LDH (Γαλακτική Αφυδρογονάση): Τι Είναι, Φυσιολογικές Τιμές, Αύξηση & Κλινική Ερμηνεία

1Τι είναι η LDH

Η LDH, δηλαδή η γαλακτική αφυδρογονάση, είναι ένζυμο που συμμετέχει στον μεταβολισμό της ενέργειας μέσα στα κύτταρα. Βρίσκεται σχεδόν σε όλους τους ιστούς: στο ήπαρ, στους σκελετικούς μύες, στην καρδιά, στους νεφρούς, στους πνεύμονες, στον εγκέφαλο, αλλά και μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Για αυτόν τον λόγο, όταν η LDH αυξάνεται στο αίμα, δεν δείχνει αυτόματα ένα συγκεκριμένο όργανο.

Η βασική της αξία είναι ότι λειτουργεί ως δείκτης κυτταρικής βλάβης. Όταν κύτταρα τραυματίζονται, φλεγμαίνουν, νεκρώνονται ή καταστρέφονται, μέρος της LDH απελευθερώνεται στην κυκλοφορία. Έτσι, η αυξημένη LDH μπορεί να εμφανιστεί σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις: αιμόλυση, μυϊκή βλάβη, ηπατική βλάβη, πνευμονική φλεγμονή, καρδιακή βλάβη, λοιμώξεις, νεοπλασματικά νοσήματα ή έντονη ιστική καταπόνηση.

Η LDH δεν είναι εξέταση «ναι ή όχι» για μία πάθηση. Είναι εξέταση που απαντά κυρίως στο ερώτημα: υπάρχει ένδειξη αυξημένης κυτταρικής καταστροφής ή ιστικής βλάβης; Για να εντοπιστεί η πιθανή προέλευση, χρειάζεται σύγκριση με άλλες εξετάσεις, όπως γενική αίματος, χολερυθρίνη, τρανσαμινάσες AST/ALT, CPK/CK, τροπονίνη, CRP, ΤΚΕ και νεφρική λειτουργία.

2Πότε ζητείται η εξέταση LDH

Η εξέταση LDH ζητείται όταν ο γιατρός θέλει να εκτιμήσει αν υπάρχει ένδειξη ιστικής βλάβης, αιμόλυσης, μυϊκής καταστροφής, ηπατικής συμμετοχής, φλεγμονώδους επιβάρυνσης ή αυξημένου κυτταρικού μεταβολισμού. Δεν είναι συνήθως εξέταση που ζητείται μόνη της ως προληπτικός έλεγχος χωρίς λόγο. Έχει μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Στην πράξη μπορεί να ζητηθεί σε ασθενείς με ανεξήγητη κόπωση, αναιμία, ίκτερο, αυξημένες τρανσαμινάσες, μυϊκούς πόνους, έντονη αδυναμία, πυρετό, δύσπνοια, υποψία αιμόλυσης, υποψία ραβδομυόλυσης ή σε παρακολούθηση αιματολογικών και ογκολογικών νοσημάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις κύησης, η LDH αξιολογείται μαζί με αιμοπετάλια, AST/ALT και κλινική εικόνα για προεκλαμψία ή HELLP σύνδρομο.

Η LDH μπορεί επίσης να μπει σε ευρύτερο εργαστηριακό έλεγχο όταν υπάρχουν πολλαπλές παθολογικές εξετάσεις και χρειάζεται συνολική εικόνα. Για παράδειγμα, σε ένα άτομο με αυξημένες τρανσαμινάσες και αυξημένη χολερυθρίνη, βοηθά να αξιολογηθεί αν υπάρχει ηπατοκυτταρική βλάβη ή αιμόλυση. Σε ένα άτομο με μυαλγίες και πολύ αυξημένη CK, η LDH μπορεί να στηρίξει την εικόνα μυϊκής βλάβης.

Για γενικότερη κατανόηση της προετοιμασίας και της σωστής ερμηνείας εξετάσεων αίματος, μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Προετοιμασία Εξετάσεων Αίματος.

3Πώς γίνεται η εξέταση και τι προετοιμασία χρειάζεται

Η LDH μετριέται με απλή αιμοληψία από φλέβα. Συνήθως χρησιμοποιείται ορός ή πλάσμα, ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου. Η αιμοληψία διαρκεί λίγα λεπτά και δεν απαιτείται ειδική διαδικασία από τον ασθενή. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι απαραίτητη η νηστεία μόνο για την LDH, εκτός αν μαζί ζητηθούν εξετάσεις που επηρεάζονται από τη λήψη τροφής.

