Τι μετρά η εξέταση, πώς να προετοιμαστείτε, πότε ζητείται και πώς ερμηνεύονται τα ευρήματα.
1) Τι είναι ο χαλκός και γιατί μετριέται
Ο χαλκός είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για ένζυμα που συμμετέχουν στην αιμοποίηση, τον εγκέφαλο, τα οστά, το δέρμα και το ανοσοποιητικό.
Στον αίμα μεταφέρεται κυρίως δεσμευμένος με τη σερουλοπλασμίνη.
Τι μετρά η εξέταση
Χαλκός ορού/πλάσματος: το σύνολο του χαλκού στο αίμα, επηρεασμένο από τη σερουλοπλασμίνη.
Σερουλοπλασμίνη: η κύρια πρωτεΐνη μεταφοράς χαλκού, αυξάνει σε κύηση και φλεγμονή.
Χαλκός ούρων 24ώρου: η απέκκριση από τα νεφρά· χρήσιμη για διάγνωση/παρακολούθηση.
Παρακολούθηση θεραπείας με χηλικούς παράγοντες ή ψευδάργυρο.
Τι δεν δείχνει από μόνος του
Μια μεμονωμένη τιμή χαλκού δεν αρκεί για διάγνωση. Η ερμηνεία γίνεται συνδυαστικά με σερουλοπλασμίνη, χαλκό ούρων 24ώρου και κλινική εικόνα (βλ. Ερμηνεία).
Γρήγορο μήνυμα: Αν κάνετε συλλογή ούρων 24ώρου, τηρήστε σχολαστικά τις ώρες και τις οδηγίες φύλαξης για αξιόπιστο αποτέλεσμα.
2) Πότε ζητείται η εξέταση χαλκού
Η μέτρηση του χαλκού στο αίμα ή/και στα ούρα ζητείται από τον ιατρό όταν υπάρχει υποψία διαταραχής του μεταβολισμού του χαλκού ή σε συγκεκριμένες παθολογικές καταστάσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση και την αποθήκευσή του.
Σκοπός εξέτασης: Εντοπισμός έλλειψης ή υπερφόρτωσης χαλκού και παρακολούθηση θεραπείας σε νοσήματα όπως η νόσος Wilson ή οι χρόνιες ηπατοπάθειες.
🔬 Κύριες ενδείξεις
Νόσος Wilson (κληρονομική συσσώρευση χαλκού στο ήπαρ και στον εγκέφαλο).
Ανεξήγητη ηπατική νόσος ή αύξηση ηπατικών ενζύμων χωρίς προφανή αιτία.
Νευρολογικά συμπτώματα σε νέους ασθενείς: τρόμος, δυσαρθρία, ψυχιατρικές μεταβολές.
Αναιμία ή λευκοπενία που δεν εξηγείται από άλλες αιτίες (πιθανή έλλειψη χαλκού).
Δυσαπορρόφηση ή υποθρεψία (π.χ. νόσος Crohn, κοιλιοκάκη, παρεντερική διατροφή).
Παρακολούθηση θεραπείας με χηλικούς παράγοντες (D-πενικιλλαμίνη, τριεντίνη, ψευδάργυρο).
Έκθεση σε χαλκό από περιβάλλον ή επαγγελματικές δραστηριότητες (σωληνώσεις, εργοστάσια).
Έλεγχος κατά την κύηση σε γυναίκες με ιστορικό ηπατοπάθειας ή μεταβολικών νοσημάτων.
⚕️ Συμπτώματα που οδηγούν σε έλεγχο
Χρόνια κόπωση, ναυτία, ηπατομεγαλία, κιτρινωπό δέρμα (ίκτερος).
Διαταραχές ομιλίας ή κίνησης, τρόμος, αστάθεια βάδισης.
Αλλαγές συμπεριφοράς, ευερεθιστότητα, κατάθλιψη.
Μειωμένος αιματοκρίτης, αναιμία ή λευκοπενία χωρίς άλλη εξήγηση.
Πρακτική σύσταση: Σε ασθενείς με υποψία νόσου Wilson ο έλεγχος πρέπει να περιλαμβάνει
χαλκό ορού, χαλκό ούρων 24ώρου και σερουλοπλασμίνη ταυτόχρονα.
🧩 Διαγνωστική αξία
Η εξέταση χαλκού δεν αποτελεί από μόνη της διαγνωστικό τεστ, αλλά εντάσσεται σε συνδυαστικό έλεγχο με άλλες βιοχημικές και κλινικές παραμέτρους.
Η σωστή αξιολόγηση γίνεται πάντα από ιατρό με εμπειρία σε ηπατικά ή μεταβολικά νοσήματα.
3) Είδη εξετάσεων χαλκού
3.1 Χαλκός ορού/πλάσματος
Συνολικός χαλκός στο αίμα. Επηρεάζεται από τα επίπεδα σερουλοπλασμίνης (κύρια πρωτεΐνη μεταφοράς).
3.2 Σερουλοπλασμίνη
Ηπατική γλυκοπρωτεΐνη. Συμπεριφέρεται ως οξείας φάσης. Χαμηλή σε νόσο Wilson και σε σοβαρή ηπατική ανεπάρκεια.
3.3 Χαλκός ούρων 24ώρου
Αντικατοπτρίζει την αποβολή χαλκού. Αυξημένος σε νόσο Wilson και σε χηλική θεραπεία.
Παράγωγο υπολογισμού με βάση χαλκό ορού και σερουλοπλασμίνη. Χρήσιμο σε εξειδικευμένα κέντρα.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
Εξέταση
Τι δείχνει
Συνήθη δείγματα
Σχόλιο
Χαλκός ορού
Συνολικό χαλκό στο αίμα
Ορός/πλάσμα
Επηρεάζεται από σερουλοπλασμίνη και οξείας φάσης
Σερουλοπλασμίνη
Πρωτεΐνη μεταφοράς χαλκού
Ορός
Χαμηλή σε Wilson, υψηλή στην κύηση/οξεία φάση
Χαλκός ούρων 24ώρου
Νεφρική αποβολή χαλκού
Ούρα 24ώρου με ογκομέτρηση
Αυξημένος σε Wilson και σε χηλική αγωγή
4) Προετοιμασία & δειγματοληψία
Η σωστή προετοιμασία είναι καθοριστική για αξιόπιστα αποτελέσματα, ειδικά όταν γίνεται συλλογή ούρων 24ώρου ή ταυτόχρονος έλεγχος σερουλοπλασμίνης.
Γενικός κανόνας: Ο χαλκός δεν απαιτεί νηστεία, αλλά χρειάζεται προσοχή στη συλλογή και αποθήκευση δειγμάτων, ώστε να μην υπάρξει μεταλλική επιμόλυνση.
🩸 Προετοιμασία για αιμοληψία (χαλκός ορού/σερουλοπλασμίνη)
Η λήψη μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα, ιδανικά πρωινές ώρες.
Δεν απαιτείται νηστεία, εκτός αν συνδυάζεται με άλλες εξετάσεις (π.χ. σάκχαρο, σίδηρο).
Αποφύγετε τη λήψη πολυβιταμινών ή συμπληρωμάτων χαλκού/ψευδαργύρου 24 ώρες πριν, εκτός αν δοθούν άλλες οδηγίες.
Ενημερώστε τον ιατρό αν λαμβάνετε οιστρογόνα ή αντισυλληπτικά, καθώς αυξάνουν τον χαλκό ορού.
Το δείγμα λαμβάνεται σε σωληνάριο χωρίς πρόσθετα (ορός) ή με ηπαρίνη (πλάσμα).
💧 Προετοιμασία για συλλογή ούρων 24ώρου (χαλκός ούρων)
Το πρωί της πρώτης ημέρας αδειάστε την κύστη και μην κρατήσετε αυτά τα ούρα.
Από εκείνη τη στιγμή συλλέξτε όλα τα ούρα μέχρι την ίδια ώρα την επόμενη ημέρα.
Χρησιμοποιήστε καθαρό πλαστικό δοχείο χωρίς μεταλλικά μέρη (όχι μεταλλικά καπάκια).
Φυλάξτε το δοχείο στο ψυγείο ή σε δροσερό μέρος κατά τη διάρκεια της συλλογής.
Καταγράψτε ώρα έναρξης και λήξης στη φόρμα του εργαστηρίου.
Πρακτική συμβουλή: Αν υπάρχει ταυτόχρονος έλεγχος άλλων ιχνοστοιχείων (π.χ. ψευδάργυρος),
μην χρησιμοποιείτε μεταλλικά σκεύη ή δοχεία με ίχνη σκουριάς ή χαλκού.
⚠️ Παράγοντες που μπορεί να αλλοιώσουν το δείγμα
Χρήση μεταλλικού δοχείου ή καπακιού → ψευδώς αυξημένες τιμές.
Ελλιπής συλλογή 24ώρου → ψευδώς χαμηλές τιμές.
Μη σωστή ψύξη του δείγματος → αλλοίωση συγκέντρωσης χαλκού.
Καθυστέρηση αποστολής στο εργαστήριο χωρίς ψύξη.
Τελική οδηγία: Συζητήστε με το εργαστήριο πριν τη συλλογή.
Αν υπάρχει δυσκολία ή αμφιβολία για τη διαδικασία, μπορείτε να ζητήσετε να κανονίσετε ραντεβού ώστε να λάβετε αναλυτικές οδηγίες.
5) Ερμηνεία αποτελεσμάτων (βασικές αρχές)
Τα όρια αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο και μέθοδο. Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με το ιστορικό και άλλες εξετάσεις.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
Παράμετρος
Συνήθη ευρήματα
Πιθανή ερμηνεία
Χαλκός ορού ↓ & Σερουλοπλασμίνη ↓
Ουρ. χαλκός ↑
Υποψία νόσου Wilson (επιβεβαίωση με επιπλέον έλεγχο)
Χαλκός ορού ↑ &/ή Σερουλοπλασμίνη ↑
Κύηση, οξεία φάση, οιστρογόνα
Φυσιολογική/παροδική αύξηση ή φαρμακευτική επίδραση
Ουρικός χαλκός 24ώρου ↑↑
>250 μg/24h σε ενήλικες* (ενδεικτικά)
Υπερβολική αποβολή: Wilson ή χηλική αγωγή
*Τα αριθμητικά όρια είναι ενδεικτικά· ακολουθήστε τα δικά μας/του εργαστηρίου σας reference ranges.
6) Παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα
Οι τιμές του χαλκού μπορούν να μεταβληθούν από φυσιολογικές καταστάσεις, φάρμακα ή σφάλματα συλλογής δειγμάτων.
