Λιπάση – Εξέταση Αίματος για Πάγκρεας & Παγκρεατίτιδα

1
Τι είναι η λιπάση

Η λιπάση είναι ένα πεπτικό ένζυμο που συμμετέχει στη διάσπαση των λιπών της τροφής. Το μεγαλύτερο μέρος της παράγεται από το πάγκρεας, ένα όργανο που βρίσκεται πίσω από το στομάχι και έχει διπλό ρόλο: βοηθά στην πέψη μέσω ενζύμων και ρυθμίζει τον μεταβολισμό μέσω ορμονών όπως η ινσουλίνη και η γλυκαγόνη.

Η λιπάση εκκρίνεται φυσιολογικά στο έντερο, όπου βοηθά στη διάσπαση των τριγλυκεριδίων σε μικρότερα μόρια που μπορούν να απορροφηθούν. Σε μικρές ποσότητες υπάρχει και στο αίμα. Όταν όμως υπάρχει φλεγμονή, ερεθισμός, απόφραξη ή βλάβη στο πάγκρεας, μεγαλύτερες ποσότητες λιπάσης μπορούν να περάσουν στην κυκλοφορία και να ανιχνευθούν στην αιματολογική εξέταση.

Η εξέταση λιπάσης αίματος χρησιμοποιείται κυρίως για τη διερεύνηση παγκρεατικών παθήσεων, με σημαντικότερη την οξεία παγκρεατίτιδα. Είναι πιο ειδική για το πάγκρεας σε σχέση με την αμυλάση, αν και στην πράξη οι δύο εξετάσεις συχνά αξιολογούνται μαζί. Για αναλυτικότερη σύγκριση μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Αυξημένη Αμυλάση & Λιπάση – Τι σημαίνουν τα αυξημένα παγκρεατικά ένζυμα.

2
Πώς γίνεται η εξέταση λιπάσης

Η εξέταση λιπάσης γίνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα του χεριού. Το δείγμα αναλύεται στον ορό ή στο πλάσμα, ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου. Η διαδικασία είναι σύντομη και δεν διαφέρει από τις υπόλοιπες βασικές βιοχημικές εξετάσεις αίματος.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία. Ωστόσο, αν η λιπάση ζητείται μαζί με άλλες εξετάσεις, όπως γλυκόζη, λιπίδια, ηπατικά ένζυμα ή γενικό βιοχημικό έλεγχο, ο ιατρός ή το εργαστήριο μπορεί να συστήσει νηστεία 8–12 ωρών. Η νηστεία δεν ζητείται επειδή η λιπάση επηρεάζεται πάντα σημαντικά από το φαγητό, αλλά επειδή συχνά αξιολογείται μαζί με άλλους δείκτες.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον ιατρό για φάρμακα, πρόσφατα επεισόδια κοιλιακού πόνου, κατανάλωση αλκοόλ, γνωστή χολολιθίαση, παγκρεατική νόσο, νεφρική δυσλειτουργία ή πρόσφατη νοσηλεία. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν να αποφευχθεί η υπερερμηνεία μιας μεμονωμένης τιμής.

3
Πότε ζητείται η λιπάση

Η λιπάση ζητείται όταν υπάρχει υποψία ότι το πάγκρεας συμμετέχει στα συμπτώματα του ασθενούς. Το πιο κλασικό σενάριο είναι ο έντονος πόνος στο άνω μέρος της κοιλιάς, ιδιαίτερα όταν αντανακλά προς την πλάτη και συνοδεύεται από ναυτία, έμετο, πυρετό ή κακουχία.

Μπορεί επίσης να ζητηθεί όταν υπάρχει γνωστή ή ύποπτη παγκρεατική νόσος, ιστορικό χολολίθων, πρόσφατη μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, πολύ αυξημένα τριγλυκερίδια, φαρμακευτική αγωγή που έχει συσχετιστεί με παγκρεατική επιβάρυνση ή όταν προηγούμενες εξετάσεις έδειξαν αυξημένη αμυλάση.