Επειδή η LDH επηρεάζεται από την καταστροφή κυττάρων μέσα στο σωληνάριο, η σωστή λήψη και μεταφορά του δείγματος είναι κρίσιμη. Η έντονη αναρρόφηση, η δύσκολη αιμοληψία, η παρατεταμένη περίδεση, η βίαιη ανάδευση ή η καθυστερημένη επεξεργασία μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο αιμόλυσης. Σε αυτή την περίπτωση, η τιμή μπορεί να φαίνεται αυξημένη χωρίς να αντιστοιχεί πραγματικά στην κατάσταση του ασθενούς.

Η LDH αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν ζητείται μαζί με στοχευμένες εξετάσεις. Για μυϊκή βλάβη συνδυάζεται με CK/CPK, για καρδιακή βλάβη με τροπονίνη, για ηπατική βλάβη με AST, ALT, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη, ενώ για αιμόλυση με γενική αίματος, δικτυοερυθροκύτταρα, έμμεση χολερυθρίνη και απτοσφαιρίνη.

4Φυσιολογικές τιμές LDH

Οι φυσιολογικές τιμές LDH διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, τη μέθοδο μέτρησης, το αναλυτικό σύστημα και τα όρια αναφοράς του κάθε εργαστηρίου. Για αυτό η ερμηνεία πρέπει να γίνεται με βάση το εύρος τιμών που αναγράφεται στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα και όχι με γενικά όρια από το διαδίκτυο.

Μια μικρή απόκλιση πάνω από το ανώτερο όριο δεν σημαίνει υποχρεωτικά σοβαρή νόσο. Αντίθετα, μια έντονη αύξηση ή μια αυξητική τάση σε διαδοχικές μετρήσεις χρειάζεται πιο προσεκτική αξιολόγηση. Στην πράξη, έχει σημασία αν η LDH είναι μεμονωμένα αυξημένη ή αν συνυπάρχουν παθολογικά ευρήματα σε γενική αίματος, ηπατικές δοκιμασίες, CK, CRP, ΤΚΕ ή νεφρική λειτουργία.

5Αυξημένη LDH: οι βασικές αιτίες

Η αυξημένη LDH σημαίνει ότι στο αίμα κυκλοφορεί μεγαλύτερη ποσότητα του ενζύμου από την αναμενόμενη. Αυτό μπορεί να συμβεί επειδή κύτταρα καταστρέφονται, επειδή υπάρχει φλεγμονώδης ή ισχαιμική βλάβη, επειδή υπάρχει αιμόλυση ή επειδή κάποιοι ιστοί έχουν πολύ αυξημένο μεταβολισμό. Η LDH δεν δείχνει από μόνη της αν η αιτία είναι ήπια ή σοβαρή.

Η πιο ασφαλής προσέγγιση είναι να μην ερμηνεύεται η LDH απομονωμένα. Μια τιμή μπορεί να είναι υψηλή επειδή υπάρχει πραγματική κυτταρική βλάβη, αλλά μπορεί επίσης να είναι υψηλή επειδή το δείγμα αιμολύθηκε. Η σύγκριση με το υπόλοιπο εργαστηριακό προφίλ μειώνει τον κίνδυνο λανθασμένης ερμηνείας.

6Χαμηλή LDH και μεμονωμένη τιμή

Η χαμηλή LDH σπάνια έχει την ίδια κλινική σημασία με την αυξημένη LDH. Στην καθημερινή πράξη, το ενδιαφέρον εστιάζεται κυρίως στην αύξηση της τιμής, επειδή αυτή μπορεί να συνδέεται με κυτταρική βλάβη ή αιμόλυση. Μια χαμηλή ή χαμηλοφυσιολογική τιμή συνήθως δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη νόσου.

Πιο σημαντικό είναι να αξιολογείται η μεμονωμένη αύξηση. Αν η LDH είναι αυξημένη αλλά όλες οι υπόλοιπες εξετάσεις είναι φυσιολογικές, ο ασθενής δεν έχει συμπτώματα και δεν υπάρχει εμφανής κλινική αιτία, τότε πρέπει πρώτα να αποκλειστεί προαναλυτικό πρόβλημα. Η αιμόλυση δείγματος είναι από τις συχνότερες αιτίες ψευδώς αυξημένης LDH.