Η σωστή αξιολόγηση προϋποθέτει γνώση των παρακάτω παραγόντων:
Γενική αρχή: Ο χαλκός ορού συνήθως αντικατοπτρίζει τη συγκέντρωση της πρωτεΐνης σερουλοπλασμίνης.
Οποιαδήποτε κατάσταση που την αυξάνει ή τη μειώνει επηρεάζει άμεσα και τον μετρούμενο χαλκό.
📈 Παράγοντες που αυξάνουν τα επίπεδα χαλκού
Κύηση: φυσιολογική αύξηση της σερουλοπλασμίνης έως και 2 φορές.
Οιστρογόνα / αντισυλληπτικά: προκαλούν παρόμοια αύξηση λόγω επαγωγής ηπατικής σύνθεσης.
Φλεγμονή ή λοίμωξη: ο χαλκός είναι οξείας φάσης δείκτης, ανεβαίνει προσωρινά.
Καρκινώματα ή χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα: μπορεί να αυξήσουν σημαντικά τη σερουλοπλασμίνη.
📉 Παράγοντες που μειώνουν τα επίπεδα χαλκού
Νόσος Wilson: χαμηλός χαλκός ορού και σερουλοπλασμίνη, με αυξημένο χαλκό ούρων.
Παρατεταμένη αποθήκευση χωρίς ψύξη ή καθυστέρηση ανάλυσης.
💊 Φάρμακα που επηρεάζουν τον χαλκό
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.
Κατηγορία φαρμάκου
Επίδραση
Σχόλιο
Οιστρογόνα / αντισυλληπτικά
Αύξηση χαλκού ορού
Λόγω επαγωγής σύνθεσης σερουλοπλασμίνης
Ψευδάργυρος
Μείωση χαλκού
Ανταγωνισμός απορρόφησης στο έντερο
Πενικιλλαμίνη / τριεντίνη
Μείωση χαλκού
Χηλικοί παράγοντες – αυξημένη αποβολή στα ούρα
Κορτικοστεροειδή
Μείωση
Αναστολή σύνθεσης πρωτεϊνών οξείας φάσης
*Αναφέρετε πάντα στο εργαστήριο κάθε φαρμακευτική αγωγή ή συμπλήρωμα πριν από τη λήψη δείγματος.
Συνοψίζοντας: Ο χαλκός είναι δείκτης που επηρεάζεται από φυσιολογικές, φαρμακευτικές και τεχνικές παραμέτρους.
Η σωστή αξιολόγηση απαιτεί συνεργασία ιατρού–εργαστηρίου για ακριβή και ασφαλή ερμηνεία.
Όχι απαραίτητα. Ο χαλκός δεν επηρεάζεται σημαντικά από τη λήψη τροφής. Αν όμως πρόκειται να γίνουν και άλλες εξετάσεις (π.χ. σίδηρος, ζάχαρο, λιπίδια), καλό είναι να τηρηθεί νηστεία 8–12 ωρών. Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες του ιατρού ή του εργαστηρίου.
Πρέπει να διακόψω φάρμακα ή συμπληρώματα;
Ενημερώστε το εργαστήριο και τον ιατρό σας για οποιοδήποτε φάρμακο ή συμπλήρωμα.
Οιστρογόνα, αντισυλληπτικά, πολυβιταμίνες, συμπληρώματα χαλκού ή ψευδαργύρου και χηλικοί παράγοντες μπορούν να αλλοιώσουν τις τιμές.
Μην τα διακόψετε χωρίς ιατρική οδηγία.
Πώς γίνεται η συλλογή ούρων 24ώρου για χαλκό;
Το πρωί αδειάζετε την κύστη και δεν κρατάτε τα πρώτα ούρα.
Από εκείνη τη στιγμή και για 24 ώρες, συλλέγετε όλα τα ούρα σε καθαρό πλαστικό δοχείο (χωρίς μεταλλικά μέρη),
συμπεριλαμβανομένων των τελευταίων ούρων την ίδια ώρα της επόμενης ημέρας.
Φυλάσσετε το δοχείο στο ψυγείο ή όπως σας καθοδηγήσει το εργαστήριο.
Αναφέρετε ακριβώς την ώρα έναρξης και λήξης της συλλογής.
Τι δείχνει ο χαλκός στο αίμα σε συνδυασμό με τη σερουλοπλασμίνη;
Ο χαλκός στο αίμα κυκλοφορεί κυρίως δεσμευμένος με τη σερουλοπλασμίνη.
Επομένως, η ταυτόχρονη μέτρηση βοηθά στην εκτίμηση αν υπάρχει πραγματική διαταραχή του μεταβολισμού ή απλώς φαινόμενο οξείας φάσης (π.χ. φλεγμονή, κύηση).
Χαμηλός χαλκός και χαμηλή σερουλοπλασμίνη θέτουν υποψία νόσου Wilson ή σοβαρής ηπατικής βλάβης.
Πότε υποψιαζόμαστε τη νόσο Wilson;
Όταν συνυπάρχουν:
Χαλκός ορού ↓ και σερουλοπλασμίνη ↓
Χαλκός ούρων 24ώρου ↑
Ηπατική ή νευρολογική συμπτωματολογία
Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ειδικές εξετάσεις (γενετικός έλεγχος, βιοψία ήπατος, οφθαλμολογική εκτίμηση για δακτύλιο Kayser–Fleischer).
Πότε μπορεί να είναι ψευδώς αυξημένος ο χαλκός;
Κατά την κύηση, τη λήψη οιστρογόνων, αντισυλληπτικών ή σε φλεγμονώδεις καταστάσεις,
η σερουλοπλασμίνη αυξάνεται, ανεβάζοντας και τον χαλκό ορού.
Αυτές οι αυξήσεις είναι φυσιολογικές και δεν σχετίζονται με υπερφόρτωση χαλκού.
Πόσος χρόνος χρειάζεται για να βγουν τα αποτελέσματα;
Συνήθως εντός 1–3 εργάσιμων ημερών για τον χαλκό ορού και τη σερουλοπλασμίνη.
Ο χαλκός ούρων 24ώρου μπορεί να χρειαστεί έως 4 εργάσιμες ανάλογα με τη ροή του εργαστηρίου.
Τι σημαίνει αν τα αποτελέσματα είναι εκτός ορίων;
Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται από ιατρό, καθώς οι τιμές επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες.
Η απομόνωση ενός χαμηλού ή υψηλού χαλκού δεν επιτρέπει διάγνωση χωρίς συσχέτιση με σερουλοπλασμίνη, ούρα 24ώρου, ηπατικά ένζυμα και κλινική εικόνα.
Πώς μπορώ να προλάβω έλλειψη ή υπερφόρτωση χαλκού;
Η ισορροπημένη διατροφή επαρκεί: ο χαλκός υπάρχει σε συκώτι, ξηρούς καρπούς, θαλασσινά και δημητριακά.
Αποφύγετε τη μακροχρόνια λήψη συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Αν έχετε ηπατική νόσο ή μεταβολική διαταραχή, συμβουλευτείτε ειδικό ηπατολόγο ή παθολόγο.
Ποια είναι η διαφορά χαλκού ορού και χαλκού ούρων;
Ο χαλκός ορού δείχνει την ποσότητα που κυκλοφορεί στο αίμα, ενώ ο χαλκός ούρων αποτυπώνει την απέκκριση από τα νεφρά.
Ο συνδυασμός τους είναι κρίσιμος για τη διάγνωση διαταραχών όπως η νόσος Wilson ή η έλλειψη χαλκού.
9) Προγραμματίστε την εξέταση
Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση χαλκού ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;
Το σελήνιο (Se) είναι ιχνοστοιχείο απαραίτητο για θυρεοειδή, ανοσία και αντιοξειδωτική προστασία.
Χαμηλά επίπεδα μπορεί να σχετίζονται με κόπωση, μειωμένη άμυνα και διαταραχές θυρεοειδούς.
Η εξέταση σεληνίου στο αίμα βοηθά να αξιολογηθεί
αν υπάρχει έλλειψη ή υπερβολή και αν χρειάζεται παρέμβαση.
«Δείτε πότε έχει πραγματική αξία ο εργαστηριακός έλεγχος σεληνίου και πώς ερμηνεύονται σωστά τα αποτελέσματα.»
🧪 Τι είναι το Σελήνιο; – Ορισμός, Λειτουργίες και Ρόλος στην Υγεία
Το Σελήνιο (Selenium, Se) είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο με καθοριστική σημασία για την ανθρώπινη υγεία.
Ανήκει στα μικροθρεπτικά συστατικά που συμμετέχουν σε κρίσιμες
βιολογικές λειτουργίες, όπως η λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα,
η ανοσολογική απόκριση,
η προστασία από το οξειδωτικό στρες
και η κυτταρική επιδιόρθωση.
Το σελήνιο δεν μπορεί να παραχθεί από τον οργανισμό και πρέπει να προσλαμβάνεται
καθημερινά μέσω της διατροφής ή, σε ειδικές περιπτώσεις,
από συμπληρώματα διατροφής.
Η περιεκτικότητά του στις τροφές εξαρτάται από τη γεωγραφική περιοχή
και τη σύσταση του εδάφους.
🔬 Ποιες Είναι οι Βασικές Λειτουργίες του Σεληνίου στον Οργανισμό;
Το σελήνιο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των σεληνοπρωτεϊνών,
οι οποίες ρυθμίζουν μεταβολικές διεργασίες και προστατεύουν τα κύτταρα.
Οι σημαντικότερες περιλαμβάνουν:
🔁 Διοϊωδινάσες:
Υπεύθυνες για την ενεργοποίηση της θυρεοειδικής ορμόνης T3 από την T4.
🧬 Σεληνοπρωτεΐνη P:
Μεταφέρει το σελήνιο σε ζωτικά όργανα όπως εγκέφαλος, ήπαρ και μυοκάρδιο.
📌 Γιατί Είναι Σημαντικό το Σελήνιο για την Υγεία;
🛡️ Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα αυξάνοντας τη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων.
🧠 Παίζει ρόλο στην πρόληψη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων (π.χ. Alzheimer, Parkinson).
🫀 Συμβάλλει στην καρδιοαγγειακή προστασία μειώνοντας τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες.
🧬 Εμπλέκεται στην αναπαραγωγική υγεία και την αντιστάθμιση κυτταρικής φθοράς.
⚠️ Τι Συμβαίνει σε Περίπτωση Έλλειψης ή Υπερβολής Σεληνίου;
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, ανοσοκαταστολή, καρδιοπάθειες και μειωμένη γνωστική λειτουργία. Αντίθετα, η υπερβολική λήψη (π.χ. μέσω συμπληρωμάτων) μπορεί να προκαλέσει σεληνίωση, με συμπτώματα όπως τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια και νευρολογικά προβλήματα.
