική συμβουλή:
Για αξιόπιστη παρακολούθηση της AFP, οι επαναληπτικές μετρήσεις καλό είναι να γίνονται στο ίδιο εργαστήριο και με την ίδια μέθοδο, ώστε να αποφεύγονται ψευδείς μεταβολές.


13

Διαφορική διάγνωση & συνδυασμός με άλλους δείκτες

Η AFP από μόνη της δεν επαρκεί για οριστική διάγνωση. Η πραγματική κλινική της αξία προκύπτει όταν αξιολογείται
σε συνδυασμό με άλλους εργαστηριακούς δείκτες, απεικονιστικές εξετάσεις και το ιστορικό του ασθενούς.

Ανάλογα με το κλινικό σενάριο, η AFP συνδυάζεται συχνότερα με:

  • β-hCG και LDH: βασικός συνδυασμός στους όγκους γεννητικών κυττάρων (ιδίως όρχεων), για σταδιοποίηση και παρακολούθηση.
  • CEA: σε υποψία μεταστατικής νόσου ή συμμετοχής του ήπατος σε καρκίνους πεπτικού.
  • CA-125: σε επιλεγμένες περιπτώσεις γυναικολογικών όγκων.
  • Τρανσαμινάσες, ALP, γ-GT, χολερυθρίνη: για εκτίμηση της συνολικής ηπατικής λειτουργίας.

Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο παίζουν οι απεικονιστικές εξετάσεις (υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία ήπατος),
ενώ σε αμφίβολες περιπτώσεις απαιτείται ιστολογική επιβεβαίωση.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Εύρημα AFPΠιθανές καταστάσειςΕπόμενο βήμα
10–100 ng/mLΧρόνια ηπατίτιδα, ήπια φλεγμονή, αναγέννηση ήπατοςΕπανάληψη AFP + υπέρηχος ήπατος
100–500 ng/mLΚίρρωση, ύποπτη ηπατική εστία, πρώιμος HCCMRI/CT ήπατος
>500 ng/mLHCC ή όγκοι γεννητικών κυττάρωνΆμεση απεικόνιση + ογκολογική εκτίμηση
Ανοδική τάση μετά θεραπείαΥποτροπή ή εξέλιξη νόσουΕπανέλεγχος + restaging
Κλινικό συμπέρασμα:
Η AFP είναι πιο αξιόπιστη όταν αξιολογείται δυναμικά (στον χρόνο) και σε συνδυασμό με άλλους δείκτες και απεικονίσεις — όχι ως μεμονωμένο αποτέλεσμα.


14

Κλινικά σενάρια – τι κάνουμε πρακτικά

Η ερμηνεία της AFP βασίζεται όχι μόνο στην απόλυτη τιμή, αλλά κυρίως στο κλινικό πλαίσιο και στη
μεταβολή της στο χρόνο. Παρακάτω συνοψίζονται τα συχνότερα πρακτικά σενάρια:

  • AFP 10–100 ng/mL χωρίς γνωστή κακοήθεια:
    Συχνά σχετίζεται με χρόνια ηπατίτιδα ή ήπια ηπατική φλεγμονή → επανάληψη εξέτασης σε 4–8 εβδομάδες και υπερηχογράφημα ήπατος.
  • AFP 100–500 ng/mL:
    Αυξημένη υποψία για ενεργή ηπατική νόσο ή πρώιμο HCC → στοχευμένη απεικόνιση (MRI ή CT ήπατος) και πλήρης ηπατικός έλεγχος.
  • AFP >500 ng/mL:
    Ισχυρή ένδειξη HCC ή όγκου γεννητικών κυττάρων → άμεση παραπομπή για απεικόνιση και ογκολογική αξιολόγηση.
  • Ανοδική τάση AFP μετά από θεραπεία:
    Υποψία υποτροπής ή εξέλιξης νόσου → επανέλεγχος με απεικόνιση και restaging.
  • Πτωτική τάση AFP:
    Συνήθως υποδηλώνει ανταπόκριση στη θεραπεία, αλλά επιβεβαιώνεται πάντα απεικονιστικά.
Κλινικό συμπέρασμα:
Η AFP αποτελεί δείκτη παρακολούθησης και εκτίμησης κινδύνου, όχι αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο.
Η ασφαλής ερμηνεία απαιτεί πάντα συσχέτιση με ιστορικό, άλλους βιοδείκτες και απεικονιστικές εξετάσεις.


15

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι η α-φετοπρωτεΐνη (AFP);

Η AFP είναι εμβρυϊκή πρωτεΐνη που στους ενήλικες χρησιμοποιείται ως βιοδείκτης κυρίως για ηπατοκυτταρικό καρκίνο και όγκους γεννητικών κυττάρων, ενώ στην εγκυμοσύνη αποτελεί μέρος του προγεννητικού ελέγχου.

Ποια θεωρείται φυσιολογική τιμή AFP;

Στους περισσότερους ενήλικες φυσιολογικές θεωρούνται τιμές κάτω από 10 ng/mL, με μικρές αποκλίσεις ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου.

Η αυξημένη AFP σημαίνει πάντα καρκίνο;

Όχι — μέτριες αυξήσεις μπορεί να εμφανιστούν σε χρόνια ηπατίτιδα ή κίρρωση, ενώ πολύ υψηλές τιμές ή συνεχής άνοδος είναι πιο ύποπτες και απαιτούν απεικονιστικό έλεγχο.

Γιατί ελέγχεται η AFP στην εγκυμοσύνη;

Η MSAFP στο 2ο τρίμηνο χρησιμοποιείται για εκτίμηση κινδύνου νευροσωληνιακών ανωμαλιών και χρωμοσωμικών διαταραχών, πάντα σε συνδυασμό με υπερηχογράφημα και άλλους δείκτες.

Τι υποδηλώνει AFP >500 ng/mL;

Αποτελεί ισχυρή ένδειξη για ηπατοκυτταρικό καρκίνο ή όγκο γεννητικών κυττάρων και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση με απεικόνιση.

Πώς αξιοποιείται η AFP μετά από θεραπεία;

Η πτώση της AFP συνήθως δείχνει ανταπόκριση, ενώ νέα άνοδος μπορεί να σημαίνει υποτροπή και απαιτεί επανέλεγχο.


16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξέταση AFP ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30


17

Βιβλιογραφία

Κατάλογος Εξετάσεων – Μικροβιολογικό Λαμία
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
1. Johnson PJ et al. Assessment of alpha-fetoprotein as a biomarker in hepatocellular carcinoma. Journal of Clinical Oncology.
https://doi.org/10.1200/JCO.2009.27.6570
2. Bruix J, Sherman M. Management of hepatocellular carcinoma: an update. Hepatology.
https://doi.org/10.1002/hep.24199
3. Duffy MJ. Tumor markers in clinical practice. Medical Principles and Practice.
https://doi.org/10.1159/000355856
4. National Cancer Institute. Alpha-Fetoprotein (AFP) Tumor Marker.
https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-fact-sheet
5. Alpert E, Uriel J. Alpha-fetoprotein: functions and clinical applications. Journal of Clinical Laboratory Analysis.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6355332/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Το Εργαστήριό μας

Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.

Social Networks

Facebook
Twitter

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

Επικοινωνία

22310 66841
6972 860905
Έσλιν 19, Λαμία 35100
©2025 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

©2023 Παντελής Αναγνωστόπουλος. All rights reserved.

Μικροβιολογικό Λαμία
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.