Τι είναι η προκαλσιτονίνη, πότε ζητείται η εξέταση, ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές και τι σημαίνει όταν είναι αυξημένη. Ένας patient-friendly οδηγός για τη διάγνωση βακτηριακών λοιμώξεων και σήψης.
Γρήγορα: Η Προκαλσιτονίνη (PCT) είναι βιοδείκτης που χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί η πιθανότητα σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης ή σήψης.
Αυξάνεται σημαντικά σε βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά όχι σε ιογενείς.
Η Προκαλσιτονίνη (Procalcitonin – PCT) είναι μια πρωτεΐνη που φυσιολογικά παράγεται σε πολύ μικρές ποσότητες στον οργανισμό.
Σε περιπτώσεις σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης ή σήψης, τα επίπεδά της στο αίμα αυξάνονται σημαντικά.
Γι’ αυτό αποτελεί έναν από τους πιο αξιόπιστους δείκτες βακτηριακών λοιμώξεων.
2️⃣ Ρόλος στον οργανισμό
Η προκαλσιτονίνη είναι πρόδρομη μορφή της καλσιτονίνης, ορμόνης που ρυθμίζει το ασβέστιο.
Όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, ο οργανισμός εκκρίνει μεγάλες ποσότητες PCT στο αίμα, κάτι που δεν συμβαίνει σε ιογενείς λοιμώξεις.
Αυτός ο μηχανισμός την καθιστά πολύ χρήσιμη για τη διάκριση βακτηριακής από ιογενή λοίμωξη.
3️⃣ Πότε ζητείται η εξέταση;
Η εξέταση PCT ζητείται όταν ο γιατρός υποψιάζεται:
Σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη.
Σήψη ή σηψαιμία σε νοσηλευόμενους ασθενείς.
Διαφορική διάγνωση μεταξύ ιογενούς και βακτηριακής λοίμωξης.
Παρακολούθηση ασθενών στη ΜΕΘ.
4️⃣ Φυσιολογικές τιμές
Οι φυσιολογικές τιμές προκαλσιτονίνης είναι πολύ χαμηλές:
Υγιείς ενήλικες: <0.05 ng/mL
Τιμές 0.05 – 0.5 ng/mL: μπορεί να σημαίνουν ήπια φλεγμονή ή πρώιμη λοίμωξη.
Είναι σημαντικό ότι η PCT δεν αυξάνεται συνήθως σε ιογενείς λοιμώξεις, κάτι που τη διαφοροποιεί από άλλους δείκτες όπως η CRP.
6️⃣ PCT και Ιογενείς Λοιμώξεις / COVID-19
Στην COVID-19, τα επίπεδα PCT συνήθως παραμένουν χαμηλά, εκτός αν υπάρχει δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη.
Γι’ αυτό η μέτρηση της PCT είναι χρήσιμη για να εκτιμηθεί αν χρειάζονται αντιβιοτικά ή όχι.
7️⃣ PCT vs CRP – Ποιος δείκτης είναι πιο αξιόπιστος;
Η CRP είναι επίσης δείκτης φλεγμονής, αλλά δεν μπορεί πάντα να ξεχωρίσει αν πρόκειται για βακτηριακή ή ιογενή λοίμωξη.
Η PCT έχει το πλεονέκτημα ότι αυξάνεται μόνο σε βακτηριακές λοιμώξεις, καθιστώντας την πιο ειδική για τη διάγνωση σήψης.
8️⃣ Παρακολούθηση στο χρόνο
Η PCT χρησιμοποιείται και για την παρακολούθηση ασθενών με λοίμωξη.
Η μείωση των επιπέδων της δείχνει βελτίωση και αποτελεσματική θεραπεία, ενώ η επιμονή σε υψηλά επίπεδα δείχνει ότι η λοίμωξη συνεχίζεται.
9️⃣ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
❓ Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές PCT;
👉 Συνήθως κάτω από 0.05 ng/mL.
❓ Τι σημαίνει υψηλή PCT;
👉 Υποδηλώνει σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη ή σήψη.
❓ Μπορεί να αυξηθεί σε ιογενείς λοιμώξεις;
👉 Όχι, παραμένει χαμηλή εκτός αν υπάρχει βακτηριακή επιπλοκή.
❓ Χρησιμοποιείται στην COVID-19;
👉 Ναι, βοηθά να εκτιμηθεί αν απαιτούνται αντιβιοτικά.
❓ Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση;
👉 Όχι, γίνεται με απλή αιμοληψία.
🔟 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
Η Προκαλσιτονίνη (PCT) είναι αξιόπιστος δείκτης για σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις και σήψη.
Αμυλοειδές Α ορού (SAA): Τι δείχνει όταν είναι αυξημένο – Φλεγμονή & Λοίμωξη
Τελευταία ενημέρωση:
Σύντομη περίληψη:
Το Οροαμυλοειδές Α (SAA) είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης που αυξάνεται έντονα σε φλεγμονή και λοιμώξεις.
Χρησιμοποιείται κυρίως για εκτίμηση βαρύτητας και παρακολούθηση της πορείας της νόσου.
1
Τι είναι το Aμυλοειδές Α (SAA)
Το Αμυλοειδές Α ορού (Serum Amyloid A – SAA) είναι πρωτεΐνη του αίματος
που παράγεται κυρίως από το ήπαρ
και ανήκει στις πρωτεΐνες οξείας φάσης.
Οι πρωτεΐνες αυτές αυξάνονται απότομα όταν ο οργανισμός
ενεργοποιεί ανοσολογική απόκριση,
όπως σε λοίμωξη, φλεγμονή,
ιστική βλάβη ή έντονο φλεγμονώδες στρες.
Σε φυσιολογικές συνθήκες, τα επίπεδα του SAA στο αίμα
είναι πολύ χαμηλά.
Όταν όμως υπάρξει φλεγμονώδες ή λοιμώδες ερέθισμα,
οι τιμές του μπορούν να αυξηθούν δεκάδες έως εκατοντάδες φορές μέσα σε λίγες ώρες,
γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα ευαίσθητο δείκτη ενεργής φλεγμονής.
Τι να θυμάστε:
Το SAA δεν δείχνει την αιτία της νόσου από μόνο του,
αλλά την ένταση και τη δυναμική της φλεγμονώδους διεργασίας.
2
Ρόλος στον οργανισμό
Το SAA διαδραματίζει ενεργό ρόλο στη ρύθμιση της φλεγμονώδους απάντησης
και δεν αποτελεί απλώς έναν «παθητικό» εργαστηριακό δείκτη.
Συγκεκριμένα, συμμετέχει:
Στην ενεργοποίηση και προσέλκυση ανοσοκυττάρων
στα σημεία φλεγμονής.
Στη μεταφορά λιπιδίων και την ανακατανομή τους
κατά τη διάρκεια οξείας νόσου.
Στη σηματοδότηση ιστικής βλάβης
και την ενίσχυση της τοπικής ανοσολογικής απόκρισης.
Λόγω αυτών των ιδιοτήτων,
το SAA αντανακλά με μεγαλύτερη ακρίβεια την ένταση της φλεγμονώδους διεργασίας,
ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια,
σε σύγκριση με πιο «αργούς» δείκτες.
Συχνό κλινικό σημείο:
Σε οξείες λοιμώξεις, το SAA μπορεί να αυξηθεί
νωρίτερα από άλλους δείκτες,
παρέχοντας πρώιμη εικόνα της βαρύτητας.
3
Πότε ζητείται η εξέταση
Η εξέταση ζητείται όταν υπάρχει ανάγκη εκτίμησης ενεργής φλεγμονώδους διεργασίας
και αξιολόγησης της έντασης της ανοσολογικής απόκρισης.
Χρησιμοποιείται κυρίως σε περιπτώσεις όπως:
Οξείες λοιμώξεις, για εκτίμηση βαρύτητας και δυναμικής εξέλιξης.
Χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις, όπου απαιτείται παρακολούθηση δραστηριότητας.
Αυτοάνοσα νοσήματα, ως δείκτης ενεργότητας της νόσου.
Καταστάσεις όπου η κλινική εικόνα δεν είναι σαφής
και απαιτείται επιπλέον εργαστηριακή τεκμηρίωση.
Στην πράξη, η εξέταση δεν χρησιμοποιείται μεμονωμένα,
αλλά συνδυαστικά με άλλους δείκτες
και πάντα σε συσχέτιση με το κλινικό ιστορικό και τα συμπτώματα.
Κλινική σημείωση:
Η ταχεία μεταβολή των τιμών την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη
για παρακολούθηση της πορείας
και όχι μόνο για αρχική εκτίμηση.
4
Φυσιολογικές τιμές
Σε υγιή άτομα, τα επίπεδα στο αίμα
είναι συνήθως χαμηλά,
με τιμές < 10 mg/L.
Όταν ενεργοποιηθεί φλεγμονώδης ή λοιμώδης μηχανισμός,
οι τιμές μπορούν να αυξηθούν πολύ απότομα,
φτάνοντας δεκάδες ή και εκατοντάδες φορές
πάνω από τα φυσιολογικά όρια.
Η ταχεία αυτή αύξηση αντανακλά την ένταση της φλεγμονώδους αντίδρασης
και όχι απαραίτητα το είδος της αιτίας.
Τι να γνωρίζετε:
Δεν υπάρχουν «επικίνδυνες» ή «ασφαλείς» τιμές από μόνες τους.
Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα
και τις υπόλοιπες εξετάσεις.
5
Αυξημένο SAA – τι σημαίνει
Αυξημένο SAA υποδηλώνει ότι στον οργανισμό
υπάρχει ενεργοποιημένη φλεγμονώδης διεργασία
και ότι το ανοσοποιητικό σύστημα βρίσκεται σε φάση άμεσης απόκρισης.
Η αύξηση αυτή δεν αποτελεί διάγνωση από μόνη της.
Αντίθετα, δείχνει την ένταση και τη δυναμική
της φλεγμονής και απαιτεί πάντα συσχέτιση με το κλινικό ιστορικό,
τα συμπτώματα και τα υπόλοιπα εργαστηριακά ευρήματα.
Στην πράξη, υψηλές τιμές μπορεί να παρατηρηθούν:
Σε οξείες λοιμώξεις, όπου η αύξηση είναι συνήθως απότομη.
Σε χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις, με διακυμάνσεις ανάλογα με τη δραστηριότητα.
Μετά από τραύμα, χειρουργική επέμβαση ή σοβαρό φλεγμονώδες στρες.
Ιδιαίτερη σημασία δεν έχει μόνο η απόλυτη τιμή,
αλλά και η μεταβολή της στον χρόνο,
δηλαδή αν μειώνεται, παραμένει σταθερή
ή συνεχίζει να αυξάνεται.
Κλινικό κλειδί:
Μια ταχεία πτώση των τιμών συνήθως υποδηλώνει ανταπόκριση στη θεραπεία,
ενώ η επιμονή υψηλών επιπέδων απαιτεί
περαιτέρω διερεύνηση.
6
SAA και λοιμώξεις
Σε βακτηριακές και ιογενείς λοιμώξεις,
το SAA αυξάνεται πολύ πρώιμα,
συχνά μέσα στις πρώτες ώρες
από την έναρξη της φλεγμονώδους απάντησης.
Η ταχεία αυτή αύξηση το καθιστά χρήσιμο δείκτη για:
Εκτίμηση της βαρύτητας της λοίμωξης.
Παρακολούθηση της εξέλιξης και της ανταπόκρισης στη θεραπεία.
Διαφοροποίηση ήπιων από σοβαρότερες φλεγμονώδεις καταστάσεις.
Σε πολλές περιπτώσεις,
οι τιμές αυξάνονται νωρίτερα
σε σύγκριση με άλλους δείκτες,
παρέχοντας πρώιμη εικόνα
της ενεργότητας της νόσου.
Πρακτική παρατήρηση:
Η ερμηνεία στις λοιμώξεις γίνεται πάντα συνδυαστικά,
καθώς καμία μεμονωμένη εξέταση
δεν αρκεί για πλήρη κλινική εικόνα.
7
SAA και COVID-19
Σε ασθενείς με COVID-19,
υψηλές τιμές του SAA έχουν συσχετιστεί
με βαριά νόσηση
και αυξημένο φλεγμονώδες φορτίο.
Η αύξηση αντικατοπτρίζει την έντονη συστηματική φλεγμονώδη αντίδραση
που παρατηρείται σε σοβαρές μορφές της νόσου,
ιδιαίτερα όταν υπάρχει προσβολή του αναπνευστικού.