Σε ασθενείς με μεταβολικό κίνδυνο, παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη ή υπερτριγλυκεριδαιμία, η λιπάση δεν γίνεται προληπτικά χωρίς λόγο. Ζητείται όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, ιδίως κοιλιακό άλγος ή υποψία παγκρεατικής φλεγμονής. Σε περιπτώσεις αυξημένων τριγλυκεριδίων, χρήσιμη είναι και η ενημέρωση για τις εξετάσεις και τη θεραπευτική παρακολούθηση των λιπιδίων, όπως αναλύεται στον οδηγό Φάρμακα για Τριγλυκερίδια.

4
Συμπτώματα που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση

Η λιπάση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν συνοδεύεται από συμπτώματα συμβατά με οξεία παγκρεατική φλεγμονή. Ο πόνος της οξείας παγκρεατίτιδας είναι συχνά έντονος, εντοπίζεται στο επιγάστριο ή στην άνω κοιλιά και μπορεί να αντανακλά προς την πλάτη. Μερικοί ασθενείς αναφέρουν ότι επιδεινώνεται μετά το φαγητό ή ότι δεν μοιάζει με συνηθισμένο στομαχικό πόνο.

Συμπτώματα όπως επαναλαμβανόμενοι έμετοι, πυρετός, έντονη αδυναμία, ταχυκαρδία, ίκτερος, σκούρα ούρα, αποχρωματισμένα κόπρανα ή έντονος πόνος δεξιά στην άνω κοιλιά χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Σε τέτοιες περιπτώσεις η λιπάση είναι μόνο ένα μέρος της εκτίμησης· συχνά χρειάζονται και άλλες εργαστηριακές εξετάσεις, υπερηχογράφημα ή άλλη απεικόνιση.

5
Αυξημένη λιπάση – τι σημαίνει

Η αυξημένη λιπάση σημαίνει ότι η τιμή στο αίμα είναι πάνω από τα όρια αναφοράς του εργαστηρίου. Η πιο σημαντική αιτία που πρέπει να διερευνηθεί είναι η οξεία παγκρεατίτιδα, ιδιαίτερα όταν η αύξηση είναι μεγάλη και συνυπάρχει χαρακτηριστικός κοιλιακός πόνος.

Στην κλινική πράξη, μεγαλύτερη βαρύτητα έχει η λιπάση όταν είναι αρκετές φορές πάνω από το ανώτερο φυσιολογικό όριο. Μια μικρή αύξηση μπορεί να οφείλεται σε πολλές αιτίες και δεν αρκεί μόνη της για διάγνωση. Αντίθετα, μια σημαντική αύξηση σε ασθενή με συμβατά συμπτώματα αυξάνει πολύ την πιθανότητα παγκρεατικής φλεγμονής.

Η λιπάση έχει το πλεονέκτημα ότι παραμένει αυξημένη περισσότερο χρόνο από την αμυλάση. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είναι χρήσιμη ακόμη και όταν ο ασθενής εξεταστεί καθυστερημένα μετά την έναρξη των συμπτωμάτων. Για αυτόν τον λόγο θεωρείται συχνά πιο χρήσιμος δείκτης από την αμυλάση στη διερεύνηση παγκρεατίτιδας.

6
Χαμηλή λιπάση – τι σημαίνει

Η χαμηλή λιπάση είναι συχνά εύρημα χωρίς ιδιαίτερη κλινική σημασία, ειδικά όταν ο ασθενής δεν έχει συμπτώματα και οι υπόλοιπες εξετάσεις είναι φυσιολογικές. Τα περισσότερα εργαστήρια εστιάζουν κυρίως στις αυξημένες τιμές, επειδή αυτές σχετίζονται πιο άμεσα με οξεία παγκρεατική βλάβη.

Σπανιότερα, πολύ χαμηλές ή επίμονα χαμηλές τιμές μπορεί να αξιολογηθούν σε πλαίσιο χρόνιας παγκρεατικής νόσου, κυστικής ίνωσης ή εκτεταμένης απώλειας λειτουργικού παγκρεατικού ιστού. Ακόμη και τότε, η λιπάση από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται να συνεκτιμηθούν συμπτώματα όπως απώλεια βάρους, λιπαρές κενώσεις, δυσαπορρόφηση, χρόνια διάρροια ή ιστορικό υποτροπιαζουσών παγκρεατίτιδων.

Αν η χαμηλή τιμή είναι τυχαίο εύρημα χωρίς συμπτώματα, συνήθως δεν έχει την ίδια βαρύτητα με μια σημαντικά αυξημένη τιμή. Ο ιατρός αποφασίζει αν χρειάζεται επανάληψη ή περαιτέρω έλεγχος.

7
Φυσιολογικές τιμές λιπάσης

Οι φυσιολογικές τιμές λιπάσης διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο, τον αναλυτή, τα αντιδραστήρια και τη μονάδα μέτρησης που χρησιμοποιεί κάθε εργαστήριο. Γι’ αυτό το αποτέλεσμα πρέπει να συγκρίνεται πάντα με τα όρια αναφοράς που αναγράφονται στο έντυπο του συγκεκριμένου εργαστηρίου.

Δεν είναι σωστό να συγκρίνει ο ασθενής την τιμή του με γενικά όρια που βρίσκει στο διαδίκτυο, χωρίς να βλέπει τα όρια του δικού του αποτελέσματος. Μια τιμή που φαίνεται «υψηλή» σε ένα εργαστήριο μπορεί να είναι διαφορετικά ταξινομημένη σε άλλο, ανάλογα με τη μέθοδο.

8
Λιπάση και αμυλάση – ποια είναι η διαφορά

Η λιπάση και η αμυλάση είναι ένζυμα που συχνά ζητούνται μαζί όταν υπάρχει υποψία παγκρεατίτιδας. Η αμυλάση βοηθά στη διάσπαση των υδατανθράκων, ενώ η λιπάση στη διάσπαση των λιπών. Και οι δύο μπορούν να αυξηθούν σε παγκρεατική φλεγμονή, αλλά δεν έχουν την ίδια ειδικότητα.

Η αμυλάση μπορεί να αυξηθεί και σε παθήσεις των σιελογόνων αδένων, σε νεφρική δυσλειτουργία, σε μακροαμυλασαιμία ή σε άλλες κοιλιακές καταστάσεις. Η λιπάση θεωρείται πιο ειδική για παγκρεατική βλάβη και συνήθως παραμένει αυξημένη περισσότερο. Για αναλυτική παρουσίαση της αμυλάσης μπορείτε να δείτε τον οδηγό Αμυλάση: Τι δείχνει, τιμές, αυξημένη & ούρων.

9
Λιπάση και οξεία παγκρεατίτιδα

Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος που μπορεί να κυμαίνεται από ήπια έως σοβαρή. Η λιπάση είναι ένας από τους βασικούς εργαστηριακούς δείκτες που χρησιμοποιούνται στη διάγνωση, αλλά η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό.

Συνήθως, η κλινική διάγνωση στηρίζεται σε συνδυασμό στοιχείων: χαρακτηριστικό κοιλιακό άλγος, σημαντική αύξηση παγκρεατικών ενζύμων και, όταν χρειάζεται, απεικονιστικά ευρήματα. Η λιπάση βοηθά ιδιαίτερα όταν ο πόνος είναι τυπικός και η τιμή είναι αρκετά αυξημένη σε σχέση με το ανώτερο όριο του εργαστηρίου.

Οι συχνότερες αιτίες οξείας παγκρεατίτιδας είναι οι χολόλιθοι και το αλκοόλ. Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν πολύ αυξημένα τριγλυκερίδια, ορισμένα φάρμακα, επεμβάσεις στα χοληφόρα ή το πάγκρεας, τραύμα, μεταβολικές διαταραχές και σπανιότερα λοιμώξεις ή αυτοάνοσα αίτια.