Η σωστή πρόσληψη σεληνίου είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροχρόνια ευεξία, και πρέπει να γίνεται με ιατρική παρακολούθηση όταν λαμβάνονται συμπληρώματα.
🍽️ Σελήνιο και Διατροφή – Πηγές & Απορρόφηση
Η βασική πηγή σεληνίου για τον άνθρωπο είναι η διατροφή. Το σελήνιο προσλαμβάνεται κυρίως μέσω τροφών φυτικής και ζωικής προέλευσης, με τις πιο πλούσιες πηγές να είναι οι παρακάτω:
🔝 Πλουσιότερες Τροφές σε Σελήνιο
🌰 Ξηροί καρποί Βραζιλίας – μακράν η πιο συμπυκνωμένη πηγή (1–2 καρποί μπορεί να καλύψουν το 100–200% των ημερήσιων αναγκών)
🐟 Τόνος, σαρδέλα, σολομός
🥚 Αυγά
🐓 Κοτόπουλο, συκώτι
🥩 Μοσχάρι και χοιρινό
🍄 Μανιτάρια
🌾 Δημητριακά ολικής άλεσης
🧀 Τυριά, κυρίως τσένταρ και gouda
📌 Παράγοντες που Επηρεάζουν την Περιεκτικότητα
Η συγκέντρωση σεληνίου σε φυτικές τροφές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος στο οποίο έχουν καλλιεργηθεί. Περιοχές με φτωχό σελήνιο έδαφος (όπως η Κίνα και μέρη της Ευρώπης) οδηγούν σε τρόφιμα με μικρότερη περιεκτικότητα.
🔄 Απορρόφηση του Σεληνίου
Το σελήνιο απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο υπό μορφή σεληνομεθειονίνης (από φυτικές τροφές) και σεληνοκυστεΐνης (από ζωικές τροφές). Η απορρόφηση είναι αρκετά υψηλή, περίπου 80–90%, και μπορεί να επηρεαστεί από:
✅ Την παρουσία βιταμινών A, C και E, που βελτιώνουν τη βιοδιαθεσιμότητα
⚠️ Την κατανάλωση φυτικών οξέων ή βαρέων μετάλλων, που μειώνουν την απορρόφηση
📉 Την ηλικία ή παθήσεις του γαστρεντερικού συστήματος
📍 Σημείωση για Χορτοφάγους & Vegans
Άτομα που ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή μπορεί να χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόσληψη σεληνίου, ειδικά αν τα τρόφιμά τους προέρχονται από περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος.
🧬 Ρόλος του Σεληνίου στον Οργανισμό
Το σελήνιο επιτελεί κρίσιμες λειτουργίες στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της ενσωμάτωσής του σε περισσότερες από 25 διαφορετικές σεληνοπρωτεΐνες. Οι πρωτεΐνες αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού, την αντιοξειδωτική προστασία, την ορμονική ισορροπία και την άμυνα του οργανισμού.
🔬 Σημαντικές Σεληνοπρωτεΐνες και Λειτουργίες
Γλουταθειονική υπεροξειδάση (GPx): Εξουδετερώνει υπεροξείδια και ελεύθερες ρίζες, προστατεύοντας το DNA, τις μεμβράνες και τα κύτταρα από οξειδωτική βλάβη.
Θειορεδοξίνη αναγωγάση: Συμβάλλει στην ανακύκλωση της βιταμίνης C και στην επιδιόρθωση του DNA.
Σεληνοπρωτεΐνες τύπου P: Μεταφέρουν και διανέμουν το σελήνιο στους ιστούς, με ιδιαίτερη σημασία για τον εγκέφαλο και το ήπαρ.
Διοϊωδινάσες: Ενεργοποιούν ή απενεργοποιούν τις θυρεοειδικές ορμόνες (π.χ. μετατροπή Τ4 σε Τ3).
⚙️ Βασικές Φυσιολογικές Δράσεις του Σεληνίου
🛡️ Ανοσορρύθμιση: Βοηθά στη σωστή λειτουργία των Τ-λεμφοκυττάρων και την παραγωγή κυτταροκινών
🧠 Νευροπροστασία: Συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και προστατεύει από εκφυλιστικές νόσους
🦠 Αντιιική Δράση: Ιδιαίτερα σημαντική στη μείωση του ιικού φορτίου και την άμυνα έναντι RNA ιών
🧬 Αντιοξειδωτική προστασία: Μείωση της κυτταρικής φλεγμονής και πρόληψη κυτταρικής βλάβης
🫀 Καρδιοπροστασία: Εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπιδίων και τη φλεγμονώδη απορρύθμιση του ενδοθηλίου
Η επάρκεια σεληνίου είναι λοιπόν κρίσιμη όχι μόνο για την άμυνα έναντι παθογόνων, αλλά και για την επιβράδυνση της κυτταρικής γήρανσης και την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.
🛡️ Σελήνιο και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Το σελήνιο έχει καθοριστική σημασία για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η δράση του επηρεάζει τόσο τη φυσική (έμφυτη) όσο και την επίκτητη (προσαρμοστική) ανοσία, ενώ η ανεπάρκειά του μπορεί να οδηγήσει σε ανοσοκαταστολή και αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις.
🔬 Ρόλος του Σεληνίου στην Ανοσολογική Απόκριση
⚔️ Αυξάνει τη δραστικότητα των ΝΚ (Natural Killer) κυττάρων που καταστρέφουν ιούς και καρκινικά κύτταρα
📈 Βελτιώνει τη λειτουργικότητα των μακροφάγων και τη φαγοκυττάρωση
🧬 Συμβάλλει στην παραγωγή κυτταροκινών (όπως η IL-2) που ενισχύουν την ανοσολογική σηματοδότηση
🧫 Ενισχύει την απόπτωση (προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο) των μολυσμένων ή ανώμαλων κυττάρων
🦠 Σελήνιο και Αντιιική Προστασία
Η επάρκεια σεληνίου έχει συνδεθεί με χαμηλότερο ιικό πολλαπλασιασμό και μείωση της παραγωγής φλεγμονωδών κυτοκινών κατά τη διάρκεια ιογενών λοιμώξεων. Ενδεικτικά παραδείγματα:
Ιός HIV: Ασθενείς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου παρουσιάζουν ταχύτερη εξέλιξη σε AIDS
Ιός της Γρίπης: Έχει παρατηρηθεί αυξημένη σοβαρότητα σε πληθυσμούς με ανεπαρκή σελήνιο
COVID-19: Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η έλλειψη σεληνίου συσχετίζεται με αυξημένη θνησιμότητα
🧪 Κλινικά Ευρήματα & Μελέτες
Μελέτες έχουν δείξει πως η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να:
✅ Αυξήσει την αντίσταση σε λοιμώξεις
✅ Ενισχύσει τη δράση των αντισωμάτων μετά από εμβολιασμό
✅ Μειώσει τη φλεγμονώδη απόκριση σε βακτηριακές και ιογενείς λοιμώξεις
Η επαρκής πρόσληψη σεληνίου αποτελεί επομένως θεμέλιο λίθο της ανοσολογικής θωράκισης σε όλες τις ηλικίες, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλού επιδημιολογικού κινδύνου.
🤰 Σελήνιο και Εγκυμοσύνη
Το σελήνιο παίζει σημαντικό ρόλο κατά την εγκυμοσύνη, τόσο για τη μητέρα όσο και για την υγιή ανάπτυξη του εμβρύου. Η επαρκής πρόσληψη είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών όπως προεκλαμψία, ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR) και χαμηλό βάρος γέννησης.
👶 Ρόλος του Σεληνίου στο Έμβρυο
🧬 Συμβάλλει στην κυτταρική διαφοροποίηση και ανάπτυξη του νευρικού συστήματος
🛡️ Παρέχει αντιοξειδωτική προστασία από ενδομήτριες φλεγμονές και οξειδωτικό στρες
🔁 Υποστηρίζει την ορμονική ισορροπία μέσω της συμμετοχής στις αποϊωδινάσες (θυρεοειδικές ορμόνες)
📉 Επιπτώσεις Ανεπάρκειας Σεληνίου στην Κύηση
Η έλλειψη σεληνίου σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για:
⚠️ Προεκλαμψία – μέσω αυξημένου οξειδωτικού στρες και ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας
⚠️ Αποβολές ή πρόωρο τοκετό
⚠️ Χαμηλό βάρος γέννησης
⚠️ Καθυστέρηση ανάπτυξης εμβρύου
📈 Χρήση Συμπληρωμάτων – Τι Λένε οι Κατευθυντήριες Οδηγίες
Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες (π.χ. WHO, ACOG) συστήνουν την επάρκεια μέσω της διατροφής. Ωστόσο, σε πληθυσμούς με χαμηλά επίπεδα σεληνίου ή γνωστή έλλειψη, μπορούν να χορηγηθούν συμπληρώματα σε ασφαλείς δόσεις (60–100 mcg/ημέρα), κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.
Η υπερδοσολογία κατά την κύηση (>400 mcg/ημέρα) έχει συσχετιστεί με ανεπιθύμητες ενέργειες, συνεπώς απαιτείται προσοχή.
👩⚕️ Ιατρικές Συστάσεις
✅ Έλεγχος σεληνίου μέσω εξετάσεων αίματος σε γυναίκες με προϋπάρχουσες ενδοκρινολογικές διαταραχές (π.χ. Hashimoto)
✅ Έμφαση στη ποικίλη διατροφή με φυσικές πηγές σεληνίου
✅ Αποφυγή ανεξέλεγκτης χρήσης συμπληρωμάτων
Η σωστή παρακολούθηση και επαρκής πρόσληψη σεληνίου μπορεί να προσφέρει ένα προστατευτικό πλαίσιο για μια υγιή εγκυμοσύνη και σωστή εμβρυϊκή ανάπτυξη.
🧒 Σελήνιο στην Παιδική και Εφηβική Ηλικία
Το σελήνιο είναι απαραίτητο ήδη από τη βρεφική ηλικία, καθώς παίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού, του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και στη νευρολογική ωρίμανση.