Κλινικά, χρησιμοποιείται για:
Εκτίμηση της βαρύτητας της νόσου κατά την εισαγωγή.
Παρακολούθηση της εξέλιξης σε νοσηλευόμενους ασθενείς.
Έγκαιρο εντοπισμό περιπτώσεων
με αυξημένο φλεγμονώδη κίνδυνο.
Η πτώση των τιμών κατά τη διάρκεια της νοσηλείας
συνδέεται συνήθως με κλινική βελτίωση,
ενώ η επιμονή υψηλών επιπέδων
απαιτεί στενότερη παρακολούθηση.
Σημαντικό:
Στην COVID-19, η ερμηνεία γίνεται πάντα συνδυαστικά με την κλινική εικόνα
και άλλους δείκτες φλεγμονής.
8
SAA και αυτοάνοσα νοσήματα
Σε αυτοάνοσα νοσήματα,
όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα
και ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος,
το SAA χρησιμοποιείται για εκτίμηση της ενεργότητας της νόσου.
Οι τιμές του αντικατοπτρίζουν την ένταση της φλεγμονώδους δραστηριότητας
και συχνά μεταβάλλονται παράλληλα
με την κλινική εικόνα του ασθενούς.
Στην πράξη βοηθά:
Στην παρακολούθηση εξάρσεων και υφέσεων.
Στην εκτίμηση ανταπόκρισης στη θεραπεία.
Στον διαχωρισμό ενεργής φλεγμονής
από μη φλεγμονώδη συμπτώματα.
Κλινική παρατήρηση:
Στα αυτοάνοσα, μεγαλύτερη αξία έχει η τάση των τιμών στον χρόνο
παρά μια μεμονωμένη μέτρηση.
9
SAA και κακοήθειες
Σε ορισμένες νεοπλασματικές νόσους,
η αύξηση του SAA αντανακλά κυρίως τη συνολική φλεγμονώδη επιβάρυνση
του οργανισμού και όχι την παρουσία καρκίνου καθαυτή.
Οι αυξημένες τιμές σχετίζονται συχνά με:
Ενεργό φλεγμονώδες μικροπεριβάλλον γύρω από τον όγκο.
Ιστική βλάβη ή επιπλοκές της νόσου.
Στρες του οργανισμού λόγω προχωρημένης νόσου ή συνοδών καταστάσεων.
Στην κλινική πράξη, το SAA δεν χρησιμοποιείται για διάγνωση κακοήθειας.
Μπορεί όμως να συμβάλει
στην εκτίμηση της γενικής κατάστασης
και της φλεγμονώδους δραστηριότητας
σε ήδη γνωστή νόσο.
Σημαντικό:
Αυξημένες τιμές δεν σημαίνουν καρκίνο.
Η ερμηνεία γίνεται πάντα στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.
10
Παρακολούθηση στο χρόνο
Η παρακολούθηση των τιμών στο χρόνο
παρέχει ουσιαστική πληροφορία για την πορεία της φλεγμονώδους διεργασίας
και την ανταπόκριση σε θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Συγκεκριμένα:
Σταδιακή πτώση των τιμών υποδηλώνει ανταπόκριση στη θεραπεία.
Σταθερά υψηλές τιμές απαιτούν
επανεκτίμηση και έλεγχο για επίμονη φλεγμονή.
Νέα άνοδος μετά από αρχική βελτίωση
μπορεί να υποδηλώνει επιπλοκή ή υποτροπή.
Για τον λόγο αυτό,
μεγαλύτερη σημασία έχει η τάση των τιμών
και όχι μια μεμονωμένη μέτρηση.
Πρακτική οδηγία:
Η επανάληψη της εξέτασης
καθορίζεται από την κλινική εικόνα
και όχι από προκαθορισμένο χρονικό διάστημα.
11
SAA σε σχέση με CRP και ΤΚΕ
Το SAA, η CRP και η ΤΚΕ είναι δείκτες φλεγμονής,
αλλά διαφέρουν ως προς την ταχύτητα αντίδρασης
και τη χρησιμότητα στην κλινική πράξη.
Συνοπτικά:
Το SAA αυξάνεται πολύ πρώιμα
και αντικατοπτρίζει τη δυναμική της φλεγμονής.
Η CRP είναι σταθερός δείκτης,
χρήσιμος για ευρεία κλινική αξιολόγηση.
Η ΤΚΕ μεταβάλλεται πιο αργά
και επηρεάζεται από πολλούς μη φλεγμονώδεις παράγοντες.
Για τον λόγο αυτό,
το SAA προτιμάται όταν απαιτείται γρήγορη εκτίμηση βαρύτητας
ή στενή παρακολούθηση της πορείας.
Κλινική πράξη:
Οι δείκτες αυτοί είναι συμπληρωματικοί
και όχι ανταγωνιστικοί.
12
Πότε χρειάζεται επανέλεγχος
Ο επανέλεγχος καθορίζεται από την κλινική εικόνα
και τον λόγο για τον οποίο ζητήθηκε αρχικά η εξέταση.
Συνήθως συστήνεται:
Σε οξείες καταστάσεις,
επανάληψη μετά από σύντομο χρονικό διάστημα.
Σε χρόνιες φλεγμονές,
επανέλεγχος για παρακολούθηση δραστηριότητας.
Μετά από έναρξη ή τροποποίηση θεραπείας.
Η χρονική απόσταση των μετρήσεων
εξατομικεύεται και δεν ακολουθεί αυστηρό πρωτόκολλο.
Παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές ανεξάρτητα από τη νόσο
Κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων,
είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη
παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές
χωρίς να υποδηλώνουν απαραίτητα
επιδείνωση της υποκείμενης νόσου.
Τέτοιοι παράγοντες περιλαμβάνουν οξείες καταστάσεις στρες,
πρόσφατες επεμβάσεις,
τραυματισμούς,
καθώς και έντονη φλεγμονώδη δραστηριότητα
άσχετη με το αρχικό διαγνωστικό ερώτημα.
Για τον λόγο αυτό,
η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται
με γνώση του χρονικού πλαισίου
και των πρόσφατων γεγονότων
που μπορεί να επηρέασαν τον οργανισμό.
Επίδραση ηλικίας και φυσιολογικών μεταβολών
Η ηλικία μπορεί να επηρεάσει
τη βασική φλεγμονώδη δραστηριότητα.
Σε ηλικιωμένα άτομα,
χαμηλού βαθμού φλεγμονή
μπορεί να υφίσταται ακόμη και απουσία
σαφούς παθολογικού αιτίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση
είναι αμελητέα,
αλλά ότι απαιτείται προσαρμοσμένη ερμηνεία
σε συνδυασμό με το συνολικό
κλινικό προφίλ.
Σχέση με λοιμώξεις χαμηλής συμπτωματολογίας
Σε ορισμένες περιπτώσεις,
μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση
χωρίς έντονα κλινικά συμπτώματα.
Αυτό συμβαίνει συχνότερα
σε υποκλινικές λοιμώξεις
ή σε πρώιμα στάδια νόσου.
Η εργαστηριακή αυτή ένδειξη
μπορεί να προηγείται
της πλήρους κλινικής εικόνας,
παρέχοντας τη δυνατότητα
πρώιμης παρέμβασης ή στενότερης παρακολούθησης.
Διαφορές μεταξύ ορολογικών μετρήσεων
Οι τιμές μπορεί να παρουσιάζουν
μικρές αποκλίσεις μεταξύ εργαστηρίων,
λόγω διαφορών στη μέθοδο μέτρησης
ή στον αναλυτή.
Για την αξιόπιστη παρακολούθηση,
συνιστάται η επανάληψη στο ίδιο εργαστήριο,
ώστε να αποφεύγονται
μεθοδολογικές διακυμάνσεις
που μπορεί να οδηγήσουν
σε λανθασμένα συμπεράσματα.
13
Τι να κάνετε αν είναι αυξημένο
Η εύρεση αυξημένης τιμής δεν αποτελεί λόγο πανικού,
αλλά ένδειξη ότι απαιτείται
ορθή ιατρική αξιολόγηση.
Συνιστάται:
Συσχέτιση με συμπτώματα και ιστορικό.
Έλεγχος συνοδών δεικτών φλεγμονής.
Ιατρική καθοδήγηση πριν από οποιαδήποτε απόφαση.
Η αυτοδιάγνωση ή η μεμονωμένη ερμηνεία
μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα.
14
Κλινικά σημεία που χρειάζονται προσοχή
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν
υψηλές τιμές συνοδεύονται από:
Επίμονο πυρετό.
Επιδείνωση συμπτωμάτων
παρά τη θεραπεία.
Νέα άνοδο μετά από αρχική πτώση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
η άμεση ιατρική εκτίμηση
είναι απαραίτητη.
Πώς χρησιμοποιείται το SAA στη λήψη κλινικών αποφάσεων
Στην καθημερινή ιατρική πράξη,
η αξία της εξέτασης δεν περιορίζεται
στην απλή επιβεβαίωση παρουσίας φλεγμονής.
Χρησιμοποιείται κυρίως ως εργαλείο υποστήριξης κλινικών αποφάσεων,
ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα
όπου η εικόνα δεν είναι σαφής.
Η ταχεία μεταβολή των τιμών
παρέχει πληροφορίες
για το αν μια κατάσταση
εξελίσσεται, σταθεροποιείται
ή υποχωρεί,
επιτρέποντας έγκαιρη
προσαρμογή της αντιμετώπισης.
Χρήση σε επείγοντα και νοσηλευόμενους ασθενείς
Σε επείγοντα περιστατικά,
όπου απαιτείται γρήγορη εκτίμηση
της βαρύτητας μιας κατάστασης,
η μέτρηση μπορεί να προσφέρει πρώιμη εργαστηριακή ένδειξη
ενεργού φλεγμονώδους διεργασίας.
Σε νοσηλευόμενους ασθενείς,
ιδίως σε μονάδες αυξημένης φροντίδας,
η παρακολούθηση των τιμών
βοηθά στον εντοπισμό
επιδείνωσης ή επιπλοκών
πριν αυτές γίνουν
κλινικά εμφανείς.
Διαχωρισμός φλεγμονής από μη φλεγμονώδεις καταστάσεις
Ένα συχνό διαγνωστικό δίλημμα
είναι η διάκριση
μεταξύ φλεγμονώδους
και μη φλεγμονώδους αιτιολογίας
συμπτωμάτων όπως κόπωση,
πόνος ή κακουχία.
Η ύπαρξη φυσιολογικών ή ήπια αυξημένων τιμών
καθιστά λιγότερο πιθανή
μια ενεργή φλεγμονώδη διεργασία,
καθοδηγώντας την περαιτέρω διερεύνηση
προς άλλες κατευθύνσεις.
Σχέση με την έναρξη και τροποποίηση θεραπείας
Η εξέλιξη των τιμών μετά την έναρξη θεραπείας
αποτελεί πρακτικό δείκτη ανταπόκρισης.
Σε λοιμώξεις,
η έγκαιρη πτώση
συνηγορεί υπέρ
αποτελεσματικής αγωγής.
Αντίθετα,
η στασιμότητα ή νέα άνοδος
μπορεί να υποδηλώνει
ανεπαρκή θεραπεία,
αντοχή ή εμφάνιση επιπλοκών,
καθιστώντας αναγκαία
την επανεκτίμηση.
Ρόλος στη διαφοροποίηση ήπιας και σοβαρής νόσου
Σε ορισμένα κλινικά σενάρια,
όπως λοιμώξεις με ευρύ φάσμα βαρύτητας,
οι τιμές συμβάλλουν
στη διαστρωμάτωση
ήπιας έναντι σοβαρής νόσου.
Η πληροφορία αυτή
δεν λειτουργεί αυτόνομα,
αλλά σε συνδυασμό
με κλινικά και απεικονιστικά δεδομένα,
ενισχύοντας την ακρίβεια
της συνολικής εκτίμησης.
Χρήση σε ασθενείς με πολύπλοκο ιατρικό ιστορικό
Σε ασθενείς με πολλαπλά νοσήματα,
η κλινική εικόνα
συχνά δεν είναι μονοσήμαντη.
Η εξέταση μπορεί να βοηθήσει
στην αναγνώριση
ενεργού φλεγμονώδους παράγοντα
μέσα σε ένα σύνθετο υπόβαθρο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει
η σύγκριση με προηγούμενες μετρήσεις,
ώστε να διαπιστωθεί
αν πρόκειται για νέα εξέλιξη
ή για σταθερή κατάσταση.
Περιορισμοί στη χρήση ως προγνωστικός δείκτης
Παρότι έχουν περιγραφεί συσχετίσεις
με τη βαρύτητα νόσου,
η εξέταση δεν αποτελεί
αυτόνομο προγνωστικό δείκτη.
Η υπερερμηνεία αριθμητικών τιμών
χωρίς κλινικό πλαίσιο
μπορεί να οδηγήσει
σε εσφαλμένες εκτιμήσεις,
γι’ αυτό απαιτείται
συνετή χρήση.
Πώς να αποφεύγονται παρερμηνείες
Για την αποφυγή παρερμηνειών,
συνιστάται:
Αξιολόγηση σε συνδυασμό
με την κλινική εικόνα.
Έλεγχος τάσης και όχι
μεμονωμένης μέτρησης.
Συνεκτίμηση συνοδών παραγόντων
και πρόσφατων γεγονότων.
Η προσέγγιση αυτή
εξασφαλίζει
πιο αξιόπιστη και χρήσιμη
κλινική ερμηνεία.
Τελικό συμπέρασμα pillar:
Η εξέταση αποκτά τη μέγιστη αξία της
όταν χρησιμοποιείται
ως δυναμικό εργαλείο
μέσα σε ένα ολοκληρωμένο
κλινικό πλαίσιο
και όχι ως μεμονωμένος αριθμός.
Πώς εντάσσεται το SAA στον συνολικό έλεγχο φλεγμονής
Στην κλινική πράξη, η μέτρηση του SAA δεν αποτελεί
αυτόνομο εργαλείο διάγνωσης,
αλλά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο εργαστηριακό και κλινικό έλεγχο.
Η αξία του προκύπτει κυρίως από την ταχεία μεταβολή των επιπέδων του,
γεγονός που επιτρέπει στον ιατρό
να αξιολογεί τη δυναμική της φλεγμονής
σε πραγματικό χρόνο.
Σε αντίθεση με δείκτες που παραμένουν αυξημένοι
για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα,
το SAA ανταποκρίνεται γρήγορα
τόσο στην επιδείνωση όσο και στη βελτίωση
της υποκείμενης κατάστασης.
Αυτό το χαρακτηριστικό το καθιστά
ιδιαίτερα χρήσιμο σε καταστάσεις
όπου απαιτείται στενή παρακολούθηση.
Διαφορές μεταξύ οξείας και χρόνιας αύξησης
Η ερμηνεία διαφέρει σημαντικά
ανάλογα με το αν η αύξηση είναι οξεία ή χρόνια.
Σε οξεία αύξηση, οι τιμές ανεβαίνουν απότομα,
συνήθως μέσα σε ώρες,
και συνδέονται συχνότερα με λοίμωξη, τραύμα ή έντονο
φλεγμονώδες ερέθισμα.
Η εικόνα αυτή απαιτεί άμεση
κλινική αξιολόγηση,
καθώς αντικατοπτρίζει ενεργό
ανοσολογική απάντηση.
Αντίθετα, σε χρόνια ή υποτροπιάζουσα αύξηση,
οι τιμές μπορεί να παραμένουν
μέτρια αυξημένες για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
η ερμηνεία στρέφεται περισσότερο προς χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα,
αυτοάνοσες καταστάσεις
ή παρατεταμένο φλεγμονώδες στρες.
Η σημασία της τάσης των τιμών
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα
της συγκεκριμένης εξέτασης
είναι η δυνατότητα αξιολόγησης
της τάσης των τιμών.
Μια μεμονωμένη μέτρηση παρέχει
στιγμιαία πληροφορία.
Αντίθετα, δύο ή περισσότερες μετρήσεις
σε διαδοχικό χρόνο επιτρέπουν
την εκτίμηση της πορείας:
αν η φλεγμονή υποχωρεί,
αν παραμένει ενεργή
ή αν επιδεινώνεται.
Στην καθημερινή ιατρική πράξη,
η παρακολούθηση αυτή
συχνά έχει μεγαλύτερη σημασία
από την απόλυτη τιμή.
Πώς επηρεάζουν οι συνοδές παθήσεις
Η ερμηνεία πρέπει πάντα να λαμβάνει υπόψη
τις συνοδές παθήσεις του ασθενούς.
Χρόνια νοσήματα,
όπως αυτοάνοσα ή φλεγμονώδεις παθήσεις,
μπορούν να επηρεάσουν
τη βασική τιμή αναφοράς.
Σε αυτές τις περιπτώσεις,
μια ήπια αύξηση
δεν έχει την ίδια σημασία
με την ίδια τιμή σε άτομο
χωρίς γνωστό υποκείμενο νόσημα.
Γι’ αυτόν τον λόγο,
η ερμηνεία γίνεται εξατομικευμένα.
Ρόλος στην παρακολούθηση θεραπείας
Η εξέταση χρησιμοποιείται συχνά
για την εκτίμηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία.
Σε λοιμώξεις,
η πτώση των τιμών μετά την έναρξη αγωγής
αποτελεί ένδειξη
ότι η φλεγμονώδης διεργασία
υποχωρεί.
Αντίθετα, η απουσία πτώσης
ή νέα άνοδος
μπορεί να υποδηλώνει
ανεπαρκή ανταπόκριση,
επιπλοκή ή ανάγκη
επαναξιολόγησης της θεραπευτικής στρατηγικής.
Περιορισμοί της εξέτασης
Παρά τη χρησιμότητά της,
η εξέταση έχει περιορισμούς.
Δεν μπορεί να προσδιορίσει
την ακριβή αιτία της φλεγμονής
ούτε να υποκαταστήσει
την κλινική αξιολόγηση.
Για τον λόγο αυτό,
δεν χρησιμοποιείται
ως μοναδικό κριτήριο
λήψης αποφάσεων,
αλλά ως μέρος
ενός συνολικού
διαγνωστικού πλαισίου.
Συμπέρασμα pillar:
Η πραγματική αξία του SAA
βρίσκεται στη δυναμική παρακολούθηση
και στη σωστή ερμηνεία
μέσα στο συνολικό
κλινικό πλαίσιο.
15
Συχνές Ερωτήσεις
Ποια είναι η φυσιολογική τιμή του SAA;
Σε υγιή άτομα, οι τιμές είναι συνήθως κάτω από 10 mg/L.
Τι σημαίνει αυξημένο SAA;
Υποδηλώνει ενεργή φλεγμονώδη διεργασία και χρειάζεται συσχέτιση με την κλινική εικόνα.
Είναι το SAA ειδικό για κάποια νόσο;
Όχι, δείχνει την ένταση της φλεγμονής αλλά όχι την αιτία της.
Είναι καλύτερο από την CRP;
Σε ορισμένες περιπτώσεις αυξάνεται νωρίτερα και αντανακλά ταχύτερα τη δυναμική της φλεγμονής.
Πότε προτιμάται έναντι της ΤΚΕ;
Όταν απαιτείται γρήγορη εκτίμηση ή στενή παρακολούθηση της πορείας.
Μπορεί να είναι αυξημένο χωρίς λοίμωξη;
Ναι, σε αυτοάνοσα νοσήματα, τραύμα, χειρουργείο ή άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις.
Μπορεί να δείχνει καρκίνο;
Όχι, δεν χρησιμοποιείται για διάγνωση κακοήθειας αλλά μπορεί να αντανακλά φλεγμονώδη επιβάρυνση.
Πώς χρησιμοποιείται στην COVID-19;
Υψηλές τιμές έχουν συσχετιστεί με αυξημένη βαρύτητα και χρησιμοποιούνται για παρακολούθηση.
Πόσο γρήγορα αλλάζουν οι τιμές;
Μπορούν να μεταβληθούν μέσα σε ώρες, αντανακλώντας άμεσα τη φλεγμονώδη δραστηριότητα.
Τι σημαίνει πτώση των τιμών;
Συνήθως υποδηλώνει βελτίωση ή ανταπόκριση στη θεραπεία.
Πότε χρειάζεται επανέλεγχος;
Όταν παρακολουθείται η πορεία νόσου ή η ανταπόκριση σε θεραπευτική παρέμβαση.
Χρειάζεται νηστεία πριν την εξέταση;
Όχι, η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία.
Μπορεί να ερμηνευτεί μόνο του;
Όχι, πρέπει πάντα να αξιολογείται μαζί με την κλινική εικόνα και άλλες εξετάσεις.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Κλείστε εύκολα εξέταση SAA ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
D-Dimer: Εξέταση για Θρόμβωση – Οδηγός για Ασθενείς
Τελευταία ενημέρωση:
Σύντομη επισκόπηση
Το D-Dimer είναι αιματολογική εξέταση που χρησιμοποιείται κυρίως για τον αποκλεισμό θρόμβωσης σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα.
Η σωστή ερμηνεία βασίζεται στο κλινικό πλαίσιο και όχι μόνο στην τιμή.
1
Τι είναι το D-Dimer
Το D-Dimer είναι προϊόν αποδόμησης του σταθεροποιημένου ινώδους,
δηλαδή ενός θρόμβου που έχει ήδη σχηματιστεί και αρχίζει να διαλύεται από τον οργανισμό.
Όταν ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί πήξης και στη συνέχεια ινωδόλυσης,
απελευθερώνονται μόρια D-Dimer στο αίμα.
Γι’ αυτό η αύξησή του αποτελεί έμμεσο δείκτη πρόσφατης ή ενεργής θρόμβωσης,
χωρίς όμως να προσδιορίζει το σημείο ή το μέγεθος του θρόμβου.
2
Γιατί γίνεται η εξέταση
Η εξέταση D-Dimer ζητείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία θρομβοεμβολικής νόσου,
στο πλαίσιο κλινικής εκτίμησης από ιατρό.
Υποψία εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης (DVT) με πόνο, οίδημα ή ερυθρότητα στο πόδι.
Υποψία πνευμονικής εμβολής με αιφνίδια δύσπνοια, θωρακικό άλγος ή ταχυκαρδία.
Διερεύνηση ανεξήγητης δύσπνοιας σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις
(π.χ. NT-proBNP, Τροπονίνη).
Σπανιότερα, παρακολούθηση καταστάσεων διαταραχής της πήξης, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
3
Πώς γίνεται & χρειάζεται προετοιμασία
Δείγμα: Λήψη φλεβικού αίματος από το χέρι.
Νηστεία: Δεν απαιτείται· η εξέταση μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.
Φάρμακα: Συνήθως δεν χρειάζεται διακοπή, εκτός αν ο ιατρός δώσει διαφορετική οδηγία.
Χρόνος αποτελέσματος: Τα αποτελέσματα είναι συνήθως διαθέσιμα την ίδια ημέρα.
Σημαντικό
Η εξέταση D-Dimer δεν επηρεάζεται από το φαγητό, αλλά η ερμηνεία της
εξαρτάται από το κλινικό πλαίσιο στο οποίο ζητείται.
4
Πόσο αξιόπιστο είναι & τι δείχνει
Το D-Dimer έχει πολύ υψηλή αρνητική προγνωστική αξία.
Αυτό σημαίνει ότι, όταν η τιμή είναι χαμηλή,
μπορεί να αποκλειστεί με ασφάλεια η θρόμβωση
σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα.
Αντίθετα, ένα υψηλό D-Dimerδεν επιβεβαιώνει από μόνο του
την ύπαρξη θρόμβωσης. Η τιμή μπορεί να αυξηθεί και σε πολλές άλλες καταστάσεις,
όπως φλεγμονή, λοίμωξη, τραύμα ή μετά από χειρουργική επέμβαση.
Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία γίνεται πάντα συνδυαστικά με τα συμπτώματα,
την κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται,
με απεικονιστικό έλεγχο
(π.χ. υπερηχογράφημα φλεβών ή αξονική τομογραφία πνευμόνων).
5
Τιμές, μονάδες & ερμηνεία
Οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες μονάδες για το D-Dimer είναι ng/mL FEU ή μg/L FEU
(FEU = Fibrinogen Equivalent Units).
Σε πολλά εργαστήρια, ως ενδεικτικό αρνητικό όριο
χρησιμοποιείται τιμή <500 ng/mL FEU
(ή <0,5 mg/L FEU).
Τα ακριβή όρια διαφέρουν ανά μέθοδο και εργαστήριο,
γι’ αυτό η τελική ερμηνεία γίνεται πάντα με βάση
το αποτέλεσμα που αναγράφεται στο δικό σας παραπεμπτικό.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Τιμή D-Dimer (FEU)
Ερμηνεία (ενδεικτική)
Κλινικό σχόλιο
< 500 ng/mL (0,5 mg/L)
Αρνητικό
Σε χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα, συχνά αποκλείει DVT / πνευμονική εμβολή
500–2000 ng/mL
Οριακή–μέτρια αύξηση
Απαιτείται κλινική εκτίμηση και, κατά περίπτωση, απεικονιστικός έλεγχος
> 2000 ng/mL
Σημαντική αύξηση
Αυξημένη πιθανότητα θρόμβωσης ή άλλης σοβαρής υποκείμενης κατάστασης
Σημείωση: Οι τιμές είναι ενδεικτικές.
Ακολουθείτε πάντα τα όρια και τις οδηγίες του εργαστηρίου σας.
6
Υψηλό D-Dimer – Συχνές αιτίες
Ένα υψηλό D-Dimer δεν σημαίνει πάντα θρόμβωση.
Η τιμή μπορεί να αυξηθεί σε πολλές καταστάσεις όπου
ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί πήξης ή φλεγμονής.
Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT) ή πνευμονική εμβολή.
Μετεγχειρητική περίοδος, πρόσφατο τραύμα, νοσηλεία ή παρατεταμένη κατάκλιση.
Κύηση (φυσιολογική αύξηση) και προχωρημένη ηλικία.
Λοιμώξεις και φλεγμονώδεις καταστάσεις
(π.χ. σοβαρή λοίμωξη ή σήψη – δείτε και CRP, ΤΚΕ).
Κακοήθειες και ηπατική νόσος.
Τι να θυμάστε
Το D-Dimer είναι δείκτης διεργασίας και όχι διάγνωση.
Η αιτία της αύξησης προσδιορίζεται μόνο με κλινική αξιολόγηση.
7
Χαμηλό / φυσιολογικό D-Dimer – Τι σημαίνει
Σε ασθενείς με χαμηλή ή ενδιάμεση κλινική πιθανότητα για
εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή,
ένα αρνητικό D-Dimer
(σύμφωνα με το όριο του εργαστηρίου) συνήθως επαρκεί για τον αποκλεισμό θρόμβωσης
χωρίς ανάγκη περαιτέρω απεικονιστικού ελέγχου.
Αντίθετα, όταν η κλινική πιθανότητα είναι υψηλή,
η θρόμβωση δεν αποκλείεται μόνο με ένα χαμηλό D-Dimer.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να προχωρήσει
σε απεικονιστική διερεύνηση
(π.χ. υπερηχογράφημα φλεβών ή αξονική τομογραφία),
ακόμη και αν η τιμή είναι εντός φυσιολογικών ορίων.
Κλινικό σημείο
Το D-Dimer χρησιμοποιείται για αποκλεισμό θρόμβωσης
και όχι για επιβεβαίωση. Η τελική απόφαση βασίζεται
πάντα στο συνολικό κλινικό πλαίσιο.
8
Ηλικιακά προσαρμοσμένο όριο (>50 ετών)
Σε άτομα άνω των 50 ετών, τα επίπεδα D-Dimer τείνουν
να αυξάνονται φυσιολογικά με την ηλικία.
Για τον λόγο αυτό, σε επιλεγμένα κλινικά σενάρια,
χρησιμοποιείται ηλικιακά προσαρμοσμένο αρνητικό όριο,
όταν οι μονάδες είναι FEU.
Ο συχνότερα χρησιμοποιούμενος κανόνας είναι:
Ηλικία × 10 ng/mL FEU
Για παράδειγμα, σε άτομο 70 ετών,
το προσαρμοσμένο όριο αντιστοιχεί περίπου σε 700 ng/mL FEU.
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να μειώσει τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα
στους ηλικιωμένους, όμως εφαρμόζεται μόνο από ιατρό
και πάντα σε συνδυασμό με την κλινική εκτίμηση.
9
Κύηση & μετεγχειρητική περίοδος
Κατά την κύηση και ιδίως στο τρίτο τρίμηνο,
καθώς και αμέσως μετά τον τοκετό,
οι τιμές του D-Dimer είναι συχνά αυξημένες
χωρίς να υπάρχει απαραίτητα θρόμβωση.
Αυτό οφείλεται στις φυσιολογικές αλλαγές της πήξης που συνοδεύουν την εγκυμοσύνη.
Παρόμοια εικόνα παρατηρείται μετά από χειρουργική επέμβαση, τραυματισμό ή παρατεταμένη ακινητοποίηση,
όπου η ενεργοποίηση της πήξης και της ινωδόλυσης οδηγεί
σε παροδική αύξηση του D-Dimer.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διάγνωση θρόμβωσης δεν βασίζεται αποκλειστικά στο D-Dimer,
αλλά κυρίως στην κλινική εκτίμηση
και, όταν υπάρχει υποψία, στην απεικονιστική διερεύνηση.
Κλινικό σημείο
Στην κύηση και στη μετεγχειρητική περίοδο,
το D-Dimer έχει χαμηλότερη ειδικότητα.
Η ερμηνεία του γίνεται πάντα από ιατρό,
σε συνδυασμό με το συνολικό κλινικό σενάριο.
10
D-Dimer & COVID-19
Σε λοίμωξη από COVID-19,
το D-Dimer συχνά εμφανίζεται αυξημένο
λόγω της έντονης φλεγμονώδους αντίδρασης
και των διαταραχών της πήξης
που μπορεί να συνοδεύουν τη νόσο.
Μια αυξημένη τιμή δεν σημαίνει αυτόματα
ότι υπάρχει θρόμβωση,
αλλά αποτελεί δείκτη αυξημένου κινδύνου
και συχνά οδηγεί σε στενότερη κλινική παρακολούθηση,
ιδίως σε νοσηλευόμενους ασθενείς.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό
με την κλινική εικόνα και άλλες εξετάσεις,
όπως η CRP
και η Γενική Αίματος.
11
Πνευμονική Εμβολή & Εν τω Βάθει Θρόμβωση
Το D-Dimer χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαλογής (rule-out)
και όχι ως διαγνωστική εξέταση από μόνο του.
Όταν υπάρχει υψηλή κλινική υποψία για πνευμονική εμβολή (PE) ή εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT),
ο ιατρός μπορεί να προχωρήσει απευθείας σε απεικονιστικό έλεγχο,
ανεξάρτητα από την τιμή του D-Dimer.
Οι συχνότερες εξετάσεις επιβεβαίωσης περιλαμβάνουν
την αξονική αγγειογραφία πνευμόνων (CTPA)
για την πνευμονική εμβολή και το υπερηχογράφημα φλεβών για την εν τω βάθει θρόμβωση.
Σε ασθενείς με δύσπνοια ή θωρακικό άλγος,
συχνά συνεκτιμώνται και άλλοι δείκτες,
όπως η Τροπονίνη
και το NT-proBNP,
ώστε να αξιολογηθεί και η καρδιακή συμμετοχή.
Τι να θυμάστε
Σε υψηλή κλινική υποψία θρόμβωσης,
το D-Dimer δεν καθυστερεί την απεικόνιση.
Η διάγνωση βασίζεται πρωτίστως στην κλινική εικόνα.
12
Πότε να μιλήσω άμεσα με γιατρό
Επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό ή αναζητήστε επείγουσα ιατρική βοήθεια
αν εμφανίσετε οποιοδήποτε από τα παρακάτω συμπτώματα:
Αιφνίδια δύσπνοια, έντονο θωρακικό άλγος, αιμόπτυση, ταχυκαρδία ή λιποθυμικό επεισόδιο.
Οίδημα και πόνος σε μία γάμπα,
με αίσθημα θερμότητας ή ερυθρότητα της περιοχής.
Πρόσφατο χειρουργείο ή παρατεταμένη ακινησία,
σε συνδυασμό με συμπτώματα συμβατά με θρόμβωση.
Σημαντικό
Τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν επείγουσα κατάσταση.
Μην καθυστερείτε την ιατρική εκτίμηση.
13
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση D-Dimer;
Όχι, η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ώρα της ημέρας χωρίς νηστεία.
Έχω D-Dimer 700 ng/mL και είμαι 70 ετών· είναι ανησυχητικό;
Με ηλικιακά προσαρμοσμένο όριο (ηλικία×10 ng/mL FEU) η τιμή μπορεί να θεωρηθεί αρνητική, εφόσον η κλινική πιθανότητα είναι χαμηλή.
Μπορεί το D-Dimer να είναι αυξημένο χωρίς θρόμβωση;
Ναι, μπορεί να αυξηθεί σε κύηση, μετεγχειρητική περίοδο, λοιμώξεις, φλεγμονές, προχωρημένη ηλικία ή κακοήθειες.
Ένα αρνητικό D-Dimer αποκλείει πάντα την πνευμονική εμβολή;
Όχι, σε υψηλή κλινική υποψία απαιτείται απεικονιστικός έλεγχος ακόμη και με αρνητικό αποτέλεσμα.
Πόσο γρήγορα αλλάζει το D-Dimer στο αίμα;
Το D-Dimer μπορεί να αυξηθεί γρήγορα μετά από ενεργοποίηση της πήξης και να παραμείνει αυξημένο για ημέρες ή εβδομάδες.
Μπορεί η αντιπηκτική αγωγή να επηρεάσει το αποτέλεσμα;
Ναι, η έναρξη αντιπηκτικής αγωγής μπορεί να μειώσει σταδιακά τα επίπεδα D-Dimer.
Το D-Dimer χρησιμοποιείται για παρακολούθηση θεραπείας;
Όχι συνήθως· δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη ρύθμισης ή αποτελεσματικότητας της αντιπηκτικής αγωγής.
Υπάρχει διαφορά μεταξύ FEU και DDU;
Ναι, πρόκειται για διαφορετικές μονάδες μέτρησης, με τις τιμές DDU να είναι περίπου στο μισό των FEU.
Ένα πολύ υψηλό D-Dimer σημαίνει πάντα σοβαρό πρόβλημα;
Όχι απαραίτητα, αλλά απαιτεί πάντοτε άμεση ιατρική αξιολόγηση και συσχέτιση με την κλινική εικόνα.
Μπορεί να ζητηθεί D-Dimer χωρίς συμπτώματα;
Συνήθως όχι, καθώς η εξέταση έχει αξία κυρίως όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.
14
Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε
Το D-Dimer χρησιμοποιείται κυρίως για τον αποκλεισμό θρόμβωσης σε ασθενείς χαμηλής ή ενδιάμεσης κλινικής πιθανότητας.
Ένα υψηλό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα θρόμβωση και
απαιτεί κλινική εκτίμηση και συχνά απεικονιστικό έλεγχο.
Παράγοντες όπως ηλικία, κύηση, πρόσφατο χειρουργείο και λοιμώξεις μπορούν να αυξήσουν την τιμή.
Σε συμπτώματα όπως δύσπνοια ή πόνος στο στήθος,
συνεκτιμώνται συχνά και δείκτες όπως Τροπονίνη
και NT-proBNP.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά
την ιατρική συμβουλή. Η διάγνωση και η θεραπεία
καθορίζονται από τον/την θεράποντα ιατρό.
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Η γαλακτική αφυδρογονάση, γνωστή και ως LDH (Lactate Dehydrogenase), είναι ένα ένζυμο που εντοπίζεται σχεδόν σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού, όπως:
🫀 Καρδιά
🧬 Ήπαρ
🧠 Εγκέφαλος
🫁 Πνεύμονες
💪 Σκελετικοί Μύες
🩸 Αίμα (ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια)
Το ένζυμο αυτό παίζει βασικό ρόλο στον αναερόβιο μεταβολισμό της ενέργειας, μετατρέποντας το γαλακτικό οξύ σε πυροσταφυλικό και το αντίστροφο, ανάλογα με τις ανάγκες του κυττάρου.
⚠️ Όταν τα κύτταρα υποστούν βλάβη ή καταστραφούν, η LDH απελευθερώνεται στο αίμα, με αποτέλεσμα την αύξηση της συγκέντρωσής της στον ορό.
Η εξέταση LDH είναι χρήσιμη για την ανίχνευση κυτταρικής βλάβης και χρησιμοποιείται σε πολλές διαγνωστικές εφαρμογές, όπως:
🔎 Παρακολούθηση καρκίνου
🫀 Διάγνωση καρδιολογικών επεισοδίων
🧬 Εκτίμηση ηπατικής ή μυϊκής βλάβης
🦠 Εκτίμηση φλεγμονωδών και λοιμωδών καταστάσεων όπως COVID-19
📌 Σημαντικό: Η LDH δεν είναι ειδική για κάποια νόσο. Η αύξησή της αποτελεί ένδειξη βλάβης, αλλά απαιτείται συσχετισμός με άλλες εξετάσεις για ακριβή διάγνωση.
🧠 Ρόλος της LDH στον Οργανισμό
Η γαλακτική αφυδρογονάση (LDH) είναι ένζυμο που συμμετέχει στη μετατροπή του γαλακτικού οξέος σε πυροσταφυλικό κατά τη διαδικασία της γλυκόλυσης. Αυτή η αντίδραση είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τη διάρκεια αναερόβιων συνθηκών (π.χ. έντονη άσκηση, ισχαιμία, υποξία), όταν η παραγωγή ενέργειας από οξείδωση είναι περιορισμένη.
Η LDH υπάρχει σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού και «απελευθερώνεται» στην κυκλοφορία του αίματος όταν υπάρχει κυτταρική βλάβη ή καταστροφή των ιστών.
🔴 Κατάσταση κυττάρων: Αυξημένη LDH υποδηλώνει λυμένα κύτταρα ή φλεγμονή.
⚙️ Μεταβολική δραστηριότητα: Παίζει ρόλο στον αναερόβιο μεταβολισμό, ειδικά σε μύες, εγκέφαλο και αιμοφόρα κύτταρα.
🩸 Διαγνωστικός δείκτης: Χρησιμοποιείται σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των καρδιοπαθειών, αιματολογικών καρκίνων, ηπατικών βλαβών και λοιμώξεων.
👉 Η αυξημένη LDH δεν υποδεικνύει από μόνη της μία συγκεκριμένη νόσο, αλλά αποτελεί μη ειδικό δείκτη ιστικής βλάβης που καθοδηγεί τη διαγνωστική διαδικασία σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις.
🧬 Ισοένζυμα LDH – Τύποι & Όργανα
Η LDH δεν είναι ενιαίο μόριο, αλλά οικογένεια 5 ισοενζύμων με διαφορετική κατανομή στους ιστούς. Τα ισοένζυμα σχηματίζονται από συνδυασμούς δύο τύπων υπομονάδων (H και M) και κατηγοριοποιούνται ως εξής:
Ισοένζυμο
Υπομονάδες
Όργανο-στόχος
LDH-1 (H4)
4 υπομονάδες H (Heart)
🫀 Καρδιά, Ερυθρά αιμοσφαίρια, Νεφροί
LDH-2 (H3M1)
3 H + 1 M
🧠 Λευκά αιμοσφαίρια
LDH-3 (H2M2)
2 H + 2 M
🫁 Πνεύμονες, Εγκέφαλος
LDH-4 (H1M3)
1 H + 3 M
🧬 Ήπαρ, Σκελετικοί μύες
LDH-5 (M4)
4 υπομονάδες M (Muscle)
💪 Ήπαρ, Σκελετικοί μύες
🔎 Η μέτρηση των ισοενζύμων LDH (LDH electrophoresis) μπορεί να βοηθήσει στη διαφορική διάγνωση βλαβών σε συγκεκριμένα όργανα.
📈 LDH-1↑: Συχνό σε έμφραγμα μυοκαρδίου
📈 LDH-5↑: Σε ηπατικές βλάβες, αλκοολική ηπατίτιδα
📈 LDH-3↑: Σε πνευμονική εμβολή
👉 Οι γιατροί χρησιμοποιούν τη σχετική αναλογία των ισοενζύμων (LDH-1/LDH-2 ratio) ως διαγνωστικό εργαλείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως οξεία καρδιακά επεισόδια.
📆 Πότε Γίνεται η Εξέταση LDH;
Η εξέταση της γαλακτικής αφυδρογονάσης (LDH) πραγματοποιείται σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υποψία για βλάβη κυττάρων ή ιστών. Επειδή η LDH απελευθερώνεται στο αίμα όταν καταστρέφονται κύτταρα, η μέτρησή της παρέχει ενδείξεις για την κατάσταση των ιστών του οργανισμού.
Συνήθεις περιπτώσεις όπου ζητείται η LDH:
🩸 Έλεγχος για αιμόλυση (καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων)
🤰 Παρακολούθηση προεκλαμψίας ή HELLP συνδρόμου στην εγκυμοσύνη
Η LDH χρησιμοποιείται συχνά ως συνοδευτική εξέταση και όχι ως μοναδικός δείκτης, καθώς δεν είναι ειδική για κάποιο όργανο.
💉 Πώς Γίνεται η Εξέταση;
Η εξέταση LDH πραγματοποιείται με δειγματοληψία αίματος από φλέβα, συνήθως από τον αγκώνα ή τον καρπό. Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία από τον εξεταζόμενο, εκτός εάν δοθεί οδηγία από τον γιατρό.
Βασικά στοιχεία:
📌 Τύπος δείγματος: Ορός αίματος
⏳ Διάρκεια λήψης: 2-5 λεπτά
📅 Συχνότητα: Αναλόγως κλινικής κατάστασης ή παρακολούθησης νόσου
⚠️ Η αιμόλυση κατά τη δειγματοληψία (δηλαδή η καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων μέσα στο σωληνάριο) μπορεί να ψευδοαυξήσει τα επίπεδα LDH, οπότε απαιτείται σωστός χειρισμός του δείγματος.
💡 Για ειδικές διαγνωστικές περιπτώσεις, όπως η διαφοροποίηση μεταξύ καλοήθους και κακοήθους νόσου, μπορεί να ζητηθεί και κατανομή των ισοενζύμων LDH (LDH electrophoresis).
📊 Φυσιολογικές Τιμές LDH
Οι φυσιολογικές τιμές LDH διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και το εργαστήριο. Παρακάτω παρατίθεται ενδεικτικός πίνακας αναφοράς:
Ηλικιακή Ομάδα
Τιμές Αναφοράς (U/L)
Νεογνά (0–4 εβδομάδων)
225 – 600
Βρέφη (1–12 μηνών)
180 – 435
Παιδιά (1–10 ετών)
145 – 365
Έφηβοι (11–17 ετών)
120 – 330
Ενήλικες άνδρες
125 – 220
Ενήλικες γυναίκες
115 – 210
📌 Οι τιμές ενδέχεται να ποικίλουν ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης και το αναλυτικό σύστημα κάθε εργαστηρίου.
⚠️ Μικρές αποκλίσεις από τις φυσιολογικές τιμές μπορεί να μην έχουν κλινική σημασία, γι’ αυτό και η ερμηνεία πρέπει πάντα να γίνεται από γιατρό, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό και τα άλλα ευρήματα.
📈 Αυξημένη LDH – Πιθανές Αιτίες
Η αύξηση της LDH στο αίμα υποδηλώνει κυτταρική καταστροφή ή αυξημένο κυτταρικό μεταβολισμό. Δεν είναι ειδική για κάποιο όργανο, αλλά μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη διάγνωση και παρακολούθηση παθήσεων.
🦠 COVID-19: Συσχετίζεται με σοβαρότητα νόσου και υπερφλεγμονή
🚨 Η LDH συχνά χρησιμοποιείται σε μονάδες εντατικής θεραπείας, σε παρακολούθηση κακοήθειας, καθώς και σε αθλητές με σοβαρές μυϊκές καταπονήσεις.
💡 Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατανομή των ισοενζύμων LDH βοηθά στη διαφορική διάγνωση (π.χ. LDH-1↑ σε έμφραγμα, LDH-5↑ σε ηπατική βλάβη).
🧫 LDH και Καρκίνος
Η LDH θεωρείται σημαντικός δείκτης κυτταρικού μεταβολισμού και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στη διάγνωση και παρακολούθηση νεοπλασιών. Σε πολλά είδη καρκίνου, η αυξημένη LDH σχετίζεται με αυξημένη παραγωγή ενέργειας από γλυκόλυση (γνωστό ως Warburg effect), ακόμα και παρουσία οξυγόνου.
💡 Στα σεμινώματα όρχεων, η LDH αποτελεί έναν από τους τρεις βασικούς δείκτες μαζί με β-hCG και AFP (αλφα-φετοπρωτεΐνη).
⚠️ Η LDH μπορεί να είναι αυξημένη χωρίς κακοήθεια – γι’ αυτό χρειάζεται συνδυαστική ερμηνεία με άλλους δείκτες (CEA, CA 19-9, κ.λπ.).
💪 LDH και Μυϊκές Κακώσεις
Η LDH παράγεται σε μεγάλο βαθμό στους σκελετικούς μύες και αυξάνεται στο αίμα όταν υπάρχει μυϊκή βλάβη ή καταστροφή μυϊκών κυττάρων. Σε συνδυασμό με άλλες μυϊκές ενδείξεις (π.χ. CPK/CK, μυοσφαιρίνη), παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τη μυϊκή λειτουργία.
Καταστάσεις που προκαλούν αυξημένη LDH λόγω μυϊκής βλάβης:
🏃 Έντονη άσκηση (ιδίως σε μη προπονημένα άτομα)
⚠️ Ραβδομυόλυση – οξεία καταστροφή μυών με σοβαρή αύξηση LDH
💉 Τραύμα ή χειρουργείο – απελευθέρωση LDH από κατεστραμμένους ιστούς
🧬 Κληρονομικές μυοπάθειες – όπως δυστροφία Duchenne
💡 Η συνδυαστική μέτρηση LDH και CPK/CK θεωρείται πιο αξιόπιστη για εκτίμηση μυϊκής βλάβης.
🩸 LDH, Αίμα και Αιμόλυση
Η LDH βρίσκεται σε μεγάλη συγκέντρωση μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Σε καταστάσεις όπου τα κύτταρα αυτά καταστρέφονται (αιμόλυση), το ένζυμο απελευθερώνεται στο πλάσμα, οδηγώντας σε σημαντική αύξηση των επιπέδων LDH στο αίμα.
Καταστάσεις που προκαλούν αιμόλυση και αυξημένη LDH:
📌 Σε αυτές τις περιπτώσεις, η LDH χρησιμοποιείται μαζί με άλλες αιματολογικές παραμέτρους όπως:
🔬 Απελευθέρωση ελεύθερης αιμοσφαιρίνης
📉 Μείωση αιματοκρίτη
🧪 Αυξημένη χολερυθρίνη (ιδίως η έμμεση)
🦴 Αυξημένη ερυθροποιητίνη
⚠️ Η LDH μπορεί να ψευδοαυξηθεί εάν το δείγμα αιμολυθεί κατά τη λήψη ή μεταφορά του. Για αυτό απαιτείται προσεκτικός χειρισμός από το εργαστήριο.
🫀 LDH και Καρδιά
Η LDH-1 είναι το κυρίαρχο ισοένζυμο στο μυοκάρδιο. Όταν υποστεί βλάβη το καρδιακό μυϊκό κύτταρο (όπως σε έμφραγμα), η LDH-1 απελευθερώνεται στην κυκλοφορία.
LDH και Έμφραγμα του Μυοκαρδίου:
📈 Η LDH-1 αυξάνεται 12–24 ώρες μετά το επεισόδιο
⏳ Φθάνει σε peak 2–3 ημέρες μετά
📉 Επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα σε 7–10 ημέρες
💡 Παλαιότερα η LDH ήταν κύριος δείκτης εμφράγματος, μαζί με την CK-MB. Σήμερα, έχει αντικατασταθεί κυρίως από τις τροπονίνες, αλλά παραμένει χρήσιμη σε περιπτώσεις όπου αυτές δεν είναι διαθέσιμες ή όταν το έμφραγμα έχει συμβεί >3 ημερών.
Άλλες καταστάσεις με αυξημένη LDH στην καρδιά:
💔 Μυοκαρδίτιδα
💉 Χειρουργικές επεμβάσεις καρδιάς
🫀 Καρδιακή ανεπάρκεια
📌 Η μέτρηση του λόγου LDH-1 / LDH-2 (κανονικά <1) είναι χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο. Όταν LDH-1 > LDH-2, υποδηλώνει ισχυρή πιθανότητα εμφράγματος.
🧬 LDH και Ήπαρ
Το ήπαρ περιέχει κυρίως τα ισοένζυμα LDH-4 και LDH-5, τα οποία απελευθερώνονται στο αίμα σε περιπτώσεις ηπατικής βλάβης ή καταστροφής των ηπατοκυττάρων.
Καταστάσεις με αυξημένη LDH λόγω ηπατικής συμμετοχής:
🦠 Οξεία ή χρόνια ηπατίτιδα (ιογενής, αυτοάνοση, φαρμακογενής)
🍷 Αλκοολική ηπατίτιδα
🧬 Κίρρωση
🚫 Χολόσταση / απόφραξη χοληφόρων
🧫 Ηπατοκυτταρικός καρκίνος
💉 Τοξική ηπατοπάθεια
📌 Αν και η LDH δεν είναι ειδικός δείκτης ήπατος (σε αντίθεση με ALT, AST, γ-GT), η αυξημένη LDH σε συνδυασμό με άλλες τιμές ηπατικής λειτουργίας μπορεί να υποδηλώνει:
📈 Βαρύτητα της ηπατικής βλάβης
🧪 Παρουσία νεκρωτικών αλλοιώσεων
🧫 Προοδευτική ηπατική ανεπάρκεια
💡 Η LDH-5 είναι συχνά η πιο αυξημένη ισομορφή σε περιπτώσεις αλκοολικής ηπατίτιδας και τοξικής βλάβης.
🤰 LDH στην Εγκυμοσύνη
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η LDH μπορεί να παρακολουθείται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ως δείκτης παθολογικών καταστάσεων που σχετίζονται με τον πλακούντα ή τα αγγεία.
Στο HELLP σύνδρομο, η LDH συχνά αυξάνεται >600 U/L και αποτελεί μέρος των διαγνωστικών κριτηρίων μαζί με:
📉 Χαμηλά αιμοπετάλια
🧪 Αυξημένες τρανσαμινάσες (AST, ALT)
🩸 Αιμολυτικές παραμέτρους
📈 Η παρακολούθηση της LDH είναι κρίσιμη για την πρόγνωση και λήψη απόφασης για πρόωρο τοκετό ή εισαγωγή σε μονάδα υψηλού κινδύνου.
💡 Σε φυσιολογική κύηση, τα επίπεδα LDH δεν παρουσιάζουν σημαντικές μεταβολές και παραμένουν εντός των φυσιολογικών ορίων.
👶 LDH στα Παιδιά
Η LDH είναι φυσιολογικά υψηλότερη στα παιδιά σε σχέση με τους ενήλικες, ιδιαίτερα στα βρέφη και τα νεογνά. Αυτό σχετίζεται με την αυξημένη κυτταρική δραστηριότητα και τον ταχύ ρυθμό ανάπτυξης των ιστών.
Ενδεικτικές φυσιολογικές τιμές LDH στα παιδιά:
👶 Νεογνά: 225 – 600 U/L
🍼 Βρέφη: 180 – 435 U/L
👧 Παιδιά 1–10 ετών: 145 – 365 U/L
Καταστάσεις που προκαλούν παθολογική αύξηση LDH σε παιδιά:
🩸 Αιμολυτικές αναιμίες (συγγενείς ή αυτοάνοσες)
🧬 Οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (ALL)
🧫 Λέμφωμα ή άλλες νεοπλασίες
💪 Μυϊκές δυστροφίες
🦠 Λοιμώξεις (ιογενείς ή βακτηριακές)
📌 Στην παιδιατρική, η LDH χρησιμοποιείται ως μέρος της διερεύνησης αιματολογικών και μυϊκών νοσημάτων. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη σωστή ερμηνεία των τιμών με βάση την ηλικία.
🦠 LDH και COVID-19
Η πανδημία του κορωνοϊού SARS-CoV-2 ανέδειξε την LDH ως χρήσιμο προγνωστικό δείκτη σοβαρότητας σε νοσηλευόμενους ασθενείς.
📈 Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η αυξημένη LDH συσχετίζεται με:
⚠️ Αναπνευστική ανεπάρκεια
📉 Μείωση κορεσμού οξυγόνου (SpO₂)
🧪 Σοβαρή πνευμονική φλεγμονή / διήθηση
🏥 Ανάγκη για ΜΕΘ / διασωλήνωση
☠️ Αυξημένη θνητότητα
Μηχανισμός αύξησης LDH: προέρχεται από την εκτεταμένη κυτταρική καταστροφή λόγω πνευμονικής φλεγμονής, κυτταροκίνης καταιγίδας και ιστικής υποξίας.
💡 H LDH περιλαμβάνεται σε αρκετά predictive scoring systems COVID-19, μαζί με δείκτες όπως D-dimers, φερριτίνη, CRP και IL-6.
📌 Επίπεδα LDH >250 U/L συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών. Η παρακολούθηση των τιμών μπορεί να βοηθήσει στη δυναμική εκτίμηση της πορείας του ασθενούς.
💊 Φάρμακα που Επηρεάζουν την LDH
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν παροδική ή μόνιμη αύξηση της LDH λόγω ηπατικής, μυϊκής ή αιματολογικής τοξικότητας. Η ανίχνευση αυξημένων τιμών LDH σε ασθενή που λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση.
Κατηγορίες φαρμάκων που συχνά επηρεάζουν τα επίπεδα LDH:
🩺 Στατίνες: Μπορεί να προκαλέσουν μυοπάθεια ή ραβδομυόλυση
📌 Πριν από την ερμηνεία αυξημένης LDH, είναι σημαντικό να αναφερθούν όλα τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής. Σε πολλές περιπτώσεις, η LDH μειώνεται με τη διακοπή του υπαίτιου φαρμάκου.
💡 Ανάλογα με το φάρμακο, η αύξηση μπορεί να συνοδεύεται και από άλλες διαταραχές (π.χ. ALT/AST, CPK).
🥦 Διατροφή και LDH
Αν και η LDH δεν επηρεάζεται άμεσα από τη διατροφή, υπάρχουν διατροφικές στρατηγικές που μπορούν να υποστηρίξουν την υγεία των οργάνων που σχετίζονται με την παραγωγή και απομάκρυνση της LDH (όπως το ήπαρ, οι μύες και το αίμα).
Τροφές που προστατεύουν το ήπαρ και τον μυϊκό ιστό:
Τροφές που πρέπει να αποφεύγονται σε περιπτώσεις αυξημένης LDH:
🍟 Τρανς λιπαρά και υπερβολικά κορεσμένα λίπη
🍺 Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
🍬 Τροφές με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη
🥩 Υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος
💡 Η ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε αντιοξειδωτικά, μπορεί να μειώσει το οξειδωτικό στρες και να υποστηρίξει τη φυσιολογική ιστική λειτουργία.
🧪 Χρήση LDH στη Διάγνωση & Παρακολούθηση
Η LDH χρησιμοποιείται σε πολλές κλινικές καταστάσεις τόσο για διαγνωστικούς όσο και για παρακολούθησης λόγους. Επειδή είναι δείκτης κυτταρικής βλάβης, μπορεί να υποδείξει:
💡 Η LDH ξεχωρίζει για την ευαισθησία της (ανιχνεύει καταστροφή), αλλά όχι για την ειδικότητα της. Είναι πολύτιμη ως μέρος πολυπαραγοντικής αξιολόγησης.
📌 Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
🔎 Τι είναι η LDH και γιατί τη μετράμε;
Η LDH (γαλακτική αφυδρογονάση) είναι ένζυμο που απελευθερώνεται στο αίμα όταν καταστρέφονται κύτταρα. Η μέτρησή της χρησιμοποιείται ως δείκτης βλάβης οργάνων όπως η καρδιά, οι πνεύμονες, το ήπαρ, οι μύες, καθώς και σε περιπτώσεις αιμόλυσης ή καρκίνου.
📈 Ποιο είναι το φυσιολογικό εύρος τιμών της LDH;
Στους ενήλικες, οι φυσιολογικές τιμές κυμαίνονται μεταξύ 115–220 U/L, ανάλογα με το εργαστήριο. Στα παιδιά, οι τιμές είναι υψηλότερες. Οι τιμές διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και το φύλο.
📉 Πότε η LDH θεωρείται παθολογικά αυξημένη;
Τιμές >250 U/L θεωρούνται αυξημένες. Τιμές >600 U/L απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση, ειδικά σε συνδυασμό με άλλα παθολογικά ευρήματα.
🩸 Ποια η σχέση της LDH με την αιμόλυση;
Η LDH βρίσκεται μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Όταν αυτά καταστρέφονται (αιμόλυση), η LDH απελευθερώνεται στο πλάσμα, οδηγώντας σε αύξηση της τιμής της.
🧬 Η LDH μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση καρκίνου;
Ναι. Η αυξημένη LDH συνδέεται με υψηλό κυτταρικό μεταβολισμό και νέκρωση όγκων. Σε λεμφώματα και λευχαιμίες χρησιμοποιείται για στάδιο-πρόγνωση. Στον καρκίνο των όρχεων, αποτελεί έναν από τους βασικούς δείκτες.
💉 Πώς γίνεται η εξέταση LDH;
Με αιμοληψία από φλέβα. Δεν απαιτείται νηστεία ή ιδιαίτερη προετοιμασία. Προσοχή απαιτείται στη σωστή λήψη, γιατί η αιμόλυση δείγματος οδηγεί σε ψευδή αύξηση.
⚠️ Ποια φάρμακα επηρεάζουν την LDH;
Στατίνες, αντιβιοτικά (ριφαμπικίνη, πενικιλίνες), χημειοθεραπευτικά, βαλπροϊκό νάτριο και παρακεταμόλη (σε υπερδοσολογία) μπορεί να αυξήσουν τη LDH.
🤰 Ποια είναι η σημασία της LDH στην εγκυμοσύνη;
Η LDH παρακολουθείται σε προεκλαμψία και HELLP σύνδρομο. Τιμές >600 U/L αποτελούν ένδειξη σοβαρής κατάστασης και μπορεί να απαιτούν πρόωρο τοκετό.
🏃 Η άσκηση επηρεάζει την LDH;
Ναι. Έντονη άσκηση προκαλεί μικροτραυματισμούς στους μύες, οδηγώντας σε παροδική αύξηση της LDH (και της CPK). Σε αθλητές, χρησιμοποιείται για έλεγχο overtraining.
🧠 Ποια ισοένζυμα LDH σχετίζονται με ποια όργανα;
LDH-1 → Καρδιά, ερυθρά αιμοσφαίρια
LDH-2 → Λευκά αιμοσφαίρια
LDH-3 → Πνεύμονες, εγκέφαλος
LDH-4 → Ήπαρ, σκελετικοί μύες
LDH-5 → Ήπαρ, σκελετικοί μύες
Η ανάλυση ισοενζύμων (LDH electrophoresis) βοηθά στη διαφορική διάγνωση.
🔬 Υπάρχει τρόπος να γίνει διάκριση της προέλευσης της αυξημένης LDH;
Ναι, μέσω κατανομής ισοενζύμων (LDH-1 έως LDH-5). Επίσης, η συσχέτιση με άλλους δείκτες (ALT/AST, CK, troponin, CEA κ.λπ.) βοηθά στον εντοπισμό της προέλευσης.
📆 Κάθε πότε πρέπει να παρακολουθείται η LDH;
Σε χρόνια νοσήματα, κακοήθειες ή εντατική θεραπεία, μπορεί να παρακολουθείται εβδομαδιαία ή και συχνότερα. Σε σταθερούς ασθενείς, κάθε 3–6 μήνες ή κατ’ εκτίμηση γιατρού.
.
📚 Βιβλιογραφία
1. Lab Tests Online. Lactate Dehydrogenase (LDH). Available online.
2. Mayo Clinic Laboratories. LDH – Clinical and Interpretive Information. Mayo Clinic Labs.
3. National Institutes of Health (NIH). LDH and cancer – clinical significance. PubMed.
4. Ελληνική Εταιρεία Αιματολογίας (ΕΕΑ). www.eea.gr.
5. Ελληνική Εταιρεία Παθολογίας Κύησης. Κατευθυντήριες οδηγίες για προεκλαμψία και HELLP σύνδρομο.
Αναλυτικός οδηγός για την εξέταση Προκαλσιτονίνης (PCT): φυσιολογικές τιμές, όρια σήψης, διαφορές από CRP και πρακτική χρήση στη διάγνωση λοιμώξεων και την αντιβιοτική θεραπεία.
Τι να θυμάστε: Η Προκαλσιτονίνη (PCT) είναι από τους πιο ειδικούς βιοδείκτες για βακτηριακή λοίμωξη και σήψη. Η τάση των τιμών έχει μεγαλύτερη σημασία από μία μεμονωμένη μέτρηση και βοηθά στην ασφαλή καθοδήγηση των αντιβιοτικών.
1
Τι είναι η Προκαλσιτονίνη (PCT)
Η Προκαλσιτονίνη (PCT) είναι πρόδρομη πρωτεΐνη της καλσιτονίνης. Σε υγιείς συνθήκες κυκλοφορεί στο αίμα σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα (<0,05 ng/mL) και δεν έχει ουσιαστική φυσιολογική δράση.
Σε σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις — και ιδιαίτερα στη σήψη — η παραγωγή της ενεργοποιείται σε πολλούς ιστούς (ήπαρ, πνεύμονες, έντερο, μυϊκό ιστό) μέσω φλεγμονωδών κυτταροκινών όπως IL-1β, IL-6 και TNF-α, οδηγώντας σε ταχεία αύξηση των επιπέδων στο πλάσμα.
Τι να θυμάστε: Η PCT αυξάνεται κυρίως σε βακτηριακές λοιμώξεις και παραμένει χαμηλή στις περισσότερες ιογενείς καταστάσεις — γι’ αυτό αποτελεί χρήσιμο βιοδείκτη για διάγνωση σήψης και καθοδήγηση αντιβιοτικών.
2
Πώς παράγεται η PCT
Η PCT είναι προϊόν του γονιδίου CALC-1. Φυσιολογικά εκφράζεται στα C-cells του θυρεοειδούς και μετατρέπεται γρήγορα σε καλσιτονίνη, γι’ αυτό και πρακτικά δεν ανιχνεύεται στο πλάσμα.
Σε βακτηριακή λοίμωξη ή σήψη, η παραγωγή εκτός θυρεοειδούς ενεργοποιείται από φλεγμονώδεις μεσολαβητές και η PCT εκκρίνεται από πολλούς περιφερικούς ιστούς, προκαλώντας ταχεία άνοδο στο αίμα — συχνά μέσα στις πρώτες ώρες.
3
PCT vs CRP — βασικές διαφορές
Η PCT και η CRP είναι δείκτες φλεγμονής με διαφορετική κλινική στόχευση: η πρώτη σχετίζεται κυρίως με βακτηριακή λοίμωξη και σήψη, ενώ η δεύτερη αυξάνεται σχεδόν σε κάθε φλεγμονώδη κατάσταση.
Χαρακτηριστικό
PCT
CRP
Ειδικότητα
Υψηλή για βακτηριακές λοιμώξεις
Γενικός δείκτης φλεγμονής
Χρόνος ανόδου
2–6 ώρες
6–12 ώρες
Κορύφωση
12–24 ώρες
24–48 ώρες
Χρήση σε αντιβιοτικά
Πολύ χρήσιμη
Περιορισμένη
Με απλά λόγια: η PCT είναι πιο ειδική για βακτηριακή λοίμωξη και σήψη, ενώ η CRP λειτουργεί ως γενικός δείκτης φλεγμονής. Ο συνδυασμός τους προσφέρει πιο ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης του ασθενούς.
Υποψία βακτηριακής λοίμωξης — πιθανή σήψη (ανάλογα με το κλινικό πλαίσιο)
2,0 – 10,0
Ισχυρή ένδειξη σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης ή σήψης
> 10,0
Πολύ υψηλή — πολύ πιθανή βαριά σήψη ή σηπτικό shock
Σημαντικό: Η τάση των τιμών έχει μεγαλύτερη αξία από μία μεμονωμένη μέτρηση — πτωτική πορεία σημαίνει καλή ανταπόκριση στη θεραπεία, ενώ ανοδική πορεία απαιτεί άμεση επανεκτίμηση.
5
Πότε ζητείται η εξέταση Προκαλσιτονίνης
Η μέτρηση της PCT ζητείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης ή όταν απαιτείται καθοδήγηση της αντιβιοτικής αγωγής.
Διάγνωση και παρακολούθηση σήψης
Διάκριση βακτηριακής από ιογενή λοίμωξη
Καθοδήγηση διάρκειας αντιβιοτικής θεραπείας
Πνευμονία και παρόξυνση ΧΑΠ
Βαριά COVID-19 με υποψία επιμόλυνσης
Εμπύρετο αγνώστου αιτιολογίας
Μετεγχειρητική παρακολούθηση
Εμπύρετο ουδετεροπενικό σύνδρομο
Στην καθημερινή πράξη, η PCT βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει πότε απαιτούνται αντιβιοτικά και πότε μπορούν να διακοπούν με ασφάλεια, μειώνοντας την άσκοπη έκθεση σε φάρμακα.
6
Διαφορική διάγνωση — Πότε αυξάνεται η PCT χωρίς λοίμωξη
Αν και η PCT είναι ιδιαίτερα ειδική για βακτηριακές λοιμώξεις, υπάρχουν μη λοιμώδεις καταστάσεις όπου μπορεί να παρατηρηθεί παροδική άνοδος.
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Κατάσταση
Επίδραση στην PCT
Μεγάλα χειρουργεία / σοβαρό τραύμα
Παροδική αύξηση
Εγκαύματα
Παροδική αύξηση
Ορισμένες κακοήθειες
Ήπια αύξηση
Νεογνική ηλικία (<48 ώρες)
Φυσιολογική άνοδος
Σε αυτοάνοσα νοσήματα χωρίς επιλοίμωξη, η PCT συνήθως παραμένει χαμηλή — σε αντίθεση με τη CRP — γι’ αυτό απαιτείται πάντα συσχέτιση με το κλινικό πλαίσιο.
7
PCT σε παιδιά και νεογνά
Στα νεογνά παρατηρείται φυσιολογική άνοδος της PCT τις πρώτες 24–48 ώρες ζωής λόγω μεταβατικής προσαρμογής μετά τον τοκετό. Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία πρέπει να γίνεται πάντα σε σχέση με την ηλικία σε ώρες ή ημέρες.
Σε βρέφη και παιδιά, η PCT συμβάλλει κυρίως:
Στη διάκριση βακτηριακής από ιογενή λοίμωξη
Στην έγκαιρη αναγνώριση παιδιατρικής σήψης
Στην καθοδήγηση έναρξης ή διακοπής αντιβιοτικών σε νοσηλευόμενα παιδιά
Όπως και στους ενήλικες, τα αποτελέσματα συνεκτιμώνται πάντα με την κλινική εικόνα, τα ζωτικά σημεία και τους υπόλοιπους εργαστηριακούς δείκτες.
8
Πορεία PCT στο χρόνο — γιατί το trend είναι κρίσιμο
Η διαχρονική μεταβολή της PCT αποτελεί ισχυρό εργαλείο πρόγνωσης και καθοδήγησης θεραπείας, ιδιαίτερα σε νοσηλευόμενους ασθενείς.
Μείωση >50% ανά 24–48 ώρες → ένδειξη αποτελεσματικής αντιβιοτικής αγωγής
Σταθερά υψηλές τιμές → ανάγκη αναζήτησης εστίας ή αναπροσαρμογής θεραπείας
Ανοδική τάση → πιθανή κλινική επιδείνωση ή νέα βακτηριακή επιμόλυνση
Στην πράξη, η καθημερινή παρακολούθηση επιτρέπει έγκαιρη αναγνώριση αποτυχίας θεραπείας, συχνά πριν εμφανιστούν σαφή κλινικά σημεία.
Τι να θυμάστε: Η τάση της PCT υπερέχει διαγνωστικά της μεμονωμένης τιμής και καθοδηγεί τόσο τη συνέχιση όσο και τη διακοπή αντιβιοτικών.
CRP ↑ με PCT χαμηλή → πιθανότερα μη βακτηριακή φλεγμονή
PCT ↑ με φυσιολογικά λευκά → πρώιμη σήψη ή ανοσοκαταστολή
IL-6 ↑ → πολύ πρώιμη φλεγμονώδης ενεργοποίηση
Στην καθημερινή πράξη, ο συνδυασμός PCT + CRP + WBC προσφέρει την πληρέστερη εικόνα παρακολούθησης, με την προοδευτική πτώση της PCT να αποτελεί το ισχυρότερο εργαστηριακό σημάδι αποτελεσματικής θεραπείας.
10
PCT στη σήψη και στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας
Στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, η PCT χρησιμοποιείται συστηματικά ως εργαλείο πρώιμης διάγνωσης, καθημερινής παρακολούθησης και εξατομίκευσης της αντιβιοτικής αγωγής.
Πρώιμη αναγνώριση σήψης, συχνά πριν εμφανιστεί σαφής κλινική επιδείνωση
Καθημερινή αξιολόγηση ανταπόκρισης στη θεραπεία
Καθοδήγηση διάρκειας αντιβιοτικών με βάση την πτωτική τάση
Στην πράξη εφαρμόζεται συνήθως το εξής σχήμα:
Αρχική μέτρηση κατά την εισαγωγή
Επαναληπτική μέτρηση ανά 24 ώρες
Διακοπή ή μείωση αντιβιοτικών όταν παρατηρείται πτώση >50% ή επίτευξη χαμηλών τιμών
Μελέτες έχουν δείξει ότι στρατηγικές βασισμένες στην PCT οδηγούν σε:
Μικρότερη συνολική διάρκεια αντιβιοτικών
Λιγότερες λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια
Συντομότερη παραμονή στη ΜΕΘ
Μείωση φαρμακευτικών ανεπιθύμητων ενεργειών
Έτσι, η παρακολούθηση της PCT αποτελεί σήμερα βασικό κομμάτι της σύγχρονης αντιμετώπισης της σήψης.
Σε πραγματικές συνθήκες ΜΕΘ, η ερμηνεία της Προκαλσιτονίνης δεν γίνεται ποτέ απομονωμένα. Συνδυάζεται με αιμοδυναμικές παραμέτρους (αρτηριακή πίεση, καρδιακή συχνότητα), δείκτες οξυγόνωσης, γαλακτικό οξύ και τη συνολική κλινική εικόνα. Η PCT λειτουργεί ως δυναμικός δείκτης: αποτυπώνει τη βιολογική απάντηση του οργανισμού στη λοίμωξη και όχι απλώς την παρουσία μικροβίου.
Ιδιαίτερη αξία έχει στις περιπτώσεις όπου τα κλασικά σημεία σήψης είναι ασαφή — για παράδειγμα σε ηλικιωμένους, ανοσοκατεσταλμένους ή πολυτραυματίες. Σε αυτούς τους ασθενείς, πυρετός ή λευκοκυττάρωση μπορεί να απουσιάζουν, ενώ η PCT συχνά αυξάνεται νωρίτερα, προσφέροντας κρίσιμο χρονικό πλεονέκτημα για την έναρξη θεραπείας.
Στην πράξη, πολλά πρωτόκολλα εφαρμόζουν αλγορίθμους βασισμένους στην πορεία της PCT. Ενδεικτικά:
Εάν η αρχική PCT είναι υψηλή και μειώνεται >50% μέσα στο πρώτο 48ωρο, θεωρείται ισχυρή ένδειξη ελέγχου της λοίμωξης.
Εάν παραμένει στάσιμη ή μειώνεται ελάχιστα, απαιτείται επανεκτίμηση εστίας, καλλιεργειών και κάλυψης αντιβιοτικών.
Νέα άνοδος μετά από αρχική πτώση εγείρει υποψία δευτερογενούς επιμόλυνσης ή νέας σηπτικής εστίας.
Ένα επιπλέον πλεονέκτημα της PCT είναι ότι επιτρέπει εξατομίκευση της διάρκειας αντιβιοτικής αγωγής. Αντί για αυθαίρετα χρονικά σχήματα (π.χ. «7 ή 10 ημέρες»), η θεραπεία μπορεί να προσαρμόζεται στη βιολογική ανταπόκριση του ασθενούς. Αυτό μεταφράζεται σε μικρότερη έκθεση σε αντιβιοτικά, λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες και περιορισμό της μικροβιακής αντοχής.
Σε πολυοργανική ανεπάρκεια, η ερμηνεία απαιτεί προσοχή: νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να παρατείνει την κάθαρση της PCT, οδηγώντας σε πιο αργή πτώση των τιμών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μεγαλύτερη σημασία έχει η σχετική μεταβολή (ποσοστό μείωσης) παρά η απόλυτη τιμή.
Κλινική πρακτική: Στη ΜΕΘ, η Προκαλσιτονίνη δεν αντικαθιστά τη λήψη καλλιεργειών ούτε την απεικόνιση. Λειτουργεί συμπληρωματικά, βοηθώντας τον γιατρό να εκτιμήσει τη δυναμική της λοίμωξης και να λαμβάνει ταχύτερες, τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Συνολικά, η ενσωμάτωση της PCT στα σύγχρονα πρωτόκολλα σήψης έχει μετατοπίσει την προσέγγιση από τη «στατική» διάγνωση προς τη συνεχή βιολογική παρακολούθηση. Αυτό επιτρέπει πιο στοχευμένη θεραπεία, καλύτερη πρόγνωση και ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας φροντίδας σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς.
11
Προκαλσιτονίνη (PCT) στην COVID-19
Η COVID-19 αποτελεί κατ’ εξοχήν ιογενή λοίμωξη. Στους περισσότερους ασθενείς χωρίς βακτηριακή επιμόλυνση, η PCT παραμένει χαμηλή.
Αύξηση της PCT στην COVID-19 συνδέεται συνήθως με δευτερογενή βακτηριακή λοίμωξη ή με βαριά νόσο σε νοσηλεία ΜΕΘ.
PCT <0,25–0,5 ng/mL → συνήθως δεν ενδείκνυνται αντιβιοτικά
Σε βαριά COVID-19, η καθημερινή παρακολούθηση επιτρέπει έγκαιρη ανίχνευση σηπτικών επιπλοκών.
Ασθενείς με αυξημένες τιμές παρουσιάζουν κατά μέσο όρο χειρότερη πρόγνωση και αυξημένο κίνδυνο πολυοργανικής ανεπάρκειας.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η PCT παρουσιάζει ταχύτερη κινητική σε σύγκριση με άλλους δείκτες φλεγμονής, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη σε επαναξιολόγηση εντός 24ώρου. Σε επείγοντα περιστατικά, αυτή η γρήγορη απόκριση μπορεί να καθορίσει την έγκαιρη κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση της αγωγής. Παράλληλα, σε ασθενείς με παρατεταμένη νοσηλεία, η σταδιακή πτώση της PCT λειτουργεί καθησυχαστικά ως εργαστηριακός δείκτης σταθεροποίησης, ακόμη και όταν η κλινική βελτίωση είναι βραδεία. Έτσι, η Προκαλσιτονίνη συμβάλλει όχι μόνο στη διάγνωση, αλλά και στη συνεχή υποστήριξη της θεραπευτικής στρατηγικής.
12
PCT στην εγκυμοσύνη
Στη φυσιολογική κύηση, τα επίπεδα της PCT παραμένουν χαμηλά και δεν επηρεάζονται ουσιαστικά από τις ορμονικές μεταβολές. Για τον λόγο αυτό, μια σαφώς αυξημένη τιμή στην εγκυμοσύνη θεωρείται κλινικά σημαντική.
Σημαντική αύξηση σχετίζεται σχεδόν πάντα με σοβαρή λοίμωξη (π.χ. πυελονεφρίτιδα, χοριοαμνιονίτιδα, ενδομητρίτιδα/σήψη, βαριά πνευμονία) και μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση σηπτικών επιπλοκών, ιδιαίτερα όταν η κλινική εικόνα είναι άτυπη.
Η μέτρηση βοηθά επίσης στη διάκριση λοίμωξης από καταστάσεις της κύησης που συνοδεύονται από φλεγμονώδη αντίδραση, όπως η προεκλαμψία ή άλλες μη λοιμώδεις αιτίες αυξημένων δεικτών.
Παρόλα αυτά, η ερμηνεία παραμένει πάντοτε κλινική: η PCT δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση ζωτικών σημείων, την κλινική εξέταση και τη στοχευμένη διερεύνηση εστίας.
Πρακτικό: Στην εγκυμοσύνη δίνεται μεγαλύτερη βαρύτητα στη σειρά μετρήσεων (trend) και στη συνύπαρξη ευρημάτων (πυρετός, ταχυκαρδία, υπόταση, λευκοκυττάρωση/ουδετεροφιλία, CRP), παρά σε μία μεμονωμένη τιμή.
13
Πιθανά ψευδώς θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα
Παρότι η PCT είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ως δείκτης βακτηριακής λοίμωξης, υπάρχουν καταστάσεις που οδηγούν σε παροδικά αυξημένες τιμές χωρίς ενεργό λοίμωξη (ψευδώς θετικό) ή σε χαμηλότερες από το αναμενόμενο τιμές παρά την παρουσία λοίμωξης (ψευδώς αρνητικό).
↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα
Κατηγορία
Παράδειγμα
Τι συμβαίνει συνήθως
Πώς το σκέφτεστε κλινικά
Ψευδώς θετικό
Μεγάλο χειρουργείο, σοβαρό τραύμα, εγκαύματα
Παροδική αύξηση λόγω έντονης συστηματικής φλεγμονής
Μετράει η τάση και η συνολική εικόνα
Ψευδώς θετικό
Νεογνική ηλικία <48 ωρών
Φυσιολογική άνοδος τις πρώτες ώρες ζωής
Ηλικιακά όρια + επαναληπτικές μετρήσεις
Ψευδώς θετικό
Ορισμένες κακοήθειες / έντονη φλεγμονή
Ήπια–μέτρια αύξηση
Συνυπολογισμός CRP, λευκών και εικόνας
Ψευδώς αρνητικό
Πολύ πρώιμο στάδιο λοίμωξης
Δεν έχει προλάβει να ανέβει
Επανάληψη σε 6–24 ώρες
Ψευδώς αρνητικό
Ήπια/εντοπισμένη λοίμωξη
Μπορεί να παραμείνει χαμηλή
Δεν αποκλείεται λοίμωξη
Πρακτικά, τα ψευδώς θετικά εμφανίζονται συχνότερα όταν υπάρχει έντονη μη λοιμώδης συστηματική φλεγμονή, ενώ τα ψευδώς αρνητικά παρατηρούνται κυρίως στο πολύ πρώιμο στάδιο μιας λοίμωξης ή σε περιορισμένες εστίες χαμηλής βαρύτητας. Για τον λόγο αυτό, μια μεμονωμένη τιμή δεν πρέπει ποτέ να λειτουργεί απομονωμένα.
Σε καθημερινό κλινικό επίπεδο, μεγαλύτερη σημασία έχει η πορεία της PCT στον χρόνο: μια σταθερή πτωτική τάση υποδηλώνει αποτελεσματικό έλεγχο της λοίμωξης, ενώ επιμονή ή νέα άνοδος απαιτεί αναζήτηση εστίας, επανεκτίμηση καλλιεργειών και πιθανή τροποποίηση αγωγής. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, όπου τα κλασικά σημεία λοίμωξης μπορεί να απουσιάζουν.
Κλειδί ερμηνείας: Η PCT είναι εργαλείο πιθανοτήτων. Ερμηνεύεται πάντα μαζί με ζωτικά σημεία, κλινική εικόνα, καλλιέργειες/απεικόνιση και κυρίως με τη σειρά μετρήσεων.
14
Πότε δεν έχει νόημα να μετρηθεί η PCT
Η PCT είναι στοχευμένος δείκτης βακτηριακής λοίμωξης και σήψης. Σε ορισμένα κλινικά σενάρια, η μέτρησή της δεν προσφέρει ουσιαστική διαγνωστική προστιθέμενη αξία:
Χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις χωρίς ενδείξεις ενεργού λοίμωξης
Προληπτικός έλεγχος σε ασυμπτωματικά άτομα
Απλές ιογενείς λοιμώξεις χωρίς σημεία βακτηριακής επιμόλυνσης
Σταθερά χρόνια νοσήματα χωρίς εμπύρετο ή κλινική επιδείνωση
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κλινική αξιολόγηση και οι βασικοί δείκτες φλεγμονής είναι συνήθως επαρκείς.
Σε πρακτικό επίπεδο, η άσκοπη μέτρηση της PCT μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες και περιττές εξετάσεις. Για παράδειγμα, σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, αυτοάνοσα νοσήματα ή ήπιες ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, μια φυσιολογική τιμή δεν προσθέτει ουσιαστική πληροφορία, ενώ μια οριακή αύξηση μπορεί να προκαλέσει αδικαιολόγητη ανησυχία.
Αντίστοιχα, σε σταθερούς εξωτερικούς ασθενείς χωρίς πυρετό, υπόταση ή εργαστηριακά σημεία ενεργού φλεγμονής, η PCT δεν λειτουργεί ως εργαλείο προληπτικού ελέγχου. Η αξία της αναδεικνύεται όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα — κυρίως σε οξέα εμπύρετα επεισόδια, σε νοσηλευόμενους ασθενείς ή όταν πρέπει να εκτιμηθεί η ανάγκη έναρξης ή συνέχισης αντιβιοτικής αγωγής.
Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η PCT δεν υποκαθιστά τις καλλιέργειες, την απεικόνιση ή τη συνολική κλινική εκτίμηση. Αποτελεί συμπληρωματικό εργαλείο, το οποίο αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν εντάσσεται σε οργανωμένο διαγνωστικό πλαίσιο. Η στοχευμένη χρήση της μειώνει την υπερκατανάλωση αντιβιοτικών και συμβάλλει στην καλύτερη φροντίδα του ασθενούς, ενώ η αδιάκριτη εφαρμογή της σπάνια προσφέρει ουσιαστικό όφελος.
Πρακτικό: Η PCT έχει νόημα όταν υπάρχει πραγματικό ερώτημα «βακτηριακή λοίμωξη ή όχι;» — όχι ως γενικός προληπτικός δείκτης.
15
Συχνές Ερωτήσεις
Τι είναι η Προκαλσιτονίνη (PCT);
Βιοδείκτης που αυξάνεται κυρίως σε σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις και σήψη και χρησιμοποιείται για διάγνωση και καθοδήγηση αντιβιοτικών.
Πότε συνιστάται η μέτρησή της;
Σε υποψία σήψης, πνευμονίας, παρόξυνση ΧΑΠ, COVID-19 με πιθανή επιμόλυνση, εμπύρετο ουδετεροπενικό σύνδρομο και παρακολούθηση στη ΜΕΘ.
Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές;
Σε υγιή άτομα είναι συνήθως κάτω από 0,05 ng/mL.
Τι σημαίνει αυξημένη PCT;
Υποδηλώνει πιθανή σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη ή σήψη και απαιτεί πάντα κλινική συσχέτιση και επανεκτίμηση.
Μπορεί να ξεχωρίσει βακτηριακή από ιογενή λοίμωξη;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, καθώς παραμένει χαμηλή στις ιογενείς λοιμώξεις και αυξάνεται κυρίως στις βακτηριακές.
Πότε είναι πιο αξιόπιστη;
Όταν αξιολογείται σε σειρά μετρήσεων (τάση τιμών) και όχι ως μεμονωμένη τιμή.
Πόσο γρήγορα αυξάνεται μετά από λοίμωξη;
Συνήθως μέσα σε 2–6 ώρες, με κορύφωση στο 12–24ωρο.
Πότε μπορούν να διακοπούν τα αντιβιοτικά βάσει PCT;
Όταν υπάρχει σαφής πτωτική πορεία ή όταν πέσει κάτω από περίπου 0,5 ng/mL, πάντα με ιατρική κρίση.
Είναι χρήσιμη σε παιδιά;
Ναι, ιδιαίτερα για διάκριση βακτηριακής από ιογενή λοίμωξη και έγκαιρη αναγνώριση παιδιατρικής σήψης.
Μπορεί να είναι αυξημένη χωρίς λοίμωξη;
Ναι, παροδικά μετά από μεγάλο χειρουργείο, σοβαρό τραύμα ή εγκαύματα — γι’ αυτό απαιτείται πάντα κλινική συσχέτιση και παρακολούθηση τάσης.
16
Κλείστε Ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.
Κλείστε εύκολα εξέταση Προκαλσιτονίνης (PCT) ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:
3. Wacker C, et al. Procalcitonin as a diagnostic marker for sepsis: a systematic review and meta-analysis. Lancet Infect Dis. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23265945/
Από το 2004 προσφέρουμε διαγνωστικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου με εξελιγμένο ιατρικό εξοπλισμό
και αφοσιωμένο προσωπικό. Δέσμευσή μας είναι η αξιοπιστία, η άμεση και ανθρώπινη φροντίδα σε κάθε ασθενή.