Αντίθετα, όταν η LDH αυξάνεται μαζί με άλλους δείκτες, η ερμηνεία γίνεται πιο κατευθυνόμενη. Για παράδειγμα, LDH μαζί με αυξημένη έμμεση χολερυθρίνη και πτώση αιμοσφαιρίνης κατευθύνει προς αιμόλυση. LDH μαζί με πολύ αυξημένη CK κατευθύνει προς μυϊκή βλάβη. LDH μαζί με αυξημένες τρανσαμινάσες και χολερυθρίνη κατευθύνει προς ηπατική συμμετοχή.

7Αιμόλυση δείγματος και ψευδώς αυξημένη LDH

Η LDH βρίσκεται σε υψηλή συγκέντρωση μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Αν τα ερυθρά καταστραφούν μέσα στο σωληνάριο κατά τη λήψη, τη μεταφορά ή την επεξεργασία, η LDH απελευθερώνεται στο δείγμα και η μέτρηση μπορεί να βγει ψευδώς αυξημένη. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί μπορεί να οδηγήσει σε περιττή ανησυχία ή σε λανθασμένη διαγνωστική κατεύθυνση.

Η αιμόλυση δείγματος μπορεί να προκληθεί από δύσκολη αιμοληψία, πολύ λεπτή βελόνα, έντονη αναρρόφηση, βίαιη ανάδευση του σωληναρίου, παρατεταμένη περίδεση, καθυστέρηση φυγοκέντρησης ή ακατάλληλη μεταφορά. Δεν σημαίνει πάντα ότι ο ασθενής έχει αιμολυτική αναιμία. Για αυτό χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην αιμόλυση μέσα στον οργανισμό και στην αιμόλυση μέσα στο δείγμα.

Η σωστή τεχνική αιμοληψίας έχει μεγάλη σημασία. Για περισσότερες πρακτικές πληροφορίες, δείτε τον οδηγό Αιμοληψία – Τεχνική, Οδηγίες & Κρίσιμα Σημεία.

8Ισοένζυμα LDH και προέλευση βλάβης

Η LDH αποτελείται από διαφορετικές μορφές, τα λεγόμενα ισοένζυμα. Παραδοσιακά περιγράφονται πέντε κύριες μορφές, LDH-1 έως LDH-5, με διαφορετική κατανομή στους ιστούς. Η παλαιότερη κλινική χρήση των ισοενζύμων ήταν πιο συχνή, ειδικά στην καρδιολογία. Σήμερα, σε πολλές καταστάσεις έχουν αντικατασταθεί από πιο ειδικούς δείκτες, όπως η τροπονίνη για την καρδιακή βλάβη.

Η εξέταση ισοενζύμων δεν είναι πάντα απαραίτητη και δεν είναι πάντα διαθέσιμη ως ρουτίνα. Στην καθημερινή διαγνωστική πρακτική, η προέλευση της αυξημένης LDH συνήθως διερευνάται με πιο στοχευμένες εξετάσεις: CK για μύες, τροπονίνη για καρδιά, AST/ALT και χολερυθρίνη για ήπαρ, γενική αίματος και αιμολυτικοί δείκτες για ερυθρά αιμοσφαίρια.

9LDH, αίμα, αιμόλυση και αναιμία

Στην αιματολογία, η LDH έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα ερυθρά αιμοσφαίρια περιέχουν μεγάλη ποσότητα του ενζύμου. Όταν υπάρχει αιμόλυση, δηλαδή αυξημένη καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων, η LDH συχνά αυξάνεται. Η αύξηση αυτή δεν αρκεί για διάγνωση, αλλά αποτελεί σημαντικό κομμάτι του εργαστηριακού παζλ.

Σε υποψία αιμολυτικής αναιμίας, η LDH αξιολογείται μαζί με την αιμοσφαιρίνη, τον αιματοκρίτη, τα δικτυοερυθροκύτταρα, τη χολερυθρίνη, την απτοσφαιρίνη και το επίχρισμα αίματος. Αν υπάρχει πτώση αιμοσφαιρίνης, αύξηση δικτυοερυθροκυττάρων και αύξηση έμμεσης χολερυθρίνης, τότε η αυξημένη LDH αποκτά διαφορετική βαρύτητα από μια τυχαία μεμονωμένη αύξηση.

Η LDH μπορεί επίσης να αυξηθεί σε αιματολογικά νοσήματα με υψηλό κυτταρικό πολλαπλασιασμό ή αυξημένη κυτταρική καταστροφή, όπως ορισμένες λευχαιμίες, λεμφώματα και μυελοϋπερπλαστικά νοσήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν χρησιμοποιείται μόνη της για διάγνωση, αλλά μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση δραστηριότητας ή επιβάρυνσης της νόσου.