10
Αυξημένη λιπάση χωρίς παγκρεατίτιδα

Η αυξημένη λιπάση μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς κλασική οξεία παγκρεατίτιδα. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος υπερδιάγνωσης. Η τιμή μπορεί να αυξηθεί σε παθήσεις των χοληφόρων, νεφρική δυσλειτουργία, εντερική απόφραξη ή ισχαιμία, περιτονίτιδα, γαστρεντερικές φλεγμονές, ορισμένες νεοπλασίες ή μετά από επεμβάσεις.

Η νεφρική λειτουργία έχει σημασία, επειδή η κάθαρση ορισμένων ενζύμων μπορεί να επηρεάζεται όταν η νεφρική λειτουργία είναι μειωμένη. Γι’ αυτό σε ασθενείς με αυξημένη λιπάση συχνά αξιολογούνται μαζί η ουρία, η κρεατινίνη και το eGFR.

Οι παθήσεις της χοληδόχου κύστης και των χοληφόρων είναι επίσης σημαντικές, επειδή οι χολόλιθοι μπορούν να προκαλέσουν απόφραξη που επηρεάζει το πάγκρεας. Σε τέτοιες περιπτώσεις βοηθούν εξετάσεις όπως ALT, AST, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη. Για τη συνολική ερμηνεία αυτών των δεικτών μπορείτε να δείτε τον οδηγό Τρανσαμινάσες, γ-GT & ALP.

11
Φάρμακα και καταστάσεις που επηρεάζουν τη λιπάση

Ορισμένα φάρμακα έχουν συσχετιστεί με αύξηση παγκρεατικών ενζύμων ή, σπανιότερα, με παγκρεατίτιδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που λαμβάνει αυτά τα φάρμακα πρέπει να ελέγχει προληπτικά τη λιπάση. Σημαίνει ότι όταν εμφανιστεί έντονος κοιλιακός πόνος ή συμβατά συμπτώματα, το φαρμακευτικό ιστορικό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη.

Παραδείγματα φαρμακευτικών κατηγοριών που μπορεί να χρειαστεί να συζητηθούν με τον ιατρό, ανάλογα με το ιστορικό, είναι ορισμένα αντιεπιληπτικά, ανοσοκατασταλτικά, διουρητικά, φάρμακα λιπιδίων σε ειδικά πλαίσια, ορισμένα αντιδιαβητικά και άλλα. Για παράδειγμα, σε φάρμακα όπου η παρακολούθηση μπορεί να περιλαμβάνει και παγκρεατικά ένζυμα σε περίπτωση κοιλιακού πόνου, δείτε τον οδηγό για Βαλπροϊκό Οξύ.

Σημαντικό είναι ο ασθενής να μην διακόπτει φάρμακα μόνος του επειδή είδε αυξημένη λιπάση. Η απόφαση εξαρτάται από το επίπεδο της αύξησης, τα συμπτώματα, τον λόγο λήψης του φαρμάκου και την πιθανότητα άλλων αιτιών.

12
Με ποιες εξετάσεις συνδυάζεται

Η λιπάση αποκτά μεγαλύτερη διαγνωστική αξία όταν αξιολογείται μαζί με άλλες εξετάσεις. Ο συνδυασμός εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα: αν υπάρχει υποψία παγκρεατίτιδας, αν υπάρχει πιθανή χοληφόρος αιτία, αν υπάρχει νεφρική δυσλειτουργία ή αν πρέπει να αξιολογηθεί η γενική φλεγμονώδης εικόνα.

Συχνά συνδυάζεται με αμυλάση, γενική αίματος, CRP, γλυκόζη, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες, ALT, AST, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη και τριγλυκερίδια. Σε πιο σύνθετα περιστατικά μπορεί να χρειαστούν και άλλες εξετάσεις ανάλογα με την απόφαση του ιατρού.

Για τη συνολική ένταξη της λιπάσης στις βιοχημικές εξετάσεις μπορείτε να δείτε και τη σελίδα Βιοχημικές εξετάσεις.

13
Πώς ερμηνεύεται το αποτέλεσμα

Η ερμηνεία της λιπάσης γίνεται με βάση τρία βασικά στοιχεία: πόσο αυξημένη είναι, αν υπάρχουν συμπτώματα και τι δείχνουν οι υπόλοιπες εξετάσεις. Η ίδια αριθμητική τιμή μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε διαφορετικούς ασθενείς.

Για παράδειγμα, ήπια αύξηση σε ασυμπτωματικό άτομο μπορεί να χρειάζεται απλή επανάληψη ή έλεγχο νεφρικής λειτουργίας. Αντίθετα, μεγάλη αύξηση σε ασθενή με έντονο επιγαστρικό πόνο και εμέτους είναι πολύ πιο ανησυχητική και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Επίσης, η λιπάση δεν δείχνει πάντα τη βαρύτητα της νόσου με γραμμικό τρόπο. Πολύ υψηλή τιμή μπορεί να υποστηρίζει τη διάγνωση, αλλά η κλινική βαρύτητα εκτιμάται από την κατάσταση του ασθενούς, τα ζωτικά σημεία, την αφυδάτωση, τη νεφρική λειτουργία, τους δείκτες φλεγμονής και την απεικόνιση.

14
Πότε χρειάζεται επανέλεγχος

Ο επανέλεγχος της λιπάσης εξαρτάται από το αρχικό αποτέλεσμα και την κλινική εικόνα. Σε σημαντική αύξηση με συμπτώματα, η παρακολούθηση γίνεται από τον ιατρό στο πλαίσιο της συνολικής αντιμετώπισης. Σε ήπια αύξηση χωρίς συμπτώματα, μπορεί να ζητηθεί επανάληψη μετά από διάστημα, μαζί με έλεγχο άλλων παραμέτρων.

Δεν είναι πάντα χρήσιμο να επαναλαμβάνεται η λιπάση καθημερινά χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Η πορεία του ασθενούς, η υποχώρηση του πόνου, η ενυδάτωση, η νεφρική λειτουργία και οι δείκτες φλεγμονής συχνά έχουν μεγαλύτερη κλινική σημασία από μια απλή αριθμητική πτώση της τιμής.

Ο επανέλεγχος έχει αξία όταν χρειάζεται να επιβεβαιωθεί ότι μια παροδική αύξηση υποχωρεί, όταν τα συμπτώματα επιμένουν, όταν υπάρχει φαρμακευτικό ερώτημα ή όταν ο ιατρός θέλει να παρακολουθήσει την εξέλιξη μιας γνωστής παγκρεατικής κατάστασης.

15
Συχνές ερωτήσεις

16
Τι να θυμάστε

Η λιπάση είναι σημαντική εξέταση για την αξιολόγηση του παγκρέατος, αλλά δεν είναι εξέταση που ερμηνεύεται απομονωμένα. Η πιο συχνή και κλινικά σημαντική χρήση της είναι η διερεύνηση της οξείας παγκρεατίτιδας, ειδικά όταν υπάρχει έντονος πόνος στην άνω κοιλιά.

Η αυξημένη τιμή αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν είναι αρκετά πάνω από το ανώτερο όριο του εργαστηρίου και συνοδεύεται από συμβατά συμπτώματα. Μικρές αυξήσεις μπορεί να έχουν πολλές εξηγήσεις και χρειάζονται ψύχραιμη, ιατρική αξιολόγηση.

Η λιπάση συχνά συνδυάζεται με αμυλάση, ηπατικές εξετάσεις, χολερυθρίνη, νεφρική λειτουργία, γλυκόζη, τριγλυκερίδια και δείκτες φλεγμονής. Η σωστή ερμηνεία βασίζεται στο συνολικό προφίλ του ασθενούς και όχι σε έναν αριθμό.

17
Κλείστε ραντεβού & βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία