Πασιφλόρα για Άγχος και Ύπνο: Δοσολογία, Πότε Δρα, Παρενέργειες και Αλληλεπιδράσεις

Η πασιφλόρα είναι αναρριχώμενο φυτό του γένους Passiflora. Για φαρμακευτική χρήση αξιοποιούνται κυρίως τα αποξηραμένα υπέργεια μέρη της Passiflora incarnata L., δηλαδή τα φύλλα, οι βλαστοί και, ανάλογα με το παρασκεύασμα, τμήματα των ανθέων.^[1][2][12]

Δεν πρέπει να συγχέεται με το φρούτο του πάθους που καταναλώνεται ως τρόφιμο. Παρότι ανήκουν στο ίδιο ευρύτερο φυτικό γένος, τα φαρμακευτικά προϊόντα πασιφλόρας πρέπει να αναγράφουν καθαρά το βοτανικό είδος, το μέρος του φυτού, τη μορφή του εκχυλίσματος και τη δοσολογία.^[3]

Η πασιφλόρα διατίθεται ως αποξηραμένο βότανο για έγχυμα, σκόνη, κάψουλες, δισκία, πόσιμες σταγόνες και ξηρά ή υγρά εκχυλίσματα. Υπάρχει επίσης σε πολυσύνθετα προϊόντα μαζί με βαλεριάνα, μελισσόχορτο, λυκίσκο, μελατονίνη, μαγνήσιο ή βιταμίνες του συμπλέγματος Β.

Η Επιτροπή Φυτικών Φαρμακευτικών Προϊόντων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, γνωστή ως HMPC, έχει εκδώσει μονογραφία για την Passiflora incarnata L., herba. Σύμφωνα με αυτή, ορισμένα συγκεκριμένα παρασκευάσματα πασιφλόρας μπορούν να χρησιμοποιούνται παραδοσιακά:^[1][2]

• για την ανακούφιση ήπιων συμπτωμάτων ψυχικού στρες,
• ως βοήθημα για την έναρξη και τη βελτίωση του ύπνου.

Ο χαρακτηρισμός «παραδοσιακό φυτικό φάρμακο» έχει συγκεκριμένη σημασία. Δηλώνει ότι η χρήση θεωρείται εύλογη λόγω της μακρόχρονης εμπειρίας και της καταγεγραμμένης χρήσης, αλλά τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν αποτελεσματικότητα αντίστοιχη με εκείνη ενός φαρμάκου που έχει μελετηθεί σε μεγάλες, υψηλής ποιότητας κλινικές δοκιμές.

Η EMA έχει επίσης αρχίσει ξεχωριστή διαδικασία συλλογής και αξιολόγησης επιστημονικών δεδομένων για τον συνδυασμό ρίζας βαλεριάνας και πασιφλόρας. Η διαδικασία αυτή δεν ισοδυναμεί ακόμη με τελική ευρωπαϊκή μονογραφία του συνδυασμού.^[1]

Επικαιροποίηση: η δημοσιευμένη μονογραφία της EMA παραμένει η αναθεώρηση του 2014. Το 2025 έγινε πρόσκληση υποβολής νέων επιστημονικών δεδομένων, όχι έκδοση νέας τελικής μονογραφίας.

Η πασιφλόρα περιέχει διάφορες φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων φλαβονοειδή όπως η βιτεξίνη και η ισοβιτεξίνη. Έχουν προταθεί επιδράσεις σε νευροδιαβιβαστικά συστήματα που σχετίζονται με τη χαλάρωση και την αναστολή της υπερβολικής νευρικής διέγερσης.^[3][12]

Ένας από τους μηχανισμούς που διερευνώνται αφορά το γ-αμινοβουτυρικό οξύ, γνωστό ως GABA. Το GABA είναι ο βασικός ανασταλτικός νευροδιαβιβαστής του εγκεφάλου και συμμετέχει στη μείωση της νευρωνικής διέγερσης. Εργαστηριακές και ζωικές μελέτες υποστηρίζουν πιθανή επίδραση της πασιφλόρας στο σύστημα GABA, αλλά δεν έχει αποδειχθεί πλήρως ποια συστατικά είναι υπεύθυνα ούτε αν όλα τα εκχυλίσματα δρουν με τον ίδιο τρόπο.^[10]

Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζεται η πασιφλόρα ως «φυσική βενζοδιαζεπίνη». Η ένταση, η ταχύτητα και η προβλεψιμότητα της δράσης της είναι διαφορετικές και εξαρτώνται σημαντικά από το συγκεκριμένο παρασκεύασμα.