Για ευρύτερη διερεύνηση αναιμίας, χρήσιμος είναι ο οδηγός Αναιμία: Ποιες Εξετάσεις Αίματος Χρειάζονται, καθώς και οι υπηρεσίες αιματολογικών εξετάσεων του εργαστηρίου.

10LDH και ήπαρ

Το ήπαρ περιέχει LDH και η τιμή μπορεί να αυξηθεί όταν υπάρχει ηπατοκυτταρική βλάβη, φλεγμονή, ισχαιμία, τοξική επιβάρυνση ή εκτεταμένη νέκρωση κυττάρων. Ωστόσο, η LDH δεν είναι ειδικός ηπατικός δείκτης. Για το ήπαρ, πιο χρήσιμες αρχικές εξετάσεις είναι οι τρανσαμινάσες AST και ALT, η γ-GT, η ALP και η χολερυθρίνη.

Η LDH μπορεί να βοηθήσει όταν η εικόνα είναι σύνθετη. Για παράδειγμα, σε ασθενή με αυξημένη χολερυθρίνη χρειάζεται να διαχωριστεί αν η αύξηση σχετίζεται περισσότερο με αιμόλυση ή με ηπατοχολική διαταραχή. Σε ασθενή με έντονη ηπατική βλάβη, η LDH μπορεί να αυξηθεί ως αποτέλεσμα νέκρωσης ηπατικών κυττάρων. Σε ασθενή με φαρμακευτική τοξικότητα, η LDH αξιολογείται μαζί με τις υπόλοιπες ηπατικές δοκιμασίες και τα συμπτώματα.

Στην καθημερινή πράξη, όταν η LDH είναι αυξημένη μαζί με AST/ALT, η ερώτηση δεν είναι μόνο «μήπως είναι το ήπαρ;», αλλά και «μήπως υπάρχει μυϊκή συμμετοχή;». Η AST υπάρχει και στους μύες, επομένως η CK/CPK βοηθά στη διάκριση μυϊκής έναντι ηπατικής προέλευσης. Για πλήρη εικόνα των ηπατικών ενζύμων, δείτε τον οδηγό Τρανσαμινάσες, γ-GT & ALP.

11LDH, μύες, άσκηση και CPK

Οι σκελετικοί μύες περιέχουν LDH και μπορούν να την απελευθερώσουν στο αίμα όταν υπάρχει μυϊκή καταπόνηση ή βλάβη. Μετά από έντονη άσκηση, τραυματισμό, ενδομυϊκές ενέσεις, χειρουργείο, μυοσίτιδα ή ραβδομυόλυση, η LDH μπορεί να αυξηθεί. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, η πιο χρήσιμη εξέταση είναι συνήθως η CPK/CK.

Η CK είναι πιο ειδικός μυϊκός δείκτης από την LDH. Αν η CK είναι πολύ αυξημένη και συνυπάρχουν μυϊκός πόνος, αδυναμία ή σκουρόχρωμα ούρα, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση για ραβδομυόλυση και πιθανή επιβάρυνση των νεφρών. Η LDH σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ως κύριος δείκτης.

Φάρμακα, όπως οι στατίνες, μπορούν σπάνια να συνδεθούν με μυϊκές ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε ασθενείς με μυαλγίες, αδυναμία ή σημαντική αύξηση CK, η LDH μπορεί να είναι αυξημένη, αλλά η κλινική απόφαση βασίζεται κυρίως στη συμπτωματολογία, την CK, τη νεφρική λειτουργία και τους ηλεκτρολύτες.

Σχετικά με μυϊκούς δείκτες και διαφοροδιάγνωση, χρήσιμος είναι και ο οδηγός Αλδολάση: Τιμές, Ρόλος και Διαγνωστική Αξία.