🍼 Σελήνιο στα Βρέφη
👶 Το μητρικό γάλα περιέχει σελήνιο, ειδικά όταν η μητέρα έχει επαρκή διατροφική πρόσληψη
🧪 Το σελήνιο ενισχύει τη λειτουργία των αντιοξειδωτικών ενζύμων (GPx) προστατεύοντας από ενδοκυτταρικές βλάβες
⚠️ Τα βρέφη που τρέφονται αποκλειστικά με φόρμουλα μπορεί να χρειάζονται παρακολούθηση επιπέδων
🧒 Σελήνιο στα Παιδιά
Κατά την παιδική ηλικία, το σελήνιο υποστηρίζει:
🎯 Τη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς (T3/T4 ισορροπία)
💪 Την καλή μυϊκή και σκελετική ανάπτυξη
🧠 Την ωρίμανση του εγκεφάλου και των γνωστικών λειτουργιών
🛡️ Την ενίσχυση της άμυνας ενάντια σε ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις
📈 Σελήνιο στην Εφηβεία
⚖️ Συμβάλλει στη ρύθμιση των ορμονικών αλλαγών και της μεταβολικής δραστηριότητας
🏃♂️ Υποστηρίζει την αντοχή και αποκατάσταση στους αθλητές εφήβους μέσω αντιοξειδωτικής δράσης
👩⚕️ Βοηθά στην πρόληψη διαταραχών του θυρεοειδούς, ιδιαίτερα σε κορίτσια
📊 Συνιστώμενη Ημερήσια Πρόσληψη (RDA) για Παιδιά & Εφήβους
6–12 μηνών: 15 mcg/ημέρα
1–3 ετών: 20 mcg/ημέρα
4–8 ετών: 30 mcg/ημέρα
9–13 ετών: 40 mcg/ημέρα
14–18 ετών: 55 mcg/ημέρα
Η καλή διατροφική κάλυψη με τρόφιμα πλούσια σε σελήνιο (π.χ. αυγά, ψάρι, δημητριακά ολικής) είναι επαρκής για τις περισσότερες περιπτώσεις. Συμπληρώματα συνιστώνται μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
🧓 Σελήνιο στην Τρίτη Ηλικία
Καθώς ο οργανισμός γερνά, η ανάγκη για αντιοξειδωτική προστασία αυξάνεται. Το σελήνιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τρίτη ηλικία, καθώς συμβάλλει στην πρόληψη εκφυλιστικών νόσων, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού και στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
🧠 Γνωστική Υγεία και Νευροπροστασία
📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας
🧬 Ενισχύει την αντιοξειδωτική προστασία στον εγκέφαλο μειώνοντας τη φλεγμονή
🧪 Βελτιώνει τη λειτουργία ενζύμων που προστατεύουν από νευροτοξικότητα
🛡️ Ανοσοποιητικό και Άμυνα κατά των Λοιμώξεων
👵 Οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν ανοσολογική γήρανση (immunosenescence)
⚔️ Το σελήνιο ενισχύει την απόκριση των Τ-λεμφοκυττάρων και μειώνει τη σοβαρότητα των ιογενών λοιμώξεων
💉 Μελέτες δείχνουν βελτιωμένη απόκριση σε εμβολιασμό με επάρκεια σεληνίου
🦴 Οστά και Μυοσκελετικό Σύστημα
🏋️ Το σελήνιο μειώνει το οξειδωτικό στρες που σχετίζεται με οστεοαρθρίτιδα και σαρκοπενία
🦵 Συμβάλλει στην καλύτερη λειτουργία των μυών και στη μείωση του μυϊκού πόνου
🍽️ Ενισχύει την απορρόφηση άλλων θρεπτικών στοιχείων (όπως ψευδάργυρος και βιταμίνη Ε)
📊 Ανάγκες και Πρόσληψη στην Τρίτη Ηλικία
Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη παραμένει ίδια με τους ενήλικες (~55 mcg/ημέρα), όμως οι ηλικιωμένοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης λόγω:
Σε άτομα άνω των 65, μπορεί να συστηθεί αιματολογικός έλεγχος σεληνίου και χορήγηση ήπιων συμπληρωμάτων (50–100 mcg/ημέρα), πάντοτε με επίβλεψη ιατρού.
🎯 Αντιοξειδωτική Δράση του Σεληνίου
Το σελήνιο αποτελεί έναν από τους βασικότερους συμμάχους του οργανισμού στη μάχη κατά του οξειδωτικού στρες. Μέσω των σεληνοπρωτεϊνών, κυρίως της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης (GPx), το σελήνιο παίζει κρίσιμο ρόλο στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών και στη διατήρηση της κυτταρικής ακεραιότητας.
⚙️ Εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και μειώνει το οξειδωτικό στρες σε κυτταρικό επίπεδο.
🧪 Πώς Δρα Αντιοξειδωτικά το Σελήνιο;
⚙️ Το σελήνιο ενσωματώνεται στην GPx, ένα ένζυμο που απομακρύνει υπεροξείδια του υδρογόνου (H2O2) και οργανικά υπεροξείδια από τα κύτταρα
🔄 Η GPx συνεργάζεται με το αντιοξειδωτικό σύστημα γλουταθειόνης (GSH) για την ανάπλαση και προστασία των μεμβρανών
🚫 Μειώνει τη λιπιδική υπεροξείδωση (oxidative lipid damage), καθυστερώντας τη φθορά των κυτταρικών μεμβρανών
💡 Συμμετέχει στην επιδιόρθωση πρωτεϊνών και του DNA μετά από οξειδωτική βλάβη
📉 Επιπτώσεις του Οξειδωτικού Στρες Χωρίς Επάρκεια Σεληνίου
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα ελευθέρων ριζών, συμβάλλοντας σε:
Το σελήνιο έχει αποτελέσει αντικείμενο μελετών για την επίδρασή του στη μακροβιότητα και την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης. Άτομα με επάρκεια σε σελήνιο φαίνεται να εμφανίζουν:
✅ Μειωμένους δείκτες φλεγμονής
✅ Βελτιωμένη κυτταρική ανάπλαση
✅ Καθυστέρηση εμφάνισης εκφυλιστικών νόσων
Η αντιοξειδωτική δράση του σεληνίου καθιστά το στοιχείο αυτό κρίσιμο για την πρόληψη χρόνιων παθήσεων και τη διατήρηση της κυτταρικής υγείας.
🧫 Σελήνιο και Καρκίνος – Τι Λένε οι Μελέτες
Το σελήνιο έχει μελετηθεί εκτενώς για την πιθανή του επίδραση στην πρόληψη του καρκίνου. Η ισχυρή του αντιοξειδωτική δράση, η συμμετοχή του σε μηχανισμούς απόπτωσης και μεταγραφικού ελέγχου, καθώς και η ενίσχυση του ανοσοποιητικού, δημιουργούν τη βάση για τη θεωρία πως το σελήνιο μπορεί να αναστείλει τη διαδικασία της καρκινογένεσης.
🔍 Επιλεγμένα Είδη Καρκίνου και Σελήνιο
🧔 Καρκίνος προστάτη: Πολλαπλές μελέτες έχουν εξετάσει τη σύνδεση μεταξύ σεληνίου και μειωμένου κινδύνου, με ανάμεικτα αποτελέσματα
🚬 Καρκίνος πνεύμονα: Η ανεπάρκεια σεληνίου φαίνεται να συσχετίζεται με υψηλότερη επίπτωση, ιδιαίτερα σε καπνιστές
🍽️ Καρκίνοι του γαστρεντερικού: Πιθανή προστατευτική δράση έναντι καρκίνου στομάχου, παχέος εντέρου και ήπατος
👩 Καρκίνος μαστού: Έχει αναφερθεί σύνδεση μεταξύ χαμηλών επιπέδων Se και επιθετικότερων μορφών
📊 Κλινικές Μελέτες & Μετα-αναλύσεις
Η πιο γνωστή μελέτη είναι η SELECT (Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial), η οποία περιλάμβανε 35.000 άνδρες:
🔬 Αντικείμενο: Εξέταση επίδρασης συμπληρωμάτων σεληνίου (200 mcg/ημέρα) και βιταμίνης E στην πρόληψη του καρκίνου του προστάτη
📉 Αποτελέσματα: Καμία στατιστικά σημαντική μείωση κινδύνου – αντίθετα, παρατηρήθηκε μικρή αύξηση σε ομάδες με βιταμίνη Ε μόνη
❗ Συμπέρασμα: Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου δεν ενδείκνυται προληπτικά σε γενικό πληθυσμό χωρίς ανεπάρκεια
🧬 Πιθανοί Μηχανισμοί Αντικαρκινικής Δράσης
🚫 Αναστολή πολλαπλασιασμού καρκινικών κυττάρων μέσω επιρροής γονιδιακής έκφρασης
💥 Προώθηση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
🛡️ Προστασία του DNA από οξειδωτικές μεταλλάξεις
⚖️ Ρύθμιση των φλεγμονωδών κυτοκινών (TNF-α, IL-6)
⚠️ Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε
Παρότι ορισμένες μελέτες δείχνουν οφέλη, η επιστημονική κοινότητα δεν συνιστά τη χρήση συμπληρωμάτων σεληνίου ως αντικαρκινική πρόληψη, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένη ανεπάρκεια. Οι υπερβολικές δόσεις ενδέχεται να είναι τοξικές και ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.
Η διατροφική κάλυψη μέσω φυσικών τροφών παραμένει η ασφαλέστερη επιλογή για τη γενική πρόληψη καρκίνου.
🔬 Ανεπάρκεια Σεληνίου – Συμπτώματα και Επιπτώσεις
Η ανεπάρκεια σεληνίου μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία πολλών συστημάτων του οργανισμού. Αν και σπάνια σε χώρες με επαρκή διατροφή, εμφανίζεται σε συγκεκριμένους πληθυσμούς και οδηγεί σε καρδιακές, θυρεοειδικές, ανοσολογικές και νευρολογικές διαταραχές.
📉 Συμπτώματα Ανεπάρκειας
🫀 Κόπωση, καρδιακή δυσλειτουργία ή μυοκαρδιοπάθεια
🛡️ Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις λόγω ανοσοκαταστολής
❄️ Ευαισθησία στο κρύο λόγω διαταραχής θυρεοειδούς
⚡ Μυϊκή αδυναμία, πόνοι και σαρκοπενία
🔁 Μειωμένη μετατροπή T4 σε T3 (θυρεοειδική υπολειτουργία)
🚩 Πληθυσμοί Υψηλού Κινδύνου
🧒 Βρέφη πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης
🧓 Ηλικιωμένοι με περιορισμένη δίαιτα
🧬 Άτομα με Hashimoto ή άλλες αυτοάνοσες θυρεοειδοπάθειες
🧫 Ασθενείς με HIV/AIDS ή άλλες ανοσοκαταστολές
🧪 Ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια ή σε αιμοκάθαρση
🥗 Χορτοφάγοι σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος
🩺 Σχετιζόμενες Παθολογικές Καταστάσεις
🦠 Νόσος Keshan: Ιογενής μυοκαρδιοπάθεια που σχετίζεται με σοβαρή ανεπάρκεια σεληνίου. Παρατηρήθηκε σε παιδιά και γυναίκες στην Κίνα.
🧬 Hashimoto: Η χαμηλή διαθεσιμότητα σεληνίου μειώνει την αποϊωδίωση της Τ4, επιδεινώνει την ανοσολογική απάντηση και επιταχύνει την καταστροφή του θυρεοειδούς.
🧠 Νευρολογικές διαταραχές: Χαμηλό σελήνιο σχετίζεται με μειωμένη δραστηριότητα της γλουταθειονικής υπεροξειδάσης στον εγκέφαλο και αυξημένο οξειδωτικό στρες.
Η έγκαιρη διάγνωση και η διατροφική ή συμπληρωματική αποκατάσταση μπορούν να προλάβουν μόνιμες βλάβες, ειδικά σε ευάλωτους πληθυσμούς.
💊 Υπερβολική Πρόσληψη – Τοξικότητα και Κίνδυνοι
Αν και το σελήνιο είναι απαραίτητο για την υγεία, η υπερβολική πρόσληψή του μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παρενέργειες. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται σεληνίωση (selenosis) και οφείλεται κυρίως στη λήψη υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων ή την υπερκατανάλωση τροφών με πολύ υψηλή συγκέντρωση (π.χ. ξηροί καρποί Βραζιλίας).
🚫 Τοξικό Όριο και Μέγιστη Ανεκτή Πρόσληψη (UL)
🔢 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και το IOM, η μέγιστη ασφαλής πρόσληψη είναι 400 mcg/ημέρα για ενήλικες
📌 Οι δόσεις >700 mcg/ημέρα μπορεί να προκαλέσουν κλινικά σημεία τοξικότητας
⚠️ Οι ξηροί καρποί Βραζιλίας περιέχουν 50–90 mcg σελήνιο ανά καρπό, και η υπερκατανάλωση (π.χ. 6–8 ημερησίως) μπορεί να ξεπεράσει το ασφαλές όριο
❗ Συμπτώματα Οξείας ή Χρόνιας Σεληνίωσης
😷 Μεταλλική γεύση στο στόμα
😵 Ζάλη, πονοκέφαλοι, ευερεθιστότητα
🦷 Εύθραυστα νύχια και τριχόπτωση
🦶 Απολέπιση δέρματος, εξανθήματα, ερυθρότητα
🤢 Ναυτία, κοιλιακό άλγος, διάρροια
💓 Καρδιακές αρρυθμίες (σε βαριά μορφή)
🧠 Νευρολογικά συμπτώματα όπως μουδιάσματα και αδυναμία
🧪 Εργαστηριακά Ευρήματα Τοξικότητας
📈 Επίπεδα σεληνίου στον ορό >150 mcg/L
🧬 Αυξημένη σεληνοπρωτεΐνη-P (σε αρχικό στάδιο)
📉 Πτώση της δραστικότητας της GPx λόγω ανασταλτικής ανατροφοδότησης
🩺 Αντιμετώπιση
❌ Διακοπή λήψης συμπληρωμάτων και περιορισμός διατροφικών πηγών
💧 Ενυδάτωση και αποκατάσταση ηλεκτρολυτών
⚕️ Σε σοβαρές περιπτώσεις → νοσηλεία για αποτοξίνωση και παρακολούθηση
Η σωστή δοσολογία και η χρήση συμπληρωμάτων μόνο με ιατρική καθοδήγηση είναι κρίσιμη. Η πρόληψη της τοξικότητας είναι απλή όταν τηρούνται οι οδηγίες!
📊 Τιμές Αναφοράς Σεληνίου
Η μέτρηση του σεληνίου στο αίμα αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για την εκτίμηση της διατροφικής κατάστασης και του κινδύνου ανεπάρκειας ή τοξικότητας. Οι τιμές μπορούν να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με το εργαστήριο, την ηλικία και την κατάσταση υγείας του εξεταζόμενου.
🧪 Τυπικές Εργαστηριακές Τιμές Σεληνίου στον Ορό
Πληθυσμός
Φυσιολογικές Τιμές
Μονάδα
Ενήλικες
70–130
μg/L
Παιδιά
60–120
μg/L
Έγκυες
65–130
μg/L
Άτομα τρίτης ηλικίας
60–125
μg/L
Οι τιμές κάτω από 70 μg/L θεωρούνται ύποπτες για ανεπάρκεια, ενώ επίπεδα άνω των 130–150 μg/L μπορεί να υποδηλώνουν υπερφόρτωση ή αυξημένο κίνδυνο για σεληνίωση.
🧬 Ποια Δείγματα Χρησιμοποιούνται
🩸 Ορός ή πλάσμα αίματος (η πιο κοινή μέθοδος)
🦷 Νύχια ή τρίχες για μακροχρόνια έκθεση
🧪 Σεληνοπρωτεΐνη P – για καλύτερη εκτίμηση βιοδιαθεσιμότητας
Η εκτίμηση των επιπέδων πρέπει να γίνεται πάντα στο κλινικό πλαίσιο και να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως φλεγμονή, λοίμωξη, ηλικία και διατροφή.
🧪 Εξέταση Σεληνίου στο Αίμα
Η εξέταση σεληνίου στο αίμα χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των επιπέδων του στοιχείου στον οργανισμό και εφαρμόζεται τόσο σε περιπτώσεις υποψίας ανεπάρκειας όσο και πιθανής τοξικότητας. Η μέτρηση συνιστάται σε ειδικούς πληθυσμούς, όπως ασθενείς με χρόνιες νόσους, έγκυες, ηλικιωμένους ή άτομα που λαμβάνουν συμπληρώματα.
Η εξέταση πρέπει πάντα να ερμηνεύεται από ιατρό, με βάση το πλήρες ιστορικό, τις διατροφικές συνήθειες και τις συνυπάρχουσες παθολογίες.
⚕️ Σελήνιο και Φάρμακα – Αλληλεπιδράσεις
Το σελήνιο μπορεί να επηρεαστεί ή να επηρεάσει τη δράση διαφόρων φαρμάκων. Ορισμένα φάρμακα μειώνουν την απορρόφηση ή την αποθήκευσή του, ενώ άλλα επηρεάζονται από τα επίπεδά του στον οργανισμό. Οι αλληλεπιδράσεις αυτές μπορεί να έχουν κλινική σημασία σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών (π.χ. ηλικιωμένοι, θυρεοειδοπαθείς, ανοσοκατεσταλμένοι).
📉 Φάρμακα που Μειώνουν την Απορρόφηση ή τη Διαθεσιμότητα του Σεληνίου
💊 Αντιόξινα (αλουμίνιο, μαγνήσιο, ασβέστιο): Δεσμεύουν το σελήνιο στον γαστρεντερικό σωλήνα
💊 Αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs – π.χ. ομεπραζόλη): Επηρεάζουν το pH και μειώνουν την απορρόφηση
💊 Χολεστυραμίνη: Συνδέεται με τα χολικά οξέα, μειώνοντας την απορρόφηση λιποδιαλυτών συστατικών
💊 Κορτικοστεροειδή: Αυξάνουν την αποβολή σεληνίου με τα ούρα
💊 Αμινογλυκοσίδες (π.χ. γενταμυκίνη): Σε υψηλές δόσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση των επιπέδων
📈 Φάρμακα των Οποίων η Αποτελεσματικότητα Επηρεάζεται από το Σελήνιο
💉 Χημειοθεραπευτικά (cisplatin): Το σελήνιο μπορεί να μειώσει τις παρενέργειες της νεφροτοξικότητας
💉 Αντιθυρεοειδικά (π.χ. μεθιμαζόλη): Τα χαμηλά επίπεδα σεληνίου μειώνουν την αποτελεσματικότητα
💊 Ανοσοτροποποιητικά (π.χ. ιντερφερόνες): Το σελήνιο ενισχύει την ανοσολογική τους δράση
💊 Αντιϊκά (π.χ. lamivudine, tenofovir): Η παρουσία επαρκούς σεληνίου σχετίζεται με καλύτερη ιική καταστολή
⚠️ Συστάσεις για Ασθενείς
🩺 Ενημερώστε τον ιατρό σας αν λαμβάνετε συμπληρώματα σεληνίου
⏳ Μην τα λαμβάνετε ταυτόχρονα με αντιόξινα ή PPIs – προτιμήστε διαφορετική ώρα
🔍 Αν ακολουθείτε φαρμακευτική αγωγή για θυρεοειδή ή ανοσολογικά νοσήματα, ελέγξτε τα επίπεδα σεληνίου
🧪 Σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί τακτική παρακολούθηση (π.χ. σε νεφρική ανεπάρκεια ή HIV)
Η φαρμακευτική συμβατότητα του σεληνίου πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση, ιδίως όταν πρόκειται για μακροχρόνια θεραπεία ή χρήση πολλαπλών φαρμάκων ταυτόχρονα (polypharmacy).
🌱 Συμπληρώματα Σεληνίου – Πότε Χρειάζονται;
Τα συμπληρώματα σεληνίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία της ανεπάρκειας, καθώς και σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις όπου παρατηρείται αυξημένη ανάγκη ή απώλεια. Ωστόσο, η τυφλή χρήση χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη λόγω του στενού θεραπευτικού εύρους του σεληνίου.
⚕️ Χρησιμοποιείτε μόνο πιστοποιημένα προϊόντα από αξιόπιστους κατασκευαστές
Η συμπληρωματική χορήγηση σεληνίου μπορεί να αποδειχθεί ευεργετική, αρκεί να καθοδηγείται από εργαστηριακά δεδομένα και ιατρική κρίση.
📉 Σελήνιο και Αυτοάνοσα Νοσήματα
Το σελήνιο έχει ισχυρή επίδραση στην ανοσορρύθμιση, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό στα αυτοάνοσα νοσήματα. Η επαρκής του παρουσία συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονώδους απόκρισης, στον περιορισμό της οξειδωτικής βλάβης και στην εξισορρόπηση των Τ-κυττάρων.
🧬 Μηχανισμοί Δράσης του Σεληνίου στην Αυτοανοσία
🛡️ Ρυθμίζει την ισορροπία μεταξύ Th1 / Th2 και Th17 / Treg κυτταρικών υποπληθυσμών
🔬 Μειώνει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών όπως IL-6, TNF-α
📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένα αντισώματα anti-TPO
✅ Συμπληρωματική χορήγηση 200 mcg/ημέρα έχει δείξει μείωση των anti-TPO και βελτίωση της εικόνας του υπερηχογραφήματος
📊 Βοηθά στην ομαλότερη μετατροπή T4 → T3
⚠️ Ενδείκνυται σε επιλεγμένες περιπτώσεις με τεκμηριωμένη έλλειψη
👁️ Graves’ Disease & Οφθαλμοπάθεια
🧿 Σελήνιο μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα οφθαλμοπάθειας Graves
📉 Μειώνει τη φλεγμονή στον οφθαλμικό ιστό και επιβραδύνει την πρόοδο
🧪 Δόσεις 100–200 mcg/ημέρα σε αρχικά στάδια έχουν δείξει όφελος
🦴 Ρευματοειδής Αρθρίτιδα (RA)
🧬 Στους ασθενείς με RA παρατηρείται χαμηλή συγκέντρωση σεληνίου
🛡️ Αντιοξειδωτική και ανοσορρυθμιστική δράση συμβάλλει στη μείωση της αρθρικής φλεγμονής
📉 Συμπληρώματα σελήνιο σε μελέτες έχουν δείξει μείωση δεικτών φλεγμονής (π.χ. CRP, ESR)
⚖️ Συστάσεις
🧪 Εξέταση σεληνίου στον ορό προτείνεται πριν από τη χορήγηση συμπληρωμάτων
⚕️ Προσδιορισμένη δόση από ιατρό (συνήθως 100–200 mcg/ημέρα)
🔁 Παρακολούθηση αντισωμάτων και κλινικής εικόνας ανά 3–6 μήνες
Το σελήνιο αποτελεί μια επαρκώς τεκμηριωμένη ανοσορρυθμιστική προσέγγιση σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, όμως απαιτεί εξατομικευμένη στρατηγική.
🧴 Σελήνιο και Δέρμα / Γήρανση
Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δερματική υγεία και στη διαδικασία της γήρανσης. Μέσω της ισχυρής του αντιοξειδωτικής δράσης, προστατεύει τα κύτταρα του δέρματος από τη φθορά, ενισχύει την άμυνα έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) και συμμετέχει στη διατήρηση της ελαστικότητας και του κολλαγόνου.
🧬 Μηχανισμοί Δράσης στο Δέρμα
🌞 Προστασία από UV ακτινοβολία: Μειώνει το οξειδωτικό στρες που προκαλείται από την ηλιακή έκθεση
💧 Διατήρηση υγρασίας: Συμβάλλει στην ακεραιότητα της επιδερμικής μεμβράνης
🧪 Αναγέννηση ιστών: Βοηθά στην επιδιόρθωση κυτταρικών βλαβών μετά από τραύμα ή εγκαύματα
🧴 Ενεργοποίηση δερματικών ενζύμων: Συμμετέχει στη δράση ενζύμων που σταθεροποιούν κολλαγόνο & ελαστίνη
🧓 Σελήνιο και Καθυστερημένη Γήρανση
📉 Μειώνει την εμφάνιση ρυτίδων που οφείλονται σε φωτογήρανση
🔬 Αναστέλλει την υπεροξείδωση λιπιδίων της κυτταρικής μεμβράνης
🧠 Βοηθά στην επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης του δέρματος
💄 Καλλυντική Χρήση του Σεληνίου
🧴 Χρησιμοποιείται σε αντηλιακές κρέμες και αντιγηραντικούς ορούς
🧼 Παρών σε σαμπουάν για αντιμετώπιση πιτυρίδας και σμηγματορροϊκής δερματίτιδας
🧖 Σε φόρμουλες για ανάπλαση και σύσφιξη σε ώριμα δέρματα
📌 Προσοχή
⚠️ Η τοπική χρήση πρέπει να γίνεται με προϊόντα εγκεκριμένα και σωστά δοσολογημένα
💊 Η λήψη από του στόματος (συμπλήρωμα) δεν υποκαθιστά τη δερματική φροντίδα και δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 200 mcg/ημέρα
Η συνδυαστική προσέγγιση με διατροφή, συμπληρώματα (όπου ενδείκνυται) και τοπικά προϊόντα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία και την αισθητική του δέρματος.
❤️ Σελήνιο και Καρδιοαγγειακή Υγεία
Το σελήνιο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της καρδιοαγγειακής υγείας μέσω της αντιοξειδωτικής, αντιφλεγμονώδους και ενδοθηλιακής του δράσης. Χαμηλά επίπεδα σεληνίου έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακής νόσου, υπέρτασης και αθηροσκλήρωσης.
🫀 Μηχανισμοί Προστασίας
🧪 Αντιοξειδωτική δράση: Μειώνει το οξειδωτικό στρες στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων
🛡️ Αναστολή λιπιδικής υπεροξείδωσης: Προστατεύει την LDL χοληστερόλη από οξείδωση
💉 Μείωση φλεγμονής: Αναστέλλει την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών (π.χ. IL-6, TNF-α)
🧬 Σταθεροποίηση πλάκας: Μειώνει τον κίνδυνο ρήξης αθηρωματικής πλάκας
⚙️ Υποστήριξη λειτουργίας μυοκαρδίου: Μέσω της δράσης της GPx εντός των καρδιακών μυών
📊 Επιδημιολογικές Μελέτες
📉 Χαμηλά επίπεδα σεληνίου σχετίζονται με αυξημένη θνητότητα από καρδιαγγειακά αίτια
🫀 Η νόσος Keshan (σε πληθυσμούς της Κίνας) επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα σεληνίου για το μυοκάρδιο
📈 Μελέτες δείχνουν συσχέτιση επάρκειας σεληνίου με χαμηλότερα επίπεδα CRP και βελτιωμένη ενδοθηλιακή λειτουργία
🔍 Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τη χορήγηση σεληνίου ως μοναδικό προληπτικό μέτρο έναντι καρδιοαγγειακών νοσημάτων
💊 Η συμπληρωματική χρήση πρέπει να βασίζεται σε εργαστηριακά δεδομένα και όχι ως γενικευμένη στρατηγική
Η επάρκεια σεληνίου ενισχύει τη καρδιοπροστασία σε συνεργασία με υγιεινή διατροφή, φυσική άσκηση και έλεγχο παραγόντων κινδύνου.
📖 Συμπεράσματα & Πρακτικές Συμβουλές
Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που επηρεάζει πολυάριθμες λειτουργίες του οργανισμού, από την αντιοξειδωτική άμυνα και την ανοσία μέχρι τη θυρεοειδική υγεία, την καρδιοαγγειακή προστασία και την κυτταρική αναγέννηση.
🔑 Κύρια Σημεία
🛡️ Το σελήνιο είναι κεντρικός παράγοντας στην αντιοξειδωτική άμυνα μέσω των σεληνοπρωτεϊνών (GPx, thioredoxin reductase)
🧬 Συμμετέχει στην ανοσορρύθμιση και στη μείωση φλεγμονωδών αντιδράσεων
⚖️ Παίζει ρόλο-κλειδί στη ρύθμιση του θυρεοειδούς και την ενεργοποίηση της Τ3
🧒 Η επάρκεια σεληνίου είναι κρίσιμη στην ανάπτυξη, την εγκυμοσύνη και την τρίτη ηλικία
💊 Η ανεπάρκεια συνδέεται με χρόνιες παθήσεις, ενώ η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα
📌 Πρακτικές Συμβουλές
🥜 Προτιμήστε διατροφή με τροφές πλούσιες σε σελήνιο όπως ξηροί καρποί Βραζιλίας, ψάρια, αυγά, δημητριακά ολικής
📋 Αν έχετε ιστορικό θυρεοειδοπάθειας, ανοσοκαταστολής ή καρδιοπάθειας, συζητήστε με τον ιατρό σας για πιθανό έλεγχο σεληνίου
⚠️ Αποφύγετε τη λήψη συμπληρωμάτων χωρίς έλεγχο αίματος – η αυτοδιάγνωση μπορεί να είναι επικίνδυνη
🧪 Η εξέταση σεληνίου είναι απλή και μπορεί να συνδυαστεί με άλλους διατροφικούς δείκτες (ψευδάργυρος, μαγνήσιο, βιταμίνη D)
🧘 Συνδυάστε την πρόσληψη με υγιεινό τρόπο ζωής: καλή διατροφή, κίνηση, διαχείριση άγχους
Η ισορροπημένη πρόσληψη σεληνίου αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο πρόληψης και υποστήριξης της συνολικής υγείας. Όπως με κάθε μικροθρεπτικό συστατικό, η δόση κάνει τη διαφορά.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
✅ Ποια είναι η ιδανική ημερήσια πρόσληψη σεληνίου;
Για τους ενήλικες, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη (RDA) είναι 55 mcg/ημέρα. Σε εγκύους και θηλάζουσες γυναίκες αυξάνεται στα 60–70 mcg/ημέρα. Η μέγιστη ανεκτή δόση (UL) είναι 400 mcg/ημέρα.
🥜 Πόσοι ξηροί καρποί Βραζιλίας καλύπτουν τις ανάγκες μου σε σελήνιο;
Ένας μόνο ξηρός καρπός Βραζιλίας περιέχει περίπου 60–90 mcg σεληνίου. Συνεπώς, 1–2 καρποί ημερησίως είναι αρκετοί για κάλυψη. Πολλοί (>4-5) μπορεί να οδηγήσουν σε υπερδοσολογία αν καταναλώνονται καθημερινά.
🧬 Ποια είναι η σχέση σεληνίου με τον θυρεοειδή αδένα;
Το σελήνιο είναι απαραίτητο για την ενεργοποίηση των θυρεοειδικών ορμονών (μετατροπή T4 σε T3). Επίσης, μειώνει τα αντισώματα anti-TPO σε ασθενείς με Hashimoto και προστατεύει από οξειδωτικό στρες τον αδένα.
⚖️ Τι μπορεί να προκαλέσει έλλειψη σεληνίου;
Κακή διατροφή, χορτοφαγία σε περιοχές με φτωχό σε σελήνιο έδαφος, χρόνια νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, HIV), παρατεταμένη χρήση φαρμάκων (PPIs, κορτικοστεροειδή) ή δυσαπορρόφηση από το έντερο.
🚫 Ποια είναι τα συμπτώματα υπερβολικής πρόσληψης σεληνίου (σεληνίωσης);
Τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, μεταλλική γεύση στο στόμα, δερματικά εξανθήματα, ναυτία, διάρροια, ευερεθιστότητα. Σε σοβαρές περιπτώσεις: νευρολογικά συμπτώματα ή καρδιακές αρρυθμίες.
🧪 Πότε πρέπει να κάνω εξέταση σεληνίου;
Αν παρουσιάζετε ύποπτα συμπτώματα (κόπωση, θυρεοειδοπάθεια, μειωμένη ανοσία), ή αν λαμβάνετε μακροχρόνια συμπληρώματα. Συνιστάται και σε εγκύους, ηλικιωμένους και ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα.
👶 Είναι ασφαλές το σελήνιο για παιδιά;
Ναι, αλλά μόνο στις σωστές δόσεις. Για παιδιά 1–3 ετών, 20 mcg/ημέρα, και για εφήβους 9–13 ετών 40 mcg/ημέρα. Αποφύγετε συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
🧴 Το σελήνιο βοηθά στην υγεία του δέρματος;
Ναι. Προστατεύει από UV φθορά, ενισχύει την αντιοξειδωτική άμυνα των κυττάρων, καθυστερεί την εμφάνιση ρυτίδων και βελτιώνει την ελαστικότητα του δέρματος.
Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι κρίσιμο ιχνοστοιχείο για ένζυμα, DNA και το ανοσοποιητικό.
Έλλειψη σχετίζεται με λοιμώξεις, τριχόπτωση και καθυστερημένη επούλωση.
Έλεγχος γίνεται με ψευδάργυρο ορού· πηγές: στρείδια, κόκκινο κρέας, ξηροί καρποί.
1
Τι είναι ο Ψευδάργυρος (Zn)
Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τη σωστή
λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Παρότι η συνολική του ποσότητα στο σώμα είναι μικρή
(<2–3 g), συμμετέχει σε εκατοντάδες ενζυμικές αντιδράσεις και είναι κρίσιμος για τη σύνθεση DNA, την επούλωση τραυμάτων,
τη γονιμότητα, την ανάπτυξη
και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Ο οργανισμός δεν διαθέτει σημαντικές αποθήκες ψευδαργύρου,
γεγονός που καθιστά αναγκαία την καθημερινή πρόσληψή του μέσω της διατροφής ή,
σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω συμπληρωμάτων.
Η ανεπάρκεια ψευδαργύρου είναι συχνή παγκοσμίως και
συνδέεται με κόπωση, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις, δερματολογικές βλάβες και καθυστέρηση ανάπτυξης.
2
Βιολογικός Ρόλος του Ψευδαργύρου
Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε περισσότερα από 300 ένζυμα και επηρεάζει άμεσα βασικές
κυτταρικές και μεταβολικές λειτουργίες.
Σύνθεση DNA και RNA
Ρύθμιση της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος)
Φυσιολογική λειτουργία της ινσουλίνης
Επούλωση τραυμάτων
Λειτουργία των αισθήσεων όσφρησης και γεύσης
Ανάπτυξη του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στην εμβρυϊκή ηλικία
Επιπλέον, διαθέτει αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες,
συμβάλλοντας στη μείωση του οξειδωτικού στρες.
3
Ψευδάργυρος και Ανοσοποιητικό Σύστημα
Ο ψευδάργυρος είναι ζωτικής σημασίας για τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η ανεπάρκειά του οδηγεί σε εξασθένιση τόσο της φυσικής όσο και της επίκτητης ανοσίας.
Ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης
Ενεργοποίηση Τ-λεμφοκυττάρων και NK κυττάρων
Ενίσχυση της φαγοκυττάρωσης
Ρύθμιση κυτταροκινών (IL-2, IL-6, TNF-α)
4
Ψευδάργυρος και Εγκυμοσύνη
Κατά την εγκυμοσύνη, οι ανάγκες σε ψευδάργυρο αυξάνονται, καθώς είναι απαραίτητος για την
ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου,
τη σύνθεση DNA και τη φυσιολογική κυτταρική διαίρεση.
Η προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη
κατά την κύηση ανέρχεται σε 11–13 mg/ημέρα, ανάλογα με την ηλικία και τη διατροφή.
5
Παιδιά και Ανάγκες σε Ψευδάργυρο
Ο ψευδάργυρος είναι καθοριστικός για τη σωματική ανάπτυξη,
τη γνωσιακή λειτουργία
και την ανοσολογική ωρίμανση των παιδιών.
Ημερήσια προτεινόμενη πρόσληψη (RDA):
0–6 μηνών: 2 mg
7–12 μηνών: 3 mg
1–3 ετών: 3 mg
4–8 ετών: 5 mg
9–13 ετών: 8 mg
14–18 ετών: 9 mg (κορίτσια), 11 mg (αγόρια)
6
Τροφές Πλούσιες σε Ψευδάργυρο
Ο ψευδάργυρος απαντάται τόσο σε ζωικά όσο και σε φυτικά τρόφιμα. Οι ζωικές πηγές παρουσιάζουν υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα, καθώς ο Zn δεσμεύεται
λιγότερο από φυτικά οξέα (π.χ. φυτίνη).
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Τρόφιμο
Ποσότητα Zn (mg/100g)
Σχόλιο
Στρείδια (ωμά)
>30 mg
Πλουσιότερη φυσική πηγή Zn
Κόκκινο κρέας (μοσχάρι)
4.8–9.0 mg
Υψηλή απορρόφηση
Κοτόπουλο
2.7 mg
Κατάλληλο για παιδιά
Φακές (μαγειρεμένες)
1.3 mg
Χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα
Καρύδια Βραζιλίας
4.0 mg
Πηγή και σεληνίου
Βρώμη
2.5 mg
Καθημερινή κατανάλωση
Σημείωση: Το έντονο θερμικό ψήσιμο ή το
βιομηχανικό άλεσμα μπορεί να μειώσει την περιεκτικότητα Zn.
Η ταυτόχρονη πρόσληψη με φυτικό οξύ
(π.χ. πίτουρα, όσπρια) μειώνει την απορρόφηση.
7
Απορρόφηση Ψευδαργύρου και Παράγοντες
Η απορρόφηση του ψευδαργύρου πραγματοποιείται κυρίως στο λεπτό έντερο (δωδεκαδάκτυλο, νήστιδα)
και επηρεάζεται από διατροφικούς και φαρμακευτικούς παράγοντες.
Παράγοντες που αυξάνουν την απορρόφηση
Ζωικές πρωτεΐνες
Οργανικά οξέα (κιτρικό, γαλακτικό)
Κατάσταση ανεπάρκειας Zn
Συνδυασμός με βιταμίνη C
Παράγοντες που μειώνουν την απορρόφηση
Φυτικό οξύ (φυτίνη)
Ασβέστιο σε υψηλές δόσεις (>800 mg)
Σίδηρος (Fe) σε υψηλές δόσεις
Οξαλικά (π.χ. σπανάκι)
Αναστολείς αντλίας πρωτονίων και ορισμένα αντιβιοτικά
Κλινική σύσταση: Αποφύγετε τη συγχορήγηση Zn με
σίδηρο ή ασβέστιο. Προτιμήστε λήψη με άδειο στομάχι
ή μαζί με πρωτεΐνη.
8
Συμπληρώματα Ψευδαργύρου
Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη ή αυξημένες ανάγκες, όπως σε
κύηση, χρόνιες λοιμώξεις, δυσαπορρόφηση ή
μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή.
Η αλόγιστη χρήση χωρίς ένδειξη δεν συνιστάται.
Ποιες μορφές ψευδαργύρου απορροφώνται καλύτερα
Zinc picolinate: υψηλή βιοδιαθεσιμότητα, συχνά προτιμώμενη μορφή.
Zinc oxide: χαμηλή απορρόφηση, κυρίως σε φθηνά σκευάσματα.
Συνιστώμενες δόσεις
Προληπτική χορήγηση: 8–15 mg/ημέρα.
Θεραπευτική χορήγηση: έως 30–40 mg/ημέρα, μόνο με ιατρική καθοδήγηση.
Η ανώτατη ανεκτή πρόσληψη (UL)
για ενήλικες είναι 40 mg/ημέρα από όλες τις πηγές.
Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες
Ναυτία, γαστρεντερική δυσφορία
Μεταλλική γεύση στο στόμα
Διάρροια σε υψηλές δόσεις
Μείωση απορρόφησης χαλκού με μακροχρόνια χρήση
Κλινική σύσταση:
Τα συμπληρώματα ψευδαργύρου πρέπει να
λαμβάνονται μακριά από σίδηρο και ασβέστιο
(διάστημα 2–3 ωρών),
ενώ μπορούν να συνδυαστούν με βιταμίνη D χωρίς πρόβλημα.
9
Εργαστηριακές Εξετάσεις Ψευδαργύρου
Ο εργαστηριακός έλεγχος ψευδαργύρου
χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση ανεπάρκειας,
δυσαπορρόφησης,
χρόνιας φλεγμονής και
καταστάσεων με αυξημένες απώλειες Zn. Δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας
και πρέπει να ερμηνεύεται πάντα
σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό.
Κύρια εξέταση: Ψευδάργυρος ορού
Δείγμα: φλεβικό αίμα
Φυσιολογικές τιμές (ενήλικες): 70–120 μg/dL
Χαμηλές τιμές: <70 μg/dL (ύποπτες για ανεπάρκεια)
Υψηλές τιμές: >150 μg/dL (σπάνιες, συνήθως από υπερδοσολογία)
Τα επίπεδα ψευδαργύρου ορού μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν τα αποθέματα,
ιδίως σε οξείες καταστάσεις.
Σημαντικό:
Ο ψευδάργυρος ορού επηρεάζεται από:
οξεία ή χρόνια φλεγμονή
στρες και πρόσφατη λοίμωξη
ώρα αιμοληψίας
αιμόλυση δείγματος
Εναλλακτικές ή συμπληρωματικές μετρήσεις
Ψευδάργυρος σε ερυθρά αιμοσφαίρια:
αντανακλά καλύτερα μακροχρόνια αποθέματα,
χρήσιμος σε υποκλινική ανεπάρκεια.
Ψευδάργυρος ούρων 24ώρου:
αξιολογεί αυξημένες απώλειες,
κυρίως σε νεφρικά ή εντερικά νοσήματα.
Προετοιμασία πριν την εξέταση
Αποφύγετε συμπληρώματα ψευδαργύρου για 24 ώρες.
Προτιμήστε αιμοληψία νηστικοί (8–10 ώρες).
Ενημερώστε τον ιατρό για φαρμακευτική αγωγή.
Κλινική πρακτική:
Σε επίμονα συμπτώματα με οριακά φυσιολογικό Zn ορού,
συνιστάται συνδυαστική εκτίμηση με χαλκό, φερριτίνη και
δείκτες φλεγμονής.
10
Έλλειψη Ψευδαργύρου – Συμπτώματα & Επιπλοκές
Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να είναι υποκλινική (χωρίς εμφανή εργαστηριακή ανωμαλία)
ή κλινικά έκδηλη.
Αποτελεί συχνά υποδιαγνωσμένη κατάσταση,
ιδίως σε άτομα με χρόνια νοσήματα,
περιοριστικές δίαιτες ή αυξημένες απώλειες.
Συχνά συμπτώματα ανεπάρκειας
Τριχόπτωση και λέπτυνση τριχών
Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού
Καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων
Διαταραχές γεύσης και όσφρησης
Δερματίτιδα, ξηροδερμία, εξανθήματα
Κόπωση και μειωμένη αντοχή
Ειδικές εκδηλώσεις σε παιδιά
Καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης
Μειωμένη όρεξη
Συχνές λοιμώξεις
Καθυστερημένη επούλωση και δερματικές βλάβες
Πιθανές επιπλοκές μακροχρόνιας έλλειψης
Ανοσοκαταστολή και αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων
Διαταραχές γονιμότητας (ιδίως στους άνδρες)
Καθυστέρηση επούλωσης μετά από χειρουργικές επεμβάσεις
Επιδείνωση χρόνιων φλεγμονωδών νοσημάτων
Κλινική επισήμανση:
Φυσιολογικές τιμές ψευδαργύρου ορού δεν αποκλείουν λειτουργική ανεπάρκεια,
ιδίως σε χρόνιο στρες ή φλεγμονή.
Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό συμπτωμάτων,
διατροφικού ιστορικού και
στοχευμένων εργαστηριακών εξετάσεων.
11
Υπερβολική Πρόσληψη Ψευδαργύρου – Τοξικότητα
Παρότι ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος,
η μακροχρόνια ή υπερβολική λήψη
μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η τοξικότητα σχετίζεται κυρίως με ακατάλληλη χρήση συμπληρωμάτων
και όχι με τη φυσιολογική διατροφή.
Ανώτατο ανεκτό όριο (UL)
Για ενήλικες, το ανώτατο ανεκτό όριο πρόσληψης είναι: 40 mg ψευδαργύρου/ημέρα
(από όλες τις πηγές).
Σημαντικό:
Η παρατεταμένη λήψη υψηλών δόσεων ψευδαργύρου
χωρίς ιατρική καθοδήγηση
μπορεί να είναι πιο επιβλαβής
από μια ήπια έλλειψη.
Σε περιπτώσεις ανάγκης για θεραπευτικές δόσεις,
συνιστάται χρονικός περιορισμός
και ταυτόχρονη παρακολούθηση χαλκού και αιματολογικών δεικτών.
12
Ψευδάργυρος και Χρόνιες Παθήσεις
Ο ψευδάργυρος διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση της φλεγμονής,
της ανοσολογικής απόκρισης
και του οξειδωτικού στρες.
Η ανεπάρκειά του έχει συσχετιστεί με την
εμφάνιση ή επιδείνωση πολλών χρόνιων παθήσεων.
Διαβήτης τύπου 2 & μεταβολικό σύνδρομο
Συμμετέχει στη σύνθεση, αποθήκευση και έκκριση ινσουλίνης
Βελτιώνει την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη
Χαμηλά επίπεδα Zn σχετίζονται με αυξημένη HbA1c
Αντιοξειδωτική δράση στα β-κύτταρα του παγκρέατος
Καρδιαγγειακά νοσήματα
Συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου
Μειώνει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν συσχετιστεί με αθηροσκλήρωση
Συχνή ανεπάρκεια σε νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα
Συσχέτιση με δραστηριότητα ρευματοειδούς αρθρίτιδας
Καρκίνος
Συμμετοχή σε μηχανισμούς επιδιόρθωσης DNA
Ρύθμιση κυτταρικού κύκλου και απόπτωσης
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν αναφερθεί σε καρκίνο προστάτη,
πνεύμονα και οισοφάγου
Κλινική σημείωση:
Σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα,
η αξιολόγηση ψευδαργύρου
πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο
συνολικής μεταβολικής και ανοσολογικής εκτίμησης.
Η επαρκής πρόσληψη ψευδαργύρου δεν υποκαθιστά την ιατρική αγωγή,
αλλά μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά
στη βελτίωση της συνολικής υγείας.
13
Ψευδάργυρος και COVID-19
Κατά την πανδημία COVID-19,
ο ψευδάργυρος μελετήθηκε εκτενώς
λόγω του ρόλου του στη ρύθμιση της έμφυτης και επίκτητης ανοσίας.
Παρότι δεν αποτελεί θεραπεία,
η επαρκής κατάσταση ψευδαργύρου
συνδέεται με καλύτερη ανοσολογική ετοιμότητα.
Πιθανοί μηχανισμοί δράσης
Συμβολή στη φυσιολογική λειτουργία Τ-λεμφοκυττάρων
Ρύθμιση παραγωγής προ-φλεγμονωδών κυτταροκινών
Αντιοξειδωτική προστασία των κυττάρων
Υποστήριξη της λειτουργίας του επιθηλιακού φραγμού
Κλινικές παρατηρήσεις
Χαμηλά επίπεδα Zn έχουν συσχετιστεί
με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών
Ασθενείς με ανεπάρκεια παρουσίασαν
βαρύτερη κλινική εικόνα σε ορισμένες μελέτες
Η επάρκεια Zn θεωρείται
στοιχείο γενικής ανοσολογικής υγείας
Σημαντική διευκρίνιση:
Ο ψευδάργυρος δεν προλαμβάνει ούτε θεραπεύει
τον COVID-19.
Η χρήση του περιορίζεται σε διατροφική υποστήριξη
στο πλαίσιο γενικών οδηγιών υγείας.
Η λήψη συμπληρωμάτων ψευδαργύρου
κατά τη διάρκεια λοιμώξεων
πρέπει να γίνεται χωρίς υπέρβαση των ανεκτών ορίων
και κατά προτίμηση με ιατρική καθοδήγηση.
14
Ειδικές Πληθυσμιακές Ομάδες
Ορισμένες ομάδες πληθυσμού εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας ψευδαργύρου
λόγω αυξημένων αναγκών,
μειωμένης απορρόφησης
ή αυξημένων απωλειών.
Η αναγνώριση αυτών των ομάδων
είναι σημαντική για στοχευμένη αξιολόγηση.
Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες
Αυξημένες ανάγκες λόγω εμβρυϊκής ανάπτυξης
Συμμετοχή στη σύνθεση DNA και κυτταρική διαίρεση
Η ανεπάρκεια έχει συσχετιστεί με χαμηλό βάρος γέννησης
Ηλικιωμένοι
Μειωμένη απορρόφηση από το γαστρεντερικό
Συχνή πολυφαρμακία που επηρεάζει τα επίπεδα Zn
Συσχέτιση με μειωμένη ανοσολογική απόκριση
Χορτοφάγοι και vegan
Υψηλή πρόσληψη φυτικού οξέος (φυτίνης)
Μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα ψευδαργύρου
Ενδεχόμενη ανάγκη αυξημένης πρόσληψης
Άτομα με γαστρεντερικά ή χρόνια νοσήματα
Νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα, κοιλιοκάκη
Αυξημένες απώλειες ή δυσαπορρόφηση
Συχνή ανάγκη εργαστηριακής παρακολούθησης
Καπνιστές και άτομα με κατάχρηση αλκοόλ
Αυξημένο οξειδωτικό στρες
Μειωμένη αποθήκευση και αυξημένες απώλειες Zn
Κλινική σύσταση:
Σε ομάδες υψηλού κινδύνου,
η αξιολόγηση ψευδαργύρου
πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα
και πάντα στο πλαίσιο
συνολικής διατροφικής και ιατρικής εκτίμησης.
Η επαρκής κάλυψη των αναγκών σε ψευδάργυρο
συμβάλλει στη διατήρηση καλής ανοσολογικής, μεταβολικής και γενικής υγείας,
ιδίως σε ευάλωτους πληθυσμούς.
15
Συχνές Ερωτήσεις για τον Ψευδάργυρο (FAQ)
Πόσος ψευδάργυρος χρειάζεται καθημερινά;
Για τους ενήλικες άνδρες η συνιστώμενη πρόσληψη είναι 11 mg/ημέρα, ενώ για τις γυναίκες 8 mg/ημέρα.
Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό οι ανάγκες αυξάνονται
έως 13 mg/ημέρα.
Οι χορτοφάγοι ενδέχεται να χρειάζονται έως και 50% μεγαλύτερη πρόσληψη λόγω μειωμένης απορρόφησης.
Ποιες τροφές περιέχουν τον περισσότερο ψευδάργυρο;
Οι πλουσιότερες πηγές είναι τα στρείδια,
το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο,
τα αυγά, οι ξηροί καρποί
και η βρώμη.
Τα όσπρια και τα δημητριακά περιέχουν επίσης Zn,
αλλά με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα.
Ποια είναι τα συμπτώματα έλλειψης ψευδαργύρου;
Τριχόπτωση, ανορεξία, καθυστερημένη επούλωση τραυμάτων,
διαταραχές γεύσης ή όσφρησης,
επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις,
δερματικά εξανθήματα και
καθυστέρηση ανάπτυξης στα παιδιά.
Ποιο είναι το καλύτερο συμπλήρωμα ψευδαργύρου;
Οι μορφές picolinate, citrate
και gluconate εμφανίζουν καλύτερη απορρόφηση.
Ο zinc oxide είναι οικονομικότερος,
αλλά με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα.
Μπορεί η υπερδοσολογία ψευδαργύρου να προκαλέσει προβλήματα;
Ναι. Μακροχρόνια πρόσληψη άνω των 40 mg/ημέρα μπορεί να οδηγήσει
σε ναυτία, αναστολή απορρόφησης χαλκού,
αναιμία, μείωση HDL και ανοσοκαταστολή.
Πότε πρέπει να γίνει εξέταση ψευδαργύρου;
Σε περιπτώσεις κόπωσης, τριχόπτωσης,
συχνών λοιμώξεων, δυσαπορρόφησης,
νόσου Crohn, κοιλιοκάκης,
αλκοολισμού ή υπογονιμότητας.
Συνδέεται ο ψευδάργυρος με τον διαβήτη ή χρόνιες παθήσεις;
Ναι. Ο ψευδάργυρος επηρεάζει
την ευαισθησία στην ινσουλίνη,
τη φλεγμονώδη απόκριση
και διαθέτει αντιοξειδωτική δράση
με πιθανό προστατευτικό ρόλο
σε καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο.
Είναι ο ψευδάργυρος ασφαλής για vegan;
Ναι, αλλά συχνά απαιτείται αυξημένη πρόσληψη
λόγω φυτικών οξέων.
Τα συμπληρώματα Zn μπορούν να βοηθήσουν,
ιδίως σε συνδυασμό με βιταμίνη C.
16
Κλείστε Ραντεβού
Κλείστε εύκολα εξέταση ψευδαργύρου ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.