Η πασιφλόρα χρησιμοποιείται συχνότερα όταν το άτομο περιγράφει ήπια νευρικότητα, εσωτερική ένταση, δυσκολία να «κατεβάσει ρυθμούς» το βράδυ ή παροδικό στρες που επηρεάζει τον ύπνο. Μπορεί να είναι περισσότερο κατάλληλη όταν τα συμπτώματα είναι περιορισμένης διάρκειας και συνδέονται με μία συγκεκριμένη περίοδο πίεσης.^[1][2]

Δεν πρέπει όμως κάθε μορφή άγχους να αντιμετωπίζεται μόνο με ένα φυτικό προϊόν. Έντονα ή καθημερινά συμπτώματα, κρίσεις πανικού, αποφυγή δραστηριοτήτων, δύσπνοια, επίμονες ταχυκαρδίες, σημαντική πτώση λειτουργικότητας ή συνύπαρξη καταθλιπτικής διάθεσης χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.

Μικρές κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει την πασιφλόρα σε ειδικές καταστάσεις, όπως πριν από χειρουργική ή οδοντιατρική επέμβαση. Ορισμένες έδειξαν μείωση της υποκειμενικής έντασης ή βιολογικών δεικτών στρες. Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν επαρκούν για να θεωρηθεί η πασιφλόρα ισοδύναμη με καθιερωμένη αγχολυτική θεραπεία.^[8][10]

Σε πιλοτική τυχαιοποιημένη μελέτη μόλις 36 ασθενών με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, εκχύλισμα πασιφλόρας συγκρίθηκε με οξαζεπάμη για τέσσερις εβδομάδες. Η απουσία στατιστικά σημαντικής διαφοράς σε τόσο μικρή μελέτη δεν αποδεικνύει ισοδυναμία ούτε δικαιολογεί υποκατάσταση συνταγογραφούμενης αγωγής.^[9]

Η πασιφλόρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βοήθημα όταν η δυσκολία στον ύπνο σχετίζεται κυρίως με νοητική υπερένταση, ανησυχία ή αδυναμία χαλάρωσης. Δεν λειτουργεί απαραίτητα ως ισχυρό υπνωτικό που προκαλεί άμεσο ύπνο.

Σε μικρή διπλά τυφλή μελέτη, η κατανάλωση τσαγιού πασιφλόρας για μία εβδομάδα συσχετίστηκε με καλύτερη υποκειμενική ποιότητα ύπνου σε υγιείς ενήλικες. Η μελέτη είχε μικρό αριθμό συμμετεχόντων και δεν απέδειξε σημαντική βελτίωση σε όλες τις αντικειμενικές παραμέτρους ύπνου.^[6]

Η πασιφλόρα δεν διορθώνει από μόνη της έναν απορρυθμισμένο κιρκάδιο ρυθμό. Όταν κάποιος κοιμάται σε ακανόνιστες ώρες, εκτίθεται σε έντονο φως και οθόνες μέχρι αργά ή εργάζεται σε βάρδιες, η ρύθμιση του προγράμματος και του φωτός έχει συχνά μεγαλύτερη σημασία από την προσθήκη ενός ακόμη συμπληρώματος.

Επίμονη αϋπνία μπορεί επίσης να σχετίζεται με υπνική άπνοια, σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, κατάθλιψη, υπερθυρεοειδισμό, εμμηνόπαυση, χρόνιο πόνο, καφεΐνη, αλκοόλ ή φάρμακα.

Νεότερο κλινικό δεδομένο: σε τυχαιοποιημένη μελέτη 110 ενηλίκων με αϋπνία, έπειτα από δύο εβδομάδες χορήγησης εκχυλίσματος καταγράφηκε αύξηση του συνολικού χρόνου ύπνου σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο (περίπου 23 λεπτά κατά μέσο όρο), με οριακή στατιστική σημαντικότητα. Η βελτίωση άλλων αντικειμενικών παραμέτρων δεν ήταν σαφώς μεγαλύτερη από του εικονικού φαρμάκου. Χρειάζονται μεγαλύτερες ανεξάρτητες δοκιμές.^[7]

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος, επιστημονικά τεκμηριωμένος χρόνος έναρξης δράσης για όλα τα προϊόντα πασιφλόρας. Ο χρόνος εξαρτάται από τη μορφή, το εκχύλισμα, τη δόση, τα υπόλοιπα συστατικά του προϊόντος και την ατομική ευαισθησία.^[2][5]

Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να αισθανθούν ήπια χαλάρωση σε μη προβλέψιμο χρονικό διάστημα. Αυτό όμως δεν είναι εγγυημένο και δεν σημαίνει ότι κάθε κάψουλα ή τσάι έχει προβλέψιμη άμεση επίδραση. Σε μελέτες ύπνου, η αξιολόγηση έγινε έπειτα από επαναλαμβανόμενη βραδινή χρήση και όχι μόνο μετά από μία μεμονωμένη λήψη.^[5]

Για βοήθεια στον ύπνο, πολλά προϊόντα λαμβάνονται περίπου 30–60 λεπτά πριν από την κατάκλιση. Πρέπει πάντοτε να ακολουθούνται οι οδηγίες του συγκεκριμένου σκευάσματος, επειδή τα εκχυλίσματα δεν έχουν ίδια συγκέντρωση.

Η δοσολογία δεν μπορεί να εκφραστεί με έναν καθολικό αριθμό mg. Ένα δισκίο με 300 mg αλεσμένου φυτού δεν είναι ισοδύναμο με 300 mg συμπυκνωμένου ξηρού εκχυλίσματος. Σημασία έχουν η αναλογία εκχύλισης, ο διαλύτης και η ποσότητα φυτικής πρώτης ύλης που αντιστοιχεί στην τελική δόση.^[2]

Η ευρωπαϊκή μονογραφία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες παραδοσιακές μορφές για εφήβους άνω των 12 ετών, ενήλικες και ηλικιωμένους:

Δεν πρέπει να υπολογίζεται αυθαίρετα μεγαλύτερη δόση με βάση το πόσο έντονο είναι το άγχος ή πόσο δύσκολα έρχεται ο ύπνος. Η αύξηση της δόσης μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη υπνηλία, ζάλη και μειωμένη ικανότητα οδήγησης χωρίς να προσφέρει ανάλογο όφελος.

Οι παραπάνω ποσότητες προέρχονται από συγκεκριμένες φαρμακοτεχνικές μορφές της μονογραφίας και δεν αποτελούν προτεινόμενη εξατομικευμένη συνταγή. Για τα διαφορετικά υγρά εκχυλίσματα αναφέρονται συγκεκριμένοι λόγοι εκχύλισης και διαλύτες, επομένως δεν είναι ασφαλές να εφαρμόζεται μία κοινή δόση σταγόνων ή χιλιοστολίτρων.^[2]

Για την παρασκευή εγχύματος χρησιμοποιούνται συνήθως 1–2 g αποξηραμένης, τεμαχισμένης πασιφλόρας σε περίπου 150 ml βραστό νερό. Το βότανο αφήνεται συνήθως για περίπου 10 λεπτά και στη συνέχεια το έγχυμα σουρώνεται.^[2]

Για χρήση πριν από τον ύπνο μπορεί να λαμβάνεται το βραδινό έγχυμα περίπου 30–60 λεπτά πριν από την κατάκλιση, εκτός αν η συσκευασία δίνει διαφορετική οδηγία. Η προσθήκη μεγαλύτερης ποσότητας βοτάνου δεν εξασφαλίζει ισχυρότερη ή καλύτερη δράση.^[2]

Χρειάζεται προσοχή στην προέλευση του προϊόντος. Προτιμώνται τυποποιημένες συσκευασίες από φαρμακείο ή αξιόπιστο προμηθευτή, με σαφή αναγραφή του βοτανικού είδους. Χύμα προϊόν χωρίς ταυτοποίηση μπορεί να έχει μεταβλητή ποιότητα ή να περιέχει διαφορετικό είδος Passiflora.

Η κατανάλωση τσαγιού πασιφλόρας δεν πρέπει να συνδυάζεται αυτόματα με κάψουλα πασιφλόρας ή πολυσύνθετο σκεύασμα ύπνου. Η συνολική δόση μπορεί να γίνει μεγαλύτερη από όσο αντιλαμβάνεται ο χρήστης.

Οι κάψουλες και τα δισκία είναι πρακτικότερα, αλλά η σύγκριση προϊόντων μόνο με βάση τα mg μπορεί να είναι παραπλανητική. Η ετικέτα πρέπει να αναφέρει αν πρόκειται για σκόνη φυτού ή εκχύλισμα, το βοτανικό είδος, το χρησιμοποιούμενο μέρος και, ιδανικά, την αναλογία φυτικής ουσίας προς εκχύλισμα.^[2][12]

Οι σταγόνες μπορεί να περιέχουν αλκοόλη ως διαλύτη. Αυτό έχει σημασία σε παιδιά, εγκύους, άτομα με ηπατική νόσο, ιστορικό εξάρτησης από αλκοόλ ή ανάγκη πλήρους αποφυγής αλκοόλης. Η ποσότητα ανά δόση συνήθως είναι μικρή, αλλά πρέπει να ελέγχεται στο φύλλο οδηγιών.

Πριν από τη χρήση ελέγξτε:

• πόση πασιφλόρα περιέχει κάθε δόση και όχι μόνο κάθε συσκευασία,
• αν υπάρχουν βαλεριάνα, μελατονίνη, λυκίσκος ή μελισσόχορτο,
• πόσες δόσεις επιτρέπονται στο 24ωρο,
• αν υπάρχει προειδοποίηση για οδήγηση, αλκοόλ ή άλλα κατασταλτικά φάρμακα,
• αν το προϊόν χαρακτηρίζεται φάρμακο ή συμπλήρωμα διατροφής.

Ο συνδυασμός πασιφλόρας και βαλεριάνας είναι συχνός σε προϊόντα για βραδινή χαλάρωση και ύπνο. Η λογική του συνδυασμού είναι ότι η πασιφλόρα χρησιμοποιείται περισσότερο για την εσωτερική ένταση και τη δυσκολία χαλάρωσης, ενώ η βαλεριάνα έχει μακρόχρονη χρήση για ήπια νευρική ένταση και διαταραχές ύπνου.

Η συνύπαρξη των δύο βοτάνων σε ένα προϊόν δεν σημαίνει ότι είναι σωστό να λαμβάνεται επιπλέον ξεχωριστή κάψουλα βαλεριάνας ή πασιφλόρας. Η διπλή λήψη μπορεί να αυξήσει την καταστολή και την υπνηλία της επόμενης ημέρας.^[4]

Η EMA ξεκίνησε το 2025 ειδική διαδικασία αξιολόγησης επιστημονικών δεδομένων για τον συνδυασμό Valeriana officinalis και Passiflora incarnata. Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ολοκληρωμένη τελική ευρωπαϊκή έγκριση του συνδυασμού.^[4]

Δεν υπάρχει μία επιλογή που να είναι καλύτερη για όλους. Η απόφαση εξαρτάται από το βασικό σύμπτωμα, την ευαισθησία στην υπνηλία, το προϊόν και την υπόλοιπη φαρμακευτική αγωγή.^[1][3]

Σε άτομο που έχει κυρίως βραδινή ανησυχία μπορεί να επιλεγεί προϊόν με πασιφλόρα. Σε άτομο που αναφέρει περισσότερο δυσκολία στην έναρξη ή την ποιότητα του ύπνου μπορεί να εξεταστεί η βαλεριάνα. Αυτή είναι πρακτική προσέγγιση και όχι απόλυτος επιστημονικός κανόνας.^[3]

Η πασιφλόρα και η μελατονίνη δεν έχουν τον ίδιο ρόλο. Η πασιφλόρα χρησιμοποιείται κυρίως για ήπια νευρική ένταση και ως βοήθημα στον ύπνο. Η μελατονίνη είναι ορμόνη του κιρκάδιου συστήματος και λειτουργεί κυρίως ως βιολογικό σήμα ότι έχει αρχίσει η νύχτα.^[5]

Η μελατονίνη μπορεί να είναι περισσότερο χρήσιμη όταν υπάρχει μετατόπιση του ωραρίου, ταξίδι με αλλαγή ζώνης ώρας, εργασία σε βάρδιες ή καθυστερημένη φάση ύπνου. Η σωστή ώρα λήψης έχει μεγάλη σημασία. Η λήψη σε ακατάλληλη ώρα μπορεί να μην βοηθήσει ή να μετακινήσει τον ύπνο προς ανεπιθύμητη κατεύθυνση.

Η πασιφλόρα μπορεί να ταιριάζει περισσότερο όταν το άτομο είναι κουρασμένο αλλά παραμένει νοητικά σε υπερένταση. Σε ορισμένα σκευάσματα συνδυάζονται πασιφλόρα και μελατονίνη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται πάντα ο συνδυασμός.

Πριν προστεθεί ξεχωριστή μελατονίνη, ελέγχεται αν υπάρχει ήδη σε προϊόν όπως πολυσύνθετο βοήθημα ύπνου.^[5]

Προϊόντα όπως Τα εμπορικά βοηθήματα χαλάρωσης ή ύπνου δεν έχουν όλα την ίδια σύνθεση. Η σύνθεση μπορεί επίσης να διαφέρει ανά έκδοση, χώρα ή ανανέωση του προϊόντος.^[5]

Ανάλογα με το προϊόν μπορεί να περιέχονται:

• μελατονίνη,
• πασιφλόρα,
• βαλεριάνα,
• μελισσόχορτο ή λυκίσκος,
• μαγνήσιο,
• βιταμίνες Β6 ή άλλες βιταμίνες,
• τρυπτοφάνη ή άλλα συστατικά.

Το συχνότερο λάθος είναι να λαμβάνεται ένα συνδυαστικό προϊόν και επιπλέον ξεχωριστή πασιφλόρα, βαλεριάνα ή μελατονίνη. Έτσι αυξάνεται η συνολική κατασταλτική δράση χωρίς να είναι πάντα εμφανές από την εμπορική ονομασία.^[5]

Η πασιφλόρα θεωρείται γενικά καλά ανεκτή όταν χρησιμοποιείται βραχυχρόνια και στη συνιστώμενη δόση. Ωστόσο, οι ανεπιθύμητες ενέργειες δεν έχουν μελετηθεί με την ίδια έκταση που μελετώνται τα συνταγογραφούμενα φάρμακα.^[2][5]

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι:

• υπνηλία ή αίσθημα βάρους,^[5]
• ζάλη και μειωμένη εγρήγορση,
• πονοκέφαλος,
• ναυτία ή γαστρεντερική ενόχληση,
• αδυναμία ή κόπωση την επόμενη ημέρα,
• αλλεργική αντίδραση σε ευαίσθητα άτομα.

Ταχυκαρδία ή άλλες ασυνήθιστες αντιδράσεις έχουν αναφερθεί σπάνια σε παλαιότερες πηγές, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές αν οφείλονταν αποκλειστικά στην πασιφλόρα, σε συνδυαστικό προϊόν ή σε άλλο παράγοντα.

Η λήψη διακόπτεται και ζητείται ιατρική συμβουλή αν εμφανιστούν εξάνθημα, οίδημα προσώπου, δυσκολία στην αναπνοή, έντονη ζάλη, λιποθυμική τάση, επίμονη ταχυκαρδία ή σύγχυση.

Οι μελέτες ασφάλειας είναι μικρές και κυρίως βραχυχρόνιες. Το Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας των ΗΠΑ αναφέρει ότι ορισμένα εκχυλίσματα έχουν μελετηθεί μέχρι περίπου οκτώ εβδομάδες, χωρίς αυτό να τεκμηριώνει μακροχρόνια ασφάλεια.^[5]

Η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν τεκμηριώνει συγκεκριμένες, επιβεβαιωμένες φαρμακοκινητικές αλληλεπιδράσεις για τα παραδοσιακά παρασκευάσματα πασιφλόρας. Παρ’ όλα αυτά, λόγω της πιθανής κατασταλτικής επίδρασης, χρειάζεται προσοχή όταν συνδυάζεται με φάρμακα ή ουσίες που προκαλούν υπνηλία.^[2][5]

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται με:

• βενζοδιαζεπίνες, όπως αλπραζολάμη, διαζεπάμη, λοραζεπάμη και βρωμαζεπάμη,^[5]
• υπνωτικά τύπου Ζ, όπως ζολπιδέμη και ζοπικλόνη,
• κατασταλτικά αντιισταμινικά, όπως υδροξυζίνη, διφαινυδραμίνη και δοξυλαμίνη,
• οπιοειδή αναλγητικά,
• ηρεμιστικά αντιψυχωσικά,
• τρικυκλικά και άλλα κατασταλτικά αντικαταθλιπτικά,
• αντιεπιληπτικά ή φάρμακα νευροπαθητικού πόνου που προκαλούν ζάλη και υπνηλία,
• μυοχαλαρωτικά,
• άλλα φυτικά προϊόντα με βαλεριάνα, λυκίσκο, μελισσόχορτο ή κάνναβη.

Η βασική ανησυχία είναι η αθροιστική υπνηλία, η αστάθεια, η μειωμένη αντίδραση και ο αυξημένος κίνδυνος πτώσης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ηλικιωμένους και σε άτομα που λαμβάνουν πολλά φάρμακα.

Πριν από αναισθησία ή χειρουργείο: ενημερώστε τον αναισθησιολόγο για τη λήψη πασιφλόρας. Οι αμερικανικές οδηγίες προτείνουν επικοινωνία με επαγγελματία υγείας εάν έχει χρησιμοποιηθεί μέσα στις δύο εβδομάδες πριν από προγραμματισμένη επέμβαση, λόγω πιθανής πρόσθετης καταστολής. Μην αλλάζετε μόνοι σας τη φαρμακευτική αγωγή.^[5]

Η πασιφλόρα δεν πρέπει να συνδυάζεται με αλκοόλ. Το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει την υπνηλία, τη ζάλη, την αστάθεια και τη μείωση των αντανακλαστικών. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχει ταυτόχρονη χρήση βαλεριάνας, υπνωτικού, αγχολυτικού ή κατασταλτικού αντιισταμινικού.^[2][5]

Μετά τις πρώτες δόσεις δεν πρέπει να γίνεται οδήγηση μέχρι να είναι σαφές πώς επηρεάζεται το άτομο. Ακόμη και όταν δεν υπάρχει έντονη υπνηλία, μπορεί να μειωθεί η ταχύτητα αντίδρασης ή η συγκέντρωση.

Η ίδια προσοχή ισχύει για εργασία σε ύψος, χειρισμό μηχανημάτων, επαγγελματική οδήγηση, νυχτερινές βάρδιες και κάθε δραστηριότητα στην οποία ένα στιγμιαίο λάθος μπορεί να προκαλέσει ατύχημα.^[5]

Η ασφάλεια της πασιφλόρας στην εγκυμοσύνη δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς. Για τον λόγο αυτό η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν συνιστά τη χρήση της κατά την εγκυμοσύνη.^[2][5]

Το ίδιο ισχύει για τον θηλασμό, επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα σχετικά με τη μετάβαση συστατικών στο μητρικό γάλα και την επίδρασή τους στο βρέφος.

Έγκυος ή θηλάζουσα γυναίκα δεν πρέπει να θεωρεί ένα φυτικό προϊόν αυτομάτως ασφαλέστερο από ένα φάρμακο. Πρέπει να ελέγχεται ολόκληρη η σύνθεση, επειδή τα προϊόντα ύπνου συχνά περιέχουν πολλά συστατικά και ορισμένες υγρές μορφές περιέχουν αιθανόλη.

Η αϋπνία ή το έντονο άγχος στην εγκυμοσύνη χρειάζονται αξιολόγηση για πιθανούς παράγοντες όπως αναιμία, θυρεοειδική δυσλειτουργία, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, κατάθλιψη ή αγχώδη διαταραχή.

Το Εθνικό Κέντρο Συμπληρωματικής και Ολοκληρωμένης Υγείας των ΗΠΑ επισημαίνει επιπλέον πιθανότητα πρόκλησης συσπάσεων της μήτρας. Η πασιφλόρα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται στην εγκυμοσύνη· για τον θηλασμό τα δεδομένα είναι ανεπαρκή.^[5]

Η ευρωπαϊκή μονογραφία δεν συνιστά τη χρήση πασιφλόρας σε παιδιά κάτω των 12 ετών λόγω ανεπαρκών δεδομένων ασφάλειας. Σε εφήβους άνω των 12 ετών πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο προϊόν κατάλληλο για την ηλικία και σύμφωνα με τις οδηγίες του.^[2]

Η επίμονη αϋπνία σε παιδί ή έφηβο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διερεύνηση. Συχνές αιτίες είναι το ακανόνιστο πρόγραμμα, οι οθόνες, η καφεΐνη, το άγχος, η σχολική πίεση, η καθυστερημένη φάση ύπνου, η κατάθλιψη, η υπνική άπνοια και φάρμακα για διαταραχή ελλειμματικής προσοχής.

Στους ηλικιωμένους χρειάζεται μικρότερη ανοχή στον κίνδυνο υπνηλίας. Η πασιφλόρα μπορεί να προστεθεί σε ήδη υπάρχουσα καταστολή από αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά, αναλγητικά, πρεγκαμπαλίνη ή άλλα φάρμακα.

Η νυχτερινή ζάλη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πτώσης κατά τη μετάβαση στην τουαλέτα. Πριν από τη χρήση πρέπει να εξετάζονται η πολυφαρμακία, η αρτηριακή πίεση, η ισορροπία και προηγούμενα επεισόδια πτώσης.^[5]

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή καθοδήγηση, αν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από περίπου δύο εβδομάδες ή επιδεινώνονται κατά τη χρήση, χρειάζεται συμβουλή γιατρού ή άλλου κατάλληλου επαγγελματία υγείας.^[2]

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχουν:

• αϋπνία τουλάχιστον τρεις νύχτες την εβδομάδα για μεγάλο διάστημα,
• έντονο ροχαλητό, παύσεις στην αναπνοή ή πνιγμονή στον ύπνο,
• υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας,
• κρίσεις πανικού ή σημαντικός περιορισμός της καθημερινότητας,
• επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος ή κοινωνική απόσυρση,
• απώλεια βάρους, τρόμος, εφίδρωση και συνεχείς ταχυκαρδίες,
• ανήσυχα πόδια, κράμπες ή έντονη νυχτερινή κινητικότητα,
• χρήση αλκοόλ ή χαπιών ως απαραίτητη προϋπόθεση για ύπνο.

Σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, σοβαρή σύγχυση, μανιακή διέγερση, πόνος στο στήθος και δύσπνοια απαιτούν άμεση επείγουσα αξιολόγηση και όχι δοκιμή συμπληρώματος.^[11]

Δεν υπάρχει ειδική αιματολογική εξέταση που να διαγιγνώσκει το άγχος ή την αϋπνία. Ο εργαστηριακός έλεγχος εξετάζει συγκεκριμένες πιθανές οργανικές αιτίες μόνο όταν το ιστορικό και η κλινική εξέταση το δικαιολογούν.^[11]

Για παράδειγμα, σε αϋπνία με ταχυκαρδία, τρόμο και απώλεια βάρους μπορεί να χρειάζονται TSH και ελεύθερη θυροξίνη (FT4). Σε κόπωση, ωχρότητα ή σύνδρομο ανήσυχων ποδιών μπορεί να έχουν θέση η γενική αίματος και η φερριτίνη. Η γλυκόζη ελέγχεται όταν συνυπάρχουν σχετικά συμπτώματα ή παράγοντες κινδύνου.

Οι εξετάσεις δεν αποτελούν γενικό «πακέτο άγχους» και δεν απαιτούνται σε κάθε άτομο. Η κορτιζόλη δεν είναι κατάλληλη για απλό έλεγχο καθημερινού ψυχικού στρες χωρίς ειδική ένδειξη. Για τον ύπνο και τη ρύθμισή του, δείτε τον οδηγό του κιρκάδιου ρυθμού.^[11]

Όταν η δυσκολία στον ύπνο εμφανίζεται τουλάχιστον τρεις νύχτες την εβδομάδα και επιμένει επί τρεις μήνες ή περισσότερο, με αντίκτυπο στην καθημερινή λειτουργικότητα, είναι σημαντικό να αξιολογείται το ενδεχόμενο χρόνιας διαταραχής αϋπνίας.^[11]

Οι οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Ιατρικής του Ύπνου συνιστούν ως θεραπεία πρώτης επιλογής την πολυπαραγοντική γνωσιακή–συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία, που περιλαμβάνει τεχνικές ελέγχου ερεθισμάτων, εξατομικευμένο προγραμματισμό χρόνου στο κρεβάτι και αλλαγή δυσλειτουργικών σκέψεων γύρω από τον ύπνο.^[11]

Η πασιφλόρα μπορεί να εξετάζεται μόνο ως βραχυχρόνιο βοήθημα σε ήπια συμπτώματα, εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι προλαμβάνει τις υποτροπές χρόνιας αϋπνίας ή ότι υποκαθιστά τη θεραπεία πρώτης επιλογής.^[11]

Αποποίηση ευθύνης: Το άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπεία. Μη διακόπτετε ή αλλάζετε συνταγογραφούμενα φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία. Σε δύσπνοια, σοβαρή αλλεργία, σύγχυση ή αυτοκτονικές σκέψεις αναζητήστε άμεσα επείγουσα βοήθεια.