12LDH και καρδιά

Ιστορικά, η LDH χρησιμοποιήθηκε στην εκτίμηση καρδιακής βλάβης, κυρίως μέσω του ισοενζύμου LDH-1. Πριν την ευρεία χρήση των τροπονινών, η LDH και η CK-MB είχαν μεγαλύτερο ρόλο στη διάγνωση εμφράγματος, ειδικά όταν ο ασθενής προσέρχονταν καθυστερημένα. Σήμερα, η τροπονίνη είναι ο βασικός εργαστηριακός δείκτης για οξεία καρδιακή βλάβη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η LDH δεν μπορεί να αυξηθεί σε καρδιακές καταστάσεις. Μπορεί να αυξηθεί σε ισχαιμική βλάβη, μυοκαρδίτιδα, καρδιακή ανεπάρκεια ή μετά από επεμβάσεις, αλλά δεν μπορεί να διαχωρίσει με ακρίβεια την καρδιακή από άλλη ιστική προέλευση. Επομένως, όταν υπάρχει πόνος στο στήθος, δύσπνοια, ιδρώτας, ναυτία, αίσθημα παλμών ή υπόνοια εμφράγματος, η LDH δεν είναι η εξέταση πρώτης γραμμής.

13LDH και καρκίνος

Η LDH μπορεί να αυξηθεί σε ορισμένες κακοήθειες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει μεγάλος όγκος νόσου, υψηλός κυτταρικός πολλαπλασιασμός, ιστική νέκρωση ή μεταβολική δραστηριότητα των κυττάρων. Χρησιμοποιείται συχνά ως συμπληρωματικός δείκτης σε αιματολογικά νοσήματα, όπως λεμφώματα και λευχαιμίες, και σε ορισμένα συμπαγή νεοπλάσματα.

Στα λεμφώματα, η LDH μπορεί να συμμετέχει στην εκτίμηση πρόγνωσης ή φορτίου νόσου, σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα, την απεικόνιση, τη βιοψία και άλλες εξετάσεις. Σε όγκους όρχεων, η LDH μπορεί να αξιολογηθεί μαζί με AFP και β-hCG. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι ειδικός καρκινικός δείκτης και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη της για διάγνωση ή αποκλεισμό καρκίνου.

Είναι σημαντικό να αποφεύγεται η υπερερμηνεία. Μια αυξημένη LDH μπορεί να οφείλεται σε αιμόλυση δείγματος, έντονη άσκηση, μυϊκή βλάβη, φλεγμονή, ηπατική διαταραχή ή λοίμωξη. Αντίστροφα, φυσιολογική LDH δεν αποκλείει κακοήθεια. Η αξία της είναι μεγαλύτερη όταν ο γιατρός την τοποθετεί μέσα στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.

14LDH, λοιμώξεις, COVID-19 και φλεγμονή

Σε σοβαρές λοιμώξεις και φλεγμονώδεις καταστάσεις, η LDH μπορεί να αυξηθεί λόγω ιστικής βλάβης, υποξίας, πνευμονικής συμμετοχής ή συστηματικής φλεγμονής. Στην COVID-19, η LDH μελετήθηκε ως δείκτης βαρύτητας κυρίως σε νοσηλευόμενους ασθενείς, επειδή μπορεί να αντανακλά πνευμονική βλάβη και γενικότερη κυτταρική καταπόνηση.

Στην καθημερινή εξωνοσοκομειακή πράξη, η LDH δεν αντικαθιστά δείκτες όπως η CRP, η ΤΚΕ, η γενική αίματος ή η κλινική εκτίμηση. Μπορεί όμως να βοηθήσει όταν υπάρχει πιο σύνθετη εικόνα, όπως παρατεταμένος πυρετός, δύσπνοια, υποψία πνευμονικής συμμετοχής, πολύ αυξημένοι δείκτες φλεγμονής ή πολυσυστηματική επιβάρυνση.

Σε φλεγμονώδεις καταστάσεις, η τάση της LDH έχει συχνά μεγαλύτερη αξία από μία μόνο μέτρηση. Αν μειώνεται μαζί με βελτίωση συμπτωμάτων και υποχώρηση CRP, συνήθως υποστηρίζει βελτίωση. Αν αυξάνεται παρά τη θεραπεία, χρειάζεται επανεκτίμηση του κλινικού σεναρίου.

Για συνολική κατανόηση των δεικτών φλεγμονής, δείτε τον οδηγό Δείκτες Φλεγμονής: CRP, ΤΚΕ, Ferritin, IL-6.

15Συχνές ερωτήσεις

16Τι να θυμάστε

Η LDH είναι χρήσιμη εξέταση, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται σαν να είναι ειδικός δείκτης ενός οργάνου. Αυξάνεται όταν υπάρχει κυτταρική βλάβη, αιμόλυση, μυϊκή καταστροφή, ηπατική συμμετοχή, φλεγμονή, καρδιακή βλάβη ή αυξημένος κυτταρικός μεταβολισμός. Η ίδια τιμή μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε διαφορετικούς ασθενείς.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

17Κλείστε ραντεβού & βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία